Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyo nAma pa~jcadasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো দৃষ্টিরোগবিজ্ঞানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamapaTalagatadoShalakShaNam (2) · Śloka 2
সিরানুসারিণি মলে প্রথমং পটলং শ্রিতে| অব্যক্তমীক্ষতে রূপং ব্যক্তমপ্যনিমিত্ততঃ||২||
सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते| अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (3) · Śloka 3
প্রাপ্তে দ্বিতীযং পটলমভূতমপি পশ্যতি| ভূতং তু যত্নাদাসন্নং দূরে সূক্ষ্মঞ্চ নেক্ষতে| দূরান্তিকস্থং রূপঞ্চ বিপর্যাসেন মন্যতে| দোষে মণ্ডলসংস্থানে মণ্ডলানীব পশ্যতি| দ্বিধৈকং দৃষ্টিমধ্যস্থে বহুধা বহুধাস্থিতে| দৃষ্টেরভ্যন্তরগতে হ্রস্ববঢ্রবিপর্যযম্| নান্তিকস্থমধঃসংস্থে দূরগং নোপরিস্থিতে| পার্শ্বে পশ্যেন্ন পার্শ্বস্থে তিমিরাখ্যোঽযমামযঃ||৩||
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति| भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मञ्च नेक्षते| दूरान्तिकस्थं रूपञ्च विपर्यासेन मन्यते| दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति| द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते| दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्रस्ववढ्रविपर्ययम्| नान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरिस्थिते| पार्श्वे पश्येन्न पार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyapaTalASritadoShalakShaNam (4) · Śloka 4
প্রাপ্নোতি কাচতাং দোষে তৃতীযপটলাশ্রিতে| তেনোর্দ্ধ্বমীক্ষতে নাধস্তনু চৈলাবৃতোপমম্| যথা বর্ণঞ্চ রজ্যেত দৃষ্টির্হীযেত চ ক্রমাত্||৪||
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते| तेनोर्द्ध्वमीक्षते नाधस्तनु चैलावृतोपमम्| यथा वर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthapaTalAshritadoShalakShaNam (5) · Śloka 5
তথাঽপ্যুপেক্ষমাণস্য চতুর্থং পটলং গতঃ| লিঙ্গনাশং মলঃ কুর্বঞ্ছাদযেদ্দৃষ্টিমণ্ডলম্||৫||
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः| लिङ्गनाशं मलः कुर्वञ्छादयेद्दृष्टिमण्डलम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatimiralakShaNam (6) · Śloka 6
তত্র বাতেন তিমিরে ব্যাবিদ্ধমিব পশ্যতি| চলাবিলারুণাভাসং প্রসন্নঞ্চেক্ষতে মুহুঃ| জালানি কেশান্ মশকান্ রশ্মীংশ্চোপেক্ষিতেঽত্র চ| কাচীভূতে দৃগরুণা পশ্যত্যাস্যমনাসিকম্| চন্দ্রদীপাদ্যনেকত্বং বক্রমৃজ্বপি মন্যতে| বৃদ্ধঃ কাচো দৃশং কুর্যাদ্রজো ধূমাবৃতামিব| স্পষ্টারুণাভাং বিস্তীর্ণাং সূক্ষ্মাং বা হতদর্শনাম্| সলিঙ্গনাশো বাতে তু সঙ্কোচযতি দৃক্সিরাঃ| দৃঙ্মণ্ডলং বিশত্যন্তর্গম্ভীরা দৃরসৌ স্মৃতা||৬||
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति| चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः| जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च| काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्| चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते| वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजो धूमावृतामिव| स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्| सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः| दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृरसौ स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatimiralakShaNam (7) · Śloka 7
পিত্তজে তিমিরে বিদ্যুত্খদ্যোতদীপিতম্| শিখিতিত্তিরিপত্রাভং প্রাযো নীলঞ্চ পশ্যতি| কাচে দৃক্কাংস্যনীলাভা তাদৃগেব চ পশ্যতি| অর্কেন্দুপরিবেষাগ্নিমরীচীন্দ্রধনূংষি চ| বৃঙ্হ্গনীলা নিরালোকা দৃক্স্নিগ্ধা লিঙ্গনাশতঃ| দৃষ্টিঃ পিত্তেন হ্রস্বাখ্যা সা হ্রস্বাহ্রস্বদর্শিনী| ভবেত্ পিত্তবিদগ্ধাক্যা পীতা পীতাভদর্শনা||৭||
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतदीपितम्| शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलञ्च पश्यति| काचे दृक्कांस्यनीलाभा तादृगेव च पश्यति| अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च| बृङ्ह्गनीला निरालोका दृक्स्निग्धा लिङ्गनाशतः| दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वाह्रस्वदर्शिनी| भवेत् पित्तविदग्धाक्या पीता पीताभदर्शना||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatimiralakShaNam (8) · Śloka 8
কফেন তিমিরে প্রাযঃ স্নিগ্ধং শ্বেতঞ্চ পশ্যতি| শঙ্খেন্দুকুন্দকুসুমৈঃ কুমুদৈরিব চাচিতম্| কাচে তু নিষ্প্রভেন্দ্বর্কপ্রদীপাদ্যৈরিবাচিতম্| সিতাভাসা চ দৃষ্টিঃ স্যাল্লিঙ্গনাশে তু দৃশ্যতে| মূর্ত্তঃ কফো দৃষ্টিগতঃ স্নিগ্ধো দর্শননাশনঃ| বিন্দুর্জলস্যেব চলঃ পদ্মিনীপুটসংশ্রিতঃ| উষ্ণে সঙ্কোচমাযাতি ছাযাযাং পরিসর্পতি| শঙ্খকুন্দেন্দুকুমুদস্ফটিকোপমশুক্লিমা||৮||
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति| शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्| काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्| सिताभासा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु दृश्यते| मूर्त्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः| बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंश्रितः| उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति| शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajatimiralakShaNam (9) · Śloka 9
রক্তেন তিমিরে রক্তং তমোভূতঞ্চু পশ্যতি| কাচেন রক্তা কৃষ্ণা বা দৃষ্টিস্তাদৃক্চ পশ্যতি| লিঙ্গনাশেঽপি দৃক্ তাদৃঙ্নিষ্প্রভা হতদর্শনা||৯||
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्चु पश्यति| काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक्च पश्यति| लिङ्गनाशेऽपि दृक् तादृङ्निष्प्रभा हतदर्शना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtatimiralakShaNam (10) · Śloka 10
সংসর্গসন্নিপাতেষু বিদ্যাত্ সঙ্কীর্ণলক্ষণান্| তিমিরাদীনকস্মাচ্চ তৈঃ স্যাদ্ব্যক্তাকুলেক্ষণঃ| তিমিরে শেষযোর্দৃষ্টৌ চিত্রৌ রাগঃ প্রজাযতে||১০||
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात् सङ्कीर्णलक्षणान्| तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः| तिमिरे शेषयोर्दृष्टौ चित्रौ रागः प्रजायते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakulAndhyam (11) · Śloka 11
দ্যোততে নকুলস্যেব যস্য দৃঙ্ নিচিতা মলৈঃ| নকুলান্ধস্স তত্রাহ্নি চিত্রং পশ্যতি নো নিশি||১১||
द्योतते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः| नकुलान्धस्स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAndhyam ( rAtryandham ) (12) · Śloka 12
অর্কেস্তমস্তকন্যস্তগভস্তৌ স্তম্ভমাগতাঃ| স্থগযন্তি দৃশং দোষা দোষান্ধঃ সগদোপরঃ| দিবাকরকরস্পৃষ্টা ভ্রষ্টা দৃষ্টিপথান্মলাঃ| বিলীনলীনা যচ্ছন্তি ব্যক্তমত্রাহ্নিদর্শনম্||১২||
अर्केस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः| स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः सगदोपरः| दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः| विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्निदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavidagdhadRuShTiH (13) · Śloka 13
উষ্ণতপ্তস্য সহসা শীতবারিনিমজ্জনাত্| ত্রিদোষরক্তসম্পৃক্তো যাত্যূষ্মোর্ধ্বং ততোঽক্ষিণী| দাহোষে মলিনং শুক্লমহন্যাবিলদর্শনম্| রাত্রাবান্ধ্যং চ জাযেত বিদগ্ধোষ্ণেন সা স্মৃতা||১৩||
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्| त्रिदोषरक्तसम्पृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणी| दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्| रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAmladRuShTiH (14) · Śloka 14
ভৃশমম্লাশনাদ্দোষৈঃ সাস্ত্রৈর্যা দৃষ্টিরাচিতা| সক্লেদকণ্ডূঃ কলুষা বিদগ্ধাম্লেন সা স্মৃতা||১৪||
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्त्रैर्या दृष्टिराचिता| सक्लेदकण्डूः कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaraH (15) · Śloka 15
শোকজ্বরশিরোরোগসন্তপ্তস্যানিলাদযঃ| ধূমাবিলাং ধূমদৃশং দৃশং কুর্যুঃ স ধূমরঃ||১৫||
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः| धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aupasargikaH (AgantukaH), li~gganAshaH (16) · Śloka 16
সহসৈবাল্পসত্ত্বস্য পশ্যতো রূপমদ্ভুতম্| ভাস্বরং ভাস্করাদি বা বাতাদ্যা নযনাশ্রিতাঃ| কুর্বন্তি তেজঃ সংশোষ্য দৃষ্টিং মুষিতদর্শনাম্| বৈডূর্যবর্ণাং স্তিমিতাং প্রকৃতিস্থমিবাব্যথাম্| ঔপসর্গিক ইত্যেষ লিঙ্গনাশঃ............||১৬||
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्| भास्वरं भास्करादि वा वाताद्या नयनाश्रिताः| कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्| वैडूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थमिवाव्यथाम्| औपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशः............||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTirogANAM sAdhyAsAdhyatA (17-15) · Śloka 15
..............................অত্র বর্জযেত্| বিনা কফাল্লিঙ্গনাশান্ গম্ভীরাং হ্রস্বজামপি| ষট্ কাচা নকুলান্ধশ্চ যাপ্যাঃ শেষাংস্তু সাধযেত্| দ্বাদশেতি গদা দৃষ্টৌ নির্দিষ্টাঃ সপ্তবিংশতিঃ||১৭|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে দৃষ্টিরোগবিজ্ঞানীযো নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ||১৫||
..............................अत्र वर्जयेत्| विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्वजामपि| षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः शेषांस्तु साधयेत्| द्वादशेति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon