Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ മുഖരോഗാവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो मुखरोगाविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2
മാത്സ്യമാഹിഷവാരാഹപിശിതാമകമൂലകമ്| മാഷസൂപദധിക്ഷീരശുക്തേക്ഷുരസഫാണിതമ്| അവാക്ശയ്യാം ച ഭജതോ ദ്വിഷതോ ദന്തധാവനമ്| ധൂമച്ഛര്ദനഗണ്ഡൂഷാനുചിതം ച സിരാവ്യധമ്| ക്രുദ്ധാഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ ദോഷാഃ കുര്വന്ത്യന്തര്മുഖാം ഗദാന്||൨||
मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्| माषसूपदधिक्षीरशुक्तेक्षुरसफाणितम्| अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्| धूमच्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्| क्रुद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखां गदान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3
തത്ര ഖണ്ഡൌഷ്ഠ ഇത്യുക്തോ വാതേനൌഷ്ഠോ ദ്വിധാ കൃതഃ||൩||
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4
ഓഷ്ഠകോപേ തു പവനാത് സ്തബ്ധാവോഷ്ഠൌ മഹാരുജൌ| ദാല്യേതേ പരിപാട്യേതേ പരുഷാസിതകര്കശൌ||൪||
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ| दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5
പിത്താത്തീക്ഷ്ണാസഹൌ പീതൌ സര്ഷപാകൃതിഭിശ്ചിതൌ| പിടികാഭിര്ബഹുക്ലേദാവാശുപാകൌ....................||൫||
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ| पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6
..............................കഫാത് പുനഃ| ശീതാസഹൌ ഗുരുശൂനൌ സവര്ണപിടകാചിതൌ||൬||
..............................कफात् पुनः| शीतासहौ गुरुशूनौ सवर्णपिटकाचितौ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7
സന്നിപാതാദനേകാഭൌ ദുര്ഗന്ധാസ്രവപിച്ഛിലൌ| അകസ്മാന്മ്ലാനസംശൂനരുജൌ വിഷമപാകിനൌ||൭||
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रवपिच्छिलौ| अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8
രക്തോപസൃഷ്ടൌ രുധിരം സ്രവതഃ ശോണിതപ്രഭൌ| ഖര്ജൂരസദൃശം ചാത്ര ക്ഷീണേ രക്തേऽര്ബുദം ഭവേത്||൮||
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ| खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9
മാംസപിണ്ഡോപമൌ മാംസാത്സ്യാതാം മൂര്ച്ഛത്കൃമീ ക്രമാത്||൯||
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10
തലാഭശ്വയഥുക്ലേദൌ സകണ്ഡ്വൌ മേദസാ മൃദൂ||൧൦||
तलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11
ക്ഷതജാവവദീര്യേതേ പാട്യേതേ ചാസകൃത് പുനഃ| ഗ്രഥിതൌ ച പുനഃ സ്യാതാം കണ്ഡൂലൌ ദശനച്ഛദൌ||൧൧||
क्षतजाववदीर्येते पाट्येते चासकृत् पुनः| ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12
ജലബുദ്ബുദവദ്വാതകഫാദോഷ്ഠേ ജലാര്ബുദമ്||൧൨||
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13
ഗണ്ഡാലജീസ്ഥിരഃ ശോഫോ ഗണ്ഡേ ദാഹരുജാന്വിതഃ||൧൩||
गण्डालजीस्थिरः शोफो गण्डे दाहरुजान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14
വാതാദുഷ്ണാസഹാദന്താഃ ശീതസ്പര്ശാധികവ്യഥാഃ| ദാല്യന്ത ഇവ ശൂലേന ശീതാഖ്യോ ദാലനശ്ച സഃ||൧൪||
वातादुष्णासहादन्ताः शीतस्पर्शाधिकव्यथाः| दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15
ദന്തഹര്ഷേ പ്രവാതാമ്ലശീതഭക്ഷാക്ഷമാ ദ്വിജാഃ| ഭവന്ത്യമ്ലാശനേനൈവ സരുജശ്ചലിതാ ഇവ||൧൫||
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः| भवन्त्यम्लाशनेनैव सरुजश्चलिता इव||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16
ദന്തഭേദേ ദ്വിജാസ്തോദഭേദരുക്സ്ഫുടനാന്വിതാഃ||൧൬||
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17
ചാലശ്ചലദ്ഭിര്ദശനൈര്ഭക്ഷണാദധികവ്യഥൈഃ||൧൭||
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18
കരാലസ്തു കരാലാനാം ദശനാനാം സമുദ്ഭവഃ||൧൮||
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्भवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19
ദന്തോऽധികോऽധിദന്താഖ്യഃ സ ചോക്തഃ ഖലവര്ദ്ധനഃ| ജായമാനേऽതിരുഗ്ദന്തേ ജാതേ തത്ര തു ശാമ്യതി||൧൯||
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलवर्द्धनः| जायमानेऽतिरुग्दन्ते जाते तत्र तु शाम्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20
അധാവനാന്മലോ ദന്തേ കഫോ വാ വാതശോഷിതഃ| പൂതിഗന്ധിഃ സ്ഥിരീഭൂതഃ ശര്കരാ...........||൨൦||
अधावनान्मलो दन्ते कफो वा वातशोषितः| पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा...........||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21
..........................സാऽപ്യുപേക്ഷിതാ| ശതായത്യണുശോ ദന്തകപാലാനി കപാലികാ||൨൧||
..........................साऽप्युपेक्षिता| शतायत्यणुशो दन्तकपालानि कपालिका||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22
ശ്യാവഃ ശ്യാവത്വമായാതോ രക്തപിത്താനിലൈര്ദ്വിജഃ||൨൨||
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23
സമൂലം ദന്തമാശ്രിത്യ ദോഷൈരുല്ബണമാരുതൈഃ| ശോഷിതേ മജ്ജ്ഞി സുഷിരേ ദന്തേऽന്നമലപൂരിതേ| പൂതിത്വാത്കൃമയഃ സൂക്ഷ്മാ ജായന്തേ ജായതേ തതഃ| അഹേതുതീവ്രാര്ത്തിശമഃ സസംരമ്ഭോ സിതശ്ചലഃ| പ്രലൂനഃ പൂയരക്തസ്രുത്സ ചോക്തഃ കൃമിദന്തകഃ||൨൩||
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः| शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते| पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते जायते ततः| अहेतुतीव्रार्त्तिशमः ससंरम्भो सितश्चलः| प्रलूनः पूयरक्तस्रुत्स चोक्तः कृमिदन्तकः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24
ശ്ലേഷ്മരക്തേന പൂതീനി വഹന്ത്യസ്രമഹേതുകമ്| ശീര്യന്തേ ദന്തമാംസാനി മൃദുക്ലിന്നാസിതാനി ച| ശിതാദോऽസൌ..................................||൨൪||
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्| शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च| शितादोऽसौ..................................||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25
.............ഉപകുശഃ പാകഃ പിത്താസൃഗുദ്ഭവഃ| ദന്തമാംസാനി ദഹ്യന്തേ രക്താന്യുത്സേധവന്ത്യതഃ| കണ്ഡൂമന്തി സ്രവന്ത്യസ്രമാധ്മായന്തേऽസൃജി സ്ഥിതേ| ചലാ മന്ദരുജോ ദന്താഃ പൂതിവക്ത്രം ച ജായതേ||൨൫||
.............उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः| दन्तमांसानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः| कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते| चला मन्दरुजो दन्ताः पूतिवक्त्रं च जायते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26
ദന്തയോസ്ത്രിഷു വാ ശോഫോ ബദരാസ്ഥിനിഭോ ഘനഃ| കഫാസ്രാത്തീവ്രരുക്ശീഘ്രം പച്യതേ ദന്തപുപ്പുടഃ||൨൬||
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः| कफास्रात्तीव्ररुक्शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27
ദന്തമാംസേ മലൈഃ സാസ്രൈര്ബാഹ്യന്തഃ ശ്വയഥുര്ഗുരുഃ| സരുഗ്ദാഹഃ സ്രവേദ്ഭിന്നഃ പൂയാസ്രം ദന്തവിദ്രധിഃ||൨൭||
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यन्तः श्वयथुर्गुरुः| सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28
ശ്വയഥുര്ദന്തമൂലേഷു രുജാവാന് രക്തപിത്തജഃ| ലാലാസ്രാവീ സ സുഷിരോ ദന്തമാംസപ്രശാതനഃ||൨൮||
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् रक्तपित्तजः| लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29
സ സന്നിപാതജ്വരവാന് സപൂയരുധിരസ്രുതിഃ| മഹാസുഷിര ഇത്യുക്തോ വിശീര്ണദ്വിജബന്ധനഃ||൨൯||
स सन्निपातज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः| महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30
ദന്താന്തേ കീലവച്ഛോഫോ ഹനുകര്ണരുജാകരഃ| പ്രതിഹന്ത്യഭ്യവഹൃതിം ശ്ലേഷ്മണാ സോऽധിമാംസകഃ||൩൦||
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः| प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31
ഘൃഷ്ടേഷു ദന്തമാംസേഷു സംരമ്ഭോ ജായതേ മഹാന്| യസ്മിംശ്ചലന്തി ദന്താശ്ച സ വിദര്ഭോऽഭിഘാതജഃ||൩൧||
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्| यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33
ദന്തമാംസാശ്രിതാന് രോഗാന് യഃ സാധ്യാനപ്യുപേക്ഷതേ| അന്തസ്തസ്യാസ്രവന് ദോഷഃ സൂക്ഷ്മാം സഞ്ജനയേദ്ഗതിമ്| പൂയം മുഹുഃ സാ സ്രവതി ത്വങ്മാംസാസ്ഥിപ്രഭേദിനീ| താഃ പുനഃ പഞ്ച വിജ്ഞേയാ ലക്ഷണൈഃ സ്വൈര്യഥോദിതൈഃ||൩൩||
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते| अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्| पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी| ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34
ശാകപത്രഖരാ സ്രസ്താ സ്ഫുടിതാ വാതദൂഷിതാ| ജിഹ്വാ പിത്താത്സദാഹോഷാ രക്തൈര്മാസാങ്കുരൈശ്ചിതാ| ശാല്മലീകണ്ടകാഭൈസ്തു കഫേന ബഹലാ ഗുരുഃ||൩൪||
शाकपत्रखरा स्रस्ता स्फुटिता वातदूषिता| जिह्वा पित्तात्सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता| शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35
കഫപിത്താദധഃ ശോഫോ ജിഹ്വാസ്തമ്ഭകൃദുന്നതഃ| മത്സ്യഗന്ധിര്ഭവേത് പക്വഃ സോऽലസോ മാംസശാതനഃ||൩൫||
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः| मत्स्यगन्धिर्भवेत् पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36
പ്രബന്ധനേऽധോ ജിഹ്വായാഃ ശോഫോ ജിഹ്വാഗ്രസന്നിഭഃ| സാങ്കുരഃ കഫപിത്താസ്രൈര്ലാലോഷാസ്തമ്ഭവാന് ഖരഃ| അധിജിഹ്വാഃ സരുക്കണ്ഡൂര്വാക്യാഹാരവിഘാതകൃത്||൩൬||
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः| साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः| अधिजिह्वाः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37
താദൃഗേവോപജിഹ്വാസ്തു ജിഹ്വായാ ഉപരി സ്ഥിതഃ||൩൭||
तादृगेवोपजिह्वास्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38
താലുമാംസേऽലിനാദ് ദുഷ്ടേ പിടകാഃ സരുജാഃ ഖരാഃ| ബഹ്വ്യോ ഘനാസ്രാവയുതാസ്താസ്താലുപിടകാഃ സ്മൃതാഃ|൩൮|
तालुमांसेऽलिनाद् दुष्टे पिटकाः सरुजाः खराः| बह्व्यो घनास्रावयुतास्तास्तालुपिटकाः स्मृताः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38
താലമൂലേ കഫാത്സാസ്രാന്മത്സ്യബസ്തിനിഭോ മൃദുഃ| പ്രലമ്ബഃ പിച്ഛിലഃ ശോഫോ നാസയാഹാരമീരയന്| കണ്ഠോപരോധതൃട്കാസവമികൃദ് ഗലശുണ്ഡികാ||൩൮||
तालमूले कफात्सास्रान्मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः| प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाहारमीरयन्| कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृद् गलशुण्डिका||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39
താലുമധ്യേ നിരുങ്മാംസം സംഹതം താലുസംഹതിഃ||൩൯||
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40
പദ്മാകൃതിസ്താലുമധ്യേ രക്താച്ഛ്വയഥുരര്ബുദമ്||൪൦||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41
കച്ഛപഃ കച്ഛപാകാരശ്ചിരവൃദ്ധിഃ കഫാദരുക്||൪൧||
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42
കോലാഭഃ ശ്ലേഷ്മമേദോഭ്യാം പുപ്പുടോ നീരുജഃ സ്ഥിരഃ||൪൨||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43
പിത്തേന പാകഃ പാകാഖ്യഃ പൂയാസ്രാവീ മഹാരുജഃ||൪൩||
पित्तेन पाकः पाकाख़्यः पूयास्रावी महारुजः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44
വാതപിത്തജ്വരായാസൈസ്താലുശോഷസ്തദാഹ്വയഃ||൪൪||
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45
ജിഹ്വാപ്രബന്ധജാഃ കണ്ഠേ ദാരുണാ മാര്ഗരോധിനഃ| മാംസാങ്കുരാഃ ശീഘ്രചയാ രോഹിണീ ശീഘ്രകാരിണീ| കണ്ഠാസ്യശോഷകൃദ്വാതാത്സാ ഹനുഃശ്രോത്രരുക്കരീ| പിത്താജ്ജ്വരോഷാതൃണ്മോഹകണ്ഠധൂമായനാന്വിതാ| ക്ഷിപ്രജാ ക്ഷിപ്രപാകാതിരാഗിണീ സ്പര്ശനാസഹാ| കഫേന പിച്ഛിലാ പാണ്ഡുരസൃജാ സ്ഫോടകാചിതാ| തപ്താങ്ഗാരനിഭാ കര്ണരുക്കരീ പിത്തജാകൃതിഃ| ഗമ്ഭീരപാകാ നിചയാത് സര്വലിങ്ഗസമന്വിതാ||൪൫||
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः| मांसाङ्कुराः शीग़्रचया रोहिणी शीग़्रकारिणी| कण्ठास्यशोषकृद्वातात्सा हनुःश्रोत्ररुक्करी| पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता| क्षिप्रजा क्षिप्रपाकातिरागिणी स्पर्शनासहा| कफेन पिच्छिला पाण्डुरसृजा स्फोटकाचिता| तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः| गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46
ദോഷൈഃ കഫോല്ബണൈഃ ശോഫഃ കോലവത് ഗ്രഥിതോന്നതഃ| ശൂകകണ്ടകവത് കണ്ഠേ ശാലൂകോ മാര്ഗരോധനഃ||൪൬||
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवत् ग्रथितोन्नतः| शूककण्टकवत् कण्ठे शालूको मार्गरोधनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47
വൃന്ദോ വൃത്തോന്നതോ ദാഹജ്വരകൃദ്ഗലപാര്ശ്വഗഃ||൪൭||
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद्गलपार्श्वगः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48
ഹനുസന്ധ്യാശ്രിതഃ കണ്ഠേ കാര്പസീഫലസന്നിഭഃ| പിച്ഛലോ മന്ദരുക്ശോഫഃ കഠിനസ്തുണ്ഡികേരികാ||൪൮||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पसीफलसन्निभः| पिच्छलो मन्दरुक्शोफः कठिनस्तुण्डिकेरिका||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49
ബാഹ്യാന്തഃശ്വയഥുര്ഘോരോ ഗലമാര്ഗാര്ഗലോപമഃ| ഗലൌഘോ മൂര്ദ്ധഗുരുതാതന്ദ്രാലാലാജ്വരപ്രദഃ||൪൯||
बाह्यान्तःश्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः| गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valayam (50) · Śloka 50
വലയം നാതിരുക്ശോഫസ്തദ്വദേവായതോന്നതഃ||൫൦||
वलयं नातिरुक्शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51
മാംസകീലോ ഗലേ ദോഷൈരേകോऽനേകോഥവാല്പരുക്| കൃച്ഛ്രോഛ്വാസോऽഭ്യവഹൃതിഃ പൃഥുമൂലോ ഗിലായുകഃ||൫൧||
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोथवाल्परुक्| कृच्छ्रोछ्वासोऽभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52
ഭൂരിമാംസാങ്കുരവൃതാ തീവ്രതൃഡ്ജ്വരമൂര്ദ്ധരുക്| ശതഘ്നീ നിചിതാ വര്തിഃ ശതഘ്നീവാതിരുക്കരീ||൫൨||
भूरिमांसाङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्| शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्करी||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53
വ്യാപ്തസര്വഗലഃ ശീഘ്രജന്മപാകോ മഹാരുജഃ| പൂതിപൂയനിഭാസ്രാവീ ശ്വയഥുര്ഗലവിദ്രധിഃ||൫൩||
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः| पूतिपूयनिभास्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54
ജിഹ്വാവസാനേ കണ്ഠാദാവപാകം ശ്വയഥും മലാഃ| ജനയന്തി സ്ഥിരം രക്തം നീരുജം തദ് ഗലാര്ബുദമ്||൫൪||
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः| जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद् गलार्बुदम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55
പവനശ്ലേഷ്മമേദോഭിര്ഗലഗണ്ഡോ ഭവേദ് ബഹിഃ| വര്ദ്ധമാനഃ സ കാലേന മുഷ്കവല്ലമ്ബതേ നിരുക്||൫൫||
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद् बहिः| वर्द्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बते निरुक्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56
കൃഷ്ണാരുണോ വാ തോദാഢ്യഃ സ വാതാത്കൃഷ്ണരാജിമാന്| വൃദ്ധസ്താലുഗലേ ശോഷം കുര്യാച്ച വിരസാസ്യതാമ്| സ്ഥിരഃ സവര്ണഃ കണ്ഡൂമാന് ശീതസ്പര്ശോ ഗുരുഃ കഫാത്| വൃദ്ധസ്താലുഗലേ ലേപം കുര്യാച്ച മധുരാസ്യതാമ്| മേദസാ ശ്ലേഷ്മവൃദ്ധാനിവൃദ്ധ്യോഃ സോऽനുവിധീയതേ| ദേഹം വൃദ്ധശ്ച കുരുതേ ഗലേ ശബ്ദം സ്വരേऽല്പതാമ്||൫൬||
कृष्णारुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्| वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्| स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्| वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्| मेदसा श्लेष्मवृद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते| देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57
ശ്ലേഷ്മരുദ്ധാനിലഗതിഃ ശുഷ്കകണ്ഠോ ഹതസ്വരഃ| താമ്യന് പ്രസക്തം ശ്വസിതി യേന സ സ്വരഹാऽനിലാത്||൫൭||
श्लेष्मरुद्धानिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः| ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58
കരോതി വദനസ്യന്തര്വ്രണാന് സര്വസരോऽനിലഃ| സഞ്ചാരിണോऽരുണാന് രൂക്ഷാനോഷ്ഠൌ താമ്രൌ ചലത്വചൌ| ജിഹ്വാ ശീതാസഹാ ഗുര്വീ സ്ഫുടിതാ കണ്ടകാചിതാ| വിവൃണോതി ച കൃച്ഛ്രേണ മുഖം പാകോ മുഖസ്യ സഃ||൫൮||
करोति वदनस्यन्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः| सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ| जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टकाचिता| विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59
അധഃ പ്രതിഹതോ വായുരര്ശോഗുല്മകഫാദിഭിഃ| യാത്യൂര്ധ്വം വക്ത്രദൌര്ഗന്ധ്യം കുര്വന്നൂര്ധ്വഗുദസ്തു സഃ||൫൯||
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः| यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60
മുഖസ്യ പിത്തജേ പാകേ ദാഹോഷേ തിക്തവക്ത്രതാ| ക്ഷാരോക്ഷിതക്ഷതസമാ വ്രണാസ്തദ്വച്ച രക്തജേ||൬൦||
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता| क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणास्तद्वच्च रक्तजे||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61
കഫജേ മധുരാസ്യത്വം കണ്ഡൂമത്പിച്ഛിലാ വ്രണാഃ||൬൧||
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62
അന്തഃകപോലമാശ്രിത്യ ശ്യാവപാണ്ഡുകഫോऽര്ബുദമ്| കുര്യാത്തദ് ഘട്ടിതം ഛിന്നം മൃദിതം ച വിവര്ധതേ||൬൨||
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डुकफोऽर्बुदम्| कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63
മുഖപാകോ ഭവേത് സാസ്രൈഃ സര്വൈഃ സര്വാകൃതിര്മലൈഃ||൬൩||
मुखपाको भवेत् सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64
പൂത്യാസ്യതാ ച തൈരേവ ദന്തകാഷ്ഠാദിവിദ്വിഷഃ||൬൪||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65
ഓഷ്ഠേ ഗണ്ഡേ ദ്വിജേ മൂലേ ജിഹ്വായാം താലുകേ ഗലേ| വക്ത്രേ സര്വത്ര ചേത്യുക്താ പഞ്ചസപ്തതിരാമയാഃ| ഏകാദശൈകോ ദശ ച ത്രയോദശ തഥാ ച ഷട്| അഷ്ടാവഷ്ടാദശാഷ്ടൌ ച ക്രമാത്..............||൬൫||
ओष्ठे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले| वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ता पञ्चसप्ततिरामयाः| एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्| अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्..............||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25
............................തേഷ്വനുപക്രമാഃ| കരാലോ മാംസരക്തൌഷ്ഠാവര്ബുദാനി ജലാദ്വിനാ| കച്ഛപസ്താലുപിടകാ ഗലൌഘഃ സുഷിരോ മഹാന്| സ്വരഘ്നോര്ധ്വഗുദശ്യാവശതഘ്നീവലയാലസാഃ| നാഡ്യോഷ്ഠകോപൌ നിചയാദ്രക്താത്സര്വൈശ്ച രോഹിണീ| ദശനേ സ്ഫുടിതേ ദന്തഭേദഃ പക്വോപജിഹ്വകാ| ഗലഗണ്ഡഃ സ്വരഭ്രംശീ കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വാസോऽതിവത്സരഃ| യാപ്യസ്തു ഹര്ഷോ ഭേദശ്ച ശേഷാന് ശസ്ത്രൌഷധൈര്ജയേത്||൬൬|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ മുഖരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചവിംശോऽധ്യായഃ||൨൫||
............................तेष्वनुपक्रमाः| करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना| कच्छपस्तालुपिटका गलौघः सुषिरो महान्| स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः| नाड्योष्ठकोपौ निचयाद्रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी| दशने स्फुटिते दन्तभेदः पक्वोपजिह्वका| गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः| याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon