Adhikarana atha vartmarogapratiShedho nAma dvAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो वर्त्मरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCronmIle auShadham (2) · Śloka 2
ਕਚ੍ਛ੍ਰਬੋਧੇ ਪੁਰਾਣਂ ਘਤਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਰ੍ਕ ਰਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਞ੍ਜਨਤਰ੍ਪ ਣਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਤੀਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਰੇਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵੈਃ ਸ੍ਵੇਦਂ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਮ੍||੨||
कृच्छ्रबोधे पुराणं घृतं द्राक्षाकल्कक्वाथसिद्धं शर्क रावचूर्णितं रात्रौ पाययेत्| स्निग्धांश्च नस्यधूमाञ्जनतर्प णपुटपाकान् प्रयोजयेत् वातहरद्रव्यकल्पितांश्च वस्तीन् क्षीरस्विन्नैरेरण्डपल्लवैः स्वेदं च वर्त्मनाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucCronmIle dAhakarma (3) · Śloka 3
ਏਵਮਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੈਃ ਪਦੈਰਗ੍ਨਿਨਾ ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹਂ ਬਿਨ੍ਦੁ ਭਿਰਾਚਰੇਤ੍||੩||
एवमशान्तौ मुद्गमात्रान्तरैः पदैरग्निना त्वग्दाहं बिन्दु भिराचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBIkAcikitsA (4) · Śloka 4
ਕੁਮ੍ਭੀਕਾਪਿਟਕਾਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨਾਨੁਪ੍ਰਤਿ ਸਾਰ੍ਯ ਪਟੋਲਾਮਲਕਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੇਚਯੇਦ੍ ਘਤੇਨ ਚ||੪||
कुम्भीकापिटकासु वर्त्म लिखित्वा सैन्धवेनानुप्रति सार्य पटोलामलकमधुकक्वाथेन सेचयेद् घृतेन च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaraktokliShTayoshcikitsA (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਯੋਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਵਾਥਵਤਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਲ੍ਕੇਨ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਚੂਰ੍ਣੇਨ| ਚਨ੍ਦ ਨੋਸ਼ੀਰਮਧੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਪੁਨਰ੍ਨਵਬਹਤੀਮਲਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਯੇਤ੍| ਲਿਖਿਤੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤੇ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਸ਼ਤਂ ਪਯਃ ਪਰਿਸੇਕਃ| ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਃ||੫||
पित्तरक्तोत्क्लिष्टयोर्मधुरौषधसिद्धेन सर्पिषा स्निग्धस्य सिरां विध्येत्| विरेचयेच्चैनं त्रिवृत्क्वाथवता त्रिफला कल्केन| त्रिफलाक्वाथयुक्तेन वा ब्राह्मीचूर्णेन| चन्द नोशीरमधुकमृद्वीकापुनर्नवबृहतीमलसिद्धं तैलं नावयेत्| लिखिते च वर्त्मनि स्रुतरक्ते यष्ट्याह्वनिर्यूहेण प्रक्षालनम्| चन्दनशृतं पयः परिषेकः| शीतस्निग्धाश्च शिरोवक्त्रलेपः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmashAtacikitsA (6) · Śloka 6
ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤੇ ਰੋਮਕੂਪਾਨ੍ ਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੇਣ ਕੁਟ੍ਟਯੋਜ੍ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਪਯਸੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਵਾ ਵਮਨਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਸ੍ਕਨ੍ਧ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਾਵਨਮ੍| ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਂ ਰੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਂ ਚ ਕਾਕਸ਼ੋਣਿਤਭਵਿਤਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦਗ੍ਧਂ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਕਾਸੀਸਂ ਭਾਵਯੇਤ੍ ਸੁਰਸਾਰਸੈਃ| ਤਾਮ੍ਰੇ ਦਸ਼ਾਹਂ ਪਰਮਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤੇ ਤਦਞ੍ਜਨਮ੍||੬||
पक्ष्मशाते रोमकूपान् सूच्यग्रेण कुट्टयोज्जलौकोभिर्वा ग्राहयेत्| पयसेक्षुरसेन वा वमनम्| स्वादुशीतस्कन्ध साधितं सर्पिर्नावनम्| काकजङ्घां रोहितमत्स्यमांसं च काकशोणितभवितमन्तर्धूमं दग्धं चूर्णाञ्जनं कुर्यात्| सञ्चूर्ण्य पुष्पकासीसं भावयेत् सुरसारसैः| ताम्रे दशाहं परमं पक्ष्मशाते तदञ्जनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakIcikitsA (7) · Śloka 7
ਪੋਥਕੀਰ੍ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਮਾਗਧਿਕਾਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਚੋਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਖਦਿਰਸਾਰਾਢਕੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਪਤ੍ਰਕ ਸਾਯੇਣ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਜਮ੍ਬੂਪ੍ਰਵਾਲਕ੍ਵਾਥੇਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਖਦਿਰਸਾਰੋਦਕੇਨ ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤੇਨ| ਵਿਡ ਙ੍ਗਲਾਕ੍ਸਾਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗ੍ਗੈਰਿਕਾਲਮਨੋਹ੍ਵਾਚੂਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋਞ੍ਜਨਮ੍||੭||
पोथकीर्विलिख्य शुण्ठीसैन्धवमागधिकाचूर्णैः प्रतिसार्य प्रक्षाल्य चोष्णाम्भसा खदिरसाराढकीशिग्रुपत्रक षायेण सेचयेत्| ततश्चाम्रजम्बूप्रवालक्वाथेनाऽश्च्योतनम्| त्रिफलाखदिरसारोदकेन वा मधुसंयुक्तेन| विड ङ्गलाक्षादार्वीत्वग्गैरिकालमनोह्वाचूर्णः क्षौद्रान्वितोऽञ्जनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakIcikitsAvisheShaH (8) · Śloka 8
ਏਵਮਪ੍ਯਨੁਪਸ਼ਮੇ ਜਲੌਕਸੋ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾ ਲੇਖਯੇਤ੍| ਪਰਿਸੇਕਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਮਧੁਕਦ੍ਵਿਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸਾਯੇਣ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਸ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਪਿਤ੍ਥਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ||੮||
एवमप्यनुपशमे जलौकसो योजयेत्| पुनः पुनर्वा लेखयेत्| परिषेकञ्च त्रिफलामधुकद्विहरिद्राकषायेण मधुयुक्तेन कुर्यात्| मुस्तशर्कराकपित्थपत्राम्बुना वा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPotkliShTavartmacikitsA (9) · Śloka 9
ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਕਾਸੀਸਪਿਪ੍ਪਲੀਮ ਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਰਸਾਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਧੁਮਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਕਫਘ੍ਨਾਨਿ ਚ ਵਮਨਧੂਮਨਾਵਨਾਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਾਹਾਰਵਿਧਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਕ੍ਲੇਦੇ ਕਾਸੀਸਲਵਣਸੁਮਨੋਮੁਕੁਲਰਸਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਰਞ੍ਜਨਮ੍||੯||
कफोत्क्लिष्टं वर्त्म लिखित्वा सैन्धवकासीसपिप्पलीम नश्शिलारसाञ्जनचूर्णैर्मधुमद्भिः प्रतिसारयेत्| कफघ्नानि च वमनधूमनावनाञ्जनान्याहारविधिश्च वर्त्मोपक्लेदे कासीसलवणसुमनोमुकुलरसाञ्जनैर्वर्त्तिरञ्जनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lagaNacikitsA (10) · Śloka 10
ਲਗਣਂ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾ ਦਾਹੋ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਦੇਵ ਦਾਰੁਵਿਡਙ੍ਗਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਤ੍ਰਿਫਲਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਵਪੀਡਾਞ੍ਜਨਕਵਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੁਸ੍ਣੋ ਪਚਾਰਂ ਚ||੧੦||
लगणं कफोत्क्लिष्टवत् साधयेत्| अशाम्यत्यग्निना दाहो वमनं विरेचनं च| पिप्पलीमधुकनिम्बज्योतिष्मतीदेव दारुविडङ्गप्रियङ्गुत्रिफलाकुष्ठशताह्वासैन्धवैः सिद्धं तैलं नावयेत्| तीक्ष्णावपीडाञ्जनकवलांश्च विदध्यादुष्णो पचारं च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsa~gginIcikitsA a~jjananAmikAcikitsA ca (11) · Śloka 2
ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਪਿਟਕਾਮਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕਾਂ ਚ ਭਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਚੋ ਲ੍ਲਿਖਿਤਾਂ ਤਗਰੈਲਾਸੈਨ੍ਧਵਨੋਪਾਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾ ਰਯੇਤ੍| ਹਰਿਦ੍ਰਾਮਧੁਕਪਟੋਲਲੋਧ੍ਰਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ ਪਰਿਸੇਕਃ||੨||
उत्सङ्गपिटकामञ्जननामिकां च भित्वा निष्पीड्य चो ल्लिखितां तगरैलासैन्धवनोपालीचूर्णेन सक्षौद्रेण प्रतिसा रयेत्| हरिद्रामधुकपटोललोध्रः समाक्षिकः परिषेकः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bisavartmAdiShu cikitsA (12) · Śloka 12
ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮਾਦਿਸੁ ਬਹਲਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤੇਸੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਬਿਸਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਸ੍ਤਥਾਨੁਪਸ਼ਮੇਗ੍ਨਿਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਦਹਨਮ੍||੧੨||
बिसवर्त्मादिषु बहलवर्त्मान्तेषु सैन्धवं प्रतिसारणम्| बिसश्लिष्टवर्त्मनोस्तथानुपशमेऽग्निना क्षारेण वा दहनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNakacikitsA (13) · Śloka 13
ਕੁਕੂਣਕੇ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਤ੍ਰਿਫਲਾਖਦਿਰਮੂਲਕਲ੍ਕਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਧਾਤ੍ਰੀ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਸਰ੍ਸਪੋਪਕੁਲ੍ਯਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਵ ਤੋਸ੍ਣੋਮ੍ਭਸਾ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਾਯਾਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਸ੍ਯਾ ਮਾਗਧਿਕਾਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਰਜਨੀਕਲ੍ਕੇ ਨਾਲਿਪ੍ਯੋਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਧੂਪਯੇਚ੍ਚ ਸਘਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੈਃ| ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੈਨਾਂ ਪਟੋਲਮੁਸ੍ਤਮਦ੍ਵੀਕਾਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਮ੍| ਬਾਲਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਰ੍ਯਾਮਲਕ੍ਯਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਜਮ੍ਬੂਪਲ੍ਲਵਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਵੇਦਨਾਯਾਂ ਤੁ ਕੁਸ੍ਠਗੁਡੂਚੀਕਲ੍ਕੋ ਦਕੇਨ ਸਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪਰਿਸੇਕੋ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਟੁਤੈਲੇ ਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਪਾਠਾਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਯਾਰ੍ਜੁਨਬਿਲ੍ਵਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਮਾਰ੍ਕ ਵਤਕ੍ਕਾਰੀਸੈਰ੍ਯਕਕਾਰ੍ਪਾਸੀਮਾਲਤੀਪਤ੍ਰਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਮਰਿਚਵਿਡਙ੍ਗਹਰਿਦ੍ਰਾਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਃ| ਮੂਰ੍ਵਾਤਾਮ੍ਰਰਜਸੀ ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਿਸ੍ਟੇ ਪਿਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਖਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾ ਸੈਨ੍ਧਵਰਸਾਞਨਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਲੋਹਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾਮਦਃ ਕਪਾਲੇਨੇਕਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਾਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਲਾਕ੍ਸਾਵੇਲ੍ਲਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲਗੈਰਿਕਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗ੍ਭਿਰ੍ਵਾ| ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨੈਰੁਪਪਾਦਯੇਤ੍||੧੩||
कुकूणके निम्बपत्रत्रिफलाखदिरमूलकल्कविपक्वं सर्पिर्धात्री पाययित्वा सैन्धवसर्षपोपकुल्यायष्ट्याह्वव तोष्णोम्भसा वामयेत्| पिप्पलीद्राक्षाभायानिर्यूहेण विरेचयेत्| स्तनौ चास्या मागधिकामुस्ताद्विरजनीकल्के नालिप्योद्वर्तयेत्| धूपयेच्च सघृतैः सिद्धार्थकैः| पाययेच्चैनां पटोलमुस्तमृद्वीकागुडूचीत्रिफलाकषायम्| बालस्य वर्त्मनी लिखित्वा मधुसैन्धवरसाञ्जनैः प्रति सार्यामलक्यश्मन्तकजम्बूपल्लवक्वाथेन प्रक्षालयेत्| जलौकोभिर्वा ग्राहयेत्| वेदनायां तु कुष्ठगुडूचीकल्को दकेन सगुडक्षौद्रेण परिषेको मूर्धानं चास्य कटुतैले नाभ्यज्य पाठाकल्केन प्रलिप्यार्जुनबिल्वनिर्गुण्डीमार्क वतक्कारीसैर्यककार्पासीमालतीपत्रनिर्यूहेण सेचयेत्| मरिचविडङ्गहरिद्राकल्कसिद्धं तैलं प्रतिमर्शः| मूर्वाताम्ररजसी स्तन्यपिष्टे पिण्डाञ्जनम्| शङ्खमनश्शिला सैन्धवरसाञनक्षौद्रैर्वा रसक्रिया| लोहशिवाटिकामृदः कपालेऽनेकशः प्रतप्ताः स्तन्येन निर्वापिताः श्लक्ष्णचूर्णमञ्जनम्| लाक्षावेल्लमनःशिलालगैरिकदार्वीत्वग्भिर्वा| पुनः पुनश्च धात्रीं वमनविरेचनैरुपपादयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmoparodhacikitsA (14) · Śloka 14
ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧੇ ਸਮੁਪਚਿਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਲੇਖਨੇਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੇਨ ਸਸ਼ੋਫਂ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਕਵਲਵਮਨੈਰ੍ਯਾਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਤੁ ਰੋਮਸੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਸਹਿਸ੍ਣੋਰ੍ਭ੍ਰੁਵੋਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ਤਾਦ੍ਭਾਗਮੇਕਂ ਸਮੁਤ੍ਸਜ੍ਯ ਯਵਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦਾਕਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛੇਦਯੇਦਾੜ੍ਦ੍ਰਵਾਸਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਨੁਭੂਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸੌਮਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਾਲੇਨ ਵਾ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਰਯਾ ਸੂਚ੍ਯਾ ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੈਃ ਪਦੈਃ ਸੀਯੇਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯ ਲਲਾਟੇ ਪਟ੍ਟਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਨ੍ਸੀਵਨਸੂਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਸੂਚੀਪਦੈਰ੍ਨਾਤਿਗਾਢਸ਼੍ਲ ਥਮਾਸਜ੍ਜੇਤ੍| ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੇਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਵਲਿਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚੈਤਦ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣਵੇਦਨਾਯਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧੇਨ ਯਸ੍ਟੀ ਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਿਸੇਕੋ ਵਟਾਦਿਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਸੀਰਾਃ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਸ੍ਠੇ ਵਾਹਨਿ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦੇਸੁ ਸੀਵਨਸੂਤ੍ਰਮਵਲਮ੍ਬਕਾਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾਪਨਯੇਤ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਣ ਗੈਰਿਕਰਜਸਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚਾਵਚਾ ਰਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਤੁ ਸੂਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਦੁਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਚ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਦੋਸੋਪਹਤਾਂ ਵਲੀ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਤਮ੍ਬੁਰੂ ਵਕ੍ਰਕੁਸ਼ਾਭਯਾਵੀਜਾਨ੍ਯਤਮਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਦਹੇਤ੍ਤਪ੍ਤਯਾ ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਉਪਪਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਤੁ ਲਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਲਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੇਨੋਦ੍ਧਤ੍ਯ ਤਨੁਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੇਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣੇਨ ਰੋਕੂਪਾਨ੍ ਦਹੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪਰਿਸੇਕੋ ਨਾਵਨਂ ਚ||੧੪||
पक्ष्मोपरोधे समुपचितं वर्त्म लेखनेनोत्क्लिष्टं रक्तं विस्रावणेन सशोफं शिरोविरेककवलवमनैर्यापयेत्| प्रवृद्धेषु तु रोमसु विशुद्धदेहस्य सहिष्णोर्भ्रुवोऽधस्ताद् द्वौ भागौ पक्ष्मान्ताद्भागमेकं समुत्सृज्य यवमात्रं तदाकृति तिर्यक् छेदयेदाऱ्द्रवाससा च रक्तं गृह्णीयात्| ततस्तनुभूते रक्ते क्षौमसूत्रेण बालेन वा धनुर्वक्रया सूच्या मुद्गमात्रान्तरैः पदैः सीयेत्| ततोऽस्य ललाटे पट्टं बद्ध्वा तन्सीवनसूत्रं तत्र सूचीपदैर्नातिगाढश्ल थमासज्जेत्| शतधौतघृतेन चास्य सक्षौद्रेण कवलिकां दद्यात्| न चैतद् बध्नीयात्| व्रणवेदनायां वस्त्रबद्धेन यष्टी मधुकचूर्णेन संस्कृतं सर्पिः परिषेको वटादिकषायाश्च सक्षीराः| पञ्चमे षष्ठे वाहनि स्थिरीभूतेषु शस्त्रपदेषु सीवनसूत्रमवलम्बकाच्छित्वाऽपनयेत्| व्रणं च स्वर्ण गैरिकरजसाऽवचूर्णयेत्| तीक्ष्णनस्याञ्जनानि चावचा रयेत्| अत्युत्क्षिप्ते तु सूत्रे श्वयथुः स्यात्| तत्र मृदुः स्वेदः स्नैहिकं च नस्यम्| निर्भुज्य वा वर्त्मदोषोपहतां वली विलिख्य तम्बुरू वक्रकुशाभयावीजान्यतमकल्केन प्रतिसारयेत्| क्षारेण वा दहेत्तप्तया वा शलाकया| उपपक्ष्माणि तु लाक्षारसेन लक्षयित्वा सन्दंशेनोद्धृत्य तनुसूच्यग्रेणाग्निवर्णेन रोकूपान् दहेत्| ततश्च पूर्ववत् परिषेको नावनं च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajyarbudayoshcikitsA (15) · Śloka 15
ਬਾਹ੍ਯਾਲਜੇਰ੍ਭਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਦਾਹੋ ਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚੋਪਚਾਰਃ| ਅਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਮੂਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲਿਖਿਤਪ੍ਰਤਿਸਾਰਿਤਸ੍ਯ ਚੇਤਿ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਵਾਤੇਧਿਸ੍ਠਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਤੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨਃ| ਬਹਿਃ ਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਤਪ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਵਾਸਸਾ| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲੀਧਤਮ੍| ਨ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਚਲਤਿ ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮੈਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤਤਃ| ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਤਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਾਙ੍ਕਿਤਮ੍| ਲਿਖੇਤ੍ਤੇਨੈਵ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾਕਸ਼ੋਫਾਲਿਕਾਦਿਜੈਃ| ਫੇਨੇਨ ਤੋਯਸ਼ਸ਼ੋਰ੍ਵਾ ਪਿਚੁਨਾ ਪ੍ਰਮਜਨ੍ਨਸਕ੍| ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤੈਰਨੁ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਘਤੇਨ ਸਿਕ੍ਤਮਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡੀ ਚ ਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਃ| ਤਤੀਯੇਹਨਿ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਸੇਕਂ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਨਸ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮੁਞ੍ਚੇਦੇਵਾਹ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚਮੇ||੧੫||
बाह्यालजेर्भिन्नलिखितस्य क्षारेणाग्निना वा दाहो व्रणवच्चोपचारः| अर्बुदस्य च स्विन्नस्यामूलच्छिन्नस्य लिखितप्रतिसारितस्य चेति| भवन्ति चात्र निवातेऽधिष्ठितस्याप्तैः शुद्धस्योत्तानशायिनः| बहिः कोष्णाम्बुतप्तेन स्वेदितं वर्त्म वाससा| निर्भुज्य वस्त्रान्तरितं वामाङ्गुष्ठाङ्गुलीधृतम्| न स्रंसते चलति वा वर्त्मैवं सर्वतस्ततः| मण्डलाग्रेण तर्त्तिर्यक्कृत्वा शस्त्रपदाङ्कितम्| लिखेत्तेनैव पत्रैर्वा शाकशोफालिकादिजैः| फेनेन तोयशशोर्वा पिचुना प्रमृजन्नसृक्| स्थिते रक्ते सुलिखितं सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्| यथास्वमुक्तैरनु च प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा| घृतेन सिक्तमभ्यक्तं बध्नीयान्मधुसर्पिषा| ऊर्ध्वाधः कर्णयोर्दत्वा पिण्डी च यवसक्तुभिः| तृतीयेऽहनि मुक्तस्य परिषेकं यथायथम्| कुर्याच्चतुर्थे नस्यादीन् मुञ्चेदेवाह्नि पञ्चमे||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sulikhitavartmalakShaNam (16) · Śloka 16
ਸਮਂ ਨਖਨਿਭਂ ਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਘਰ੍ਸਾਦ੍ਯਪੀਡਿਤਮ੍| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ...................||੧੬||
समं नखनिभं शोफकण्डूघर्षाद्यपीडितम्| विद्यात् सुलिखितं वर्त्म ...................||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asamyaglikhite kriyA ati lekhane upacArAshca (17) · Śloka 17
.............................. ਲਿਖੇਦ੍ਭੂਯੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਰੁਕ੍ਪਕ੍ਸ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ਤਨਸ੍ਰਂਸਨਾਨ੍ਯਤਿਲੇਖਨਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਸ੍ਟੋ ਵਾਤਹਰਃ ਕ੍ਰਮਃ| ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਨਵਨੀਤੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਧ੍ਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕਲ੍ਕੇਨ ਪੁਟਪਾਕਂ ਪਚੇਤ੍ਤਤਃ| ਸ੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪੋਟ੍ਟਲੀਕਤਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਛਗਲ੍ਯਾ ਵਾ ਮਦਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਸੇਚਨਮ੍| ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਕਲ੍ਕੇਨ ਲਿਪ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਰਿਸ੍ਕਤਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰੇਤਿਲਿਖਿਤੇ ਮਦਿਤਂ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਨਾ| ਕੇਵਲੇਨਾਪਿ ਵਾ ਸੇਕਂ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਸ਼ਿਨਃ||੧੭||
.............................. लिखेद्भूयो विपर्यये| रुक्पक्ष्मवर्त्मशतनस्रंसनान्यतिलेखनात्| स्नेहस्वेदादिकस्तस्मिन्निष्टो वातहरः क्रमः| अभ्यज्य नवनीतेन श्वेतलोध्रं प्रलेपयेत्| एरण्डमूलकल्केन पुटपाकं पचेत्ततः| स्वित्रं प्रक्षालितं शुष्कं चूर्णितं पोट्टलीकृतम्| स्त्रियाः क्षीरे छगल्या वा मृदितं नेत्रसेचनम्| शालितण्डुलकल्केन लिप्तं तद्वत् परिष्कृतम्| कुर्यान्नेत्रेऽतिलिखिते मृदितं दधिमस्तुना| केवलेनापि वा सेकं मस्तुना जाङ्गलाशिनः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BedanaM taduttarakarma ca (12) · Śloka 12
ਭੇਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰੀਹਿਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਬਿਭਿਦ੍ਯ ਕਠਿਨੋਨ੍ਨਤਾਨ੍| ਨਿਸ੍ਪੀਡਯੇਦਨੁ ਵਿਧਿਃ ਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੧੮|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||
भेद्यांस्तु व्रीहिवक्त्रेण बिभिद्य कठिनोन्नतान्| निष्पीडयेदनु विधिः शेषः स्यात्तत्र पूर्ववत्||१८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग प्रतिषेधो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon