Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো ভঙ্গপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो भङ्गप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2
পতনপীডনপ্রহারাক্ষেপণব্যালদংশনপ্রভৃতিভিরভিঘাতবি- শেষৈরনেকবিধমস্থি ভঙ্গুমুপদিশন্তি||২||
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालदंशनप्रभृतिभिरभिघातवि- शेषैरनेकविधमस्थि भङ्गुमुपदिशन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3
তত্তু ভঙ্গজাতং দ্ব্যধিষ্ঠানং সন্ধাবসন্ধৌ চ||৩||
तत्तु भङ्गजातं द्व्यधिष्ठानं सन्धावसन्धौ च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4
তত্র সন্ধিমুক্তং ষড্বিধমুত্পিষ্টং বিশ্লিষ্টমবক্ষিপ্তমতিক্ষিপ্তং তির্যক্ ক্ষিপ্তং বিবর্তিতমিতি||৪||
तत्र सन्धिमुक्तं षड्विधमुत्पिष्टं विश्लिष्टमवक्षिप्तमतिक्षिप्तं तिर्यक् क्षिप्तं विवर्तितमिति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
তস্য সামান্যলক্ষণং প্রসারণাঽঽকুঞ্চনবিবর্তনাক্ষেপ- ণাশক্তিরুগ্ররুজতা স্পর্শাসহিষ্ণুত্বং চ||৫||
तस्य सामान्यलक्षणं प्रसारणाऽऽकुञ्चनविवर्तनाक्षेप- णाशक्तिरुग्ररुजता स्पर्शासहिष्णुत्वं च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6
অথোত্পিষ্টে স্বস্থান এব সন্ধাবুভযতঃ শোফো বেদনাবিশেষতশ্চ রাত্রৌ ভবতি| বিশ্লিষ্টেঽল্পশোফো বেদনাসাতত্যং সন্ধিবিকির্যা চ| অবক্ষিপ্তে সন্ধিবিশ্লেষস্তীব্রা চ রুক্| অতিক্ষিপ্তে দ্বযোরপি সন্ধ্যস্থ্নোরতিক্রান্ততা বেদনা চ| তির্যক্ ক্ষিপ্তে ত্বেকস্যাস্থ্নঃ পার্শ্বতো গমন- মত্যর্থং বেদনা চ| বিবর্তিতে সন্ধিপার্শ্বগমনাদ্বিষমাঙ্গতা বেদনা চ||৬||
अथोत्पिष्टे स्वस्थान एव सन्धावुभयतः शोफो वेदनाविशेषतश्च रात्रौ भवति| विश्लिष्टेऽल्पशोफो वेदनासातत्यं सन्धिविकिर्या च| अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्रा च रुक्| अतिक्षिप्ते द्वयोरपि सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च| तिर्यक् क्षिप्ते त्वेकस्यास्थ्नः पार्श्वतो गमन- मत्यर्थं वेदना च| विवर्तिते सन्धिपार्श्वगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7
অসন্ধিভগ্নং পুনর্দ্বাদশবিধম্| তদ্যথা-কর্কটকং বক্রং স্ফুটিতং বেল্লিতমস্থিচ্ছল্লিকাঽশ্বকর্ণং পিচ্চিতং দারিতং চূর্ণিতমতিপাতিতং শেষিতং মজ্জানুগতমিতি||৭||
असन्धिभग्नं पुनर्द्वादशविधम्| तद्यथा-कर्कटकं वक्रं स्फुटितं वेल्लितमस्थिच्छल्लिकाऽश्वकर्णं पिच्चितं दारितं चूर्णितमतिपातितं शेषितं मज्जानुगतमिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
শ্বযথুবাহুল্যং স্পন্দনং বিবর্তনং স্পর্শাসহিষ্ণুতা চ পীড্যমানে শব্দঃ স্রস্তাঙ্গতা বেদনাতিপ্রবৃত্তিঃ সর্বাসু চাবস্থাসু শর্ম ন লভত ইতি সাধারণমসন্ধিভগ্নরূপম্|৮|
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
শ্বযথুবাহুল্যং স্পন্দনং বিবর্তনং স্পর্শাসহিষ্ণুতা চ পীড্যমানে শব্দঃ স্রস্তাঙ্গতা বেদনাতিপ্রবৃত্তিঃ সর্বাসু চাবস্থাসু শর্ম ন লভত ইতি সাধারণমসন্ধিভগ্নরূপম্||৮||
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10
এষামন্ত্যানি পঞ্চ কৃচ্ছ্রসাধ্যানি কৃশাতিবালবৃদ্ধাসহানামত্যাশিনাং বাতাত্মকানাং কুষ্ঠিনামুপদ্রববতাং চ| অসাধ্যং তু ভিন্নং কটীকপালং সন্ধিমুক্তং বা জঘনমুত্পিষ্টং কূর্পরো বিবর্তিতস্তথা ললাটং চূর্ণিতমসংশ্লিষ্টকপালং চ শিরঃ শঙ্খপৃষ্ঠস্তনান্তরভঙ্গঞ্চেতি||১০||
एषामन्त्यानि पञ्च कृच्छ्रसाध्यानि कृशातिबालवृद्धासहानामत्याशिनां वातात्मकानां कुष्ठिनामुपद्रववतां च| असाध्यं तु भिन्नं कटीकपालं सन्धिमुक्तं वा जघनमुत्पिष्टं कूर्परो विवर्तितस्तथा ललाटं चूर्णितमसंश्लिष्टकपालं च शिरः शङ्खपृष्ठस्तनान्तरभङ्गञ्चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11
ভবন্তি চাত্র অথাবনতমুন্নাম্যমুন্নতং চাবপীডযেত্| অঞ্চ্ছেদধিক্ষিপ্তমধোগতং চোপরি বর্তযেত্| আঞ্চ্ছনোত্পীডনোন্নামচর্মসঙ্ক্ষেপবন্ধনৈঃ||১১||
भवन्ति चात्र अथावनतमुन्नाम्यमुन्नतं चावपीडयेत्| अञ्च्छेदधिक्षिप्तमधोगतं चोपरि वर्तयेत्| आञ्च्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसङ्क्षेपबन्धनैः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12
সন্ধীন্ শরীরগান্ সর্বাশ্চলানপ্যচলানপি| ইত্যেতৈঃ স্থাপনোপাযৈঃ সম্যক্সংস্থাপ্য নিশ্চলম্| পট্টৈঃ প্রভূতসর্পির্ভির্বেষ্টযিত্বা সুখৈস্ততঃ| কদম্বোদুম্বরাশ্বত্থসর্জার্জুনপলাশজৈঃ| বংশোদ্ভবৈর্বা পৃথুভিস্তনুভিঃ সুনিবেশিতৈঃ| সুশ্লক্ষ্ণৈঃ সপ্রতিষ্টম্ভৈর্বল্কলৈঃ শকলৈরপি| কুশাহ্বযৈঃ সমং বন্ধং পট্টস্যোপরি যোজযেত্||১২||
सन्धीन् शरीरगान् सर्वाश्चलानप्यचलानपि| इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक्संस्थाप्य निश्चलम्| पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः| कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः| वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः| सुश्लक्ष्णैः सप्रतिष्टम्भैर्वल्कलैः शकलैरपि| कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13
শিথিলেন হি বন্ধেন সন্ধিস্থৈর্যং ন জাযতে| গাঢেনাতিরুজাদাহপাকশ্বযথুসম্ভবঃ||১৩||
शिथिलेन हि बन्धेन सन्धिस्थैर्यं न जायते| गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14
ত্র্যহাত্ত্র্যহাদৃতৌ ঘর্মে সপ্তাহান্মোক্ষযেদ্ধিমে| সাধারণে তু পঞ্চাহাত্ ভঙ্গদোষবশেন বা||১৪||
त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे| साधारणे तु पञ्चाहात् भङ्गदोषवशेन वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15
ন্যগ্রোধাদিকষাযেণ ততঃ শীতেন সেচযেত্| তং পঞ্চমূলপক্বেন পযসা তু সবেদনম্| সুখোষ্ণং চাবচার্যং স্যাচ্চক্রতৈলং বিজানতা| বিভজ্য দেশং কালং চ বাতঘ্নৌষধসংযুতম্| প্রততং লেপসেকাংশ্চ বিদধ্যাত্ ভৃশশীতলান্| গৃষ্টিক্ষীরং সসর্পিষ্কং মধুরৌষধসাধিতম্| প্রাতঃপ্রাতঃ পিবেদ্ভগ্নঃ শীতলং লাক্ষযা যুতম্| সব্রণস্য তু ভগ্নস্য ব্রণো মধুঘৃতোত্তরৈঃ| কষাযৈঃ প্রতিসার্যোঽথ শেষো ভঙ্গোদিতঃ ক্রমঃ||১৫||
न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत्| तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम्| सुखोष्णं चावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता| विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम्| प्रततं लेपसेकांश्च विदध्यात् भृशशीतलान्| गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्| प्रातःप्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम्| सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः| कषायैः प्रतिसार्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16
লম্বানি ব্রণমাংসানি প্রলিপ্য মধুসর্পিষা| সন্দধীত ব্রণান্ বৈদ্যো বন্ধনৈশ্চোপপাদযেত্| তান্ সমান্ সুস্থিতাঞ্জ্ঞাত্বা ফলিনীলোধ্রকট্ফলৈঃ| সমঙ্গাধাতকীযুক্তৈশ্চূর্ণিতৈরবচূর্ণযেত্| পঞ্চবল্কলচূর্ণৈর্বা মধুশুক্তসমন্বিতৈঃ| ধাতকীলোধ্রচূর্ণৈর্বা রোহন্ত্যাশু তথা ব্রণাঃ| বিশ্লিষ্টোত্পিষ্টযোঃ সন্ধিমেবমেবাবিঘট্টযন্| উপাচরেদ্যথাস্বং চ বিসর্পাদীনুপদ্রবান্||১৬||
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा| सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान् समान् सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा मधुशुक्तसमन्वितैः| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः| विश्लिष्टोत्पिष्टयोः सन्धिमेवमेवाविघट्टयन्| उपाचरेद्यथास्वं च विसर्पादीनुपद्रवान्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17
ইতি ভঙ্গৌপক্রান্তঃ স্থিরধাতোঋতৌ হিমে| মাংসলস্যাল্পদোষস্য সুসাধো দারুণোঽন্যথা| পূর্বমধ্যান্তবযসামেকদ্বিত্রিগুণৈঃ ক্রমাত্| মাসৈঃ স্থৈর্যং ভবেত্সন্ধেযথোক্তং ভজতাং বিধিম্| সামান্যং সাধনমিদং ................................||১৭||
इति भङ्गौपक्रान्तः स्थिरधातोऋतौ हिमे| मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाधो दारुणोऽन्यथा| पूर्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात्| मासैः स्थैर्यं भवेत्सन्धेयथोक्तं भजतां विधिम्| सामान्यं साधनमिदं ................................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18
..........................বিশেষো বক্ষ্যতে ত্বতঃ| নখসন্ধিং সমুত্পিষ্টং রক্তানুগতমারযা| অবমথ্য স্রুতে রক্তে শালিপিষ্টেন লেপযেত্||১৮||
..........................विशेषो वक्ष्यते त्वतः| नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया| अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19
ভগ্নান্ সন্ধিবিমুক্তাংশ্চ কৃত্বা পূর্ববদঙ্গুলীন্| তনুনাঽঽবেষ্ট্য পট্টেন ঘৃতসেকং প্রদাপযেত্||১৯||
भग्नान् सन्धिविमुक्तांश्च कृत्वा पूर्ववदङ्गुलीन्| तनुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20
চক্রযোগেন মতিমানাঞ্ছেদূর্বস্থি নির্গতম্||২০||
चक्रयोगेन मतिमानाञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21
আঞ্চ্ছেদূর্ধ্বমধস্তাচ্চ কটিভগ্নং চিকিত্সকঃ||২১||
आञ्च्छेदूर्ध्वमधस्ताच्च कटिभग्नं चिकित्सकः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22
মুসলেনোত্ক্ষিপেত্ কক্ষমংসসন্ধৌ বিসঙ্গতে| স্থানস্থিতঞ্চ বধ্নীযাত্স্বস্তিকেন সমাহিতঃ||২২||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षमंससन्धौ विसङ्गते| स्थानस्थितञ्च बध्नीयात्स्वस्तिकेन समाहितः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23
কৌর্পরং তু ভিষক্সন্ধিমঙ্গুষ্ঠেনানুমার্জযেত্| অনুমৃজ্য ততঃ সন্ধিং পীডযেত্কূর্পরাচ্চ্যুতম্| প্রসার্যাকুঞ্চযেচ্চৈনং স্নেহসেকং চ কারযেত্||২৩||
कौर्परं तु भिषक्सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत्| अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत्कूर्पराच्च्युतम्| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च कारयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24
মণিবন্ধে চ জানৌ চ গুল্ফে চৈষঃ ক্রিযাক্রমঃ||২৪||
मणिबन्धे च जानौ च गुल्फे चैषः क्रियाक्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25
উভে তলে সমে কৃত্বা তলভগ্নস্য দেহিনঃ| বধ্নীযাদামতৈলেন পরিষেকং চ কারযেত্| প্রাগ্গোমযমযং পিণ্ডং ধারযেন্মৃন্মযং ততঃ| হস্তে জাতবলে কার্যং ক্রমাত্পাষাণধারণম্||২৫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः| बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत्| प्राग्गोमयमयं पिण्डं धारयेन्मृन्मयं ततः| हस्ते जातबले कार्यं क्रमात्पाषाणधारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26
সন্নমুন্নামযেত্ স্বিন্নমক্ষকং মুসলেন তু| তথোন্নতং পীডযেত বধ্নীযান্নিবিডং ততঃ||২৬||
सन्नमुन्नामयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु| तथोन्नतं पीडयेत बध्नीयान्निबिडं ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27
ঊরুবচ্চ বিধাতব্যং বাহুভঙ্গো প্রসাধনম্||২৭||
ऊरुवच्च विधातव्यं बाहुभङ्गो प्रसाधनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28
গ্রীবাযাং তু বিবৃত্তাযাং প্রবিষ্টাযামধোঽপি বা| অবটাবথ হন্বোশ্চ প্রগৃহ্যোন্নমযেচ্ছিরঃ| সমং কুশাভির্বধ্নীযাদুত্তানং শাযযেচ্চ তম্||২৮||
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेच्छिरः| समं कुशाभिर्बध्नीयादुत्तानं शाययेच्च तम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29
হন্বস্থীনি সমানীয হনুসন্ধৌ বিসঙ্গতে| স্বেদযিত্বা স্থিতে সম্যক্পঞ্চাঙ্গীবন্ধমাচরেত্| ঘৃতং বাতঘ্নমধুরৈঃ সিদ্ধং নস্যং চ পূজিতম্||২৯||
हन्वस्थीनि समानीय हनुसन्धौ विसङ्गते| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक्पञ्चाङ्गीबन्धमाचरेत्| घृतं वातघ्नमधुरैः सिद्धं नस्यं च पूजितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30
দন্তানভগ্নাংশ্চলিতান্ সরক্তানবপীডযেত্| বযস্থস্যাম্বুভিঃ শীতৈঃ পরিষিচ্য প্রলেপযেত্| বহির্নির্বাপণৈরন্তঃ সন্ধানীযৈরুপাচরেত্| বলাদ্বযশৃতে ক্ষীরে পদ্মকাদিশৃতং ঘৃতম্| নস্যগণ্ডূষযোর্যোজ্যং চলদ্বিজহিতনি চ| কল্কিতৈস্তদ্ধি তৈশ্চাস্য দন্তমাংসানি লেপযেত্| ত্রীন্ মাসান্ মৃদু ভুঞ্জীত রসান্নং কঠিনাংস্ত্যজেত্||৩০||
दन्तानभग्नांश्चलितान् सरक्तानवपीडयेत्| वयस्थस्याम्बुभिः शीतैः परिषिच्य प्रलेपयेत्| बहिर्निर्वापणैरन्तः सन्धानीयैरुपाचरेत्| बलाद्वयशृते क्षीरे पद्मकादिशृतं घृतम्| नस्यगण्डूषयोर्योज्यं चलद्विजहितनि च| कल्कितैस्तद्धि तैश्चास्य दन्तमांसानि लेपयेत्| त्रीन् मासान् मृदु भुञ्जीत रसान्नं कठिनांस्त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31
নাসাং বিবৃত্তাং সন্নাং বা ঋজূকৃত্য শলাকযা| প্রত্যেকং নস্ততো নাডীং দ্বিমুখীং সম্প্রবেশযেত্| ততঃ পট্টেন সংবেষ্ট্য ঘৃতসেকং প্রদাপযেত্||৩১||
नासां विवृत्तां सन्नां वा ऋजूकृत्य शलाकया| प्रत्येकं नस्ततो नाडीं द्विमुखीं सम्प्रवेशयेत्| ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32
ভগ্নং কর্ণং ঘৃতাভ্যক্তং ন্যস্য বন্ধেন যোজযেত্| সদ্যঃ ক্ষতবিধানং চ ততঃ পশ্চাত্ সমাচরেত্||৩২||
भग्नं कर्णं घृताभ्यक्तं न्यस्य बन्धेन योजयेत्| सद्यः क्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33
কটীজঙ্ঘোরুভগ্নানাং কবাটশযনং হিতম্| যন্ত্রণার্থং ততঃ কীলাঃ পঞ্চ কার্যা নিবন্ধনাঃ| জডোরুপার্শ্বযোর্দ্বৌ দ্বৌ তল একশ্চ কীলকঃ| শ্রোণ্যাং বা পৃষ্ঠবংশে বা বক্ষস্যক্ষকযোস্তথা| বিমোক্ষে ভগ্নসন্ধীনাং বিধিমেনং সমাচরেত্||৩৩||
कटीजङ्घोरुभग्नानां कवाटशयनं हितम्| यन्त्रणार्थं ततः कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः| जडोरुपार्श्वयोर्द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः| श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा| विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेनं समाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34
সন্ধীংশ্চিরবিমুক্তাংস্তু স্নিগ্ধস্বিন্নান্ মৃদূকৃতান্| উক্তৈর্বিধানৈর্বুদ্ধ্যা চ যথাস্বং স্থানমানযেত্||৩৪||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान्| उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमानयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35
অসন্ধিভগ্নে রূঢে তু বিষমোল্বণসাধিতে| আপোথ্য ভগ্নং যমযেত্ততো ভগ্নবদাচরেত্||৩৫||
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते| आपोथ्य भग्नं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36
ভগ্নো নৈতি যথা পাকং প্রযতেত তথা ভিষক্| পক্বমাংসসিরাস্নাযুঃ সন্ধিঃ শ্লেষং ন গচ্ছতি||৩৬||
भग्नो नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक्| पक्वमांससिरास्नायुः सन्धिः श्लेषं न गच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37
বাতব্যাধিবিনির্দিষ্টান্ স্নেহান্ ভগ্নস্য যোজযেত্| চতুষ্প্রযোগান্ বল্যাংশ্চ বস্তিকর্ম চ শীলযেত্||৩৭||
वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्| चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च बस्तिकर्म च शीलयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38
শালীক্ষীররসাজ্যাদ্যৈঃ পৌষ্টিকৈরবিদাহিভিঃ| মাত্রযোপচরেত্ ভগ্নং সন্ধিসংশ্লেষকারিভিঃ| গ্লানির্ন শস্যতে তস্য সন্ধিবিশ্লেষকৃদ্ধি সা| লবণং কটুকং ক্ষারমম্লং মৈথুনমাতপম্| ব্যাযামঞ্চ ন সেবেত ভগ্নো রূক্ষঞ্চ ভেষজম্||৩৮||
शालीक्षीररसाज्याद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः| मात्रयोपचरेत् भग्नं सन्धिसंश्लेषकारिभिः| ग्लानिर्न शस्यते तस्य सन्धिविश्लेषकृद्धि सा| लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम्| व्यायामञ्च न सेवेत भग्नो रूक्षञ्च भेषजम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39
সম্যগ্যমিতমপ্যস্থি দুর্ন্যাসাদ্দুর্নিবন্ধনাত্| সঙ্ক্ষোভাদপি যদ্গচ্ছেদ্বিক্রিযাং তদ্বিবর্জযেত্| আদিতো যচ্চ দুর্জাতমস্থিসন্ধিরথাপি বা||৩৯||
सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्| सङ्क्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्विवर्जयेत्| आदितो यच्च दुर्जातमस्थिसन्धिरथापि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40
তরুণাস্থীনি ভুজ্যন্তে ভজ্যন্তে নলকানি তু| কপালানি বিভিদ্যন্তে স্ফুটন্ত্যন্যানি ভূযসা||৪০||
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41
অনুল্বণমনাবিদ্ধং স্বস্থানে পর্যবস্থিতম্| আবেদনঞ্চ চেষ্টাযাং ভগ্নং বিদ্যাত্ সুসাধিতম্||৪১||
अनुल्बणमनाविद्धं स्वस्थाने पर्यवस्थितम्| आवेदनञ्च चेष्टायां भग्नं विद्यात् सुसाधितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32
কৃষ্ণাস্তিলান্ বিরজসো দৃঢবস্ত্রবদ্ধান্ সপ্তক্ষপা বহতি বারিণি বাসযেত| সংশোষযেদনুদিনং প্রতিসার্য চৈনান্ ক্ষীরে তথৈব মধুকক্বথিতে চ তোযে| পুনরপি পীতপযস্কাংস্তান্ পূর্ববদেব শোষিতান্ বাঢম্| বিগততুষানরজস্কান্ সঞ্চূর্ণ্য বিচূর্ণিতির্যুঞ্জ্যাত্| নলদবালকলোহিতযষ্টিকা নখমিসিপ্লবকুষ্ঠবলাত্রযৈঃ| অগরুকুঙ্কুমচন্দনসারিবা সরলসর্জরসামরদারুভিঃ| পদ্মকাদিগণোপেতৈস্তিলপিষ্টং ততশ্চ তত্| সমস্তগন্ধভৈষজ্যসিদ্ধদুগ্ধেন পীডযেত্| শৈলেযরাস্নাশুমতীকশেরুকালানুসারীনতপত্রলোধ্রৈঃ| সক্ষীরশুক্লৈঃ সপযঃ সদূর্বৈঃ তৈলং পচেত্তন্নলদাদিভিশ্চ| গন্ধতৈলমিদমুত্তমমস্থি স্থৈর্যকৃজ্জযতি চাশু বিকারান্| বাতপিত্তজনিতানতিবীর্যং ব্যাপিনোঽপি বিবিধৈরুপযোগৈঃ||৪২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা- বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে ভঙ্গপ্রতিষেধো নাম দ্বাত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩২||
कृष्णास्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्तक्षपा वहति वारिणि वासयेत| संशोषयेदनुदिनं प्रतिसार्य चैनान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये| पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववदेव शोषितान् बाढम्| विगततुषानरजस्कान् सञ्चूर्ण्य विचूर्णितिर्युञ्ज्यात्| नलदवालकलोहितयष्टिका नखमिसिप्लवकुष्ठबलात्रयैः| अगरुकुङ्कुमचन्दनसारिवा सरलसर्जरसामरदारुभिः| पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत्| समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत्| शैलेयरास्नाशुमतीकशेरुकालानुसारीनतपत्रलोध्रैः| सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैः तैलं पचेत्तन्नलदादिभिश्च| गन्धतैलमिदमुत्तममस्थि स्थैर्यकृज्जयति चाशु विकारान्| वातपित्तजनितानतिवीर्यं व्यापिनोऽपि विविधैरुपयोगैः||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon