Adhikarana atha kShudrarogavij~jAnIyo nAma ShaTtriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ക്ഷുദ്രരോഗവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikA (2) · Śloka 2
സ്നിഗ്ധാഃ സവര്ണാ ഗ്രഥിതാ നീരുജാ മുദ്ഗസന്നിഭാഃ| പിടകാഃ കഫവാതാഭ്യാം ബാലാനാമജഗല്ലികാ||൨||
स्निग्धाः सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभाः| पिटकाः कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyA alajI ca (3) · Śloka 3
യവപ്രഖ്യാ യവപ്രഖ്യാ താഭ്യാം മാംസാശ്രിതാ ഘനാ| അവക്ത്രാ ത്വലജീ..............................||൩||
यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना| अवक्त्रा त्वलजी..............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapI (4) · Śloka 4
....................വൃത്താഃ സ്തോകപൂയാ ഘനോന്നതാഃ| ഗ്രന്ഥയഃ പഞ്ച വാ ഷഡ്വാ കച്ഛപീ കച്ഛപോന്നതാഃ||൪||
....................वृत्ताः स्तोकपूया ग़नोन्नताः| ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana panasikA (5) · Śloka 5
കര്ണസ്യോര്ധ്വം സമന്താദ്വാ പിടകാ കഠിനോഗ്രരുക്| ശാലൂകാഭാ പനസികാ..............................||൫||
कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटका कठिनोग्ररुक्| शालूकाभा पनसिका..............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAShANagardabhaH (6) · Śloka 6
........................ശോഫസ്ത്വല്പരുജഃ സ്ഥിരഃ| ഹനുസന്ധിസമുദ്ഭൂതസ്താഭ്യാം പാഷാണഗര്ദഭഃ||൬||
........................शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः| हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikA (7) · Śloka 7
ശാല്മലീകണ്ടകാകാരാഃ പിടകാഃ സരുജോ ഘനാഃ| മേദോഗര്ഭാ മുഖേശൂനാം താഭ്യാം ച മുഖദൂഷികാ||൭||
शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटकाः सरुजो घनाः| मेदोगर्भा मुखेशूनां ताभ्यां च मुखदूषिका||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakA (8) · Śloka 8
തേ പദ്മകണ്ടകാ ജ്ഞേയാ യൈഃ പദ്മമിവ കണ്ടകൈഃ| ചീയതേ നീരുജൈഃ ശ്വേതൈഃ ശരീരം കഫവാതജൈഃ||൮||
ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः| चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutA (9) · Śloka 9
പിത്തേന പിടകാ വൃത്താ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭാ| മഹാദാഹജ്വരകരീ വിവൃതാ വിവൃതാനനാ||൯||
पित्तेन पिटका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा| महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAH (10) · Śloka 10
ഗാത്രേഷ്വന്തശ്ച വക്ത്രസ്യ ദാഹജ്വരരുജാന്വിതാഃ| മസൂരമാത്രാസ്തദ്വര്ണാസ്തത്സംജ്ഞാഃ പിടകാ ഘനാഃ||൧൦||
गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः| मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटका घनाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTAH (11) · Śloka 11
തതഃ കഷ്ടതരാഃ സ്ഫോടാ വിസ്ഫോടാഖ്യാ മഹാരുജാഃ||൧൧||
ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhA gardabhI ca (12) · Śloka 12
യാ പദ്മകര്ണികാകാരാ പിടകാ പിടകാചിതാ| സാ വിദ്ധാ വാതപിത്താഭ്യാം താഭ്യാമേവ ച ഗര്ദഭീ||൧൨||
या पद्मकर्णिकाकारा पिटका पिटकाचिता| सा विद्धा वातपित्ताभ्यां ताभ्यामेव च गर्दभी||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalA (13) · Śloka 13
മണ്ഡലാ വിപുലോത്സന്നാ സരാഗപിടകാചിതാ||൧൩||
मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटकाचिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kakShyA gandhanAmA ca (14) · Śloka 14
കക്ഷ്യേതി കക്ഷാസന്നേഷു പ്രായോ ദേശേഷു സാനിലാത്| പിത്താദ്ഭവന്തി പിടകാഃ സൂക്ഷ്മാ ലാജോപമാ ഘനാഃ| താദൃശീ മഹതീ ത്വേകാ ഗന്ധനാമേതി കീര്തിതാ||൧൪||
कक्ष्येति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात्| पित्ताद्भवन्ति पिटकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः| तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAH (15) · Śloka 15
ഘര്മസ്വേദപരീതേऽങ്ഗേ പിടകാഃ സരുജോ ഘനാഃ| രാജികാവര്ണസംസ്ഥാനപ്രമാണാ രാജികാഹ്വയാഃ||൧൫||
घर्मस्वेदपरीतेऽङ्गे पिटकाः सरुजो घनाः| राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlagardabhaH (16) · Śloka 16
ദോഷൈഃ പിത്തോല്ബണൈര്മന്ദൈര്വിസര്പതി വിസര്പവത്| ശോഫോ പാകസ്തനുസ്താമ്രോ ജ്വരകൃജ്ജാലഗര്ദഭഃ||൧൬||
दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पति विसर्पवत्| शोफो पाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNI (17) · Śloka 17
മലൈഃ പിത്തോല്ബണൈഃ സ്ഫോടാ ജ്വരിണോ മാംസദാരണാഃ| കക്ഷ്യാഭാഗേഷു ജായന്തേ യേऽഗ്ന്യാഭാഃ സാऽഗ്നിരോഹിണീ| പഞ്ചാഹാത് സപ്തരാത്രാദ്വാ പക്ഷാദ്വാ ഹന്തി ജീവിതമ്||൧൭||
मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः| कक्ष्याभागेषु जायन्ते येऽग्न्याभाः साऽग्निरोहिणी| पञ्चाहात् सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्ति जीवितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana irigallikA (18) · Śloka 18
ത്രിലിങ്ഗാ പിടകാ വൃത്താ ജത്രൂര്ധ്വമിരിഗല്ലികാ||൧൮||
त्रिलिङ्गा पिटका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिगल्लिका||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArI (19) · Śloka 19
വിദാരീകന്ദകഠിനാ വിദാരീ കക്ഷവങ്ക്ഷണേ||൧൯||
विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudam (20) · Śloka 20
മേദോऽനിലകര്ഫര്ഗ്രന്ഥിഃ സ്നായുമാംസസിരാശ്രയൈഃ| ഭിന്നോ വസാജ്യമധ്വാഭം സ്രവേത്തത്രോല്ബണോऽനിലഃ| മാംസം വിശോഷ്യ ഗ്രഥിതാം ശര്കരാമുപപാദയേത്| ദുര്ഗന്ധിരുധിരം ക്ലിന്നം നാനാവര്ണംതതോ മലാഃ| താം സ്രാവയന്തി നിചിതാം വിദ്യാത്തച്ഛര്കരാര്ബുദമ്||൨൦||
मेदोऽनिलकर्फर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः| भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्बणोऽनिलः| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करामुपपादयेत्| दुर्गन्धिरुधिरं क्लिन्नं नानावर्णंततो मलाः| तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkaH (21) · Śloka 21
പാണിപാദതലേ സന്ധൌ ജത്രൂര്ധ്വം വോപചീയതേ| വല്മീകവച്ഛനൈര്ഗ്രന്ഥിസ്തദ്വദ്ബഹ്വണുഭിര്മുഖൈഃ| രുഗ്ദാഹകണ്ഡൂക്ലേദാഡ്യൈര്വല്മീകോऽസൌ സമസ്തജഃ||൨൧||
पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते| वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वद्बह्वणुभिर्मुखैः| रुग्दाहकण्डूक्लेदाड्यैर्वल्मीकोऽसौ समस्तजः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaram (22) · Śloka 22
ശര്കരോന്മഥിതേ പാദേ ക്ഷതേ വാ കണ്ടകാദിഭിഃ| ഗ്രന്ഥിഃ കീലവദുത്സന്നോ ജായതേ കദരം തു തത്||൨൨||
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः| ग्रन्थिः कीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagudam (23) · Śloka 23
വേഗസന്ധാരണാദ്വായുരപാനോപാനസംശ്രയമ്| അണൂകരോതി ബാഹ്യന്തര്മാര്ഗമസ്യ തതഃ ശകൃത്| കൃച്ഛ്രാന്നിര്ഗച്ഛതി വ്യാധിരയം രുദ്ധഗുദോ മതഃ||൨൩||
वेगसन्धारणाद्वायुरपानोपानसंश्रयम्| अणूकरोति बाह्यन्तर्मार्गमस्य ततः शकृत्| कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippam (24) · Śloka 24
കുര്യാത് പിത്താനിലം പാകം നഖമാംസേ സരുഗ്ജ്വരമ്| ചിപ്പമക്ഷതരോഗം ച വിദ്യാദുപനഖം ച തമ്||൨൪||
कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्| चिप्पमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhaH (25) · Śloka 25
കൃഷ്ണോऽഭിഘാതാദ്രൂക്ഷശ്ച ഖരശ്ച കുനഖോ നഖഃ||൨൫||
कृष्णोऽभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasam (26) · Śloka 26
ദുഷ്ടകര്ദമസംസ്പര്ശാത് കണ്ഡൂക്ലേദാന്വിതാന്തരാഃ| അങ്ഗുല്യോऽലസമിത്യാഹുഃ ..........................||൨൬||
दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः| अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः ..........................||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdirogAH (27) · Śloka 27
........................തിലാഭാംസ്തിലകാലകാന്| കൃഷ്ണാനവേദനാംസ്ത്വക്സ്ഥാന് മശാംസ്താനേവ ചോന്നതാന്| മശേഭ്യസ്തൂന്നതതരാന് ചര്മകീലാന് സിതാസിതാന്| തഥാവിധോ ജതുമണിഃ സരുജോ ലോഹിതസ്തു സഃ||൨൭||
........................तिलाभांस्तिलकालकान्| कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान् मशांस्तानेव चोन्नतान्| मशेभ्यस्तून्नततरान् चर्मकीलान् सितासितान्| तथाविधो जतुमणिः सरुजो लोहितस्तु सः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanam (28) · Śloka 28
കൃഷ്ണം സിതം വാ സഹജം മണ്ഡലം ലാഞ്ഛനം സമമ്||൨൮||
कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggaM nIlikA ca (29) · Śloka 29
ശോകക്രോധാദികുപിതാദ്വാതപിത്താന്മുഖേ തനു| ശ്യാമലം മണ്ഡലം വ്യങ്ഗം വക്ത്രാദന്യത്ര നീലികാ||൨൯||
शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु| श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्रादन्यत्र नीलिका||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShavibhAgena vya~ggalakShaNam (30) · Śloka 30
പരുഷം പരുഷസ്പര്ശം വ്യങ്ഗം ശ്യാവം ച മാരുതാത്| പിത്താത്താമ്രാന്തമാനീലം ശ്വേതാന്തം കണ്ഡുമത്കഫാത്| രക്താദ്രക്താന്തമാതാമ്രം സോഷം ചിമിചിമായതേ||൩൦||
परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात्| पित्तात्ताम्रान्तमानीलं श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात्| रक्ताद्रक्तान्तमाताम्रं सोषं चिमिचिमायते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptiH (31) · Śloka 31
വായുനോദീരിതഃ ശ്ലേഷ്മാ ത്വചം പ്രാപ്യ വിശുഷ്യതി| തതസ്ത്വഗ്ജായതേ പാണ്ഡുഃ ക്രമേണ ച വിചേതനാ| അല്പകണ്ഡൂരവിക്ലേദാ സാ പ്രസുപ്തിഃ പ്രസുപ്തിതഃ||൩൧||
वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति| ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना| अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThaH koThashca (32) · Śloka 32
അസമ്യഗ്വമനോദീര്ണപിത്തശ്ലേഷ്മാന്നനിഗ്രഹൈഃ| മണ്ഡലാന്യതികണ്ഡൂനി രാഗവന്തി ബഹൂനി ച| ഉത്കോഠഃ സോऽനുബന്ധസ്തു കോഠ ഇത്യഭിധീയതേ||൩൨||
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः| मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च| उत्कोठः सोऽनुबन्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktarogANAM sa~gkhyAnam (33-36) · Śloka 36
പ്രോക്താഃ ഷട്ത്രിംശദിത്യേതേ ക്ഷുദ്രരോഗാ വിഭാഗശഃ| യാന് വിജ്ഞായ ന സമ്മുഹ്യേച്ചികിത്സായാം ചികിത്സകഃ||൩൩|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ക്ഷുദ്രരോഗ വിജ്ഞാനീയോ നാമ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൬||
प्रोक्ताः षट्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः| यान् विज्ञाय न सम्मुह्येच्चिकित्सायां चिकित्सकः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग विज्ञानीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३६||
🔊 Audio coming soon