Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyo nAma pa~jcadasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో దృష్టిరోగవిజ్ఞానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamapaTalagatadoShalakShaNam (2) · Śloka 2
సిరానుసారిణి మలే ప్రథమం పటలం శ్రితే| అవ్యక్తమీక్షతే రూపం వ్యక్తమప్యనిమిత్తతః||2||
सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते| अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (3) · Śloka 3
ప్రాప్తే ద్వితీయం పటలమభూతమపి పశ్యతి| భూతం తు యత్నాదాసన్నం దూరే సూక్ష్మంచ నేక్షతే| దూరాంతికస్థం రూపంచ విపర్యాసేన మన్యతే| దోషే మండలసంస్థానే మండలానీవ పశ్యతి| ద్విధైకం దృష్టిమధ్యస్థే బహుధా బహుధాస్థితే| దృష్టేరభ్యంతరగతే హ్రస్వవఢ్రవిపర్యయం| నాంతికస్థమధఃసంస్థే దూరగం నోపరిస్థితే| పార్శ్వే పశ్యేన్న పార్శ్వస్థే తిమిరాఖ్యోఽయమామయః||3||
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति| भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मञ्च नेक्षते| दूरान्तिकस्थं रूपञ्च विपर्यासेन मन्यते| दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति| द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते| दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्रस्ववढ्रविपर्ययम्| नान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरिस्थिते| पार्श्वे पश्येन्न पार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyapaTalASritadoShalakShaNam (4) · Śloka 4
ప్రాప్నోతి కాచతాం దోషే తృతీయపటలాశ్రితే| తేనోర్ద్ధ్వమీక్షతే నాధస్తను చైలావృతోపమం| యథా వర్ణంచ రజ్యేత దృష్టిర్హీయేత చ క్రమాత్||4||
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते| तेनोर्द्ध्वमीक्षते नाधस्तनु चैलावृतोपमम्| यथा वर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthapaTalAshritadoShalakShaNam (5) · Śloka 5
తథాఽప్యుపేక్షమాణస్య చతుర్థం పటలం గతః| లింగనాశం మలః కుర్వంఛాదయేద్దృష్టిమండలం||5||
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः| लिङ्गनाशं मलः कुर्वञ्छादयेद्दृष्टिमण्डलम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatimiralakShaNam (6) · Śloka 6
తత్ర వాతేన తిమిరే వ్యావిద్ధమివ పశ్యతి| చలావిలారుణాభాసం ప్రసన్నంచేక్షతే ముహుః| జాలాని కేశాన్ మశకాన్ రశ్మీంశ్చోపేక్షితేఽత్ర చ| కాచీభూతే దృగరుణా పశ్యత్యాస్యమనాసికం| చంద్రదీపాద్యనేకత్వం వక్రమృజ్వపి మన్యతే| వృద్ధః కాచో దృశం కుర్యాద్రజో ధూమావృతామివ| స్పష్టారుణాభాం విస్తీర్ణాం సూక్ష్మాం వా హతదర్శనాం| సలింగనాశో వాతే తు సంకోచయతి దృక్సిరాః| దృఙ్మండలం విశత్యంతర్గంభీరా దృరసౌ స్మృతా||6||
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति| चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः| जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च| काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्| चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते| वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजो धूमावृतामिव| स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्| सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः| दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृरसौ स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatimiralakShaNam (7) · Śloka 7
పిత్తజే తిమిరే విద్యుత్ఖద్యోతదీపితం| శిఖితిత్తిరిపత్రాభం ప్రాయో నీలంచ పశ్యతి| కాచే దృక్కాంస్యనీలాభా తాదృగేవ చ పశ్యతి| అర్కేందుపరివేషాగ్నిమరీచీంద్రధనూంషి చ| బృఙ్హ్గనీలా నిరాలోకా దృక్స్నిగ్ధా లింగనాశతః| దృష్టిః పిత్తేన హ్రస్వాఖ్యా సా హ్రస్వాహ్రస్వదర్శినీ| భవేత్ పిత్తవిదగ్ధాక్యా పీతా పీతాభదర్శనా||7||
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतदीपितम्| शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलञ्च पश्यति| काचे दृक्कांस्यनीलाभा तादृगेव च पश्यति| अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च| बृङ्ह्गनीला निरालोका दृक्स्निग्धा लिङ्गनाशतः| दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वाह्रस्वदर्शिनी| भवेत् पित्तविदग्धाक्या पीता पीताभदर्शना||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatimiralakShaNam (8) · Śloka 8
కఫేన తిమిరే ప్రాయః స్నిగ్ధం శ్వేతంచ పశ్యతి| శంఖేందుకుందకుసుమైః కుముదైరివ చాచితం| కాచే తు నిష్ప్రభేంద్వర్కప్రదీపాద్యైరివాచితం| సితాభాసా చ దృష్టిః స్యాల్లింగనాశే తు దృశ్యతే| మూర్త్తః కఫో దృష్టిగతః స్నిగ్ధో దర్శననాశనః| బిందుర్జలస్యేవ చలః పద్మినీపుటసంశ్రితః| ఉష్ణే సంకోచమాయాతి ఛాయాయాం పరిసర్పతి| శంఖకుందేందుకుముదస్ఫటికోపమశుక్లిమా||8||
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति| शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्| काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्| सिताभासा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु दृश्यते| मूर्त्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः| बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंश्रितः| उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति| शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajatimiralakShaNam (9) · Śloka 9
రక్తేన తిమిరే రక్తం తమోభూతంచు పశ్యతి| కాచేన రక్తా కృష్ణా వా దృష్టిస్తాదృక్చ పశ్యతి| లింగనాశేఽపి దృక్ తాదృఙ్నిష్ప్రభా హతదర్శనా||9||
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्चु पश्यति| काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक्च पश्यति| लिङ्गनाशेऽपि दृक् तादृङ्निष्प्रभा हतदर्शना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtatimiralakShaNam (10) · Śloka 10
సంసర్గసన్నిపాతేషు విద్యాత్ సంకీర్ణలక్షణాన్| తిమిరాదీనకస్మాచ్చ తైః స్యాద్వ్యక్తాకులేక్షణః| తిమిరే శేషయోర్దృష్టౌ చిత్రౌ రాగః ప్రజాయతే||10||
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात् सङ्कीर्णलक्षणान्| तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः| तिमिरे शेषयोर्दृष्टौ चित्रौ रागः प्रजायते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakulAndhyam (11) · Śloka 11
ద్యోతతే నకులస్యేవ యస్య దృఙ్ నిచితా మలైః| నకులాంధస్స తత్రాహ్ని చిత్రం పశ్యతి నో నిశి||11||
द्योतते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः| नकुलान्धस्स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAndhyam ( rAtryandham ) (12) · Śloka 12
అర్కేస్తమస్తకన్యస్తగభస్తౌ స్తంభమాగతాః| స్థగయంతి దృశం దోషా దోషాంధః సగదోపరః| దివాకరకరస్పృష్టా భ్రష్టా దృష్టిపథాన్మలాః| విలీనలీనా యచ్ఛంతి వ్యక్తమత్రాహ్నిదర్శనం||12||
अर्केस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः| स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः सगदोपरः| दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः| विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्निदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavidagdhadRuShTiH (13) · Śloka 13
ఉష్ణతప్తస్య సహసా శీతవారినిమజ్జనాత్| త్రిదోషరక్తసంపృక్తో యాత్యూష్మోర్ధ్వం తతోఽక్షిణీ| దాహోషే మలినం శుక్లమహన్యావిలదర్శనం| రాత్రావాంధ్యం చ జాయేత విదగ్ధోష్ణేన సా స్మృతా||13||
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्| त्रिदोषरक्तसम्पृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणी| दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्| रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAmladRuShTiH (14) · Śloka 14
భృశమమ్లాశనాద్దోషైః సాస్త్రైర్యా దృష్టిరాచితా| సక్లేదకండూః కలుషా విదగ్ధామ్లేన సా స్మృతా||14||
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्त्रैर्या दृष्टिराचिता| सक्लेदकण्डूः कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaraH (15) · Śloka 15
శోకజ్వరశిరోరోగసంతప్తస్యానిలాదయః| ధూమావిలాం ధూమదృశం దృశం కుర్యుః స ధూమరః||15||
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः| धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aupasargikaH (AgantukaH), li~gganAshaH (16) · Śloka 16
సహసైవాల్పసత్త్వస్య పశ్యతో రూపమద్భుతం| భాస్వరం భాస్కరాది వా వాతాద్యా నయనాశ్రితాః| కుర్వంతి తేజః సంశోష్య దృష్టిం ముషితదర్శనాం| వైడూర్యవర్ణాం స్తిమితాం ప్రకృతిస్థమివావ్యథాం| ఔపసర్గిక ఇత్యేష లింగనాశః............||16||
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्| भास्वरं भास्करादि वा वाताद्या नयनाश्रिताः| कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्| वैडूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थमिवाव्यथाम्| औपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशः............||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTirogANAM sAdhyAsAdhyatA (17-15) · Śloka 15
..............................అత్ర వర్జయేత్| వినా కఫాల్లింగనాశాన్ గంభీరాం హ్రస్వజామపి| షట్ కాచా నకులాంధశ్చ యాప్యాః శేషాంస్తు సాధయేత్| ద్వాదశేతి గదా దృష్టౌ నిర్దిష్టాః సప్తవింశతిః||17|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే దృష్టిరోగవిజ్ఞానీయో నామ పంచదశోఽధ్యాయః||15||
..............................अत्र वर्जयेत्| विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्वजामपि| षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः शेषांस्तु साधयेत्| द्वादशेति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon