Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತ ಅಕ್ಷಿಪಾಕಪಿಲ್ಲಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथात अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2
ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೇ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದವಿಹಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಕುಲೀರರಸಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ವಾ| ದಾರ್ವೀಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಯೋಃ ಕ್ವಾಥ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಮಕ್ಷಿಪಾಕಘ್ನಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಧುಕ್ಕಾಲಾನುಸಾರೀಸಾರಿವಾಲೋಧ್ರಲಾಕ್ಷಾಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾಣಾಮಕ್ಷಿಪಾಕರಕ್ತರಾಜೀಘ್ನಮ್| ಮೃದ್ವೀಕಾಚನ್ದನಕಲ್ಕಸ್ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಪರಿಸ್ರುತೋ ಮಧುಮಾನಶ್ರುದಾಹಹರಃ| ಅಣುತೈಲಂ ನಸ್ಯಮ್| ಶಾರಿವಾವಿದಾರೀಬಲಾಮಧುಕೋತ್ಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾಟರೂಷಕಜೀವಕಚನ್ದನೈರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸಕ್ಷೀರೋಪೇತಂ ತೈಲಂ ಸಾಧಿತಂ ನಾವನಾತ್ ಸರ್ವೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾನ್ ಗದಾನ್ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರಾನ್ ನಿಹನ್ತಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚಾತ್ರ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕಾಃ| ವಾತಪಿತ್ತಾನ್ಯತರೋದ್ರೇಕತಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಮಭಿಷ್ಯನ್ದವಿಧಿಃ| ಆದರ್ಶಮಣ್ಡಲೇ ಘೃತಾಕ್ತಕೇಶಾನ್ ಘೃಷ್ಟ್ವಾನ್ತರ್ಧೂಮಂ ದಹೇತ್ಸಾ ಮಷೀಘೃತಪಿಷ್ಟಾಽಯಸಭಾಜನಸ್ಥಿತಾಽಕ್ಷಿಪಾಕಮಞ್ಜನಾದಪಹರತಿ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಫಲತ್ರಿಕಕಟಙ್ಕಟೇರೀನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇ ಲೋಹಸ್ರೋತೋಽಞ್ಜನಚೂರ್ಣಮಾಪಿಣ್ಡೀಭಾವಾತ್ ಪಚೇತ್| ಏತಚ್ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಭಯಂ ದಾಹೋಷಾಕರಾಗಾಶ್ರುಹರಮ್| ತಾಮ್ರರಜಸ್ಸೈರ್ಯಕಪುಷ್ಪಪುಣ್ಡ್ರಾಹ್ವಮಧುಕಕಾಲಾನುಸಾರೀಶಾರಿವಾಃ ಛಾಗೇನ ಪಯಸಾ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಮ್| ಆನೂಪವಸಾ ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತಾ ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನಮ್| ಏವಮಪ್ಯಶಾನ್ತೌ ಮಧುಕಸಿದ್ಧಃ ಶತಾಹ್ವಾಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೋ ಘೃತಮಣ್ಡಸ್ತಥಾ ಪಯೋ ವಾ ಬಸ್ತಿಃ||೨||
शुष्काक्षिपाके वाताभिष्यन्दविहितं सर्पिः पिबेत्| कुलीररसक्षीरसिद्धं वा| दार्वीप्रपौण्डरीकयोः क्वाथ आश्च्योतनमक्षिपाकघ्नम्| मञ्जिष्ठामधुक्कालानुसारीसारिवालोध्रलाक्षाप्रपौण्डरीकाणामक्षिपाकरक्तराजीघ्नम्| मृद्वीकाचन्दनकल्कस्तण्डुलाम्बुपरिस्रुतो मधुमानश्रुदाहहरः| अणुतैलं नस्यम्| शारिवाविदारीबलामधुकोत्पलद्राक्षाटरूषकजीवकचन्दनैर्जाङ्गलरसक्षीरोपेतं तैलं साधितं नावनात् सर्वोर्ध्वजत्रुजान् गदान् वातपित्तोत्तरान् निहन्ति| स्निग्धाश्चात्र तर्पणपुटपाकाः| वातपित्तान्यतरोद्रेकतश्च यथास्वमभिष्यन्दविधिः| आदर्शमण्डले घृताक्तकेशान् घृष्ट्वान्तर्धूमं दहेत्सा मषीघृतपिष्टाऽयसभाजनस्थिताऽक्षिपाकमञ्जनादपहरति| मञ्जिष्ठाफलत्रिककटङ्कटेरीनिष्क्वाथे लोहस्रोतोऽञ्जनचूर्णमापिण्डीभावात् पचेत्| एतच्चूर्णाञ्जनमभयं दाहोषाकरागाश्रुहरम्| ताम्ररजस्सैर्यकपुष्पपुण्ड्राह्वमधुककालानुसारीशारिवाः छागेन पयसा पिष्टाः पिण्डाञ्जनम्| आनूपवसा शुण्ठीसैन्धवचूर्णान्विता स्नेहाञ्जनम्| एवमप्यशान्तौ मधुकसिद्धः शताह्वाचूर्णयुक्तो घृतमण्डस्तथा पयो वा बस्तिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3
ಸಶೋಫಾಲ್ಪಶೋಫಯೋಸ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾನು ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಕ್ವಾಥಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕವಾನ್ ಸಘೃತೋ ವಿರೇಕಃ| ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಯಥಾದೋಷೋದಯಮಾಸ್ಥಾಪನಮ್| ತತಃ ಪಿಣ್ಡಸ್ವಿನ್ನಶಿರಸಃ ಸರ್ಷಪತೈಲೇನ ಸೈನ್ಧವಯುತೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಫಣಿಜ್ಜಕಯುಕ್ತೇನ ವಾ ಅಣುತೈಲೇನ ಶಿರೋವಿರೇಕಃ ವಿರಿಕ್ತಶಿರಸೋಽನುವಾಸನಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ ಧೂಮಪಾನಂ ಚ| ಶಿರೋನೇತ್ರಂ ಚಾಸ್ಯ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಪತ್ತೂರೈರಣ್ಡಪತ್ರೈಃ ಕ್ಷೀರಾಂಬುಸ್ವಿನ್ನೈಃ ಸಂಸ್ವೇದಯೇತ್| ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಲೋಧ್ರಚೂರ್ಣಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಸಸ್ಥಮುಷ್ಣೋದಕವಿಮೃದಿತಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮ್| ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಕ್ತಂ ಚ ವೇದನಾಘ್ನಮ್||೩||
सशोफाल्पशोफयोस्तु स्निग्धस्विन्नस्यानु सिरां विध्येत्| द्राक्षाभयाक्वाथस्त्रिवृत्कल्कवान् सघृतो विरेकः| विरिक्तस्य यथादोषोदयमास्थापनम्| ततः पिण्डस्विन्नशिरसः सर्षपतैलेन सैन्धवयुतेन वा सर्पिषा फणिज्जकयुक्तेन वा अणुतैलेन शिरोविरेकः विरिक्तशिरसोऽनुवासनं क्षीरसर्पिषा धूमपानं च| शिरोनेत्रं चास्य सुनिषण्णकपत्तूरैरण्डपत्रैः क्षीरांबुस्विन्नैः संस्वेदयेत्| घृतभृष्टं लोध्रचूर्णं सूक्ष्मवासस्थमुष्णोदकविमृदितमाश्च्योतनम्| शुष्काक्षिपाकोक्तं च वेदनाघ्नम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4
ಏವಮಶಾನ್ತವೇದನಂ ಸನ್ಧಾವೈರುಪಕ್ರಮೇತ್| ಶಶಶಿರಃಕಪಾಲಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕಾಂಸ್ಯೇ ಸ್ತನ್ಯಘೃಷ್ಟಂ ಸನ್ಧಾವೋ ವೇದನಾಘ್ನಃ| ತದ್ವತ್ತಾಮ್ರಂ ಚ ಲೋಹೇ ಗೋಮೂತ್ರಘೃಷ್ಟಂ ಘೃತಧೂಪಿತಮ್| ಶಿಗ್ರುಪಲ್ಲವರಸಶ್ಚ ತಾಮ್ರಘೃಷ್ಟೋ ಘೃತಧೂಪಿತಃ| ಶಙ್ಖತಾಮ್ರೇ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಯವಶಮೀಪತ್ರಧೂಪಿತಂ ಘರ್ಷವೇದನಾಘ್ನಮ್| ಉದುಮ್ಬರಫಲಂ ಲೋಹೇ ಸ್ತನ್ಯಘೃಷ್ಟಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಶಮೀಪತ್ರಧೂಪಿತಂ ಶೂಲರಾಗಾಶ್ರುಘರ್ಷಘ್ನಮ್| ದಧಿಸರಃಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಸ್ತಾಮ್ರೇ ಘೃಷ್ಟಶ್ಶೋಫಘರ್ಷಾಶ್ರುವೇದನಾಘ್ನಃ| ಮೃತ್ಕಪಾಲಂ ಕಾಂಸ್ಯೇ ತಿಲೋದಕಘೃಷ್ಟಂ ಘೃತಾಕ್ತನಿಮ್ಬಪತ್ರ-ಧೂಪಿತಂ ಶೋಫಕಣ್ಡೂಘರ್ಷಾಶ್ರುಶೂಲರಾಗಘ್ನಮ್| ಸನ್ಧಾವಾಞ್ಜಿತಂ ಚಾಕ್ಷಿ ಸ್ತನ್ಯೇನಾನುಸಿಞ್ಚೇತ್| ತ್ರಿಪರಞ್ಚ ತೈರ್ನ್ನಾಞ್ಜಯೇತ್||೪||
एवमशान्तवेदनं सन्धावैरुपक्रमेत्| शशशिरःकपालं सैन्धवं कांस्ये स्तन्यघृष्टं सन्धावो वेदनाघ्नः| तद्वत्ताम्रं च लोहे गोमूत्रघृष्टं घृतधूपितम्| शिग्रुपल्लवरसश्च ताम्रघृष्टो घृतधूपितः| शङ्खताम्रे स्तन्येन घृष्टं घृताभ्यक्तयवशमीपत्रधूपितं घर्षवेदनाघ्नम्| उदुम्बरफलं लोहे स्तन्यघृष्टं घृताभ्यक्तशमीपत्रधूपितं शूलरागाश्रुघर्षघ्नम्| दधिसरःपिप्पलीसैन्धवयुक्तस्ताम्रे घृष्टश्शोफघर्षाश्रुवेदनाघ्नः| मृत्कपालं कांस्ये तिलोदकघृष्टं घृताक्तनिम्बपत्र-धूपितं शोफकण्डूघर्षाश्रुशूलरागघ्नम्| सन्धावाञ्जितं चाक्षि स्तन्येनानुसिञ्चेत्| त्रिपरञ्च तैर्न्नाञ्जयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5
ಮಧುಕಬೃಹತೀತ್ವಕ್ತಾಮ್ರರಜಾಂಸ್ಯಜಾಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಶಮ್ಯಾಮಲಕಪತ್ರೈರ್ಘೃತಾಪ್ಲುತೈಃ ಅನೇಕಶೋ ಧೂಪಿತಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಶೋಫವೇದನಾಘ್ನಮ್| ತಾಲೀಸಪತ್ರಪಿಪ್ಪಲೀಲೋಹರಜೋಽಞ್ಜನಕಾಸೀಸತಗರಜಾತೀಮುಕುಲಸೈನ್ಧವೈರ್ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಸ್ತಾಮ್ರಮಾಲಿಪ್ತಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಪುನಸ್ತದ್ವದೇವ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಗುಟಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಸ್ತಾಃ ಸ್ತನ್ಯಘೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ತಮ್ಭಶ್ವಯಥುಹರ್ಷಘರ್ಷಾಶ್ರುಕಣ್ಡೂಘ್ನ್ಯಃ| ಅಬದ್ಧಾಸ್ಥಿಸಹಕಾರಮಾಂಸಂ ವಿಗತತ್ವಚಂ ಸಮತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಮೀಷತ್ಸೈನ್ಧವೋಪೇತಂ ಗವ್ಯೇನ ದಧ್ನಾ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತಾಮ್ರಮಾಲೇಪಯೇತ್| ಶುಷ್ಕಂ ಶುಷ್ಕಂ ತಥೈವ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಪುನರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಏತತ್ಸಪ್ತಭಿಃ ಸಪ್ತಾಹೈಃ ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಕೃತಂ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿಕಾಶ್ರುಘರ್ಷಶೋಫರಾಗವರ್ತ್ಮೋಪಚಯಘ್ನಮ್| ಅಶ್ಮನ್ತಕಾಮ್ಲವೇತಸಪರೂಷಕಕೋಲದಾಡಿಮೈಃ ಕೃತಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಸಶೋಫಾಲ್ಪಶೋಫಪೂಯಾಲಸಾನ್ ನಾಶಯತಿ| ಇತ್ಥಮಪಿ ಶೋಫಾನುವೃತ್ತೌ ಪುನರಸ್ರಾವಸೇಕಃ ಶಿರೋವಿರೇಕಶ್ಚ||೫||
मधुकबृहतीत्वक्ताम्ररजांस्यजाक्षीरपिष्टानि शम्यामलकपत्रैर्घृताप्लुतैः अनेकशो धूपितानि पिण्डाञ्जनं शोफवेदनाघ्नम्| तालीसपत्रपिप्पलीलोहरजोऽञ्जनकासीसतगरजातीमुकुलसैन्धवैर्गोमूत्रपिष्टैस्ताम्रमालिप्तं सप्तरात्रं स्थापयित्वा पुनस्तद्वदेव पिष्टैर्गुटिकाः कार्यास्ताः स्तन्यघृष्टाः स्तम्भश्वयथुहर्षघर्षाश्रुकण्डूघ्न्यः| अबद्धास्थिसहकारमांसं विगतत्वचं समताम्रचूर्णमीषत्सैन्धवोपेतं गव्येन दध्ना पिष्ट्वा ताम्रमालेपयेत्| शुष्कं शुष्कं तथैव च पिष्ट्वा पुनर्लेपयेत्| एतत्सप्तभिः सप्ताहैः पिण्डाञ्जनं कृतं सर्वाक्षिकाश्रुघर्षशोफरागवर्त्मोपचयघ्नम्| अश्मन्तकाम्लवेतसपरूषककोलदाडिमैः कृता रसक्रिया सशोफाल्पशोफपूयालसान् नाशयति| इत्थमपि शोफानुवृत्तौ पुनरस्रावसेकः शिरोविरेकश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6
ಅಮ್ಲೋಷಿತಂ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದವದುಪಾಚರೇತ್| ಪಿಲ್ಲಲಸಾಧನಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೬||
अम्लोषितं पित्ताभिष्यन्दवदुपाचरेत्| पिल्ललसाधनं चेक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7
ಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತನಿಚಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮಪೋಥಕೀಬಿಸಾಕ್ಯಕುಕೂಣಕಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಪೂಯಾಲಸಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕಾಲ್ಪಶೋಫಾಮ್ಲೋಷಿತಾ ವಾತವರ್ಜ್ಯಾಶ್ಚ ಸ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಾ ಇತ್ಯಷ್ಟಾದಶ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನೋ ರೋಗಾಃ ಪಿಲ್ಲಸಂಜ್ಞಾಃ||೭||
पित्तकफरक्तनिचयोत्क्लिष्टवर्त्मपोथकीबिसाक्यकुकूणकपक्ष्मोपरोधपूयालसशुष्काक्षिपाकाल्पशोफाम्लोषिता वातवर्ज्याश्च स्यन्दाधिमन्था इत्यष्टादश दीर्घकालानुबन्धिनो रोगाः पिल्लसंज्ञाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8
ಏಷಾಂ ಕ್ರಿಯಾ ಯಥಾಸ್ವಮುಪದಿಷ್ಟೈವ ಪುನಶ್ಚ ಪಿಲ್ಲೀ ಭೂತಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಪದಿಶ್ಯತೇ||೮||
एषां क्रिया यथास्वमुपदिष्टैव पुनश्च पिल्ली भूतानां सामान्येनोपदिश्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9
ಅಥ ಪಿಲ್ಲಾಕ್ಷಿರೋಗಿಣಂ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ ವಾಮಯೇತ್| ಕೃತಕ್ರಮಸ್ಯ ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ತತೋ ವಿರೇಕಃ| ಕೃತವಿರೇಕಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮನೀ ಲಿಖೇತ್| ಸಕೃಲ್ಲೇಖನಾದಶುದ್ಧೌ ಪುನರ್ಲೇಖಯೇಜ್ಜಲೌಕೋಭಿಶ್ಚ ಗ್ರಾಹಯೇತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಲೋಧ್ರಪದ್ಮಕೇಸರಚನ್ದನಮಧುಕಕಲ್ಕೇನ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಬಿಡಾಲಕಃ| ತುವರಿಕಾಫಲತ್ರಿಕರೋಚನಾಕ್ವಾಥೇನ ಮಧುಮತಾ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ ಸದಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮಞ್ಜನಾನ್ತೇ ಚ ಕಷಾಯವೃಕ್ಷಪಲ್ಲವಕಷಾಯೇಣ| ತೈರೇವ ಚ ಪತ್ರೈರುಷ್ಣಪ್ರಿಯತಾಯಾಮ್ನ್ತರಾನ್ತರಾ ಸ್ವೇದಃ| ತುತ್ಥಕಪಲಂ ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಶ್ವೇತಮರಿಚಾನಿ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಿಷ್ಟಾನಿ ತತ್ಪಲೈಸ್ತ್ರಿಂಶತಾ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೇ ಸಮಾಲೋಡಿತಾನಿ ಬಹುವರ್ಷಾಣಾಮಪಿ ಪಿಲ್ಲಾನಾಂ ಪರಮಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮ್| ಅಞ್ಜನಂ ಚಾಸ್ಯಾಮ್ರಧಾತಕೀಪುಷ್ಪತಿಲಪರ್ಣೀಕಲ್ಕೇನ ಚ ವರ್ತ್ತಿಃ| ಹರೀತಕ್ಯಾಢಕೀಶ್ಚಾಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸ್ಯಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಪುನಶ್ಚ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯಾದರ್ವೀಪ್ರಲೋಪಾದ್ರಸಕ್ರಿಯೇಯಂ ಪಿಲ್ಲಾಕ್ಷಿರೋಪಣೀ| ಪಲಾಶಶಾಖಾಸ್ವರಸೇ ಕ್ವಾಥ್ಯಮಾನೇ ಬೃಹತ್ಯುಶೀರರಜೋ ದದ್ಯಾತ್| ತದ್ ಘನೀಭೂತಂ ಶೀತಮಞ್ಜನಮ್| ಸುರಸಾರಸಪಿಷ್ಟೈರ್ವಾ ವಚಾಲದೇವದಾರುಭಿಃ| ಗೋಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ವ್ಯೋಷರಸಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಾಮ್| ಹರಿತಾಲಸೌವೀರಕಾಞ್ಜನಸಮಾಂಶಂ ವಾ ತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಮಞ್ಜನಮ್| ಪರಿಪೇಲವಕಾಸೀಸಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಸರ್ಷಪಪ್ರಿಯಙ್ಗುತಗರಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕೇನ ತಾಮ್ರಭಾಜನಮನ್ತರ್ಲೇಪಯಿತ್ವಾ ಸೌವೀರಕಕುಮ್ಭೇಽಧೋಮುಖಂ ಸಪ್ತಾಹಂ ವಾಸಯೇತ್ ತತೋ ಗುಟಿಕಾಶ್ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್| ತುತ್ಥಗೈರಿಕಚೂರ್ಣಂ ಛಗಲೀಪಯಃಪಿಷ್ಟಂ ಗುಟಿಕಾ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮ್| ಚೂರ್ಣ ಏವ ವಾ ದಿವ್ಯೋದಕಭಾವಿತಃ| ಸ ಏವ ವಾ ತದಾಪ್ಲುತೋ ನೇತ್ರಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮಿತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವರ್ತ್ಮಾವಲೇಖಂ ಬಹುಶಸ್ತದ್ವಚ್ಛೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿರೇಕಂ ಚ ಪಿಲ್ಲರೋಗಾತುರೋ ಭಜೇತ್||೯||
अथ पिल्लाक्षिरोगिणं स्नेहयित्वा वामयेत्| कृतक्रमस्य सिराव्यधस्ततो विरेकः| कृतविरेकस्य वर्त्मनी लिखेत्| सकृल्लेखनादशुद्धौ पुनर्लेखयेज्जलौकोभिश्च ग्राहयेत्| प्रियङ्गुलोध्रपद्मकेसरचन्दनमधुककल्केन समाक्षिकेण बिडालकः| तुवरिकाफलत्रिकरोचनाक्वाथेन मधुमता सायं प्रातः सदा प्रक्षालनमञ्जनान्ते च कषायवृक्षपल्लवकषायेण| तैरेव च पत्रैरुष्णप्रियतायाम्न्तरान्तरा स्वेदः| तुत्थकपलं विंशतिश्च श्वेतमरिचानि धान्याम्लपिष्टानि तत्पलैस्त्रिंशता ताम्रपात्रे समालोडितानि बहुवर्षाणामपि पिल्लानां परममाश्च्योतनम्| अञ्जनं चास्याम्रधातकीपुष्पतिलपर्णीकल्केन च वर्त्तिः| हरीतक्याढकीश्चाष्टगुणेऽम्भस्यष्टभागावशेषं क्वाथयेत्| पुनश्च परिस्राव्यादर्वीप्रलोपाद्रसक्रियेयं पिल्लाक्षिरोपणी| पलाशशाखास्वरसे क्वाथ्यमाने बृहत्युशीररजो दद्यात्| तद् घनीभूतं शीतमञ्जनम्| सुरसारसपिष्टैर्वा वचालदेवदारुभिः| गोपित्तपिष्टाभ्यां वा व्योषरसाञ्जनाभ्याम्| हरितालसौवीरकाञ्जनसमांशं वा ताम्रचूर्णमञ्जनम्| परिपेलवकासीसहरिद्राद्वयसर्षपप्रियङ्गुतगरपिप्पलीकल्केन ताम्रभाजनमन्तर्लेपयित्वा सौवीरककुम्भेऽधोमुखं सप्ताहं वासयेत् ततो गुटिकाश्चूर्णं वा कुर्यात्| तुत्थगैरिकचूर्णं छगलीपयःपिष्टं गुटिका प्रत्यञ्जनम्| चूर्ण एव वा दिव्योदकभावितः| स एव वा तदाप्लुतो नेत्राश्च्योतनमिति| भवति चात्र- वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्| पुनः पुनर्विरेकं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10
ಪೂಯಾಲಸೇ ತ್ವಶಾನ್ತೇಽನ್ತೇ ದಾಹಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲಾಕಯಾ||೧೦||
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11
ಚತುರ್ನವತಿರಿತ್ಯಕ್ಷ್ಣೋರ್ಹೇತುಲಕ್ಷಣಸಾಧನೈಃ| ಪರಸ್ಪರಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಗದಿತಾ ಗದಾ||೧೧||
चतुर्नवतिरित्यक्ष्णोर्हेतुलक्षणसाधनैः| परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12
ಸರ್ವದಾ ಚ ನಿಷೇವೇತ ಸ್ವಸ್ಥೋಽಪಿ ನಯನಪ್ರಿಯಃ| ಪುರಾಣಯವಗೋಧೂಮಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಕೋದ್ರವಾನ್| ಮುದ್ಗಾದೀನ್ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಾನ್ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಃ ಪರಿಪ್ಲುತಾನ್| ಶಾಕಂ ಚೈವಂವಿಧಂ ಮಾಂಸಂ ಜಾಙ್ಗಲಂ ದಾಡಿಮಂ ಸಿತಾಮ್| ಸೈನ್ಧವಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಾರಿ ಪಾನೇ ಚ ನಾಭಸಮ್| ಆತಪತ್ರಂ ಪದತ್ರಾಣಂ ವಿಧಿವದ್ದೋಷಶೋಧನಮ್| ವರ್ಜಯೇದ್ವೇಗಸಂರೋಧಮಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಾನಿ ಚ| ಕ್ರೋಧಶೋಕದಿವಾಸ್ವಪ್ನರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಾತಪಾನ್| ವಿದಾಹವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಯಚ್ಚೇಹಾಹಾರಭೇಷಜಮ್||೧೨||
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः| पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्| मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिः परिप्लुतान्| शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्| सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्| आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्| वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च| क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्| विदाहविष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20
ದ್ವೇ ಪಾದಮಧ್ಯೇ ಪೃಥುಸನ್ನಿವೇಶೇ ಸಿರೇ ಗತೇ ತೇ ಬಹುಧಾ ಚ ನೇತ್ರೇ| ತಾ ಭ್ರಙ್ಕ್ಷಣೋದ್ವರ್ತನಲೇಪನಾದೀನ್ ಪಾದಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ನಯನಂ ನಯನ್ತಿ| ಮಲೋಷ್ಣಸಙ್ಘಟ್ಟನಪೀಡನಾದ್ಯೈಸ್ತಾ ದೂಷಯನ್ತೇ ನಯನಾನಿ ದುಷ್ಟಾಃ| ಭಜೇತ್ಸದಾ ದೃಷ್ಟಿಹಿತಾನಿ ತಸ್ಮಾದುಪಾನದಭ್ಯಞ್ಜನಧಾವನಾನಿ||೧೩|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಅಕ್ಷಿಪಾಕಪಿಲ್ಲಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे सिरे गते ते बहुधा च नेत्रे| ता भ्रङ्क्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयनं नयन्ति| मलोष्णसङ्घट्टनपीडनाद्यैस्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः| भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मादुपानदभ्यञ्जनधावनानि||१३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon