25. mukharōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಮುಖರೋಗಾವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2

ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾಮಕಮೂಲಕಮ್| ಮಾಷಸೂಪದಧಿಕ್ಷೀರಶುಕ್ತೇಕ್ಷುರಸಫಾಣಿತಮ್| ಅವಾಕ್ಶಯ್ಯಾಂ ಚ ಭಜತೋ ದ್ವಿಷತೋ ದನ್ತಧಾವನಮ್| ಧೂಮಚ್ಛರ್ದನಗಣ್ಡೂಷಾನುಚಿತಂ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್| ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಾಂ ಗದಾನ್||೨||

Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಾತೇನೌಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ||೩||

Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4

ಓಷ್ಠಕೋಪೇ ತು ಪವನಾತ್ ಸ್ತಬ್ಧಾವೋಷ್ಠೌ ಮಹಾರುಜೌ| ದಾಲ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಪರುಷಾಸಿತಕರ್ಕಶೌ||೪||

Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5

ಪಿತ್ತಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಸಹೌ ಪೀತೌ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಶ್ಚಿತೌ| ಪಿಟಿಕಾಭಿರ್ಬಹುಕ್ಲೇದಾವಾಶುಪಾಕೌ....................||೫||

Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6

..............................ಕಫಾತ್ ಪುನಃ| ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರುಶೂನೌ ಸವರ್ಣಪಿಟಕಾಚಿತೌ||೬||

Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7

ಸನ್ನಿಪಾತಾದನೇಕಾಭೌ ದುರ್ಗನ್ಧಾಸ್ರವಪಿಚ್ಛಿಲೌ| ಅಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನಸಂಶೂನರುಜೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ||೭||

Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8

ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವತಃ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ| ಖರ್ಜೂರಸದೃಶಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇಽರ್ಬುದಂ ಭವೇತ್||೮||

Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9

ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮೌ ಮಾಂಸಾತ್ಸ್ಯಾತಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಕ್ರಮಾತ್||೯||

Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10

ತಲಾಭಶ್ವಯಥುಕ್ಲೇದೌ ಸಕಣ್ಡ್ವೌ ಮೇದಸಾ ಮೃದೂ||೧೦||

Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11

ಕ್ಷತಜಾವವದೀರ್ಯೇತೇ ಪಾಟ್ಯೇತೇ ಚಾಸಕೃತ್ ಪುನಃ| ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಣ್ಡೂಲೌ ದಶನಚ್ಛದೌ||೧೧||

Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12

ಜಲಬುದ್ಬುದವದ್ವಾತಕಫಾದೋಷ್ಠೇ ಜಲಾರ್ಬುದಮ್||೧೨||

Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13

ಗಣ್ಡಾಲಜೀಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡೇ ದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಃ||೧೩||

Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14

ವಾತಾದುಷ್ಣಾಸಹಾದನ್ತಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಾಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಶೂಲೇನ ಶೀತಾಖ್ಯೋ ದಾಲನಶ್ಚ ಸಃ||೧೪||

Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15

ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರವಾತಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಾಕ್ಷಮಾ ದ್ವಿಜಾಃ| ಭವನ್ತ್ಯಮ್ಲಾಶನೇನೈವ ಸರುಜಶ್ಚಲಿತಾ ಇವ||೧೫||

Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16

ದನ್ತಭೇದೇ ದ್ವಿಜಾಸ್ತೋದಭೇದರುಕ್ಸ್ಫುಟನಾನ್ವಿತಾಃ||೧೬||

Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17

ಚಾಲಶ್ಚಲದ್ಭಿರ್ದಶನೈರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಃ||೧೭||

Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18

ಕರಾಲಸ್ತು ಕರಾಲಾನಾಂ ದಶನಾನಾಂ ಸಮುದ್ಭವಃ||೧೮||

Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19

ದನ್ತೋಽಧಿಕೋಽಧಿದನ್ತಾಖ್ಯಃ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಖಲವರ್ದ್ಧನಃ| ಜಾಯಮಾನೇಽತಿರುಗ್ದನ್ತೇ ಜಾತೇ ತತ್ರ ತು ಶಾಮ್ಯತಿ||೧೯||

Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20

ಅಧಾವನಾನ್ಮಲೋ ದನ್ತೇ ಕಫೋ ವಾ ವಾತಶೋಷಿತಃ| ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ ಶರ್ಕರಾ...........||೨೦||

Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21

..........................ಸಾಽಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ| ಶತಾಯತ್ಯಣುಶೋ ದನ್ತಕಪಾಲಾನಿ ಕಪಾಲಿಕಾ||೨೧||

Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22

ಶ್ಯಾವಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈರ್ದ್ವಿಜಃ||೨೨||

Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23

ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರುಲ್ಬಣಮಾರುತೈಃ| ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ| ಪೂತಿತ್ವಾತ್ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಜಾಯತೇ ತತಃ| ಅಹೇತುತೀವ್ರಾರ್ತ್ತಿಶಮಃ ಸಸಂರಮ್ಭೋ ಸಿತಶ್ಚಲಃ| ಪ್ರಲೂನಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರುತ್ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ||೨೩||

Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24

ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ಪೂತೀನಿ ವಹನ್ತ್ಯಸ್ರಮಹೇತುಕಮ್| ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾಸಿತಾನಿ ಚ| ಶಿತಾದೋಽಸೌ..................................||೨೪||

Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25

.............ಉಪಕುಶಃ ಪಾಕಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಗುದ್ಭವಃ| ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತಾನ್ಯುತ್ಸೇಧವನ್ತ್ಯತಃ| ಕಣ್ಡೂಮನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಸ್ರಮಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇಽಸೃಜಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಚಲಾ ಮನ್ದರುಜೋ ದನ್ತಾಃ ಪೂತಿವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ||೨೫||

Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26

ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿನಿಭೋ ಘನಃ| ಕಫಾಸ್ರಾತ್ತೀವ್ರರುಕ್ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಃ||೨೬||

Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27

ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈರ್ಬಾಹ್ಯನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗುರುಃ| ಸರುಗ್ದಾಹಃ ಸ್ರವೇದ್ಭಿನ್ನಃ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ದನ್ತವಿದ್ರಧಿಃ||೨೭||

Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28

ಶ್ವಯಥುರ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ರುಜಾವಾನ್ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಃ| ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಸ ಸುಷಿರೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ||೨೮||

Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29

ಸ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರವಾನ್ ಸಪೂಯರುಧಿರಸ್ರುತಿಃ| ಮಹಾಸುಷಿರ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ||೨೯||

Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30

ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲವಚ್ಛೋಫೋ ಹನುಕರ್ಣರುಜಾಕರಃ| ಪ್ರತಿಹನ್ತ್ಯಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ||೩೦||

Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31

ಘೃಷ್ಟೇಷು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್| ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಲನ್ತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಸ ವಿದರ್ಭೋಽಭಿಘಾತಜಃ||೩೧||

Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33

ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಯಃ ಸಾಧ್ಯಾನಪ್ಯುಪೇಕ್ಷತೇ| ಅನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ರವನ್ ದೋಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ಗತಿಮ್| ಪೂಯಂ ಮುಹುಃ ಸಾ ಸ್ರವತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಪ್ರಭೇದಿನೀ| ತಾಃ ಪುನಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸ್ವೈರ್ಯಥೋದಿತೈಃ||೩೩||

Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34

ಶಾಕಪತ್ರಖರಾ ಸ್ರಸ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಾತದೂಷಿತಾ| ಜಿಹ್ವಾ ಪಿತ್ತಾತ್ಸದಾಹೋಷಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಾ| ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಸ್ತು ಕಫೇನ ಬಹಲಾ ಗುರುಃ||೩೪||

Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35

ಕಫಪಿತ್ತಾದಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕೃದುನ್ನತಃ| ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್ ಪಕ್ವಃ ಸೋಽಲಸೋ ಮಾಂಸಶಾತನಃ||೩೫||

Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36

ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧೋ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸನ್ನಿಭಃ| ಸಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ರೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭವಾನ್ ಖರಃ| ಅಧಿಜಿಹ್ವಾಃ ಸರುಕ್ಕಣ್ಡೂರ್ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಕೃತ್||೩೬||

Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37

ತಾದೃಗೇವೋಪಜಿಹ್ವಾಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ||೩೭||

Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38

ತಾಲುಮಾಂಸೇಽಲಿನಾದ್ ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಕಾಃ ಸರುಜಾಃ ಖರಾಃ| ಬಹ್ವ್ಯೋ ಘನಾಸ್ರಾವಯುತಾಸ್ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|೩೮|

Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38

ತಾಲಮೂಲೇ ಕಫಾತ್ಸಾಸ್ರಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿನಿಭೋ ಮೃದುಃ| ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಹಾರಮೀರಯನ್| ಕಣ್ಠೋಪರೋಧತೃಟ್ಕಾಸವಮಿಕೃದ್ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ||೩೮||

Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39

ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ತಾಲುಸಂಹತಿಃ||೩೯||

Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40

ಪದ್ಮಾಕೃತಿಸ್ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ರಕ್ತಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್||೪೦||

Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41

ಕಚ್ಛಪಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿಃ ಕಫಾದರುಕ್||೪೧||

Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42

ಕೋಲಾಭಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ಪುಪ್ಪುಟೋ ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ||೪೨||

Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43

ಪಿತ್ತೇನ ಪಾಕಃ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ||೪೩||

Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44

ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಸ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತದಾಹ್ವಯಃ||೪೪||

Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45

ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ ಕಣ್ಠೇ ದಾರುಣಾ ಮಾರ್ಗರೋಧಿನಃ| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಕೃದ್ವಾತಾತ್ಸಾ ಹನುಃಶ್ರೋತ್ರರುಕ್ಕರೀ| ಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರೋಷಾತೃಣ್ಮೋಹಕಣ್ಠಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಾ| ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಾತಿರಾಗಿಣೀ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ| ಕಫೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುರಸೃಜಾ ಸ್ಫೋಟಕಾಚಿತಾ| ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ ಕರ್ಣರುಕ್ಕರೀ ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ| ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾ ನಿಚಯಾತ್ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಸಮನ್ವಿತಾ||೪೫||

Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46

ದೋಷೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ ಶೋಫಃ ಕೋಲವತ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ| ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ ಕಣ್ಠೇ ಶಾಲೂಕೋ ಮಾರ್ಗರೋಧನಃ||೪೬||

Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47

ವೃನ್ದೋ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ದಾಹಜ್ವರಕೃದ್ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗಃ||೪೭||

Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48

ಹನುಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಕಣ್ಠೇ ಕಾರ್ಪಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಃ| ಪಿಚ್ಛಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ಶೋಫಃ ಕಠಿನಸ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ||೪೮||

Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49

ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃಶ್ವಯಥುರ್ಘೋರೋ ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ| ಗಲೌಘೋ ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾತನ್ದ್ರಾಲಾಲಾಜ್ವರಪ್ರದಃ||೪೯||

Adhikarana valayam (50) · Śloka 50

ವಲಯಂ ನಾತಿರುಕ್ಶೋಫಸ್ತದ್ವದೇವಾಯತೋನ್ನತಃ||೫೦||

Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51

ಮಾಂಸಕೀಲೋ ಗಲೇ ದೋಷೈರೇಕೋಽನೇಕೋಥವಾಲ್ಪರುಕ್| ಕೃಚ್ಛ್ರೋಛ್ವಾಸೋಽಭ್ಯವಹೃತಿಃ ಪೃಥುಮೂಲೋ ಗಿಲಾಯುಕಃ||೫೧||

Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52

ಭೂರಿಮಾಂಸಾಙ್ಕುರವೃತಾ ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಕ್| ಶತಘ್ನೀ ನಿಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ ಶತಘ್ನೀವಾತಿರುಕ್ಕರೀ||೫೨||

Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53

ವ್ಯಾಪ್ತಸರ್ವಗಲಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ| ಪೂತಿಪೂಯನಿಭಾಸ್ರಾವೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಗಲವಿದ್ರಧಿಃ||೫೩||

Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54

ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ ಕಣ್ಠಾದಾವಪಾಕಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಮಲಾಃ| ಜನಯನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ತದ್ ಗಲಾರ್ಬುದಮ್||೫೪||

Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55

ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ಭವೇದ್ ಬಹಿಃ| ವರ್ದ್ಧಮಾನಃ ಸ ಕಾಲೇನ ಮುಷ್ಕವಲ್ಲಮ್ಬತೇ ನಿರುಕ್||೫೫||

Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56

ಕೃಷ್ಣಾರುಣೋ ವಾ ತೋದಾಢ್ಯಃ ಸ ವಾತಾತ್ಕೃಷ್ಣರಾಜಿಮಾನ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಶೋಷಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾಮ್| ಸ್ಥಿರಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಃ ಕಫಾತ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಮ್| ಮೇದಸಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋಃ ಸೋಽನುವಿಧೀಯತೇ| ದೇಹಂ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಕುರುತೇ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಸ್ವರೇಽಲ್ಪತಾಮ್||೫೬||

Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57

ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಾನಿಲಗತಿಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಃ| ತಾಮ್ಯನ್ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಯೇನ ಸ ಸ್ವರಹಾಽನಿಲಾತ್||೫೭||

Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58

ಕರೋತಿ ವದನಸ್ಯನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸರ್ವಸರೋಽನಿಲಃ| ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾನೋಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ ಚಲತ್ವಚೌ| ಜಿಹ್ವಾ ಶೀತಾಸಹಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಕಾಚಿತಾ| ವಿವೃಣೋತಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮುಖಂ ಪಾಕೋ ಮುಖಸ್ಯ ಸಃ||೫೮||

Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59

ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿಃ| ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಗುದಸ್ತು ಸಃ||೫೯||

Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60

ಮುಖಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ| ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಸಮಾ ವ್ರಣಾಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ರಕ್ತಜೇ||೬೦||

Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61

ಕಫಜೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ವ್ರಣಾಃ||೬೧||

Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62

ಅನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶ್ಯಾವಪಾಣ್ಡುಕಫೋಽರ್ಬುದಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ವಿವರ್ಧತೇ||೬೨||

Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63

ಮುಖಪಾಕೋ ಭವೇತ್ ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿರ್ಮಲೈಃ||೬೩||

Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64

ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾ ಚ ತೈರೇವ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿವಿದ್ವಿಷಃ||೬೪||

Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65

ಓಷ್ಠೇ ಗಣ್ಡೇ ದ್ವಿಜೇ ಮೂಲೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ತಾಲುಕೇ ಗಲೇ| ವಕ್ತ್ರೇ ಸರ್ವತ್ರ ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾಃ| ಏಕಾದಶೈಕೋ ದಶ ಚ ತ್ರಯೋದಶ ತಥಾ ಚ ಷಟ್| ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟಾದಶಾಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಾತ್..............||೬೫||

Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25

............................ತೇಷ್ವನುಪಕ್ರಮಾಃ| ಕರಾಲೋ ಮಾಂಸರಕ್ತೌಷ್ಠಾವರ್ಬುದಾನಿ ಜಲಾದ್ವಿನಾ| ಕಚ್ಛಪಸ್ತಾಲುಪಿಟಕಾ ಗಲೌಘಃ ಸುಷಿರೋ ಮಹಾನ್| ಸ್ವರಘ್ನೋರ್ಧ್ವಗುದಶ್ಯಾವಶತಘ್ನೀವಲಯಾಲಸಾಃ| ನಾಡ್ಯೋಷ್ಠಕೋಪೌ ನಿಚಯಾದ್ರಕ್ತಾತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚ ರೋಹಿಣೀ| ದಶನೇ ಸ್ಫುಟಿತೇ ದನ್ತಭೇದಃ ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಕಾ| ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೀ ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರಃ| ಯಾಪ್ಯಸ್ತು ಹರ್ಷೋ ಭೇದಶ್ಚ ಶೇಷಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೬೬|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||