36. kṣudrarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha kShudrarogavij~jAnIyo nAma ShaTtriMsho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana ajagallikA (2) · Śloka 2

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸವರ್ಣಾ ಗ್ರಥಿತಾ ನೀರುಜಾ ಮುದ್ಗಸನ್ನಿಭಾಃ| ಪಿಟಕಾಃ ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಲಾನಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾ||೨||

Adhikarana yavaprakhyA alajI ca (3) · Śloka 3

ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ ಯವಪ್ರಖ್ಯಾ ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾ ಘನಾ| ಅವಕ್ತ್ರಾ ತ್ವಲಜೀ..............................||೩||

Adhikarana kacCapI (4) · Śloka 4

....................ವೃತ್ತಾಃ ಸ್ತೋಕಪೂಯಾ ಘನೋನ್ನತಾಃ| ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಷಡ್ವಾ ಕಚ್ಛಪೀ ಕಚ್ಛಪೋನ್ನತಾಃ||೪||

Adhikarana panasikA (5) · Śloka 5

ಕರ್ಣಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಸಮನ್ತಾದ್ವಾ ಪಿಟಕಾ ಕಠಿನೋಗ್ರರುಕ್| ಶಾಲೂಕಾಭಾ ಪನಸಿಕಾ..............................||೫||

Adhikarana pAShANagardabhaH (6) · Śloka 6

........................ಶೋಫಸ್ತ್ವಲ್ಪರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಹನುಸನ್ಧಿಸಮುದ್ಭೂತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಃ||೬||

Adhikarana mukhadUShikA (7) · Śloka 7

ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಕಾರಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಸರುಜೋ ಘನಾಃ| ಮೇದೋಗರ್ಭಾ ಮುಖೇಶೂನಾಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮುಖದೂಷಿಕಾ||೭||

Adhikarana padmakaNTakA (8) · Śloka 8

ತೇ ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯೈಃ ಪದ್ಮಮಿವ ಕಣ್ಟಕೈಃ| ಚೀಯತೇ ನೀರುಜೈಃ ಶ್ವೇತೈಃ ಶರೀರಂ ಕಫವಾತಜೈಃ||೮||

Adhikarana vivRutA (9) · Śloka 9

ಪಿತ್ತೇನ ಪಿಟಕಾ ವೃತ್ತಾ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸನ್ನಿಭಾ| ಮಹಾದಾಹಜ್ವರಕರೀ ವಿವೃತಾ ವಿವೃತಾನನಾ||೯||

Adhikarana masUrikAH (10) · Śloka 10

ಗಾತ್ರೇಷ್ವನ್ತಶ್ಚ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ದಾಹಜ್ವರರುಜಾನ್ವಿತಾಃ| ಮಸೂರಮಾತ್ರಾಸ್ತದ್ವರ್ಣಾಸ್ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಿಟಕಾ ಘನಾಃ||೧೦||

Adhikarana visphoTAH (11) · Śloka 11

ತತಃ ಕಷ್ಟತರಾಃ ಸ್ಫೋಟಾ ವಿಸ್ಫೋಟಾಖ್ಯಾ ಮಹಾರುಜಾಃ||೧೧||

Adhikarana viddhA gardabhI ca (12) · Śloka 12

ಯಾ ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಕಾರಾ ಪಿಟಕಾ ಪಿಟಕಾಚಿತಾ| ಸಾ ವಿದ್ಧಾ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಚ ಗರ್ದಭೀ||೧೨||

Adhikarana maNDalA (13) · Śloka 13

ಮಣ್ಡಲಾ ವಿಪುಲೋತ್ಸನ್ನಾ ಸರಾಗಪಿಟಕಾಚಿತಾ||೧೩||

Adhikarana kakShyA gandhanAmA ca (14) · Śloka 14

ಕಕ್ಷ್ಯೇತಿ ಕಕ್ಷಾಸನ್ನೇಷು ಪ್ರಾಯೋ ದೇಶೇಷು ಸಾನಿಲಾತ್| ಪಿತ್ತಾದ್ಭವನ್ತಿ ಪಿಟಕಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಲಾಜೋಪಮಾ ಘನಾಃ| ತಾದೃಶೀ ಮಹತೀ ತ್ವೇಕಾ ಗನ್ಧನಾಮೇತಿ ಕೀರ್ತಿತಾ||೧೪||

Adhikarana rAjikAH (15) · Śloka 15

ಘರ್ಮಸ್ವೇದಪರೀತೇಽಙ್ಗೇ ಪಿಟಕಾಃ ಸರುಜೋ ಘನಾಃ| ರಾಜಿಕಾವರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣಾ ರಾಜಿಕಾಹ್ವಯಾಃ||೧೫||

Adhikarana jAlagardabhaH (16) · Śloka 16

ದೋಷೈಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೈರ್ಮನ್ದೈರ್ವಿಸರ್ಪತಿ ವಿಸರ್ಪವತ್| ಶೋಫೋ ಪಾಕಸ್ತನುಸ್ತಾಮ್ರೋ ಜ್ವರಕೃಜ್ಜಾಲಗರ್ದಭಃ||೧೬||

Adhikarana agnirohiNI (17) · Śloka 17

ಮಲೈಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೈಃ ಸ್ಫೋಟಾ ಜ್ವರಿಣೋ ಮಾಂಸದಾರಣಾಃ| ಕಕ್ಷ್ಯಾಭಾಗೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ಯೇಽಗ್ನ್ಯಾಭಾಃ ಸಾಽಗ್ನಿರೋಹಿಣೀ| ಪಞ್ಚಾಹಾತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದ್ವಾ ಪಕ್ಷಾದ್ವಾ ಹನ್ತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೭||

Adhikarana irigallikA (18) · Śloka 18

ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಾ ಪಿಟಕಾ ವೃತ್ತಾ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಮಿರಿಗಲ್ಲಿಕಾ||೧೮||

Adhikarana vidArI (19) · Śloka 19

ವಿದಾರೀಕನ್ದಕಠಿನಾ ವಿದಾರೀ ಕಕ್ಷವಙ್ಕ್ಷಣೇ||೧೯||

Adhikarana sharkarArbudam (20) · Śloka 20

ಮೇದೋಽನಿಲಕರ್ಫರ್ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ್ನಾಯುಮಾಂಸಸಿರಾಶ್ರಯೈಃ| ಭಿನ್ನೋ ವಸಾಜ್ಯಮಧ್ವಾಭಂ ಸ್ರವೇತ್ತತ್ರೋಲ್ಬಣೋಽನಿಲಃ| ಮಾಂಸಂ ವಿಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಾಂ ಶರ್ಕರಾಮುಪಪಾದಯೇತ್| ದುರ್ಗನ್ಧಿರುಧಿರಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ನಾನಾವರ್ಣಂತತೋ ಮಲಾಃ| ತಾಂ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ ನಿಚಿತಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಚ್ಛರ್ಕರಾರ್ಬುದಮ್||೨೦||

Adhikarana valmIkaH (21) · Śloka 21

ಪಾಣಿಪಾದತಲೇ ಸನ್ಧೌ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ವೋಪಚೀಯತೇ| ವಲ್ಮೀಕವಚ್ಛನೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ತದ್ವದ್ಬಹ್ವಣುಭಿರ್ಮುಖೈಃ| ರುಗ್ದಾಹಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಾಡ್ಯೈರ್ವಲ್ಮೀಕೋಽಸೌ ಸಮಸ್ತಜಃ||೨೧||

Adhikarana kadaram (22) · Śloka 22

ಶರ್ಕರೋನ್ಮಥಿತೇ ಪಾದೇ ಕ್ಷತೇ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಕೀಲವದುತ್ಸನ್ನೋ ಜಾಯತೇ ಕದರಂ ತು ತತ್||೨೨||

Adhikarana ruddhagudam (23) · Śloka 23

ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದ್ವಾಯುರಪಾನೋಪಾನಸಂಶ್ರಯಮ್| ಅಣೂಕರೋತಿ ಬಾಹ್ಯನ್ತರ್ಮಾರ್ಗಮಸ್ಯ ತತಃ ಶಕೃತ್| ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ವ್ಯಾಧಿರಯಂ ರುದ್ಧಗುದೋ ಮತಃ||೨೩||

Adhikarana cippam (24) · Śloka 24

ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಾನಿಲಂ ಪಾಕಂ ನಖಮಾಂಸೇ ಸರುಗ್ಜ್ವರಮ್| ಚಿಪ್ಪಮಕ್ಷತರೋಗಂ ಚ ವಿದ್ಯಾದುಪನಖಂ ಚ ತಮ್||೨೪||

Adhikarana kunakhaH (25) · Śloka 25

ಕೃಷ್ಣೋಽಭಿಘಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಶ್ಚ ಖರಶ್ಚ ಕುನಖೋ ನಖಃ||೨೫||

Adhikarana alasam (26) · Śloka 26

ದುಷ್ಟಕರ್ದಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಾನ್ವಿತಾನ್ತರಾಃ| ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋಽಲಸಮಿತ್ಯಾಹುಃ ..........................||೨೬||

Adhikarana tilakAlakAdirogAH (27) · Śloka 27

........................ತಿಲಾಭಾಂಸ್ತಿಲಕಾಲಕಾನ್| ಕೃಷ್ಣಾನವೇದನಾಂಸ್ತ್ವಕ್ಸ್ಥಾನ್ ಮಶಾಂಸ್ತಾನೇವ ಚೋನ್ನತಾನ್| ಮಶೇಭ್ಯಸ್ತೂನ್ನತತರಾನ್ ಚರ್ಮಕೀಲಾನ್ ಸಿತಾಸಿತಾನ್| ತಥಾವಿಧೋ ಜತುಮಣಿಃ ಸರುಜೋ ಲೋಹಿತಸ್ತು ಸಃ||೨೭||

Adhikarana lA~jchanam (28) · Śloka 28

ಕೃಷ್ಣಂ ಸಿತಂ ವಾ ಸಹಜಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಲಾಞ್ಛನಂ ಸಮಮ್||೨೮||

Adhikarana vya~ggaM nIlikA ca (29) · Śloka 29

ಶೋಕಕ್ರೋಧಾದಿಕುಪಿತಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಾನ್ಮುಖೇ ತನು| ಶ್ಯಾಮಲಂ ಮಣ್ಡಲಂ ವ್ಯಙ್ಗಂ ವಕ್ತ್ರಾದನ್ಯತ್ರ ನೀಲಿಕಾ||೨೯||

Adhikarana doShavibhAgena vya~ggalakShaNam (30) · Śloka 30

ಪರುಷಂ ಪರುಷಸ್ಪರ್ಶಂ ವ್ಯಙ್ಗಂ ಶ್ಯಾವಂ ಚ ಮಾರುತಾತ್| ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಾನ್ತಮಾನೀಲಂ ಶ್ವೇತಾನ್ತಂ ಕಣ್ಡುಮತ್ಕಫಾತ್| ರಕ್ತಾದ್ರಕ್ತಾನ್ತಮಾತಾಮ್ರಂ ಸೋಷಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ||೩೦||

Adhikarana prasuptiH (31) · Śloka 31

ವಾಯುನೋದೀರಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಶುಷ್ಯತಿ| ತತಸ್ತ್ವಗ್ಜಾಯತೇ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕ್ರಮೇಣ ಚ ವಿಚೇತನಾ| ಅಲ್ಪಕಣ್ಡೂರವಿಕ್ಲೇದಾ ಸಾ ಪ್ರಸುಪ್ತಿಃ ಪ್ರಸುಪ್ತಿತಃ||೩೧||

Adhikarana utkoThaH koThashca (32) · Śloka 32

ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನೋದೀರ್ಣಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ನನಿಗ್ರಹೈಃ| ಮಣ್ಡಲಾನ್ಯತಿಕಣ್ಡೂನಿ ರಾಗವನ್ತಿ ಬಹೂನಿ ಚ| ಉತ್ಕೋಠಃ ಸೋಽನುಬನ್ಧಸ್ತು ಕೋಠ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||೩೨||

Adhikarana uktarogANAM sa~gkhyAnam (33-36) · Śloka 36

ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯೇತೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಾ ವಿಭಾಗಶಃ| ಯಾನ್ ವಿಜ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಮುಹ್ಯೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ||೩೩|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೬||