Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyo nAma pa~jcadasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ದೃಷ್ಟಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamapaTalagatadoShalakShaNam (2) · Śloka 2
ಸಿರಾನುಸಾರಿಣಿ ಮಲೇ ಪ್ರಥಮಂ ಪಟಲಂ ಶ್ರಿತೇ| ಅವ್ಯಕ್ತಮೀಕ್ಷತೇ ರೂಪಂ ವ್ಯಕ್ತಮಪ್ಯನಿಮಿತ್ತತಃ||೨||
सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते| अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (3) · Śloka 3
ಪ್ರಾಪ್ತೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಟಲಮಭೂತಮಪಿ ಪಶ್ಯತಿ| ಭೂತಂ ತು ಯತ್ನಾದಾಸನ್ನಂ ದೂರೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಞ್ಚ ನೇಕ್ಷತೇ| ದೂರಾನ್ತಿಕಸ್ಥಂ ರೂಪಞ್ಚ ವಿಪರ್ಯಾಸೇನ ಮನ್ಯತೇ| ದೋಷೇ ಮಣ್ಡಲಸಂಸ್ಥಾನೇ ಮಣ್ಡಲಾನೀವ ಪಶ್ಯತಿ| ದ್ವಿಧೈಕಂ ದೃಷ್ಟಿಮಧ್ಯಸ್ಥೇ ಬಹುಧಾ ಬಹುಧಾಸ್ಥಿತೇ| ದೃಷ್ಟೇರಭ್ಯನ್ತರಗತೇ ಹ್ರಸ್ವವಢ್ರವಿಪರ್ಯಯಮ್| ನಾನ್ತಿಕಸ್ಥಮಧಃಸಂಸ್ಥೇ ದೂರಗಂ ನೋಪರಿಸ್ಥಿತೇ| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೇ ತಿಮಿರಾಖ್ಯೋಽಯಮಾಮಯಃ||೩||
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति| भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मञ्च नेक्षते| दूरान्तिकस्थं रूपञ्च विपर्यासेन मन्यते| दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति| द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते| दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्रस्ववढ्रविपर्ययम्| नान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरिस्थिते| पार्श्वे पश्येन्न पार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyapaTalASritadoShalakShaNam (4) · Śloka 4
ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕಾಚತಾಂ ದೋಷೇ ತೃತೀಯಪಟಲಾಶ್ರಿತೇ| ತೇನೋರ್ದ್ಧ್ವಮೀಕ್ಷತೇ ನಾಧಸ್ತನು ಚೈಲಾವೃತೋಪಮಮ್| ಯಥಾ ವರ್ಣಞ್ಚ ರಜ್ಯೇತ ದೃಷ್ಟಿರ್ಹೀಯೇತ ಚ ಕ್ರಮಾತ್||೪||
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते| तेनोर्द्ध्वमीक्षते नाधस्तनु चैलावृतोपमम्| यथा वर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthapaTalAshritadoShalakShaNam (5) · Śloka 5
ತಥಾಽಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಂ ಪಟಲಂ ಗತಃ| ಲಿಙ್ಗನಾಶಂ ಮಲಃ ಕುರ್ವಞ್ಛಾದಯೇದ್ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಮ್||೫||
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः| लिङ्गनाशं मलः कुर्वञ्छादयेद्दृष्टिमण्डलम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatimiralakShaNam (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ವಾತೇನ ತಿಮಿರೇ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಮಿವ ಪಶ್ಯತಿ| ಚಲಾವಿಲಾರುಣಾಭಾಸಂ ಪ್ರಸನ್ನಞ್ಚೇಕ್ಷತೇ ಮುಹುಃ| ಜಾಲಾನಿ ಕೇಶಾನ್ ಮಶಕಾನ್ ರಶ್ಮೀಂಶ್ಚೋಪೇಕ್ಷಿತೇಽತ್ರ ಚ| ಕಾಚೀಭೂತೇ ದೃಗರುಣಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಾಸ್ಯಮನಾಸಿಕಮ್| ಚನ್ದ್ರದೀಪಾದ್ಯನೇಕತ್ವಂ ವಕ್ರಮೃಜ್ವಪಿ ಮನ್ಯತೇ| ವೃದ್ಧಃ ಕಾಚೋ ದೃಶಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರಜೋ ಧೂಮಾವೃತಾಮಿವ| ಸ್ಪಷ್ಟಾರುಣಾಭಾಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ವಾ ಹತದರ್ಶನಾಮ್| ಸಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ವಾತೇ ತು ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ದೃಕ್ಸಿರಾಃ| ದೃಙ್ಮಣ್ಡಲಂ ವಿಶತ್ಯನ್ತರ್ಗಮ್ಭೀರಾ ದೃರಸೌ ಸ್ಮೃತಾ||೬||
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति| चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः| जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च| काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्| चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते| वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजो धूमावृतामिव| स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्| सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः| दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृरसौ स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatimiralakShaNam (7) · Śloka 7
ಪಿತ್ತಜೇ ತಿಮಿರೇ ವಿದ್ಯುತ್ಖದ್ಯೋತದೀಪಿತಮ್| ಶಿಖಿತಿತ್ತಿರಿಪತ್ರಾಭಂ ಪ್ರಾಯೋ ನೀಲಞ್ಚ ಪಶ್ಯತಿ| ಕಾಚೇ ದೃಕ್ಕಾಂಸ್ಯನೀಲಾಭಾ ತಾದೃಗೇವ ಚ ಪಶ್ಯತಿ| ಅರ್ಕೇನ್ದುಪರಿವೇಷಾಗ್ನಿಮರೀಚೀನ್ದ್ರಧನೂಂಷಿ ಚ| ಬೃಙ್ಹ್ಗನೀಲಾ ನಿರಾಲೋಕಾ ದೃಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಲಿಙ್ಗನಾಶತಃ| ದೃಷ್ಟಿಃ ಪಿತ್ತೇನ ಹ್ರಸ್ವಾಖ್ಯಾ ಸಾ ಹ್ರಸ್ವಾಹ್ರಸ್ವದರ್ಶಿನೀ| ಭವೇತ್ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧಾಕ್ಯಾ ಪೀತಾ ಪೀತಾಭದರ್ಶನಾ||೭||
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतदीपितम्| शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलञ्च पश्यति| काचे दृक्कांस्यनीलाभा तादृगेव च पश्यति| अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च| बृङ्ह्गनीला निरालोका दृक्स्निग्धा लिङ्गनाशतः| दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वाह्रस्वदर्शिनी| भवेत् पित्तविदग्धाक्या पीता पीताभदर्शना||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatimiralakShaNam (8) · Śloka 8
ಕಫೇನ ತಿಮಿರೇ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತಞ್ಚ ಪಶ್ಯತಿ| ಶಙ್ಖೇನ್ದುಕುನ್ದಕುಸುಮೈಃ ಕುಮುದೈರಿವ ಚಾಚಿತಮ್| ಕಾಚೇ ತು ನಿಷ್ಪ್ರಭೇನ್ದ್ವರ್ಕಪ್ರದೀಪಾದ್ಯೈರಿವಾಚಿತಮ್| ಸಿತಾಭಾಸಾ ಚ ದೃಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ ತು ದೃಶ್ಯತೇ| ಮೂರ್ತ್ತಃ ಕಫೋ ದೃಷ್ಟಿಗತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ದರ್ಶನನಾಶನಃ| ಬಿನ್ದುರ್ಜಲಸ್ಯೇವ ಚಲಃ ಪದ್ಮಿನೀಪುಟಸಂಶ್ರಿತಃ| ಉಷ್ಣೇ ಸಙ್ಕೋಚಮಾಯಾತಿ ಛಾಯಾಯಾಂ ಪರಿಸರ್ಪತಿ| ಶಙ್ಖಕುನ್ದೇನ್ದುಕುಮುದಸ್ಫಟಿಕೋಪಮಶುಕ್ಲಿಮಾ||೮||
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति| शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्| काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्| सिताभासा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु दृश्यते| मूर्त्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः| बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंश्रितः| उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति| शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajatimiralakShaNam (9) · Śloka 9
ರಕ್ತೇನ ತಿಮಿರೇ ರಕ್ತಂ ತಮೋಭೂತಞ್ಚು ಪಶ್ಯತಿ| ಕಾಚೇನ ರಕ್ತಾ ಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತಾದೃಕ್ಚ ಪಶ್ಯತಿ| ಲಿಙ್ಗನಾಶೇಽಪಿ ದೃಕ್ ತಾದೃಙ್ನಿಷ್ಪ್ರಭಾ ಹತದರ್ಶನಾ||೯||
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्चु पश्यति| काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक्च पश्यति| लिङ्गनाशेऽपि दृक् तादृङ्निष्प्रभा हतदर्शना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtatimiralakShaNam (10) · Śloka 10
ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತೇಷು ವಿದ್ಯಾತ್ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಾನ್| ತಿಮಿರಾದೀನಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ತೈಃ ಸ್ಯಾದ್ವ್ಯಕ್ತಾಕುಲೇಕ್ಷಣಃ| ತಿಮಿರೇ ಶೇಷಯೋರ್ದೃಷ್ಟೌ ಚಿತ್ರೌ ರಾಗಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ||೧೦||
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात् सङ्कीर्णलक्षणान्| तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः| तिमिरे शेषयोर्दृष्टौ चित्रौ रागः प्रजायते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakulAndhyam (11) · Śloka 11
ದ್ಯೋತತೇ ನಕುಲಸ್ಯೇವ ಯಸ್ಯ ದೃಙ್ ನಿಚಿತಾ ಮಲೈಃ| ನಕುಲಾನ್ಧಸ್ಸ ತತ್ರಾಹ್ನಿ ಚಿತ್ರಂ ಪಶ್ಯತಿ ನೋ ನಿಶಿ||೧೧||
द्योतते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः| नकुलान्धस्स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAndhyam ( rAtryandham ) (12) · Śloka 12
ಅರ್ಕೇಸ್ತಮಸ್ತಕನ್ಯಸ್ತಗಭಸ್ತೌ ಸ್ತಮ್ಭಮಾಗತಾಃ| ಸ್ಥಗಯನ್ತಿ ದೃಶಂ ದೋಷಾ ದೋಷಾನ್ಧಃ ಸಗದೋಪರಃ| ದಿವಾಕರಕರಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಭ್ರಷ್ಟಾ ದೃಷ್ಟಿಪಥಾನ್ಮಲಾಃ| ವಿಲೀನಲೀನಾ ಯಚ್ಛನ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಮತ್ರಾಹ್ನಿದರ್ಶನಮ್||೧೨||
अर्केस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः| स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः सगदोपरः| दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः| विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्निदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavidagdhadRuShTiH (13) · Śloka 13
ಉಷ್ಣತಪ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಶೀತವಾರಿನಿಮಜ್ಜನಾತ್| ತ್ರಿದೋಷರಕ್ತಸಮ್ಪೃಕ್ತೋ ಯಾತ್ಯೂಷ್ಮೋರ್ಧ್ವಂ ತತೋಽಕ್ಷಿಣೀ| ದಾಹೋಷೇ ಮಲಿನಂ ಶುಕ್ಲಮಹನ್ಯಾವಿಲದರ್ಶನಮ್| ರಾತ್ರಾವಾನ್ಧ್ಯಂ ಚ ಜಾಯೇತ ವಿದಗ್ಧೋಷ್ಣೇನ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೧೩||
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्| त्रिदोषरक्तसम्पृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणी| दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्| रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAmladRuShTiH (14) · Śloka 14
ಭೃಶಮಮ್ಲಾಶನಾದ್ದೋಷೈಃ ಸಾಸ್ತ್ರೈರ್ಯಾ ದೃಷ್ಟಿರಾಚಿತಾ| ಸಕ್ಲೇದಕಣ್ಡೂಃ ಕಲುಷಾ ವಿದಗ್ಧಾಮ್ಲೇನ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೧೪||
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्त्रैर्या दृष्टिराचिता| सक्लेदकण्डूः कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaraH (15) · Śloka 15
ಶೋಕಜ್ವರಶಿರೋರೋಗಸನ್ತಪ್ತಸ್ಯಾನಿಲಾದಯಃ| ಧೂಮಾವಿಲಾಂ ಧೂಮದೃಶಂ ದೃಶಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸ ಧೂಮರಃ||೧೫||
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः| धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aupasargikaH (AgantukaH), li~gganAshaH (16) · Śloka 16
ಸಹಸೈವಾಲ್ಪಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಪಶ್ಯತೋ ರೂಪಮದ್ಭುತಮ್| ಭಾಸ್ವರಂ ಭಾಸ್ಕರಾದಿ ವಾ ವಾತಾದ್ಯಾ ನಯನಾಶ್ರಿತಾಃ| ಕುರ್ವನ್ತಿ ತೇಜಃ ಸಂಶೋಷ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಂ ಮುಷಿತದರ್ಶನಾಮ್| ವೈಡೂರ್ಯವರ್ಣಾಂ ಸ್ತಿಮಿತಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಮಿವಾವ್ಯಥಾಮ್| ಔಪಸರ್ಗಿಕ ಇತ್ಯೇಷ ಲಿಙ್ಗನಾಶಃ............||೧೬||
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्| भास्वरं भास्करादि वा वाताद्या नयनाश्रिताः| कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्| वैडूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थमिवाव्यथाम्| औपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशः............||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTirogANAM sAdhyAsAdhyatA (17-15) · Śloka 15
..............................ಅತ್ರ ವರ್ಜಯೇತ್| ವಿನಾ ಕಫಾಲ್ಲಿಙ್ಗನಾಶಾನ್ ಗಮ್ಭೀರಾಂ ಹ್ರಸ್ವಜಾಮಪಿ| ಷಟ್ ಕಾಚಾ ನಕುಲಾನ್ಧಶ್ಚ ಯಾಪ್ಯಾಃ ಶೇಷಾಂಸ್ತು ಸಾಧಯೇತ್| ದ್ವಾದಶೇತಿ ಗದಾ ದೃಷ್ಟೌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಃ||೧೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ದೃಷ್ಟಿರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||
..............................अत्र वर्जयेत्| विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्वजामपि| षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः शेषांस्तु साधयेत्| द्वादशेति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon