Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyo nAma pa~jcadasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ദൃഷ്ടിരോഗവിജ്ഞാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamapaTalagatadoShalakShaNam (2) · Śloka 2
സിരാനുസാരിണി മലേ പ്രഥമം പടലം ശ്രിതേ| അവ്യക്തമീക്ഷതേ രൂപം വ്യക്തമപ്യനിമിത്തതഃ||൨||
सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते| अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyapaTalagatadoShalakShaNam (3) · Śloka 3
പ്രാപ്തേ ദ്വിതീയം പടലമഭൂതമപി പശ്യതി| ഭൂതം തു യത്നാദാസന്നം ദൂരേ സൂക്ഷ്മഞ്ച നേക്ഷതേ| ദൂരാന്തികസ്ഥം രൂപഞ്ച വിപര്യാസേന മന്യതേ| ദോഷേ മണ്ഡലസംസ്ഥാനേ മണ്ഡലാനീവ പശ്യതി| ദ്വിധൈകം ദൃഷ്ടിമധ്യസ്ഥേ ബഹുധാ ബഹുധാസ്ഥിതേ| ദൃഷ്ടേരഭ്യന്തരഗതേ ഹ്രസ്വവഢ്രവിപര്യയമ്| നാന്തികസ്ഥമധഃസംസ്ഥേ ദൂരഗം നോപരിസ്ഥിതേ| പാര്ശ്വേ പശ്യേന്ന പാര്ശ്വസ്ഥേ തിമിരാഖ്യോऽയമാമയഃ||൩||
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति| भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मञ्च नेक्षते| दूरान्तिकस्थं रूपञ्च विपर्यासेन मन्यते| दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति| द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते| दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्रस्ववढ्रविपर्ययम्| नान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरिस्थिते| पार्श्वे पश्येन्न पार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyapaTalASritadoShalakShaNam (4) · Śloka 4
പ്രാപ്നോതി കാചതാം ദോഷേ തൃതീയപടലാശ്രിതേ| തേനോര്ദ്ധ്വമീക്ഷതേ നാധസ്തനു ചൈലാവൃതോപമമ്| യഥാ വര്ണഞ്ച രജ്യേത ദൃഷ്ടിര്ഹീയേത ച ക്രമാത്||൪||
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते| तेनोर्द्ध्वमीक्षते नाधस्तनु चैलावृतोपमम्| यथा वर्णञ्च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthapaTalAshritadoShalakShaNam (5) · Śloka 5
തഥാऽപ്യുപേക്ഷമാണസ്യ ചതുര്ഥം പടലം ഗതഃ| ലിങ്ഗനാശം മലഃ കുര്വഞ്ഛാദയേദ്ദൃഷ്ടിമണ്ഡലമ്||൫||
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः| लिङ्गनाशं मलः कुर्वञ्छादयेद्दृष्टिमण्डलम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatimiralakShaNam (6) · Śloka 6
തത്ര വാതേന തിമിരേ വ്യാവിദ്ധമിവ പശ്യതി| ചലാവിലാരുണാഭാസം പ്രസന്നഞ്ചേക്ഷതേ മുഹുഃ| ജാലാനി കേശാന് മശകാന് രശ്മീംശ്ചോപേക്ഷിതേऽത്ര ച| കാചീഭൂതേ ദൃഗരുണാ പശ്യത്യാസ്യമനാസികമ്| ചന്ദ്രദീപാദ്യനേകത്വം വക്രമൃജ്വപി മന്യതേ| വൃദ്ധഃ കാചോ ദൃശം കുര്യാദ്രജോ ധൂമാവൃതാമിവ| സ്പഷ്ടാരുണാഭാം വിസ്തീര്ണാം സൂക്ഷ്മാം വാ ഹതദര്ശനാമ്| സലിങ്ഗനാശോ വാതേ തു സങ്കോചയതി ദൃക്സിരാഃ| ദൃങ്മണ്ഡലം വിശത്യന്തര്ഗമ്ഭീരാ ദൃരസൌ സ്മൃതാ||൬||
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति| चलाविलारुणाभासं प्रसन्नञ्चेक्षते मुहुः| जालानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च| काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्| चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते| वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजो धूमावृतामिव| स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्| सलिङ्गनाशो वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः| दृङ्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृरसौ स्मृता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatimiralakShaNam (7) · Śloka 7
പിത്തജേ തിമിരേ വിദ്യുത്ഖദ്യോതദീപിതമ്| ശിഖിതിത്തിരിപത്രാഭം പ്രായോ നീലഞ്ച പശ്യതി| കാചേ ദൃക്കാംസ്യനീലാഭാ താദൃഗേവ ച പശ്യതി| അര്കേന്ദുപരിവേഷാഗ്നിമരീചീന്ദ്രധനൂംഷി ച| ബൃങ്ഹ്ഗനീലാ നിരാലോകാ ദൃക്സ്നിഗ്ധാ ലിങ്ഗനാശതഃ| ദൃഷ്ടിഃ പിത്തേന ഹ്രസ്വാഖ്യാ സാ ഹ്രസ്വാഹ്രസ്വദര്ശിനീ| ഭവേത് പിത്തവിദഗ്ധാക്യാ പീതാ പീതാഭദര്ശനാ||൭||
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतदीपितम्| शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलञ्च पश्यति| काचे दृक्कांस्यनीलाभा तादृगेव च पश्यति| अर्केन्दुपरिवेषाग्निमरीचीन्द्रधनूंषि च| बृङ्ह्गनीला निरालोका दृक्स्निग्धा लिङ्गनाशतः| दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा ह्रस्वाह्रस्वदर्शिनी| भवेत् पित्तविदग्धाक्या पीता पीताभदर्शना||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajatimiralakShaNam (8) · Śloka 8
കഫേന തിമിരേ പ്രായഃ സ്നിഗ്ധം ശ്വേതഞ്ച പശ്യതി| ശങ്ഖേന്ദുകുന്ദകുസുമൈഃ കുമുദൈരിവ ചാചിതമ്| കാചേ തു നിഷ്പ്രഭേന്ദ്വര്കപ്രദീപാദ്യൈരിവാചിതമ്| സിതാഭാസാ ച ദൃഷ്ടിഃ സ്യാല്ലിങ്ഗനാശേ തു ദൃശ്യതേ| മൂര്ത്തഃ കഫോ ദൃഷ്ടിഗതഃ സ്നിഗ്ധോ ദര്ശനനാശനഃ| ബിന്ദുര്ജലസ്യേവ ചലഃ പദ്മിനീപുടസംശ്രിതഃ| ഉഷ്ണേ സങ്കോചമായാതി ഛായായാം പരിസര്പതി| ശങ്ഖകുന്ദേന്ദുകുമുദസ്ഫടികോപമശുക്ലിമാ||൮||
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतञ्च पश्यति| शङ्खेन्दुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्| काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्| सिताभासा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु दृश्यते| मूर्त्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः| बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंश्रितः| उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति| शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajatimiralakShaNam (9) · Śloka 9
രക്തേന തിമിരേ രക്തം തമോഭൂതഞ്ചു പശ്യതി| കാചേന രക്താ കൃഷ്ണാ വാ ദൃഷ്ടിസ്താദൃക്ച പശ്യതി| ലിങ്ഗനാശേऽപി ദൃക് താദൃങ്നിഷ്പ്രഭാ ഹതദര്ശനാ||൯||
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतञ्चु पश्यति| काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तादृक्च पश्यति| लिङ्गनाशेऽपि दृक् तादृङ्निष्प्रभा हतदर्शना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtatimiralakShaNam (10) · Śloka 10
സംസര്ഗസന്നിപാതേഷു വിദ്യാത് സങ്കീര്ണലക്ഷണാന്| തിമിരാദീനകസ്മാച്ച തൈഃ സ്യാദ്വ്യക്താകുലേക്ഷണഃ| തിമിരേ ശേഷയോര്ദൃഷ്ടൌ ചിത്രൌ രാഗഃ പ്രജായതേ||൧൦||
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात् सङ्कीर्णलक्षणान्| तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः| तिमिरे शेषयोर्दृष्टौ चित्रौ रागः प्रजायते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakulAndhyam (11) · Śloka 11
ദ്യോതതേ നകുലസ്യേവ യസ്യ ദൃങ് നിചിതാ മലൈഃ| നകുലാന്ധസ്സ തത്രാഹ്നി ചിത്രം പശ്യതി നോ നിശി||൧൧||
द्योतते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः| नकुलान्धस्स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAndhyam ( rAtryandham ) (12) · Śloka 12
അര്കേസ്തമസ്തകന്യസ്തഗഭസ്തൌ സ്തമ്ഭമാഗതാഃ| സ്ഥഗയന്തി ദൃശം ദോഷാ ദോഷാന്ധഃ സഗദോപരഃ| ദിവാകരകരസ്പൃഷ്ടാ ഭ്രഷ്ടാ ദൃഷ്ടിപഥാന്മലാഃ| വിലീനലീനാ യച്ഛന്തി വ്യക്തമത്രാഹ്നിദര്ശനമ്||൧൨||
अर्केस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः| स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः सगदोपरः| दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः| विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्निदर्शनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavidagdhadRuShTiH (13) · Śloka 13
ഉഷ്ണതപ്തസ്യ സഹസാ ശീതവാരിനിമജ്ജനാത്| ത്രിദോഷരക്തസമ്പൃക്തോ യാത്യൂഷ്മോര്ധ്വം തതോऽക്ഷിണീ| ദാഹോഷേ മലിനം ശുക്ലമഹന്യാവിലദര്ശനമ്| രാത്രാവാന്ധ്യം ച ജായേത വിദഗ്ധോഷ്ണേന സാ സ്മൃതാ||൧൩||
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्| त्रिदोषरक्तसम्पृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणी| दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्| रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAmladRuShTiH (14) · Śloka 14
ഭൃശമമ്ലാശനാദ്ദോഷൈഃ സാസ്ത്രൈര്യാ ദൃഷ്ടിരാചിതാ| സക്ലേദകണ്ഡൂഃ കലുഷാ വിദഗ്ധാമ്ലേന സാ സ്മൃതാ||൧൪||
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्त्रैर्या दृष्टिराचिता| सक्लेदकण्डूः कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaraH (15) · Śloka 15
ശോകജ്വരശിരോരോഗസന്തപ്തസ്യാനിലാദയഃ| ധൂമാവിലാം ധൂമദൃശം ദൃശം കുര്യുഃ സ ധൂമരഃ||൧൫||
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः| धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aupasargikaH (AgantukaH), li~gganAshaH (16) · Śloka 16
സഹസൈവാല്പസത്ത്വസ്യ പശ്യതോ രൂപമദ്ഭുതമ്| ഭാസ്വരം ഭാസ്കരാദി വാ വാതാദ്യാ നയനാശ്രിതാഃ| കുര്വന്തി തേജഃ സംശോഷ്യ ദൃഷ്ടിം മുഷിതദര്ശനാമ്| വൈഡൂര്യവര്ണാം സ്തിമിതാം പ്രകൃതിസ്ഥമിവാവ്യഥാമ്| ഔപസര്ഗിക ഇത്യേഷ ലിങ്ഗനാശഃ............||൧൬||
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्| भास्वरं भास्करादि वा वाताद्या नयनाश्रिताः| कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्| वैडूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थमिवाव्यथाम्| औपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशः............||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTirogANAM sAdhyAsAdhyatA (17-15) · Śloka 15
..............................അത്ര വര്ജയേത്| വിനാ കഫാല്ലിങ്ഗനാശാന് ഗമ്ഭീരാം ഹ്രസ്വജാമപി| ഷട് കാചാ നകുലാന്ധശ്ച യാപ്യാഃ ശേഷാംസ്തു സാധയേത്| ദ്വാദശേതി ഗദാ ദൃഷ്ടൌ നിര്ദിഷ്ടാഃ സപ്തവിംശതിഃ||൧൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ദൃഷ്ടിരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
..............................अत्र वर्जयेत्| विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्वजामपि| षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः शेषांस्तु साधयेत्| द्वादशेति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon