Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো মুখরোগাবিজ্ঞানীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो मुखरोगाविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2
মাত্স্যমাহিষবারাহপিশিতামকমূলকম্| মাষসূপদধিক্ষীরশুক্তেক্ষুরসফাণিতম্| অবাক্শয্যাং চ ভজতো দ্বিষতো দন্তধাবনম্| ধূমচ্ছর্দনগণ্ডূষানুচিতং চ সিরাব্যধম্| ক্রুদ্ধাঃ শ্লেষ্মোল্বণা দোষাঃ কুর্বন্ত্যন্তর্মুখাং গদান্||২||
मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्| माषसूपदधिक्षीरशुक्तेक्षुरसफाणितम्| अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्| धूमच्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्| क्रुद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखां गदान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3
তত্র খণ্ডৌষ্ঠ ইত্যুক্তো বাতেনৌষ্ঠো দ্বিধা কৃতঃ||৩||
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4
ওষ্ঠকোপে তু পবনাত্ স্তব্ধাবোষ্ঠৌ মহারুজৌ| দাল্যেতে পরিপাট্যেতে পরুষাসিতকর্কশৌ||৪||
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ| दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5
পিত্তাত্তীক্ষ্ণাসহৌ পীতৌ সর্ষপাকৃতিভিশ্চিতৌ| পিটিকাভির্বহুক্লেদাবাশুপাকৌ....................||৫||
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ| पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6
..............................কফাত্ পুনঃ| শীতাসহৌ গুরুশূনৌ সবর্ণপিটকাচিতৌ||৬||
..............................कफात् पुनः| शीतासहौ गुरुशूनौ सवर्णपिटकाचितौ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7
সন্নিপাতাদনেকাভৌ দুর্গন্ধাস্রবপিচ্ছিলৌ| অকস্মান্ম্লানসংশূনরুজৌ বিষমপাকিনৌ||৭||
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रवपिच्छिलौ| अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8
রক্তোপসৃষ্টৌ রুধিরং স্রবতঃ শোণিতপ্রভৌ| খর্জূরসদৃশং চাত্র ক্ষীণে রক্তেঽর্বুদং ভবেত্||৮||
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ| खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9
মাংসপিণ্ডোপমৌ মাংসাত্স্যাতাং মূর্চ্ছত্কৃমী ক্রমাত্||৯||
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10
তলাভশ্বযথুক্লেদৌ সকণ্ড্বৌ মেদসা মৃদূ||১০||
तलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11
ক্ষতজাববদীর্যেতে পাট্যেতে চাসকৃত্ পুনঃ| গ্রথিতৌ চ পুনঃ স্যাতাং কণ্ডূলৌ দশনচ্ছদৌ||১১||
क्षतजाववदीर्येते पाट्येते चासकृत् पुनः| ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12
জলবুদ্বুদবদ্বাতকফাদোষ্ঠে জলার্বুদম্||১২||
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13
গণ্ডালজীস্থিরঃ শোফো গণ্ডে দাহরুজান্বিতঃ||১৩||
गण्डालजीस्थिरः शोफो गण्डे दाहरुजान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14
বাতাদুষ্ণাসহাদন্তাঃ শীতস্পর্শাধিকব্যথাঃ| দাল্যন্ত ইব শূলেন শীতাখ্যো দালনশ্চ সঃ||১৪||
वातादुष्णासहादन्ताः शीतस्पर्शाधिकव्यथाः| दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15
দন্তহর্ষে প্রবাতাম্লশীতভক্ষাক্ষমা দ্বিজাঃ| ভবন্ত্যম্লাশনেনৈব সরুজশ্চলিতা ইব||১৫||
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः| भवन्त्यम्लाशनेनैव सरुजश्चलिता इव||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16
দন্তভেদে দ্বিজাস্তোদভেদরুক্স্ফুটনান্বিতাঃ||১৬||
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17
চালশ্চলদ্ভির্দশনৈর্ভক্ষণাদধিকব্যথৈঃ||১৭||
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18
করালস্তু করালানাং দশনানাং সমুদ্ভবঃ||১৮||
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्भवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19
দন্তোঽধিকোঽধিদন্তাখ্যঃ স চোক্তঃ খলবর্দ্ধনঃ| জাযমানেঽতিরুগ্দন্তে জাতে তত্র তু শাম্যতি||১৯||
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलवर्द्धनः| जायमानेऽतिरुग्दन्ते जाते तत्र तु शाम्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20
অধাবনান্মলো দন্তে কফো বা বাতশোষিতঃ| পূতিগন্ধিঃ স্থিরীভূতঃ শর্করা...........||২০||
अधावनान्मलो दन्ते कफो वा वातशोषितः| पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा...........||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21
..........................সাঽপ্যুপেক্ষিতা| শতাযত্যণুশো দন্তকপালানি কপালিকা||২১||
..........................साऽप्युपेक्षिता| शतायत्यणुशो दन्तकपालानि कपालिका||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22
শ্যাবঃ শ্যাবত্বমাযাতো রক্তপিত্তানিলৈর্দ্বিজঃ||২২||
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23
সমূলং দন্তমাশ্রিত্য দোষৈরুল্বণমারুতৈঃ| শোষিতে মজ্জ্ঞি সুষিরে দন্তেঽন্নমলপূরিতে| পূতিত্বাত্কৃমযঃ সূক্ষ্মা জাযন্তে জাযতে ততঃ| অহেতুতীব্রার্ত্তিশমঃ সসংরম্ভো সিতশ্চলঃ| প্রলূনঃ পূযরক্তস্রুত্স চোক্তঃ কৃমিদন্তকঃ||২৩||
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः| शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते| पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते जायते ततः| अहेतुतीव्रार्त्तिशमः ससंरम्भो सितश्चलः| प्रलूनः पूयरक्तस्रुत्स चोक्तः कृमिदन्तकः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24
শ্লেষ্মরক্তেন পূতীনি বহন্ত্যস্রমহেতুকম্| শীর্যন্তে দন্তমাংসানি মৃদুক্লিন্নাসিতানি চ| শিতাদোঽসৌ..................................||২৪||
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्| शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च| शितादोऽसौ..................................||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25
.............উপকুশঃ পাকঃ পিত্তাসৃগুদ্ভবঃ| দন্তমাংসানি দহ্যন্তে রক্তান্যুত্সেধবন্ত্যতঃ| কণ্ডূমন্তি স্রবন্ত্যস্রমাধ্মাযন্তেঽসৃজি স্থিতে| চলা মন্দরুজো দন্তাঃ পূতিবক্ত্রং চ জাযতে||২৫||
.............उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः| दन्तमांसानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः| कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते| चला मन्दरुजो दन्ताः पूतिवक्त्रं च जायते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26
দন্তযোস্ত্রিষু বা শোফো বদরাস্থিনিভো ঘনঃ| কফাস্রাত্তীব্ররুক্শীঘ্রং পচ্যতে দন্তপুপ্পুটঃ||২৬||
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः| कफास्रात्तीव्ररुक्शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27
দন্তমাংসে মলৈঃ সাস্রৈর্বাহ্যন্তঃ শ্বযথুর্গুরুঃ| সরুগ্দাহঃ স্রবেদ্ভিন্নঃ পূযাস্রং দন্তবিদ্রধিঃ||২৭||
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यन्तः श्वयथुर्गुरुः| सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28
শ্বযথুর্দন্তমূলেষু রুজাবান্ রক্তপিত্তজঃ| লালাস্রাবী স সুষিরো দন্তমাংসপ্রশাতনঃ||২৮||
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् रक्तपित्तजः| लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29
স সন্নিপাতজ্বরবান্ সপূযরুধিরস্রুতিঃ| মহাসুষির ইত্যুক্তো বিশীর্ণদ্বিজবন্ধনঃ||২৯||
स सन्निपातज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः| महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30
দন্তান্তে কীলবচ্ছোফো হনুকর্ণরুজাকরঃ| প্রতিহন্ত্যভ্যবহৃতিং শ্লেষ্মণা সোঽধিমাংসকঃ||৩০||
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः| प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31
ঘৃষ্টেষু দন্তমাংসেষু সংরম্ভো জাযতে মহান্| যস্মিংশ্চলন্তি দন্তাশ্চ স বিদর্ভোঽভিঘাতজঃ||৩১||
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्| यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33
দন্তমাংসাশ্রিতান্ রোগান্ যঃ সাধ্যানপ্যুপেক্ষতে| অন্তস্তস্যাস্রবন্ দোষঃ সূক্ষ্মাং সঞ্জনযেদ্গতিম্| পূযং মুহুঃ সা স্রবতি ত্বঙ্মাংসাস্থিপ্রভেদিনী| তাঃ পুনঃ পঞ্চ বিজ্ঞেযা লক্ষণৈঃ স্বৈর্যথোদিতৈঃ||৩৩||
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते| अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्| पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी| ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34
শাকপত্রখরা স্রস্তা স্ফুটিতা বাতদূষিতা| জিহ্বা পিত্তাত্সদাহোষা রক্তৈর্মাসাঙ্কুরৈশ্চিতা| শাল্মলীকণ্টকাভৈস্তু কফেন বহলা গুরুঃ||৩৪||
शाकपत्रखरा स्रस्ता स्फुटिता वातदूषिता| जिह्वा पित्तात्सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता| शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35
কফপিত্তাদধঃ শোফো জিহ্বাস্তম্ভকৃদুন্নতঃ| মত্স্যগন্ধির্ভবেত্ পক্বঃ সোঽলসো মাংসশাতনঃ||৩৫||
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः| मत्स्यगन्धिर्भवेत् पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36
প্রবন্ধনেঽধো জিহ্বাযাঃ শোফো জিহ্বাগ্রসন্নিভঃ| সাঙ্কুরঃ কফপিত্তাস্রৈর্লালোষাস্তম্ভবান্ খরঃ| অধিজিহ্বাঃ সরুক্কণ্ডূর্বাক্যাহারবিঘাতকৃত্||৩৬||
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः| साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः| अधिजिह्वाः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37
তাদৃগেবোপজিহ্বাস্তু জিহ্বাযা উপরি স্থিতঃ||৩৭||
तादृगेवोपजिह्वास्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38
তালুমাংসেঽলিনাদ্ দুষ্টে পিটকাঃ সরুজাঃ খরাঃ| বহ্ব্যো ঘনাস্রাবযুতাস্তাস্তালুপিটকাঃ স্মৃতাঃ|৩৮|
तालुमांसेऽलिनाद् दुष्टे पिटकाः सरुजाः खराः| बह्व्यो घनास्रावयुतास्तास्तालुपिटकाः स्मृताः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38
তালমূলে কফাত্সাস্রান্মত্স্যবস্তিনিভো মৃদুঃ| প্রলম্বঃ পিচ্ছিলঃ শোফো নাসযাহারমীরযন্| কণ্ঠোপরোধতৃট্কাসবমিকৃদ্ গলশুণ্ডিকা||৩৮||
तालमूले कफात्सास्रान्मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः| प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाहारमीरयन्| कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृद् गलशुण्डिका||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39
তালুমধ্যে নিরুঙ্মাংসং সংহতং তালুসংহতিঃ||৩৯||
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40
পদ্মাকৃতিস্তালুমধ্যে রক্তাচ্ছ্বযথুরর্বুদম্||৪০||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41
কচ্ছপঃ কচ্ছপাকারশ্চিরবৃদ্ধিঃ কফাদরুক্||৪১||
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42
কোলাভঃ শ্লেষ্মমেদোভ্যাং পুপ্পুটো নীরুজঃ স্থিরঃ||৪২||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43
পিত্তেন পাকঃ পাকাখ্যঃ পূযাস্রাবী মহারুজঃ||৪৩||
पित्तेन पाकः पाकाख़्यः पूयास्रावी महारुजः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44
বাতপিত্তজ্বরাযাসৈস্তালুশোষস্তদাহ্বযঃ||৪৪||
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45
জিহ্বাপ্রবন্ধজাঃ কণ্ঠে দারুণা মার্গরোধিনঃ| মাংসাঙ্কুরাঃ শীঘ্রচযা রোহিণী শীঘ্রকারিণী| কণ্ঠাস্যশোষকৃদ্বাতাত্সা হনুঃশ্রোত্ররুক্করী| পিত্তাজ্জ্বরোষাতৃণ্মোহকণ্ঠধূমাযনান্বিতা| ক্ষিপ্রজা ক্ষিপ্রপাকাতিরাগিণী স্পর্শনাসহা| কফেন পিচ্ছিলা পাণ্ডুরসৃজা স্ফোটকাচিতা| তপ্তাঙ্গারনিভা কর্ণরুক্করী পিত্তজাকৃতিঃ| গম্ভীরপাকা নিচযাত্ সর্বলিঙ্গসমন্বিতা||৪৫||
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः| मांसाङ्कुराः शीग़्रचया रोहिणी शीग़्रकारिणी| कण्ठास्यशोषकृद्वातात्सा हनुःश्रोत्ररुक्करी| पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता| क्षिप्रजा क्षिप्रपाकातिरागिणी स्पर्शनासहा| कफेन पिच्छिला पाण्डुरसृजा स्फोटकाचिता| तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः| गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46
দোষৈঃ কফোল্বণৈঃ শোফঃ কোলবত্ গ্রথিতোন্নতঃ| শূককণ্টকবত্ কণ্ঠে শালূকো মার্গরোধনঃ||৪৬||
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवत् ग्रथितोन्नतः| शूककण्टकवत् कण्ठे शालूको मार्गरोधनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47
বৃন্দো বৃত্তোন্নতো দাহজ্বরকৃদ্গলপার্শ্বগঃ||৪৭||
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद्गलपार्श्वगः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48
হনুসন্ধ্যাশ্রিতঃ কণ্ঠে কার্পসীফলসন্নিভঃ| পিচ্ছলো মন্দরুক্শোফঃ কঠিনস্তুণ্ডিকেরিকা||৪৮||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पसीफलसन्निभः| पिच्छलो मन्दरुक्शोफः कठिनस्तुण्डिकेरिका||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49
বাহ্যান্তঃশ্বযথুর্ঘোরো গলমার্গার্গলোপমঃ| গলৌঘো মূর্দ্ধগুরুতাতন্দ্রালালাজ্বরপ্রদঃ||৪৯||
बाह्यान्तःश्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः| गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valayam (50) · Śloka 50
বলযং নাতিরুক্শোফস্তদ্বদেবাযতোন্নতঃ||৫০||
वलयं नातिरुक्शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51
মাংসকীলো গলে দোষৈরেকোঽনেকোথবাল্পরুক্| কৃচ্ছ্রোছ্বাসোঽভ্যবহৃতিঃ পৃথুমূলো গিলাযুকঃ||৫১||
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोथवाल्परुक्| कृच्छ्रोछ्वासोऽभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52
ভূরিমাংসাঙ্কুরবৃতা তীব্রতৃড্জ্বরমূর্দ্ধরুক্| শতঘ্নী নিচিতা বর্তিঃ শতঘ্নীবাতিরুক্করী||৫২||
भूरिमांसाङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्| शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्करी||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53
ব্যাপ্তসর্বগলঃ শীঘ্রজন্মপাকো মহারুজঃ| পূতিপূযনিভাস্রাবী শ্বযথুর্গলবিদ্রধিঃ||৫৩||
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः| पूतिपूयनिभास्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54
জিহ্বাবসানে কণ্ঠাদাবপাকং শ্বযথুং মলাঃ| জনযন্তি স্থিরং রক্তং নীরুজং তদ্ গলার্বুদম্||৫৪||
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः| जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद् गलार्बुदम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55
পবনশ্লেষ্মমেদোভির্গলগণ্ডো ভবেদ্ বহিঃ| বর্দ্ধমানঃ স কালেন মুষ্কবল্লম্বতে নিরুক্||৫৫||
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद् बहिः| वर्द्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बते निरुक्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56
কৃষ্ণারুণো বা তোদাঢ্যঃ স বাতাত্কৃষ্ণরাজিমান্| বৃদ্ধস্তালুগলে শোষং কুর্যাচ্চ বিরসাস্যতাম্| স্থিরঃ সবর্ণঃ কণ্ডূমান্ শীতস্পর্শো গুরুঃ কফাত্| বৃদ্ধস্তালুগলে লেপং কুর্যাচ্চ মধুরাস্যতাম্| মেদসা শ্লেষ্মবৃদ্ধানিবৃদ্ধ্যোঃ সোঽনুবিধীযতে| দেহং বৃদ্ধশ্চ কুরুতে গলে শব্দং স্বরেঽল্পতাম্||৫৬||
कृष्णारुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्| वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्| स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्| वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्| मेदसा श्लेष्मवृद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते| देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57
শ্লেষ্মরুদ্ধানিলগতিঃ শুষ্ককণ্ঠো হতস্বরঃ| তাম্যন্ প্রসক্তং শ্বসিতি যেন স স্বরহাঽনিলাত্||৫৭||
श्लेष्मरुद्धानिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः| ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58
করোতি বদনস্যন্তর্ব্রণান্ সর্বসরোঽনিলঃ| সঞ্চারিণোঽরুণান্ রূক্ষানোষ্ঠৌ তাম্রৌ চলত্বচৌ| জিহ্বা শীতাসহা গুর্বী স্ফুটিতা কণ্টকাচিতা| বিবৃণোতি চ কৃচ্ছ্রেণ মুখং পাকো মুখস্য সঃ||৫৮||
करोति वदनस्यन्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः| सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ| जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टकाचिता| विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59
অধঃ প্রতিহতো বাযুরর্শোগুল্মকফাদিভিঃ| যাত্যূর্ধ্বং বক্ত্রদৌর্গন্ধ্যং কুর্বন্নূর্ধ্বগুদস্তু সঃ||৫৯||
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः| यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60
মুখস্য পিত্তজে পাকে দাহোষে তিক্তবক্ত্রতা| ক্ষারোক্ষিতক্ষতসমা ব্রণাস্তদ্বচ্চ রক্তজে||৬০||
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता| क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणास्तद्वच्च रक्तजे||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61
কফজে মধুরাস্যত্বং কণ্ডূমত্পিচ্ছিলা ব্রণাঃ||৬১||
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62
অন্তঃকপোলমাশ্রিত্য শ্যাবপাণ্ডুকফোঽর্বুদম্| কুর্যাত্তদ্ ঘট্টিতং ছিন্নং মৃদিতং চ বিবর্ধতে||৬২||
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डुकफोऽर्बुदम्| कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63
মুখপাকো ভবেত্ সাস্রৈঃ সর্বৈঃ সর্বাকৃতির্মলৈঃ||৬৩||
मुखपाको भवेत् सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64
পূত্যাস্যতা চ তৈরেব দন্তকাষ্ঠাদিবিদ্বিষঃ||৬৪||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65
ওষ্ঠে গণ্ডে দ্বিজে মূলে জিহ্বাযাং তালুকে গলে| বক্ত্রে সর্বত্র চেত্যুক্তা পঞ্চসপ্ততিরামযাঃ| একাদশৈকো দশ চ ত্রযোদশ তথা চ ষট্| অষ্টাবষ্টাদশাষ্টৌ চ ক্রমাত্..............||৬৫||
ओष्ठे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले| वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ता पञ्चसप्ततिरामयाः| एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्| अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्..............||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25
............................তেষ্বনুপক্রমাঃ| করালো মাংসরক্তৌষ্ঠাবর্বুদানি জলাদ্বিনা| কচ্ছপস্তালুপিটকা গলৌঘঃ সুষিরো মহান্| স্বরঘ্নোর্ধ্বগুদশ্যাবশতঘ্নীবলযালসাঃ| নাড্যোষ্ঠকোপৌ নিচযাদ্রক্তাত্সর্বৈশ্চ রোহিণী| দশনে স্ফুটিতে দন্তভেদঃ পক্বোপজিহ্বকা| গলগণ্ডঃ স্বরভ্রংশী কৃচ্ছ্রোচ্ছ্বাসোঽতিবত্সরঃ| যাপ্যস্তু হর্ষো ভেদশ্চ শেষান্ শস্ত্রৌষধৈর্জযেত্||৬৬|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে মুখরোগবিজ্ঞানীযো নাম পঞ্চবিংশোঽধ্যাযঃ||২৫||
............................तेष्वनुपक्रमाः| करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना| कच्छपस्तालुपिटका गलौघः सुषिरो महान्| स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः| नाड्योष्ठकोपौ निचयाद्रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी| दशने स्फुटिते दन्तभेदः पक्वोपजिह्वका| गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः| याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon