Adhikarana atha mukharogavij~jAnIyo nAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో ముఖరోగావిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो मुखरोगाविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharoganidAnam (2) · Śloka 2
మాత్స్యమాహిషవారాహపిశితామకమూలకం| మాషసూపదధిక్షీరశుక్తేక్షురసఫాణితం| అవాక్శయ్యాం చ భజతో ద్విషతో దంతధావనం| ధూమచ్ఛర్దనగండూషానుచితం చ సిరావ్యధం| క్రుద్ధాః శ్లేష్మోల్బణా దోషాః కుర్వంత్యంతర్ముఖాం గదాన్||2||
मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्| माषसूपदधिक्षीरशुक्तेक्षुरसफाणितम्| अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्| धूमच्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्| क्रुद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखां गदान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaNDauShThaH (3) · Śloka 3
తత్ర ఖండౌష్ఠ ఇత్యుక్తో వాతేనౌష్ఠో ద్విధా కృతః||3||
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtauShThakopaH (4) · Śloka 4
ఓష్ఠకోపే తు పవనాత్ స్తబ్ధావోష్ఠౌ మహారుజౌ| దాల్యేతే పరిపాట్యేతే పరుషాసితకర్కశౌ||4||
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ| दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittauShThakopaH (5) · Śloka 5
పిత్తాత్తీక్ష్ణాసహౌ పీతౌ సర్షపాకృతిభిశ్చితౌ| పిటికాభిర్బహుక్లేదావాశుపాకౌ....................||5||
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ| पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ....................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphauShThakopaH (6) · Śloka 6
..............................కఫాత్ పునః| శీతాసహౌ గురుశూనౌ సవర్ణపిటకాచితౌ||6||
..............................कफात् पुनः| शीतासहौ गुरुशूनौ सवर्णपिटकाचितौ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtauShThakopaH (7) · Śloka 7
సన్నిపాతాదనేకాభౌ దుర్గంధాస్రవపిచ్ఛిలౌ| అకస్మాన్మ్లానసంశూనరుజౌ విషమపాకినౌ||7||
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रवपिच्छिलौ| अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktauShThakopo~arbuda~jca (8) · Śloka 8
రక్తోపసృష్టౌ రుధిరం స్రవతః శోణితప్రభౌ| ఖర్జూరసదృశం చాత్ర క్షీణే రక్తేఽర్బుదం భవేత్||8||
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ| खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsauShThakopaH (9) · Śloka 9
మాంసపిండోపమౌ మాంసాత్స్యాతాం మూర్చ్ఛత్కృమీ క్రమాత్||9||
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medauShThakopaH (10) · Śloka 10
తలాభశ్వయథుక్లేదౌ సకండ్వౌ మేదసా మృదూ||10||
तलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatauShThakopaH (11) · Śloka 11
క్షతజావవదీర్యేతే పాట్యేతే చాసకృత్ పునః| గ్రథితౌ చ పునః స్యాతాం కండూలౌ దశనచ్ఛదౌ||11||
क्षतजाववदीर्येते पाट्येते चासकृत् पुनः| ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlArbudam (12) · Śloka 12
జలబుద్బుదవద్వాతకఫాదోష్ఠే జలార్బుదం||12||
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDAlajI (13) · Śloka 13
గండాలజీస్థిరః శోఫో గండే దాహరుజాన్వితః||13||
गण्डालजीस्थिरः शोफो गण्डे दाहरुजान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItadantaH (14) · Śloka 14
వాతాదుష్ణాసహాదంతాః శీతస్పర్శాధికవ్యథాః| దాల్యంత ఇవ శూలేన శీతాఖ్యో దాలనశ్చ సః||14||
वातादुष्णासहादन्ताः शीतस्पर्शाधिकव्यथाः| दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShaH (15) · Śloka 15
దంతహర్షే ప్రవాతామ్లశీతభక్షాక్షమా ద్విజాః| భవంత్యమ్లాశనేనైవ సరుజశ్చలితా ఇవ||15||
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः| भवन्त्यम्लाशनेनैव सरुजश्चलिता इव||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaBedaH (16) · Śloka 16
దంతభేదే ద్విజాస్తోదభేదరుక్స్ఫుటనాన్వితాః||16||
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantacAlaH (17) · Śloka 17
చాలశ్చలద్భిర్దశనైర్భక్షణాదధికవ్యథైః||17||
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karAlaH (18) · Śloka 18
కరాలస్తు కరాలానాం దశనానాం సముద్భవః||18||
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्भवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhidantaH (19) · Śloka 19
దంతోఽధికోఽధిదంతాఖ్యః స చోక్తః ఖలవర్ద్ధనః| జాయమానేఽతిరుగ్దంతే జాతే తత్ర తు శామ్యతి||19||
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलवर्द्धनः| जायमानेऽतिरुग्दन्ते जाते तत्र तु शाम्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaSarkarA (20) · Śloka 20
అధావనాన్మలో దంతే కఫో వా వాతశోషితః| పూతిగంధిః స్థిరీభూతః శర్కరా...........||20||
अधावनान्मलो दन्ते कफो वा वातशोषितः| पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा...........||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakapAlikA (21) · Śloka 21
..........................సాఽప్యుపేక్షితా| శతాయత్యణుశో దంతకపాలాని కపాలికా||21||
..........................साऽप्युपेक्षिता| शतायत्यणुशो दन्तकपालानि कपालिका||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAvadantaH (22) · Śloka 22
శ్యావః శ్యావత్వమాయాతో రక్తపిత్తానిలైర్ద్విజః||22||
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumidantaH (23) · Śloka 23
సమూలం దంతమాశ్రిత్య దోషైరుల్బణమారుతైః| శోషితే మజ్జ్ఞి సుషిరే దంతేఽన్నమలపూరితే| పూతిత్వాత్కృమయః సూక్ష్మా జాయంతే జాయతే తతః| అహేతుతీవ్రార్త్తిశమః ససంరంభో సితశ్చలః| ప్రలూనః పూయరక్తస్రుత్స చోక్తః కృమిదంతకః||23||
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः| शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते| पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते जायते ततः| अहेतुतीव्रार्त्तिशमः ससंरम्भो सितश्चलः| प्रलूनः पूयरक्तस्रुत्स चोक्तः कृमिदन्तकः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdaH (24) · Śloka 24
శ్లేష్మరక్తేన పూతీని వహంత్యస్రమహేతుకం| శీర్యంతే దంతమాంసాని మృదుక్లిన్నాసితాని చ| శితాదోఽసౌ..................................||24||
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्| शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च| शितादोऽसौ..................................||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakushaH (25) · Śloka 25
.............ఉపకుశః పాకః పిత్తాసృగుద్భవః| దంతమాంసాని దహ్యంతే రక్తాన్యుత్సేధవంత్యతః| కండూమంతి స్రవంత్యస్రమాధ్మాయంతేఽసృజి స్థితే| చలా మందరుజో దంతాః పూతివక్త్రం చ జాయతే||25||
.............उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः| दन्तमांसानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः| कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते| चला मन्दरुजो दन्ताः पूतिवक्त्रं च जायते||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapuppuTaH (26) · Śloka 26
దంతయోస్త్రిషు వా శోఫో బదరాస్థినిభో ఘనః| కఫాస్రాత్తీవ్రరుక్శీఘ్రం పచ్యతే దంతపుప్పుటః||26||
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः| कफास्रात्तीव्ररुक्शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantavidradhiH (27) · Śloka 27
దంతమాంసే మలైః సాస్రైర్బాహ్యంతః శ్వయథుర్గురుః| సరుగ్దాహః స్రవేద్భిన్నః పూయాస్రం దంతవిద్రధిః||27||
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यन्तः श्वयथुर्गुरुः| सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suShiraH (28) · Śloka 28
శ్వయథుర్దంతమూలేషు రుజావాన్ రక్తపిత్తజః| లాలాస్రావీ స సుషిరో దంతమాంసప్రశాతనః||28||
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् रक्तपित्तजः| लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsuShiraH (29) · Śloka 29
స సన్నిపాతజ్వరవాన్ సపూయరుధిరస్రుతిః| మహాసుషిర ఇత్యుక్తో విశీర్ణద్విజబంధనః||29||
स सन्निपातज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः| महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsakaH (30) · Śloka 30
దంతాంతే కీలవచ్ఛోఫో హనుకర్ణరుజాకరః| ప్రతిహంత్యభ్యవహృతిం శ్లేష్మణా సోఽధిమాంసకః||30||
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः| प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidarBaH (31) · Śloka 31
ఘృష్టేషు దంతమాంసేషు సంరంభో జాయతే మహాన్| యస్మింశ్చలంతి దంతాశ్చ స విదర్భోఽభిఘాతజః||31||
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्| यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantanADyaH pa~jca (33) · Śloka 33
దంతమాంసాశ్రితాన్ రోగాన్ యః సాధ్యానప్యుపేక్షతే| అంతస్తస్యాస్రవన్ దోషః సూక్ష్మాం సంజనయేద్గతిం| పూయం ముహుః సా స్రవతి త్వఙ్మాంసాస్థిప్రభేదినీ| తాః పునః పంచ విజ్ఞేయా లక్షణైః స్వైర్యథోదితైః||33||
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते| अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्| पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी| ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdidUShitA - jihvA (34) · Śloka 34
శాకపత్రఖరా స్రస్తా స్ఫుటితా వాతదూషితా| జిహ్వా పిత్తాత్సదాహోషా రక్తైర్మాసాంకురైశ్చితా| శాల్మలీకంటకాభైస్తు కఫేన బహలా గురుః||34||
शाकपत्रखरा स्रस्ता स्फुटिता वातदूषिता| जिह्वा पित्तात्सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता| शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasaH (35) · Śloka 35
కఫపిత్తాదధః శోఫో జిహ్వాస్తంభకృదున్నతః| మత్స్యగంధిర్భవేత్ పక్వః సోఽలసో మాంసశాతనః||35||
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः| मत्स्यगन्धिर्भवेत् पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhijihvA (36) · Śloka 36
ప్రబంధనేఽధో జిహ్వాయాః శోఫో జిహ్వాగ్రసన్నిభః| సాంకురః కఫపిత్తాస్రైర్లాలోషాస్తంభవాన్ ఖరః| అధిజిహ్వాః సరుక్కండూర్వాక్యాహారవిఘాతకృత్||36||
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः| साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः| अधिजिह्वाः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upajihvA (37) · Śloka 37
తాదృగేవోపజిహ్వాస్తు జిహ్వాయా ఉపరి స్థితః||37||
तादृगेवोपजिह्वास्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupiTakA (38) · Śloka 38
తాలుమాంసేఽలినాద్ దుష్టే పిటకాః సరుజాః ఖరాః| బహ్వ్యో ఘనాస్రావయుతాస్తాస్తాలుపిటకాః స్మృతాః|38|
तालुमांसेऽलिनाद् दुष्टे पिटकाः सरुजाः खराः| बह्व्यो घनास्रावयुतास्तास्तालुपिटकाः स्मृताः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaSuNDikA (38) · Śloka 38
తాలమూలే కఫాత్సాస్రాన్మత్స్యబస్తినిభో మృదుః| ప్రలంబః పిచ్ఛిలః శోఫో నాసయాహారమీరయన్| కంఠోపరోధతృట్కాసవమికృద్ గలశుండికా||38||
तालमूले कफात्सास्रान्मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः| प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाहारमीरयन्| कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृद् गलशुण्डिका||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlusaMhatiH (39) · Śloka 39
తాలుమధ్యే నిరుఙ్మాంసం సంహతం తాలుసంహతిః||39||
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlvarbudam (40) · Śloka 40
పద్మాకృతిస్తాలుమధ్యే రక్తాచ్ఛ్వయథురర్బుదం||40||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kacCapaH (41) · Śloka 41
కచ్ఛపః కచ్ఛపాకారశ్చిరవృద్ధిః కఫాదరుక్||41||
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupuppuTaH (42) · Śloka 42
కోలాభః శ్లేష్మమేదోభ్యాం పుప్పుటో నీరుజః స్థిరః||42||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlupAkaH (43) · Śloka 43
పిత్తేన పాకః పాకాఖ్యః పూయాస్రావీ మహారుజః||43||
पित्तेन पाकः पाकाख़्यः पूयास्रावी महारुजः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAluSoShaH (44) · Śloka 44
వాతపిత్తజ్వరాయాసైస్తాలుశోషస్తదాహ్వయః||44||
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI (45) · Śloka 45
జిహ్వాప్రబంధజాః కంఠే దారుణా మార్గరోధినః| మాంసాంకురాః శీఘ్రచయా రోహిణీ శీఘ్రకారిణీ| కంఠాస్యశోషకృద్వాతాత్సా హనుఃశ్రోత్రరుక్కరీ| పిత్తాజ్జ్వరోషాతృణ్మోహకంఠధూమాయనాన్వితా| క్షిప్రజా క్షిప్రపాకాతిరాగిణీ స్పర్శనాసహా| కఫేన పిచ్ఛిలా పాండురసృజా స్ఫోటకాచితా| తప్తాంగారనిభా కర్ణరుక్కరీ పిత్తజాకృతిః| గంభీరపాకా నిచయాత్ సర్వలింగసమన్వితా||45||
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः| मांसाङ्कुराः शीग़्रचया रोहिणी शीग़्रकारिणी| कण्ठास्यशोषकृद्वातात्सा हनुःश्रोत्ररुक्करी| पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता| क्षिप्रजा क्षिप्रपाकातिरागिणी स्पर्शनासहा| कफेन पिच्छिला पाण्डुरसृजा स्फोटकाचिता| तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः| गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAlUkaH (46) · Śloka 46
దోషైః కఫోల్బణైః శోఫః కోలవత్ గ్రథితోన్నతః| శూకకంటకవత్ కంఠే శాలూకో మార్గరోధనః||46||
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवत् ग्रथितोन्नतः| शूककण्टकवत् कण्ठे शालूको मार्गरोधनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRundaH (47) · Śloka 47
వృందో వృత్తోన్నతో దాహజ్వరకృద్గలపార్శ్వగః||47||
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद्गलपार्श्वगः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuNDikerikA (48) · Śloka 48
హనుసంధ్యాశ్రితః కంఠే కార్పసీఫలసన్నిభః| పిచ్ఛలో మందరుక్శోఫః కఠినస్తుండికేరికా||48||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पसीफलसन्निभः| पिच्छलो मन्दरुक्शोफः कठिनस्तुण्डिकेरिका||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galaughaH (49) · Śloka 49
బాహ్యాంతఃశ్వయథుర్ఘోరో గలమార్గార్గలోపమః| గలౌఘో మూర్ద్ధగురుతాతంద్రాలాలాజ్వరప్రదః||49||
बाह्यान्तःश्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः| गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valayam (50) · Śloka 50
వలయం నాతిరుక్శోఫస్తద్వదేవాయతోన్నతః||50||
वलयं नातिरुक्शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gilAyukaH (51) · Śloka 51
మాంసకీలో గలే దోషైరేకోఽనేకోథవాల్పరుక్| కృచ్ఛ్రోఛ్వాసోఽభ్యవహృతిః పృథుమూలో గిలాయుకః||51||
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोथवाल्परुक्| कृच्छ्रोछ्वासोऽभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataghnI (52) · Śloka 52
భూరిమాంసాంకురవృతా తీవ్రతృడ్జ్వరమూర్ద్ధరుక్| శతఘ్నీ నిచితా వర్తిః శతఘ్నీవాతిరుక్కరీ||52||
भूरिमांसाङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्| शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्करी||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galavidradhiH (53) · Śloka 53
వ్యాప్తసర్వగలః శీఘ్రజన్మపాకో మహారుజః| పూతిపూయనిభాస్రావీ శ్వయథుర్గలవిద్రధిః||53||
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः| पूतिपूयनिभास्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galArbudam (54) · Śloka 54
జిహ్వావసానే కంఠాదావపాకం శ్వయథుం మలాః| జనయంతి స్థిరం రక్తం నీరుజం తద్ గలార్బుదం||54||
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः| जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद् गलार्बुदम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaH (55) · Śloka 55
పవనశ్లేష్మమేదోభిర్గలగండో భవేద్ బహిః| వర్ద్ధమానః స కాలేన ముష్కవల్లంబతే నిరుక్||55||
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद् बहिः| वर्द्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बते निरुक्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDaBedAH (56) · Śloka 56
కృష్ణారుణో వా తోదాఢ్యః స వాతాత్కృష్ణరాజిమాన్| వృద్ధస్తాలుగలే శోషం కుర్యాచ్చ విరసాస్యతాం| స్థిరః సవర్ణః కండూమాన్ శీతస్పర్శో గురుః కఫాత్| వృద్ధస్తాలుగలే లేపం కుర్యాచ్చ మధురాస్యతాం| మేదసా శ్లేష్మవృద్ధానివృద్ధ్యోః సోఽనువిధీయతే| దేహం వృద్ధశ్చ కురుతే గలే శబ్దం స్వరేఽల్పతాం||56||
कृष्णारुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्| वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्| स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्| वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्| मेदसा श्लेष्मवृद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते| देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarahA (57) · Śloka 57
శ్లేష్మరుద్ధానిలగతిః శుష్కకంఠో హతస్వరః| తామ్యన్ ప్రసక్తం శ్వసితి యేన స స్వరహాఽనిలాత్||57||
श्लेष्मरुद्धानिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः| ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKapAkaH vAtajaH (58) · Śloka 58
కరోతి వదనస్యంతర్వ్రణాన్ సర్వసరోఽనిలః| సంచారిణోఽరుణాన్ రూక్షానోష్ఠౌ తామ్రౌ చలత్వచౌ| జిహ్వా శీతాసహా గుర్వీ స్ఫుటితా కంటకాచితా| వివృణోతి చ కృచ్ఛ్రేణ ముఖం పాకో ముఖస్య సః||58||
करोति वदनस्यन्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः| सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ| जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टकाचिता| विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagudaH (59) · Śloka 59
అధః ప్రతిహతో వాయురర్శోగుల్మకఫాదిభిః| యాత్యూర్ధ్వం వక్త్రదౌర్గంధ్యం కుర్వన్నూర్ధ్వగుదస్తు సః||59||
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः| यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajaH raktajashca mukhapAkaH (60) · Śloka 60
ముఖస్య పిత్తజే పాకే దాహోషే తిక్తవక్త్రతా| క్షారోక్షితక్షతసమా వ్రణాస్తద్వచ్చ రక్తజే||60||
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता| क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणास्तद्वच्च रक्तजे||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajamukhapAkaH (61) · Śloka 61
కఫజే మధురాస్యత్వం కండూమత్పిచ్ఛిలా వ్రణాః||61||
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArbudam (62) · Śloka 62
అంతఃకపోలమాశ్రిత్య శ్యావపాండుకఫోఽర్బుదం| కుర్యాత్తద్ ఘట్టితం ఛిన్నం మృదితం చ వివర్ధతే||62||
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डुकफोऽर्बुदम्| कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtamuKapAkaH (63) · Śloka 63
ముఖపాకో భవేత్ సాస్రైః సర్వైః సర్వాకృతిర్మలైః||63||
मुखपाको भवेत् सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtyAsyatA (64) · Śloka 64
పూత్యాస్యతా చ తైరేవ దంతకాష్ఠాదివిద్విషః||64||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAmayAnAM sa~gkhyA (65) · Śloka 65
ఓష్ఠే గండే ద్విజే మూలే జిహ్వాయాం తాలుకే గలే| వక్త్రే సర్వత్ర చేత్యుక్తా పంచసప్తతిరామయాః| ఏకాదశైకో దశ చ త్రయోదశ తథా చ షట్| అష్టావష్టాదశాష్టౌ చ క్రమాత్..............||65||
ओष्ठे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले| वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ता पञ्चसप्ततिरामयाः| एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्| अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्..............||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukharogANAM sAdhyAsAdhyatA (66-25) · Śloka 25
............................తేష్వనుపక్రమాః| కరాలో మాంసరక్తౌష్ఠావర్బుదాని జలాద్వినా| కచ్ఛపస్తాలుపిటకా గలౌఘః సుషిరో మహాన్| స్వరఘ్నోర్ధ్వగుదశ్యావశతఘ్నీవలయాలసాః| నాడ్యోష్ఠకోపౌ నిచయాద్రక్తాత్సర్వైశ్చ రోహిణీ| దశనే స్ఫుటితే దంతభేదః పక్వోపజిహ్వకా| గలగండః స్వరభ్రంశీ కృచ్ఛ్రోచ్ఛ్వాసోఽతివత్సరః| యాప్యస్తు హర్షో భేదశ్చ శేషాన్ శస్త్రౌషధైర్జయేత్||66|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే ముఖరోగవిజ్ఞానీయో నామ పంచవింశోఽధ్యాయః||25||
............................तेष्वनुपक्रमाः| करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना| कच्छपस्तालुपिटका गलौघः सुषिरो महान्| स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः| नाड्योष्ठकोपौ निचयाद्रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी| दशने स्फुटिते दन्तभेदः पक्वोपजिह्वका| गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः| याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon