Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಭಙ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो भङ्गप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2
ಪತನಪೀಡನಪ್ರಹಾರಾಕ್ಷೇಪಣವ್ಯಾಲದಂಶನಪ್ರಭೃತಿಭಿರಭಿಘಾತವಿ- ಶೇಷೈರನೇಕವಿಧಮಸ್ಥಿ ಭಙ್ಗುಮುಪದಿಶನ್ತಿ||೨||
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालदंशनप्रभृतिभिरभिघातवि- शेषैरनेकविधमस्थि भङ्गुमुपदिशन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3
ತತ್ತು ಭಙ್ಗಜಾತಂ ದ್ವ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾವಸನ್ಧೌ ಚ||೩||
तत्तु भङ्गजातं द्व्यधिष्ठानं सन्धावसन्धौ च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ಷಡ್ವಿಧಮುತ್ಪಿಷ್ಟಂ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಮವಕ್ಷಿಪ್ತಮತಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ತಿರ್ಯಕ್ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ವಿವರ್ತಿತಮಿತಿ||೪||
तत्र सन्धिमुक्तं षड्विधमुत्पिष्टं विश्लिष्टमवक्षिप्तमतिक्षिप्तं तिर्यक् क्षिप्तं विवर्तितमिति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಸಾರಣಾಽಽಕುಞ್ಚನವಿವರ್ತನಾಕ್ಷೇಪ- ಣಾಶಕ್ತಿರುಗ್ರರುಜತಾ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಂ ಚ||೫||
तस्य सामान्यलक्षणं प्रसारणाऽऽकुञ्चनविवर्तनाक्षेप- णाशक्तिरुग्ररुजता स्पर्शासहिष्णुत्वं च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6
ಅಥೋತ್ಪಿಷ್ಟೇ ಸ್ವಸ್ಥಾನ ಏವ ಸನ್ಧಾವುಭಯತಃ ಶೋಫೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷತಶ್ಚ ರಾತ್ರೌ ಭವತಿ| ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟೇಽಲ್ಪಶೋಫೋ ವೇದನಾಸಾತತ್ಯಂ ಸನ್ಧಿವಿಕಿರ್ಯಾ ಚ| ಅವಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಸ್ತೀವ್ರಾ ಚ ರುಕ್| ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತೇ ದ್ವಯೋರಪಿ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥ್ನೋರತಿಕ್ರಾನ್ತತಾ ವೇದನಾ ಚ| ತಿರ್ಯಕ್ ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ತ್ವೇಕಸ್ಯಾಸ್ಥ್ನಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಗಮನ- ಮತ್ಯರ್ಥಂ ವೇದನಾ ಚ| ವಿವರ್ತಿತೇ ಸನ್ಧಿಪಾರ್ಶ್ವಗಮನಾದ್ವಿಷಮಾಙ್ಗತಾ ವೇದನಾ ಚ||೬||
अथोत्पिष्टे स्वस्थान एव सन्धावुभयतः शोफो वेदनाविशेषतश्च रात्रौ भवति| विश्लिष्टेऽल्पशोफो वेदनासातत्यं सन्धिविकिर्या च| अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्रा च रुक्| अतिक्षिप्ते द्वयोरपि सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च| तिर्यक् क्षिप्ते त्वेकस्यास्थ्नः पार्श्वतो गमन- मत्यर्थं वेदना च| विवर्तिते सन्धिपार्श्वगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7
ಅಸನ್ಧಿಭಗ್ನಂ ಪುನರ್ದ್ವಾದಶವಿಧಮ್| ತದ್ಯಥಾ-ಕರ್ಕಟಕಂ ವಕ್ರಂ ಸ್ಫುಟಿತಂ ವೇಲ್ಲಿತಮಸ್ಥಿಚ್ಛಲ್ಲಿಕಾಽಶ್ವಕರ್ಣಂ ಪಿಚ್ಚಿತಂ ದಾರಿತಂ ಚೂರ್ಣಿತಮತಿಪಾತಿತಂ ಶೇಷಿತಂ ಮಜ್ಜಾನುಗತಮಿತಿ||೭||
असन्धिभग्नं पुनर्द्वादशविधम्| तद्यथा-कर्कटकं वक्रं स्फुटितं वेल्लितमस्थिच्छल्लिकाऽश्वकर्णं पिच्चितं दारितं चूर्णितमतिपातितं शेषितं मज्जानुगतमिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ಶ್ವಯಥುಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ ವಿವರ್ತನಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಚ ಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಶಬ್ದಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗತಾ ವೇದನಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸರ್ವಾಸು ಚಾವಸ್ಥಾಸು ಶರ್ಮ ನ ಲಭತ ಇತಿ ಸಾಧಾರಣಮಸನ್ಧಿಭಗ್ನರೂಪಮ್|೮|
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ಶ್ವಯಥುಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ ವಿವರ್ತನಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಚ ಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಶಬ್ದಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗತಾ ವೇದನಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸರ್ವಾಸು ಚಾವಸ್ಥಾಸು ಶರ್ಮ ನ ಲಭತ ಇತಿ ಸಾಧಾರಣಮಸನ್ಧಿಭಗ್ನರೂಪಮ್||೮||
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10
ಏಷಾಮನ್ತ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ಕೃಶಾತಿಬಾಲವೃದ್ಧಾಸಹಾನಾಮತ್ಯಾಶಿನಾಂ ವಾತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಕುಷ್ಠಿನಾಮುಪದ್ರವವತಾಂ ಚ| ಅಸಾಧ್ಯಂ ತು ಭಿನ್ನಂ ಕಟೀಕಪಾಲಂ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ವಾ ಜಘನಮುತ್ಪಿಷ್ಟಂ ಕೂರ್ಪರೋ ವಿವರ್ತಿತಸ್ತಥಾ ಲಲಾಟಂ ಚೂರ್ಣಿತಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಕಪಾಲಂ ಚ ಶಿರಃ ಶಙ್ಖಪೃಷ್ಠಸ್ತನಾನ್ತರಭಙ್ಗಞ್ಚೇತಿ||೧೦||
एषामन्त्यानि पञ्च कृच्छ्रसाध्यानि कृशातिबालवृद्धासहानामत्याशिनां वातात्मकानां कुष्ठिनामुपद्रववतां च| असाध्यं तु भिन्नं कटीकपालं सन्धिमुक्तं वा जघनमुत्पिष्टं कूर्परो विवर्तितस्तथा ललाटं चूर्णितमसंश्लिष्टकपालं च शिरः शङ्खपृष्ठस्तनान्तरभङ्गञ्चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಅಥಾವನತಮುನ್ನಾಮ್ಯಮುನ್ನತಂ ಚಾವಪೀಡಯೇತ್| ಅಞ್ಚ್ಛೇದಧಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಧೋಗತಂ ಚೋಪರಿ ವರ್ತಯೇತ್| ಆಞ್ಚ್ಛನೋತ್ಪೀಡನೋನ್ನಾಮಚರ್ಮಸಙ್ಕ್ಷೇಪಬನ್ಧನೈಃ||೧೧||
भवन्ति चात्र अथावनतमुन्नाम्यमुन्नतं चावपीडयेत्| अञ्च्छेदधिक्षिप्तमधोगतं चोपरि वर्तयेत्| आञ्च्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसङ्क्षेपबन्धनैः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12
ಸನ್ಧೀನ್ ಶರೀರಗಾನ್ ಸರ್ವಾಶ್ಚಲಾನಪ್ಯಚಲಾನಪಿ| ಇತ್ಯೇತೈಃ ಸ್ಥಾಪನೋಪಾಯೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ನಿಶ್ಚಲಮ್| ಪಟ್ಟೈಃ ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿರ್ಭಿರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಸುಖೈಸ್ತತಃ| ಕದಮ್ಬೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಸರ್ಜಾರ್ಜುನಪಲಾಶಜೈಃ| ವಂಶೋದ್ಭವೈರ್ವಾ ಪೃಥುಭಿಸ್ತನುಭಿಃ ಸುನಿವೇಶಿತೈಃ| ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಪ್ರತಿಷ್ಟಮ್ಭೈರ್ವಲ್ಕಲೈಃ ಶಕಲೈರಪಿ| ಕುಶಾಹ್ವಯೈಃ ಸಮಂ ಬನ್ಧಂ ಪಟ್ಟಸ್ಯೋಪರಿ ಯೋಜಯೇತ್||೧೨||
सन्धीन् शरीरगान् सर्वाश्चलानप्यचलानपि| इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक्संस्थाप्य निश्चलम्| पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः| कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः| वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः| सुश्लक्ष्णैः सप्रतिष्टम्भैर्वल्कलैः शकलैरपि| कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13
ಶಿಥಿಲೇನ ಹಿ ಬನ್ಧೇನ ಸನ್ಧಿಸ್ಥೈರ್ಯಂ ನ ಜಾಯತೇ| ಗಾಢೇನಾತಿರುಜಾದಾಹಪಾಕಶ್ವಯಥುಸಮ್ಭವಃ||೧೩||
शिथिलेन हि बन्धेन सन्धिस्थैर्यं न जायते| गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14
ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾದೃತೌ ಘರ್ಮೇ ಸಪ್ತಾಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಧಿಮೇ| ಸಾಧಾರಣೇ ತು ಪಞ್ಚಾಹಾತ್ ಭಙ್ಗದೋಷವಶೇನ ವಾ||೧೪||
त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे| साधारणे तु पञ्चाहात् भङ्गदोषवशेन वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15
ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣ ತತಃ ಶೀತೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಪಕ್ವೇನ ಪಯಸಾ ತು ಸವೇದನಮ್| ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಚಾವಚಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಿಜಾನತಾ| ವಿಭಜ್ಯ ದೇಶಂ ಕಾಲಂ ಚ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಂಯುತಮ್| ಪ್ರತತಂ ಲೇಪಸೇಕಾಂಶ್ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಭೃಶಶೀತಲಾನ್| ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಂ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ಮಧುರೌಷಧಸಾಧಿತಮ್| ಪ್ರಾತಃಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇದ್ಭಗ್ನಃ ಶೀತಲಂ ಲಾಕ್ಷಯಾ ಯುತಮ್| ಸವ್ರಣಸ್ಯ ತು ಭಗ್ನಸ್ಯ ವ್ರಣೋ ಮಧುಘೃತೋತ್ತರೈಃ| ಕಷಾಯೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯೋಽಥ ಶೇಷೋ ಭಙ್ಗೋದಿತಃ ಕ್ರಮಃ||೧೫||
न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत्| तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम्| सुखोष्णं चावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता| विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम्| प्रततं लेपसेकांश्च विदध्यात् भृशशीतलान्| गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्| प्रातःप्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम्| सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः| कषायैः प्रतिसार्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16
ಲಮ್ಬಾನಿ ವ್ರಣಮಾಂಸಾನಿ ಪ್ರಲಿಪ್ಯ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಸನ್ದಧೀತ ವ್ರಣಾನ್ ವೈದ್ಯೋ ಬನ್ಧನೈಶ್ಚೋಪಪಾದಯೇತ್| ತಾನ್ ಸಮಾನ್ ಸುಸ್ಥಿತಾಞ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಫಲಿನೀಲೋಧ್ರಕಟ್ಫಲೈಃ| ಸಮಙ್ಗಾಧಾತಕೀಯುಕ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣಿತೈರವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಪಞ್ಚವಲ್ಕಲಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ಮಧುಶುಕ್ತಸಮನ್ವಿತೈಃ| ಧಾತಕೀಲೋಧ್ರಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ರೋಹನ್ತ್ಯಾಶು ತಥಾ ವ್ರಣಾಃ| ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟೋತ್ಪಿಷ್ಟಯೋಃ ಸನ್ಧಿಮೇವಮೇವಾವಿಘಟ್ಟಯನ್| ಉಪಾಚರೇದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ವಿಸರ್ಪಾದೀನುಪದ್ರವಾನ್||೧೬||
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा| सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान् समान् सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा मधुशुक्तसमन्वितैः| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः| विश्लिष्टोत्पिष्टयोः सन्धिमेवमेवाविघट्टयन्| उपाचरेद्यथास्वं च विसर्पादीनुपद्रवान्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17
ಇತಿ ಭಙ್ಗೌಪಕ್ರಾನ್ತಃ ಸ್ಥಿರಧಾತೋಋತೌ ಹಿಮೇ| ಮಾಂಸಲಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಸುಸಾಧೋ ದಾರುಣೋಽನ್ಯಥಾ| ಪೂರ್ವಮಧ್ಯಾನ್ತವಯಸಾಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿಗುಣೈಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಮಾಸೈಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಭವೇತ್ಸನ್ಧೇಯಥೋಕ್ತಂ ಭಜತಾಂ ವಿಧಿಮ್| ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸಾಧನಮಿದಂ ................................||೧೭||
इति भङ्गौपक्रान्तः स्थिरधातोऋतौ हिमे| मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाधो दारुणोऽन्यथा| पूर्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात्| मासैः स्थैर्यं भवेत्सन्धेयथोक्तं भजतां विधिम्| सामान्यं साधनमिदं ................................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18
..........................ವಿಶೇಷೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತ್ವತಃ| ನಖಸನ್ಧಿಂ ಸಮುತ್ಪಿಷ್ಟಂ ರಕ್ತಾನುಗತಮಾರಯಾ| ಅವಮಥ್ಯ ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟೇನ ಲೇಪಯೇತ್||೧೮||
..........................विशेषो वक्ष्यते त्वतः| नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया| अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19
ಭಗ್ನಾನ್ ಸನ್ಧಿವಿಮುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಕೃತ್ವಾ ಪೂರ್ವವದಙ್ಗುಲೀನ್| ತನುನಾಽಽವೇಷ್ಟ್ಯ ಪಟ್ಟೇನ ಘೃತಸೇಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೯||
भग्नान् सन्धिविमुक्तांश्च कृत्वा पूर्ववदङ्गुलीन्| तनुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20
ಚಕ್ರಯೋಗೇನ ಮತಿಮಾನಾಞ್ಛೇದೂರ್ವಸ್ಥಿ ನಿರ್ಗತಮ್||೨೦||
चक्रयोगेन मतिमानाञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21
ಆಞ್ಚ್ಛೇದೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಕಟಿಭಗ್ನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ||೨೧||
आञ्च्छेदूर्ध्वमधस्ताच्च कटिभग्नं चिकित्सकः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22
ಮುಸಲೇನೋತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್ ಕಕ್ಷಮಂಸಸನ್ಧೌ ವಿಸಙ್ಗತೇ| ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಞ್ಚ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಸ್ವಸ್ತಿಕೇನ ಸಮಾಹಿತಃ||೨೨||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षमंससन्धौ विसङ्गते| स्थानस्थितञ्च बध्नीयात्स्वस्तिकेन समाहितः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23
ಕೌರ್ಪರಂ ತು ಭಿಷಕ್ಸನ್ಧಿಮಙ್ಗುಷ್ಠೇನಾನುಮಾರ್ಜಯೇತ್| ಅನುಮೃಜ್ಯ ತತಃ ಸನ್ಧಿಂ ಪೀಡಯೇತ್ಕೂರ್ಪರಾಚ್ಚ್ಯುತಮ್| ಪ್ರಸಾರ್ಯಾಕುಞ್ಚಯೇಚ್ಚೈನಂ ಸ್ನೇಹಸೇಕಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್||೨೩||
कौर्परं तु भिषक्सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत्| अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत्कूर्पराच्च्युतम्| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च कारयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24
ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಚ ಜಾನೌ ಚ ಗುಲ್ಫೇ ಚೈಷಃ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ||೨೪||
मणिबन्धे च जानौ च गुल्फे चैषः क्रियाक्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25
ಉಭೇ ತಲೇ ಸಮೇ ಕೃತ್ವಾ ತಲಭಗ್ನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ| ಬಧ್ನೀಯಾದಾಮತೈಲೇನ ಪರಿಷೇಕಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್| ಪ್ರಾಗ್ಗೋಮಯಮಯಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಧಾರಯೇನ್ಮೃನ್ಮಯಂ ತತಃ| ಹಸ್ತೇ ಜಾತಬಲೇ ಕಾರ್ಯಂ ಕ್ರಮಾತ್ಪಾಷಾಣಧಾರಣಮ್||೨೫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः| बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत्| प्राग्गोमयमयं पिण्डं धारयेन्मृन्मयं ततः| हस्ते जातबले कार्यं क्रमात्पाषाणधारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26
ಸನ್ನಮುನ್ನಾಮಯೇತ್ ಸ್ವಿನ್ನಮಕ್ಷಕಂ ಮುಸಲೇನ ತು| ತಥೋನ್ನತಂ ಪೀಡಯೇತ ಬಧ್ನೀಯಾನ್ನಿಬಿಡಂ ತತಃ||೨೬||
सन्नमुन्नामयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु| तथोन्नतं पीडयेत बध्नीयान्निबिडं ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27
ಊರುವಚ್ಚ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಬಾಹುಭಙ್ಗೋ ಪ್ರಸಾಧನಮ್||೨೭||
ऊरुवच्च विधातव्यं बाहुभङ्गो प्रसाधनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28
ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ತು ವಿವೃತ್ತಾಯಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಯಾಮಧೋಽಪಿ ವಾ| ಅವಟಾವಥ ಹನ್ವೋಶ್ಚ ಪ್ರಗೃಹ್ಯೋನ್ನಮಯೇಚ್ಛಿರಃ| ಸಮಂ ಕುಶಾಭಿರ್ಬಧ್ನೀಯಾದುತ್ತಾನಂ ಶಾಯಯೇಚ್ಚ ತಮ್||೨೮||
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेच्छिरः| समं कुशाभिर्बध्नीयादुत्तानं शाययेच्च तम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29
ಹನ್ವಸ್ಥೀನಿ ಸಮಾನೀಯ ಹನುಸನ್ಧೌ ವಿಸಙ್ಗತೇ| ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀಬನ್ಧಮಾಚರೇತ್| ಘೃತಂ ವಾತಘ್ನಮಧುರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ಚ ಪೂಜಿತಮ್||೨೯||
हन्वस्थीनि समानीय हनुसन्धौ विसङ्गते| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक्पञ्चाङ्गीबन्धमाचरेत्| घृतं वातघ्नमधुरैः सिद्धं नस्यं च पूजितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30
ದನ್ತಾನಭಗ್ನಾಂಶ್ಚಲಿತಾನ್ ಸರಕ್ತಾನವಪೀಡಯೇತ್| ವಯಸ್ಥಸ್ಯಾಮ್ಬುಭಿಃ ಶೀತೈಃ ಪರಿಷಿಚ್ಯ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಬಹಿರ್ನಿರ್ವಾಪಣೈರನ್ತಃ ಸನ್ಧಾನೀಯೈರುಪಾಚರೇತ್| ಬಲಾದ್ವಯಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ ಪದ್ಮಕಾದಿಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ನಸ್ಯಗಣ್ಡೂಷಯೋರ್ಯೋಜ್ಯಂ ಚಲದ್ವಿಜಹಿತನಿ ಚ| ಕಲ್ಕಿತೈಸ್ತದ್ಧಿ ತೈಶ್ಚಾಸ್ಯ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಲೇಪಯೇತ್| ತ್ರೀನ್ ಮಾಸಾನ್ ಮೃದು ಭುಞ್ಜೀತ ರಸಾನ್ನಂ ಕಠಿನಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೩೦||
दन्तानभग्नांश्चलितान् सरक्तानवपीडयेत्| वयस्थस्याम्बुभिः शीतैः परिषिच्य प्रलेपयेत्| बहिर्निर्वापणैरन्तः सन्धानीयैरुपाचरेत्| बलाद्वयशृते क्षीरे पद्मकादिशृतं घृतम्| नस्यगण्डूषयोर्योज्यं चलद्विजहितनि च| कल्कितैस्तद्धि तैश्चास्य दन्तमांसानि लेपयेत्| त्रीन् मासान् मृदु भुञ्जीत रसान्नं कठिनांस्त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31
ನಾಸಾಂ ವಿವೃತ್ತಾಂ ಸನ್ನಾಂ ವಾ ಋಜೂಕೃತ್ಯ ಶಲಾಕಯಾ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ನಸ್ತತೋ ನಾಡೀಂ ದ್ವಿಮುಖೀಂ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ತತಃ ಪಟ್ಟೇನ ಸಂವೇಷ್ಟ್ಯ ಘೃತಸೇಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೩೧||
नासां विवृत्तां सन्नां वा ऋजूकृत्य शलाकया| प्रत्येकं नस्ततो नाडीं द्विमुखीं सम्प्रवेशयेत्| ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32
ಭಗ್ನಂ ಕರ್ಣಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಂ ನ್ಯಸ್ಯ ಬನ್ಧೇನ ಯೋಜಯೇತ್| ಸದ್ಯಃ ಕ್ಷತವಿಧಾನಂ ಚ ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೨||
भग्नं कर्णं घृताभ्यक्तं न्यस्य बन्धेन योजयेत्| सद्यः क्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33
ಕಟೀಜಙ್ಘೋರುಭಗ್ನಾನಾಂ ಕವಾಟಶಯನಂ ಹಿತಮ್| ಯನ್ತ್ರಣಾರ್ಥಂ ತತಃ ಕೀಲಾಃ ಪಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾ ನಿಬನ್ಧನಾಃ| ಜಡೋರುಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವೌ ದ್ವೌ ತಲ ಏಕಶ್ಚ ಕೀಲಕಃ| ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಾ ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ ವಾ ವಕ್ಷಸ್ಯಕ್ಷಕಯೋಸ್ತಥಾ| ವಿಮೋಕ್ಷೇ ಭಗ್ನಸನ್ಧೀನಾಂ ವಿಧಿಮೇನಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೩||
कटीजङ्घोरुभग्नानां कवाटशयनं हितम्| यन्त्रणार्थं ततः कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः| जडोरुपार्श्वयोर्द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः| श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा| विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेनं समाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34
ಸನ್ಧೀಂಶ್ಚಿರವಿಮುಕ್ತಾಂಸ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಮೃದೂಕೃತಾನ್| ಉಕ್ತೈರ್ವಿಧಾನೈರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ಥಾನಮಾನಯೇತ್||೩೪||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान्| उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमानयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35
ಅಸನ್ಧಿಭಗ್ನೇ ರೂಢೇ ತು ವಿಷಮೋಲ್ಬಣಸಾಧಿತೇ| ಆಪೋಥ್ಯ ಭಗ್ನಂ ಯಮಯೇತ್ತತೋ ಭಗ್ನವದಾಚರೇತ್||೩೫||
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते| आपोथ्य भग्नं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36
ಭಗ್ನೋ ನೈತಿ ಯಥಾ ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತೇತ ತಥಾ ಭಿಷಕ್| ಪಕ್ವಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಃ ಸನ್ಧಿಃ ಶ್ಲೇಷಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ||೩೬||
भग्नो नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक्| पक्वमांससिरास्नायुः सन्धिः श्लेषं न गच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37
ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಭಗ್ನಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಚತುಷ್ಪ್ರಯೋಗಾನ್ ಬಲ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೩೭||
वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्| चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च बस्तिकर्म च शीलयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38
ಶಾಲೀಕ್ಷೀರರಸಾಜ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಪೌಷ್ಟಿಕೈರವಿದಾಹಿಭಿಃ| ಮಾತ್ರಯೋಪಚರೇತ್ ಭಗ್ನಂ ಸನ್ಧಿಸಂಶ್ಲೇಷಕಾರಿಭಿಃ| ಗ್ಲಾನಿರ್ನ ಶಸ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಕೃದ್ಧಿ ಸಾ| ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ಕ್ಷಾರಮಮ್ಲಂ ಮೈಥುನಮಾತಪಮ್| ವ್ಯಾಯಾಮಞ್ಚ ನ ಸೇವೇತ ಭಗ್ನೋ ರೂಕ್ಷಞ್ಚ ಭೇಷಜಮ್||೩೮||
शालीक्षीररसाज्याद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः| मात्रयोपचरेत् भग्नं सन्धिसंश्लेषकारिभिः| ग्लानिर्न शस्यते तस्य सन्धिविश्लेषकृद्धि सा| लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम्| व्यायामञ्च न सेवेत भग्नो रूक्षञ्च भेषजम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39
ಸಮ್ಯಗ್ಯಮಿತಮಪ್ಯಸ್ಥಿ ದುರ್ನ್ಯಾಸಾದ್ದುರ್ನಿಬನ್ಧನಾತ್| ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದಪಿ ಯದ್ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ತದ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ಆದಿತೋ ಯಚ್ಚ ದುರ್ಜಾತಮಸ್ಥಿಸನ್ಧಿರಥಾಪಿ ವಾ||೩೯||
सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्| सङ्क्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्विवर्जयेत्| आदितो यच्च दुर्जातमस्थिसन्धिरथापि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40
ತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ ಭುಜ್ಯನ್ತೇ ಭಜ್ಯನ್ತೇ ನಲಕಾನಿ ತು| ಕಪಾಲಾನಿ ವಿಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಸ್ಫುಟನ್ತ್ಯನ್ಯಾನಿ ಭೂಯಸಾ||೪೦||
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41
ಅನುಲ್ಬಣಮನಾವಿದ್ಧಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್| ಆವೇದನಞ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಯಾಂ ಭಗ್ನಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುಸಾಧಿತಮ್||೪೧||
अनुल्बणमनाविद्धं स्वस्थाने पर्यवस्थितम्| आवेदनञ्च चेष्टायां भग्नं विद्यात् सुसाधितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32
ಕೃಷ್ಣಾಸ್ತಿಲಾನ್ ವಿರಜಸೋ ದೃಢವಸ್ತ್ರಬದ್ಧಾನ್ ಸಪ್ತಕ್ಷಪಾ ವಹತಿ ವಾರಿಣಿ ವಾಸಯೇತ| ಸಂಶೋಷಯೇದನುದಿನಂ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯ ಚೈನಾನ್ ಕ್ಷೀರೇ ತಥೈವ ಮಧುಕಕ್ವಥಿತೇ ಚ ತೋಯೇ| ಪುನರಪಿ ಪೀತಪಯಸ್ಕಾಂಸ್ತಾನ್ ಪೂರ್ವವದೇವ ಶೋಷಿತಾನ್ ಬಾಢಮ್| ವಿಗತತುಷಾನರಜಸ್ಕಾನ್ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ವಿಚೂರ್ಣಿತಿರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ನಲದವಾಲಕಲೋಹಿತಯಷ್ಟಿಕಾ ನಖಮಿಸಿಪ್ಲವಕುಷ್ಠಬಲಾತ್ರಯೈಃ| ಅಗರುಕುಙ್ಕುಮಚನ್ದನಸಾರಿವಾ ಸರಲಸರ್ಜರಸಾಮರದಾರುಭಿಃ| ಪದ್ಮಕಾದಿಗಣೋಪೇತೈಸ್ತಿಲಪಿಷ್ಟಂ ತತಶ್ಚ ತತ್| ಸಮಸ್ತಗನ್ಧಭೈಷಜ್ಯಸಿದ್ಧದುಗ್ಧೇನ ಪೀಡಯೇತ್| ಶೈಲೇಯರಾಸ್ನಾಶುಮತೀಕಶೇರುಕಾಲಾನುಸಾರೀನತಪತ್ರಲೋಧ್ರೈಃ| ಸಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲೈಃ ಸಪಯಃ ಸದೂರ್ವೈಃ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್ತನ್ನಲದಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಗನ್ಧತೈಲಮಿದಮುತ್ತಮಮಸ್ಥಿ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃಜ್ಜಯತಿ ಚಾಶು ವಿಕಾರಾನ್| ವಾತಪಿತ್ತಜನಿತಾನತಿವೀರ್ಯಂ ವ್ಯಾಪಿನೋಽಪಿ ವಿವಿಧೈರುಪಯೋಗೈಃ||೪೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ- ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಭಙ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೨||
कृष्णास्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्तक्षपा वहति वारिणि वासयेत| संशोषयेदनुदिनं प्रतिसार्य चैनान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये| पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववदेव शोषितान् बाढम्| विगततुषानरजस्कान् सञ्चूर्ण्य विचूर्णितिर्युञ्ज्यात्| नलदवालकलोहितयष्टिका नखमिसिप्लवकुष्ठबलात्रयैः| अगरुकुङ्कुमचन्दनसारिवा सरलसर्जरसामरदारुभिः| पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत्| समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत्| शैलेयरास्नाशुमतीकशेरुकालानुसारीनतपत्रलोध्रैः| सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैः तैलं पचेत्तन्नलदादिभिश्च| गन्धतैलमिदमुत्तममस्थि स्थैर्यकृज्जयति चाशु विकारान्| वातपित्तजनितानतिवीर्यं व्यापिनोऽपि विविधैरुपयोगैः||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon