Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাঽতঃ শিষ্যোপনযনীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
View original
अथाऽतः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
2. śiṣyōpanayanīyaḥ
Adhikarana shiShyaguNAH (2) · Śloka 2
গুরুভক্তোঽভিযুক্তোঽতিযুক্তো ধীস্মৃতিপাটবৈঃ| ঋজ্বাস্যনাসানযনস্তনুস্নিগ্ধনখচ্ছবিঃ| ব্রহ্মচারী জিতদ্বন্দ্বো ধীরঃ সুচরিতঃ স্থিরঃ| ষণ্মাসানুষিতঃ শক্লো লজ্জাশৌচকুলান্বিতঃ| শিষ্যোঽধ্যাপ্যো গতো যাবদন্তং তন্ত্রার্থকর্মণাম্||২||
View original
गुरुभक्तोऽभियुक्तोऽतियुक्तो धीस्मृतिपाटवैः| ऋज्वास्यनासानयनस्तनुस्निग्धनखच्छविः| ब्रह्मचारी जितद्वन्द्वो धीरः सुचरितः स्थिरः| षण्मासानुषितः शक्लो लज्जाशौचकुलान्वितः| शिष्योऽध्याप्यो गतो यावदन्तं तन्त्रार्थकर्मणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anadhyAyAH (3) · Śloka 3
নাঽকালবিদ্যুত্স্তনিতে ভূকম্পে রাহুদর্শনে| পঞ্চদশ্যামচন্দ্রাযাং পরোক্ষে বা গুরোঃ পঠেত্||৩||
View original
नाऽकालविद्युत्स्तनिते भूकम्पे राहुदर्शने| पञ्चदश्यामचन्द्रायां परोक्षे वा गुरोः पठेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhyayanavidhiH (4) · Śloka 4
নাবিচ্ছিন্নপদং নাতিমন্দং নাত্যুচ্চনীচকৈঃ||৪||
View original
नाविच्छिन्नपदं नातिमन्दं नात्युच्चनीचकैः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guruparicaryAkramaH (5) · Śloka 5
হীনান্যবেষ আচার্যং পর্যুপাসীত রাজবত্| শযীত সুপ্ত এবাস্মিন্নুত্তিষ্ঠেতাস্য পূর্বতঃ| ন ব্রূযাত্কেবলং নাম নাঽসাধ্বপি বিনাটযেত্||৫||
View original
हीनान्यवेष आचार्यं पर्युपासीत राजवत्| शयीत सुप्त एवास्मिन्नुत्तिष्ठेतास्य पूर्वतः| न ब्रूयात्केवलं नाम नाऽसाध्वपि विनाटयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShaglakShaNam (6) · Śloka 6
অভেদ্যোঽনুদ্ধতঃ স্তব্ধঃ সূনৃতঃ প্রিযদর্শনঃ| বহুশ্রুতঃ কালবেদী জ্ঞাতগ্রন্থোঽর্থশাস্ত্রবিত্| অনাথান্ রোগিণো যশ্চ পুত্রবত্সমুপাচরেত্| গুরুণা সমনুজ্ঞাতঃ স ভিষক্ছব্দমশ্নুতে||৬||
View original
अभेद्योऽनुद्धतः स्तब्धः सूनृतः प्रियदर्शनः| बहुश्रुतः कालवेदी ज्ञातग्रन्थोऽर्थशास्त्रवित्| अनाथान् रोगिणो यश्च पुत्रवत्समुपाचरेत्| गुरुणा समनुज्ञातः स भिषक्छब्दमश्नुते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalashAstraj~jasya doShAH (7) · Śloka 7
যস্তু কেবলশাস্ত্রজ্ঞঃ কর্মস্বপরিনিষ্ঠিতঃ| স মুহ্যত্যাতুরং প্রাপ্য প্রাপ্য ভীরুরিবাহবম্||৭||
View original
यस्तु केवलशास्त्रज्ञः कर्मस्वपरिनिष्ठितः| स मुह्यत्यातुरं प्राप्य प्राप्य भीरुरिवाहवम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAstravidhurasya nindyatvam (8) · Śloka 8
যঃ পুনঃ কুরুতে কর্ম ধার্ষ্ট্যাচ্ছাস্ত্রবিবর্জিতঃ| স সত্সু গর্হামাপ্নোতি বধং চর্চ্ছতি রাজতঃ||৮||
View original
यः पुनः कुरुते कर्म धार्ष्ट्याच्छास्त्रविवर्जितः| स सत्सु गर्हामाप्नोति वधं चर्च्छति राजतः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShaktamalakShaNam (9) · Śloka 9
হেতৌ লিঙ্গে প্রশমনে রোগাণামপুনর্ভবে| জ্ঞানং চতুর্বিধং যস্য স রাজার্হো ভিষক্তমঃ||৯||
View original
हेतौ लिङ्गे प्रशमने रोगाणामपुनर्भवे| ज्ञानं चतुर्विधं यस्य स राजार्हो भिषक्तमः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhushrutyena praj~jAmupabRuMhayet (10) · Śloka 10
শস্ত্রং শাস্ত্রাণি সলিলং গুণাদোষপ্রবৃত্তযে| পাত্রাপেক্ষীণ্যতঃ প্রজ্ঞাং বাহুশ্রুত্যেন বৃংহযেত্||১০||
View original
शस्त्रं शास्त्राणि सलिलं गुणादोषप्रवृत्तये| पात्रापेक्षीण्यतः प्रज्ञां बाहुश्रुत्येन बृंहयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praj~jopabRuMhaNe hetuH (11) · Śloka 11
প্রদীপভূতং শাস্ত্রং হি দর্শনং বিপুলা মতিঃ| তাভ্যাম্ভিষক্সুযুক্তাভ্যাঞ্চিকিত্সন্নাপরাধ্যতি||১১||
View original
प्रदीपभूतं शास्त्रं हि दर्शनं विपुला मतिः| ताभ्याम्भिषक्सुयुक्ताभ्याञ्चिकित्सन्नापराध्यति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhiBAgvaidyalakShaNam (12) · Śloka 12
আহূত এব যো যাতি সুবেষঃ সুনিমিত্ততঃ| গত্বাঽতুরার্থাদন্যত্র ন নিধত্তে মনঃ ক্বচিত্| ব্যাধীন্ পরীক্ষতে সম্যঙ্নিদানাদিবিশেষতঃ| হ্রেপণীযাং চ তদ্বার্ত্তাং ন প্রকাশযতে বহিঃ| সহসা ন চ তস্যাপি ক্রিযাকালমহাপযন্| জানাতি চোপচরিতুং স বৈদ্যঃ সিদ্ধিমশ্নুতে||১২||
View original
आहूत एव यो याति सुवेषः सुनिमित्ततः| गत्वाऽतुरार्थादन्यत्र न निधत्ते मनः क्वचित्| व्याधीन् परीक्षते सम्यङ्निदानादिविशेषतः| ह्रेपणीयां च तद्वार्त्तां न प्रकाशयते बहिः| सहसा न च तस्यापि क्रियाकालमहापयन्| जानाति चोपचरितुं स वैद्यः सिद्धिमश्नुते||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyena varjanIyam (13) · Śloka 13
নাবদীতাঽমিষং স্ত্রীভ্যস্তদধ্যক্ষে পরাঙ্মুখে| তাভিশ্চ রহসি স্থানং পরিহাসং চ বর্জযেত্||১৩||
View original
नावदीताऽमिषं स्त्रीभ्यस्तदध्यक्षे पराङ्मुखे| ताभिश्च रहसि स्थानं परिहासं च वर्जयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acikitsyAH (14) · Śloka 14
আর্ত্তং চ নৃপসদ্বৈদ্যৈর্দ্বিষ্টং তদ্দ্বেষিণং দ্বিষম্| চণ্ডং শোকাতুরং ভীরুং কৃতঘ্নং বৈদ্যমানিনম্| হীনোপকরণং ব্যগ্রমবিধেযং গতাযুষম্||১৪||
View original
आर्त्तं च नृपसद्वैद्यैर्द्विष्टं तद्द्वेषिणं द्विषम्| चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम्| हीनोपकरणं व्यग्रमविधेयं गतायुषम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varjanIyavaidyAH (15) · Śloka 15
জিজীবিষুর্ব্যাধিতোঽপি পূর্বোক্তগুণবর্জিতান্| ক্রিযাবিক্রিযিণো বৈদ্যান্ মৃত্যোরগ্রেসরা হি তে||১৫||
View original
जिजीविषुर्व्याधितोऽपि पूर्वोक्तगुणवर्जितान्| क्रियाविक्रियिणो वैद्यान् मृत्योरग्रेसरा हि ते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAyAH pAdacatuShTayam (16) · Śloka 16
ভিষগ্দ্রব্যাণ্যুপস্থাতা রোগী পাদচতুষ্টযম্| চিকিত্সিতস্য নির্দিষ্টং প্রত্যেকং তচ্চতুর্গুণম্||১৬||
View original
भिषग्द्रव्याण्युपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम्| चिकित्सितस्य निर्दिष्टं प्रत्येकं तच्चतुर्गुणम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShagguNAH (17) · Śloka 17
দক্ষস্তীর্থাত্তশাস্ত্রার্থো দৃষ্টকর্মা শুচির্ভিষক্||১৭||
View original
दक्षस्तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर्भिषक्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhaguNAH (18) · Śloka 18
বহুকল্পং বহুগুণং সম্পন্নং যোগ্যমৌষধম্||১৮||
View original
बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यमौषधम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paricArakaguNAH (19) · Śloka 19
অনুরক্তঃ শুচির্দক্ষো বুদ্ধিমান্ পরিচারকঃ||১৯||
View original
अनुरक्तः शुचिर्दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiguNAH (20) · Śloka 20
আঢ্যো রোগী ভিষগ্বশ্যো জ্ঞাপকস্সত্ত্ববানপি||২০||
View original
आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकस्सत्त्ववानपि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAyAH pradhAnaM kAraNaM BiShak (21) · Śloka 21
যদ্বৈদ্যে বিগুণে পাদা গুণবন্তোঽপ্যনর্থকাঃ| স পাদহীনানপ্যার্ত্তান্ গুণবান্ যচ্চ যাপযেত্| চিকিত্সাযাস্তমেবাতঃ প্রধানং কারণং বিদুঃ||২১||
View original
यद्वैद्ये विगुणे पादा गुणवन्तोऽप्यनर्थकाः| स पादहीनानप्यार्त्तान् गुणवान् यच्च यापयेत्| चिकित्सायास्तमेवातः प्रधानं कारणं विदुः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhiprakArAH (22) · Śloka 22
সাধ্যোঽসাধ্য ইতি ব্যাধির্দ্বিধা তৌ তু পুনস্ত্রিধা| সুসাধ্যঃ কৃচ্ছ্রসাধ্যশ্চ ব্যাপ্যো যশ্চানুপক্রমঃ||২২||
View original
साध्योऽसाध्य इति व्याधिर्द्विधा तौ तु पुनस्त्रिधा| सुसाध्यः कृच्छ्रसाध्यश्च व्याप्यो यश्चानुपक्रमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKasAdhyavyAdhilakShaNam (23) · Śloka 23
সর্বৌষধক্ষমে দেহে যূনঃ পুংসো জিতাত্মনঃ| অমর্মগোঽল্পহেত্বগ্ররূপরূপোঽনুপদ্রবঃ| অতুল্যদূষ্যদেশর্তুপ্রকৃতিঃ পাদস্ম্পদি| গ্রহেষ্বনুগুণেষ্বেকদোষমার্গো নবঃ সুখঃ| সুখসাধ্যঃ সুখোপাযঃ কালেনাল্পেন সাধ্যতে||২৩||
View original
सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः| अमर्मगोऽल्पहेत्वग्ररूपरूपोऽनुपद्रवः| अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादस्म्पदि| ग्रहेष्वनुगुणेष्वेकदोषमार्गो नवः सुखः| सुखसाध्यः सुखोपायः कालेनाल्पेन साध्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCrasAdhyalakShaNam (24) · Śloka 24
কৃচ্ছ্রৈরুপাযৈঃ কৃচ্ছ্রস্তু মহদ্ভিশ্চ চিরেণ বা| অসাধ্যলিঙ্গসঙ্কীর্ণস্তথা শস্ত্রাদিসাধনঃ||২৪||
View original
कृच्छ्रैरुपायैः कृच्छ्रस्तु महद्भिश्च चिरेण वा| असाध्यलिङ्गसङ्कीर्णस्तथा शस्त्रादिसाधनः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyavyAdhilakShaNam (25) · Śloka 25
শেষত্বাদাযুষঃ পথ্যৈর্যাপ্যঃ প্রাযো বিপর্যযে| দত্ত্বাঽল্পং সুখমল্পেন হেতুনা স প্রতন্যতে| যাতি নাশেষতাং রোগঃ কর্মজো নিযতাযুষঃ| প্রপতন্নিব বিষ্কম্ভৈর্ধার্যতেঽত্রাতুরো হিতৈঃ||২৫||
View original
शेषत्वादायुषः पथ्यैर्याप्यः प्रायो विपर्यये| दत्त्वाऽल्पं सुखमल्पेन हेतुना स प्रतन्यते| याति नाशेषतां रोगः कर्मजो नियतायुषः| प्रपतन्निव विष्कम्भैर्धार्यतेऽत्रातुरो हितैः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavyAdhilakShaNam (26) · Śloka 26
পরোঽসাধ্যঃ ক্রিযাঃ সর্বাঃ প্রত্যাখ্যেযোঽতিবর্ত্ততে| তস্মাদুপেক্ষ্য এবাসৌ স্থিতোঽত্যন্তবিপর্যযে| ভ্রমমোহারতিকরো দৃষ্টিরিষ্টোঽক্ষনাশনঃ||২৬||
View original
परोऽसाध्यः क्रियाः सर्वाः प्रत्याख्येयोऽतिवर्त्तते| तस्मादुपेक्ष्य एवासौ स्थितोऽत्यन्तविपर्यये| भ्रममोहारतिकरो दृष्टिरिष्टोऽक्षनाशनः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhIn vimRushya cikitsAmAraBeta (27) · Śloka 27
ব্যাধীন্ পুরা পরীক্ষৈবমারভেত ততঃ ক্রিযাম্| স্বার্থবিদ্যাযশোহানিমন্যথা ধ্রুবমাপ্নুযাত্||২৭||
View original
व्याधीन् पुरा परीक्षैवमारभेत ततः क्रियाम्| स्वार्थविद्यायशोहानिमन्यथा ध्रुवमाप्नुयात्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyasyA~apyasAdhyatAprAptiH (28) · Śloka 28
সাধ্যযোরপি সংযোগো বলিনোর্যাত্যসাধ্যতাম্| বিদ্যাদসাধ্যমেবাতঃ সাধ্যাসাধ্যসমাগমম্| নাসাধ্যস্সাধ্যতাং যাতি সাধ্যো যাতি ত্বসাধ্যতাম্||২৮||
View original
साध्ययोरपि संयोगो बलिनोर्यात्यसाध्यताम्| विद्यादसाध्यमेवातः साध्यासाध्यसमागमम्| नासाध्यस्साध्यतां याति साध्यो याति त्वसाध्यताम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhInAmavasthAntaragamane hetuH (29) · Śloka 29
পাদাপচারাদ্দৈবাচ্চ যান্তবস্থান্তরং গদাঃ||২৯||
View original
पादापचाराद्दैवाच्च यान्तवस्थान्तरं गदाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyavRuttam (30) · Śloka 30
বরমাশীবিষবিষং দীপ্তমগ্নিমযোঽপি বা| উপযুঞ্জীত ন ত্বর্ত্তাদামিষং কৃপণাজ্জনাত্||৩০||
View original
वरमाशीविषविषं दीप्तमग्निमयोऽपि वा| उपयुञ्जीत न त्वर्त्तादामिषं कृपणाज्जनात्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antya (2) · Śloka 2
বরো ভূতদযা ধর্ম ইত্যার্ত্তেষু ভিষগ্বরঃ| বর্ত্ততে যস্তু সিদ্ধার্থঃ স সর্বমতিবর্ত্ততে||৩১|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে শিষ্যোপনযনীযো নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||২||
View original
वरो भूतदया धर्म इत्यार्त्तेषु भिषग्वरः| वर्त्तते यस्तु सिद्धार्थः स सर्वमतिवर्त्तते||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon