Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤ ਅਕ੍ਸਿਪਾਕਪਿਲ੍ਲਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथात अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕੇ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਿਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੁਲੀਰਰਸਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ| ਦਾਰ੍ਵੀਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮਕ੍ਸਿਪਾਕਘ੍ਨਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਧੁਕ੍ਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀਸਾਰਿਵਾਲੋਧ੍ਰਲਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਣਾਮਕ੍ਸਿਪਾਕਰਕ੍ਤਰਾਜੀਘ੍ਨਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਚਨ੍ਦਨਕਲ੍ਕਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤੋ ਮਧੁਮਾਨਸ਼੍ਰੁਦਾਹਹਰਃ| ਅਣੁਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਾਰਿਵਾਵਿਦਾਰੀਬਲਾਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਟਰੂਸਕਜੀਵਕਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਕ੍ਸੀਰੋਪੇਤਂ ਤੈਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਨਾਵਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਤਰੋਦ੍ਰੇਕਤਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਿਧਿਃ| ਆਦਰ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲੇ ਘਤਾਕ੍ਤਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਘਸ੍ਟ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦਹੇਤ੍ਸਾ ਮਸੀਘਤਪਿਸ੍ਟਾਯਸਭਾਜਨਸ੍ਥਿਤਾਕ੍ਸਿਪਾਕਮਞ੍ਜਨਾਦਪਹਰਤਿ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਫਲਤ੍ਰਿਕਕਟਙ੍ਕਟੇਰੀਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਲੋਹਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣਮਾਪਿਣ੍ਡੀਭਾਵਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਭਯਂ ਦਾਹੋਸਾਕਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਹਰਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਰਜਸ੍ਸੈਰ੍ਯਕਪੁਸ੍ਪਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਹ੍ਵਮਧੁਕਕਾਲਾਨੁਸਾਰੀਸ਼ਾਰਿਵਾਃ ਛਾਗੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਆਨੂਪਵਸਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਾ ਸ੍ਨੇਹਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੋ ਘਤਮਣ੍ਡਸ੍ਤਥਾ ਪਯੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਃ||੨||
शुष्काक्षिपाके वाताभिष्यन्दविहितं सर्पिः पिबेत्| कुलीररसक्षीरसिद्धं वा| दार्वीप्रपौण्डरीकयोः क्वाथ आश्च्योतनमक्षिपाकघ्नम्| मञ्जिष्ठामधुक्कालानुसारीसारिवालोध्रलाक्षाप्रपौण्डरीकाणामक्षिपाकरक्तराजीघ्नम्| मृद्वीकाचन्दनकल्कस्तण्डुलाम्बुपरिस्रुतो मधुमानश्रुदाहहरः| अणुतैलं नस्यम्| शारिवाविदारीबलामधुकोत्पलद्राक्षाटरूषकजीवकचन्दनैर्जाङ्गलरसक्षीरोपेतं तैलं साधितं नावनात् सर्वोर्ध्वजत्रुजान् गदान् वातपित्तोत्तरान् निहन्ति| स्निग्धाश्चात्र तर्पणपुटपाकाः| वातपित्तान्यतरोद्रेकतश्च यथास्वमभिष्यन्दविधिः| आदर्शमण्डले घृताक्तकेशान् घृष्ट्वान्तर्धूमं दहेत्सा मषीघृतपिष्टाऽयसभाजनस्थिताऽक्षिपाकमञ्जनादपहरति| मञ्जिष्ठाफलत्रिककटङ्कटेरीनिष्क्वाथे लोहस्रोतोऽञ्जनचूर्णमापिण्डीभावात् पचेत्| एतच्चूर्णाञ्जनमभयं दाहोषाकरागाश्रुहरम्| ताम्ररजस्सैर्यकपुष्पपुण्ड्राह्वमधुककालानुसारीशारिवाः छागेन पयसा पिष्टाः पिण्डाञ्जनम्| आनूपवसा शुण्ठीसैन्धवचूर्णान्विता स्नेहाञ्जनम्| एवमप्यशान्तौ मधुकसिद्धः शताह्वाचूर्णयुक्तो घृतमण्डस्तथा पयो वा बस्तिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3
ਸਸ਼ੋਫਾਲ੍ਪਸ਼ੋਫਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਨੁ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਵਾਨ੍ ਸਘਤੋ ਵਿਰੇਕਃ| ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਦੋਸੋਦਯਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮ੍| ਤਤਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਫਣਿਜ੍ਜਕਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਣੁਤੈਲੇਨ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਃ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਿਰਸੋਨੁਵਾਸਨਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਧੂਮਪਾਨਂ ਚ| ਸ਼ਿਰੋਨੇਤ੍ਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਪਤ੍ਤੂਰੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸੀਰਾਂਬੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਃ ਸਂਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਾਸਸ੍ਥਮੁਸ੍ਣੋਦਕਵਿਮਦਿਤਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕੋਕ੍ਤਂ ਚ ਵੇਦਨਾਘ੍ਨਮ੍||੩||
सशोफाल्पशोफयोस्तु स्निग्धस्विन्नस्यानु सिरां विध्येत्| द्राक्षाभयाक्वाथस्त्रिवृत्कल्कवान् सघृतो विरेकः| विरिक्तस्य यथादोषोदयमास्थापनम्| ततः पिण्डस्विन्नशिरसः सर्षपतैलेन सैन्धवयुतेन वा सर्पिषा फणिज्जकयुक्तेन वा अणुतैलेन शिरोविरेकः विरिक्तशिरसोऽनुवासनं क्षीरसर्पिषा धूमपानं च| शिरोनेत्रं चास्य सुनिषण्णकपत्तूरैरण्डपत्रैः क्षीरांबुस्विन्नैः संस्वेदयेत्| घृतभृष्टं लोध्रचूर्णं सूक्ष्मवासस्थमुष्णोदकविमृदितमाश्च्योतनम्| शुष्काक्षिपाकोक्तं च वेदनाघ्नम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4
ਏਵਮਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਸ਼ਸ਼ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਘਸ੍ਟਂ ਸਨ੍ਧਾਵੋ ਵੇਦਨਾਘ੍ਨਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਮ੍ਰਂ ਚ ਲੋਹੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਘਸ੍ਟਂ ਘਤਧੂਪਿਤਮ੍| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਪਲ੍ਲਵਰਸਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਘਸ੍ਟੋ ਘਤਧੂਪਿਤਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਤਾਮ੍ਰੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਘਸ੍ਟਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਯਵਸ਼ਮੀਪਤ੍ਰਧੂਪਿਤਂ ਘਰ੍ਸਵੇਦਨਾਘ੍ਨਮ੍| ਉਦੁਮ੍ਬਰਫਲਂ ਲੋਹੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਘਸ੍ਟਂ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਮੀਪਤ੍ਰਧੂਪਿਤਂ ਸ਼ੂਲਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਘਰ੍ਸਘ੍ਨਮ੍| ਦਧਿਸਰਃਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਾਮ੍ਰੇ ਘਸ੍ਟਸ਼੍ਸ਼ੋਫਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਵੇਦਨਾਘ੍ਨਃ| ਮਤ੍ਕਪਾਲਂ ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਤਿਲੋਦਕਘਸ੍ਟਂ ਘਤਾਕ੍ਤਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰ-ਧੂਪਿਤਂ ਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੂਲਰਾਗਘ੍ਨਮ੍| ਸਨ੍ਧਾਵਾਞ੍ਜਿਤਂ ਚਾਕ੍ਸਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨਾਨੁਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਪਰਞ੍ਚ ਤੈਰ੍ਨ੍ਨਾਞ੍ਜਯੇਤ੍||੪||
एवमशान्तवेदनं सन्धावैरुपक्रमेत्| शशशिरःकपालं सैन्धवं कांस्ये स्तन्यघृष्टं सन्धावो वेदनाघ्नः| तद्वत्ताम्रं च लोहे गोमूत्रघृष्टं घृतधूपितम्| शिग्रुपल्लवरसश्च ताम्रघृष्टो घृतधूपितः| शङ्खताम्रे स्तन्येन घृष्टं घृताभ्यक्तयवशमीपत्रधूपितं घर्षवेदनाघ्नम्| उदुम्बरफलं लोहे स्तन्यघृष्टं घृताभ्यक्तशमीपत्रधूपितं शूलरागाश्रुघर्षघ्नम्| दधिसरःपिप्पलीसैन्धवयुक्तस्ताम्रे घृष्टश्शोफघर्षाश्रुवेदनाघ्नः| मृत्कपालं कांस्ये तिलोदकघृष्टं घृताक्तनिम्बपत्र-धूपितं शोफकण्डूघर्षाश्रुशूलरागघ्नम्| सन्धावाञ्जितं चाक्षि स्तन्येनानुसिञ्चेत्| त्रिपरञ्च तैर्न्नाञ्जयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5
ਮਧੁਕਬਹਤੀਤ੍ਵਕ੍ਤਾਮ੍ਰਰਜਾਂਸ੍ਯਜਾਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸ਼ਮ੍ਯਾਮਲਕਪਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ ਅਨੇਕਸ਼ੋ ਧੂਪਿਤਾਨਿ ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੋਫਵੇਦਨਾਘ੍ਨਮ੍| ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਲੋਹਰਜੋਞ੍ਜਨਕਾਸੀਸਤਗਰਜਾਤੀਮੁਕੁਲਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤਾਮ੍ਰਮਾਲਿਪ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਘਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਵਯਥੁਹਰ੍ਸਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਕਣ੍ਡੂਘ੍ਨ੍ਯਃ| ਅਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿਸਹਕਾਰਮਾਂਸਂ ਵਿਗਤਤ੍ਵਚਂ ਸਮਤਾਮ੍ਰਚੂਰ੍ਣਮੀਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵੋਪੇਤਂ ਗਵ੍ਯੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰਮਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਥੈਵ ਚ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਏਤਤ੍ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਸਪ੍ਤਾਹੈਃ ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਂ ਕਤਂ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਕਾਸ਼੍ਰੁਘਰ੍ਸਸ਼ੋਫਰਾਗਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਚਯਘ੍ਨਮ੍| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸਪਰੂਸਕਕੋਲਦਾਡਿਮੈਃ ਕਤਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਸਸ਼ੋਫਾਲ੍ਪਸ਼ੋਫਪੂਯਾਲਸਾਨ੍ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਇਤ੍ਥਮਪਿ ਸ਼ੋਫਾਨੁਵਤ੍ਤੌ ਪੁਨਰਸ੍ਰਾਵਸੇਕਃ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਸ਼੍ਚ||੫||
मधुकबृहतीत्वक्ताम्ररजांस्यजाक्षीरपिष्टानि शम्यामलकपत्रैर्घृताप्लुतैः अनेकशो धूपितानि पिण्डाञ्जनं शोफवेदनाघ्नम्| तालीसपत्रपिप्पलीलोहरजोऽञ्जनकासीसतगरजातीमुकुलसैन्धवैर्गोमूत्रपिष्टैस्ताम्रमालिप्तं सप्तरात्रं स्थापयित्वा पुनस्तद्वदेव पिष्टैर्गुटिकाः कार्यास्ताः स्तन्यघृष्टाः स्तम्भश्वयथुहर्षघर्षाश्रुकण्डूघ्न्यः| अबद्धास्थिसहकारमांसं विगतत्वचं समताम्रचूर्णमीषत्सैन्धवोपेतं गव्येन दध्ना पिष्ट्वा ताम्रमालेपयेत्| शुष्कं शुष्कं तथैव च पिष्ट्वा पुनर्लेपयेत्| एतत्सप्तभिः सप्ताहैः पिण्डाञ्जनं कृतं सर्वाक्षिकाश्रुघर्षशोफरागवर्त्मोपचयघ्नम्| अश्मन्तकाम्लवेतसपरूषककोलदाडिमैः कृता रसक्रिया सशोफाल्पशोफपूयालसान् नाशयति| इत्थमपि शोफानुवृत्तौ पुनरस्रावसेकः शिरोविरेकश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6
ਅਮ੍ਲੋਸਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਿਲ੍ਲਲਸਾਧਨਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੬||
अम्लोषितं पित्ताभिष्यन्दवदुपाचरेत्| पिल्ललसाधनं चेक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7
ਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਨਿਚਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮਪੋਥਕੀਬਿਸਾਕ੍ਯਕੁਕੂਣਕਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਪੂਯਾਲਸਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕਾਲ੍ਪਸ਼ੋਫਾਮ੍ਲੋਸਿਤਾ ਵਾਤਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਧਿਮਨ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੋ ਰੋਗਾਃ ਪਿਲ੍ਲਸਂਜ੍ਞਾਃ||੭||
पित्तकफरक्तनिचयोत्क्लिष्टवर्त्मपोथकीबिसाक्यकुकूणकपक्ष्मोपरोधपूयालसशुष्काक्षिपाकाल्पशोफाम्लोषिता वातवर्ज्याश्च स्यन्दाधिमन्था इत्यष्टादश दीर्घकालानुबन्धिनो रोगाः पिल्लसंज्ञाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8
ਏਸਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਦਿਸ੍ਟੈਵ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਪਿਲ੍ਲੀ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੮||
एषां क्रिया यथास्वमुपदिष्टैव पुनश्च पिल्ली भूतानां सामान्येनोपदिश्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9
ਅਥ ਪਿਲ੍ਲਾਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਂ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਕਤਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਸ੍ਤਤੋ ਵਿਰੇਕਃ| ਕਤਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਲਿਖੇਤ੍| ਸਕਲ੍ਲੇਖਨਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਪੁਨਰ੍ਲੇਖਯੇਜ੍ਜਲੌਕੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਲੋਧ੍ਰਪਦ੍ਮਕੇਸਰਚਨ੍ਦਨਮਧੁਕਕਲ੍ਕੇਨ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਬਿਡਾਲਕਃ| ਤੁਵਰਿਕਾਫਲਤ੍ਰਿਕਰੋਚਨਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਮਧੁਮਤਾ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮਞ੍ਜਨਾਨ੍ਤੇ ਚ ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਪਲ੍ਲਵਕਸਾਯੇਣ| ਤੈਰੇਵ ਚ ਪਤ੍ਰੈਰੁਸ੍ਣਪ੍ਰਿਯਤਾਯਾਮ੍ਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਤੁਤ੍ਥਕਪਲਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਮਰਿਚਾਨਿ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਤਤ੍ਪਲੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇ ਸਮਾਲੋਡਿਤਾਨਿ ਬਹੁਵਰ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਪਿਲ੍ਲਾਨਾਂ ਪਰਮਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਾਸ੍ਯਾਮ੍ਰਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਤਿਲਪਰ੍ਣੀਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਃ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਢਕੀਸ਼੍ਚਾਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸ੍ਯਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੋਪਾਦ੍ਰਸਕ੍ਰਿਯੇਯਂ ਪਿਲ੍ਲਾਕ੍ਸਿਰੋਪਣੀ| ਪਲਾਸ਼ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵਰਸੇ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮਾਨੇ ਬਹਤ੍ਯੁਸ਼ੀਰਰਜੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਦ੍ ਘਨੀਭੂਤਂ ਸ਼ੀਤਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਸੁਰਸਾਰਸਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਵਚਾਲਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ| ਗੋਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਵ੍ਯੋਸਰਸਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਹਰਿਤਾਲਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਸਮਾਂਸ਼ਂ ਵਾ ਤਾਮ੍ਰਚੂਰ੍ਣਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਪਰਿਪੇਲਵਕਾਸੀਸਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਸਰ੍ਸਪਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਤਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕੇਨ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨਮਨ੍ਤਰ੍ਲੇਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸੌਵੀਰਕਕੁਮ੍ਭੇਧੋਮੁਖਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾਸਯੇਤ੍ ਤਤੋ ਗੁਟਿਕਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੁਤ੍ਥਗੈਰਿਕਚੂਰ੍ਣਂ ਛਗਲੀਪਯਃਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਟਿਕਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍| ਚੂਰ੍ਣ ਏਵ ਵਾ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਭਾਵਿਤਃ| ਸ ਏਵ ਵਾ ਤਦਾਪ੍ਲੁਤੋ ਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮਿਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਲੇਖਂ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਕਂ ਚ ਪਿਲ੍ਲਰੋਗਾਤੁਰੋ ਭਜੇਤ੍||੯||
अथ पिल्लाक्षिरोगिणं स्नेहयित्वा वामयेत्| कृतक्रमस्य सिराव्यधस्ततो विरेकः| कृतविरेकस्य वर्त्मनी लिखेत्| सकृल्लेखनादशुद्धौ पुनर्लेखयेज्जलौकोभिश्च ग्राहयेत्| प्रियङ्गुलोध्रपद्मकेसरचन्दनमधुककल्केन समाक्षिकेण बिडालकः| तुवरिकाफलत्रिकरोचनाक्वाथेन मधुमता सायं प्रातः सदा प्रक्षालनमञ्जनान्ते च कषायवृक्षपल्लवकषायेण| तैरेव च पत्रैरुष्णप्रियतायाम्न्तरान्तरा स्वेदः| तुत्थकपलं विंशतिश्च श्वेतमरिचानि धान्याम्लपिष्टानि तत्पलैस्त्रिंशता ताम्रपात्रे समालोडितानि बहुवर्षाणामपि पिल्लानां परममाश्च्योतनम्| अञ्जनं चास्याम्रधातकीपुष्पतिलपर्णीकल्केन च वर्त्तिः| हरीतक्याढकीश्चाष्टगुणेऽम्भस्यष्टभागावशेषं क्वाथयेत्| पुनश्च परिस्राव्यादर्वीप्रलोपाद्रसक्रियेयं पिल्लाक्षिरोपणी| पलाशशाखास्वरसे क्वाथ्यमाने बृहत्युशीररजो दद्यात्| तद् घनीभूतं शीतमञ्जनम्| सुरसारसपिष्टैर्वा वचालदेवदारुभिः| गोपित्तपिष्टाभ्यां वा व्योषरसाञ्जनाभ्याम्| हरितालसौवीरकाञ्जनसमांशं वा ताम्रचूर्णमञ्जनम्| परिपेलवकासीसहरिद्राद्वयसर्षपप्रियङ्गुतगरपिप्पलीकल्केन ताम्रभाजनमन्तर्लेपयित्वा सौवीरककुम्भेऽधोमुखं सप्ताहं वासयेत् ततो गुटिकाश्चूर्णं वा कुर्यात्| तुत्थगैरिकचूर्णं छगलीपयःपिष्टं गुटिका प्रत्यञ्जनम्| चूर्ण एव वा दिव्योदकभावितः| स एव वा तदाप्लुतो नेत्राश्च्योतनमिति| भवति चात्र- वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्| पुनः पुनर्विरेकं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10
ਪੂਯਾਲਸੇ ਤ੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਤੇ ਦਾਹਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲਾਕਯਾ||੧੦||
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11
ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਸਾਧਨੈਃ| ਪਰਸ੍ਪਰਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਗਦਿਤਾ ਗਦਾ||੧੧||
चतुर्नवतिरित्यक्ष्णोर्हेतुलक्षणसाधनैः| परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12
ਸਰ੍ਵਦਾ ਚ ਨਿਸੇਵੇਤ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨਯਨਪ੍ਰਿਯਃ| ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਕੋਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨ੍ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਨ੍| ਸ਼ਾਕਂ ਚੈਵਂਵਿਧਂ ਮਾਂਸਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਸਿਤਾਮ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾਰਿ ਪਾਨੇ ਚ ਨਾਭਸਮ੍| ਆਤਪਤ੍ਰਂ ਪਦਤ੍ਰਾਣਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦੋਸਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵੇਗਸਂਰੋਧਮਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਨਿ ਚ| ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਣਾਤਪਾਨ੍| ਵਿਦਾਹਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਯਚ੍ਚੇਹਾਹਾਰਭੇਸਜਮ੍||੧੨||
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः| पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्| मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिः परिप्लुतान्| शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्| सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्| आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्| वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च| क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्| विदाहविष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20
ਦ੍ਵੇ ਪਾਦਮਧ੍ਯੇ ਪਥੁਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ ਸਿਰੇ ਗਤੇ ਤੇ ਬਹੁਧਾ ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ| ਤਾ ਭ੍ਰਙ੍ਕ੍ਸਣੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਲੇਪਨਾਦੀਨ੍ ਪਾਦਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਯਨਂ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਮਲੋਸ੍ਣਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਪੀਡਨਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਾ ਦੂਸਯਨ੍ਤੇ ਨਯਨਾਨਿ ਦੁਸ੍ਟਾਃ| ਭਜੇਤ੍ਸਦਾ ਦਸ੍ਟਿਹਿਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਾਦੁਪਾਨਦਭ੍ਯਞ੍ਜਨਧਾਵਨਾਨਿ||੧੩|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਅਕ੍ਸਿਪਾਕਪਿਲ੍ਲਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੦||
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे सिरे गते ते बहुधा च नेत्रे| ता भ्रङ्क्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयनं नयन्ति| मलोष्णसङ्घट्टनपीडनाद्यैस्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः| भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मादुपानदभ्यञ्जनधावनानि||१३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon