Adhikarana atha viShopadravapratiShedho nAma saptacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
athātō viṣōpadravapratiṣēdhaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो विषोपद्रवप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopadravAH (2) · Śloka 2
jvarakāsavamiśvāsahidhmātr̥ṣṇā'timūrcchanam| viśō bhēdō'tikāṭhinyamānāhō bastimūrddharuk| śvayathuḥ pūtadaṁśatvaṁ raktasrāvō viṣānilaḥ| iti ṣōḍaśa nirdiṣṭāḥ viṣārttānāmupadravāḥ| gacchantyupēkṣitā nāśaṁ yairjuṣṭā viṣarōgiṇaḥ||2||
ज्वरकासवमिश्वासहिध्मातृष्णाऽतिमूर्च्छनम्| विशो भेदोऽतिकाठिन्यमानाहो बस्तिमूर्द्धरुक्| श्वयथुः पूतदंशत्वं रक्तस्रावो विषानिलः| इति षोडश निर्दिष्टाः विषार्त्तानामुपद्रवाः| गच्छन्त्युपेक्षिता नाशं यैर्जुष्टा विषरोगिणः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjavRukShAdikvAthaH jvare (3) · Śloka 3
rājavr̥kṣaphalōśīrakāśmaryaghanapadmakāt| kvāthaḥ saśarkarākṣaudrō viṣajvaraharaḥ param||3||
राजवृक्षफलोशीरकाश्मर्यघनपद्मकात्| क्वाथः सशर्कराक्षौद्रो विषज्वरहरः परम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAdau yogAntarANi (4) · Śloka 4
pītā taṇḍulatōyēna kaṭukā sasitōpalā| viṣajvaraharā'jājī jīvakarṣabhakōtpalam| kōlamajjasitādhānyabhārṅgī yaṣṭyāhvakēsaram| viṣajvaravamiśvāsakāsatr̥ṣṇānibarhaṇam| triphalāragvadhavyāghrīkvāthō jvaravibandhajit| bālabilvavacāmustākaṣāyaḥ sapunarnavaḥ| jvarāgnisādaśvayathūnnihanti viṣasambhavān||4||
पीता तण्डुलतोयेन कटुका ससितोपला| विषज्वरहराऽजाजी जीवकर्षभकोत्पलम्| कोलमज्जसिताधान्यभार्ङ्गी यष्ट्याह्वकेसरम्| विषज्वरवमिश्वासकासतृष्णानिबर्हणम्| त्रिफलारग्वधव्याघ्रीक्वाथो ज्वरविबन्धजित्| बालबिल्ववचामुस्ताकषायः सपुनर्नवः| ज्वराग्निसादश्वयथून्निहन्ति विषसम्भवान्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidehikAdi shvAsakAsajvare (5) · Śloka 5
vaidēhikārāmaṭhakaṁ kapittharasasaindhavam| sasitāmākṣikaṁ līḍhaṁ śvāsakāsajvarāpaham||5||
वैदेहिकारामठकं कपित्थरससैन्धवम्| ससितामाक्षिकं लीढं श्वासकासज्वरापहम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShakAsacikitsA (6) · Śloka 6
sadrākṣānāgarāṁ kr̥ṣṇāmathavā savarāghanām| līḍvājyamadhunā kāsānmucyatē viṣasambhavāt| sapāṭhāñjanamañjiṣṭhādviniśāmadhukaṁ tathā| yaṣṭyāhvamambhasā pītvā.......................||6||
सद्राक्षानागरां कृष्णामथवा सवराघनाम्| लीड्वाज्यमधुना कासान्मुच्यते विषसम्भवात्| सपाठाञ्जनमञ्जिष्ठाद्विनिशामधुकं तथा| यष्ट्याह्वमम्भसा पीत्वा.......................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShavamIcikitsA (7) · Śloka 7
.....................................maricairavacūrṇitam| viṣavamyāṁ pibētkvāthaṁ bilvamūlādrajō'thavā| dhātrīparuṣakadrākṣāmadhukaṁ payasā drutam| vēllāgryāñjanasōśīrayaṣṭyailākaṇakēsaram| lihyānmaricakumbhīṁ vā ghr̥tapuṣparasadrutām| kṣīrivr̥kṣāṅkurakṣaudrasitāstr̥ḍvamathucchidaḥ| jīrṇaśālyōdanaṁ kṣaudraṁ kṣīraṁ candanasādhitam| śītāmbhō'nupibēd bhuktvā viṣacchardimapōhati||7||
....................................ंअरिचैरवचूर्णितम्| विषवम्यां पिबेत्क्वाथं बिल्वमूलाद्रजोऽथवा| धात्रीपरुषकद्राक्षामधुकं पयसा द्रुतम्| वेल्लाग्र्याञ्जनसोशीरयष्ट्यैलाकणकेसरम्| लिह्यान्मरिचकुम्भीं वा घृतपुष्परसद्रुताम्| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्षौद्रसितास्तृड्वमथुच्छिदः| जीर्णशाल्योदनं क्षौद्रं क्षीरं चन्दनसाधितम्| शीताम्भोऽनुपिबेद् भुक्त्वा विषच्छर्दिमपोहति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajashvAse cikitsA (8) · Śloka 8
tailagōviḍrasakṣaudrairlihyāt kr̥ṣṇāpriyaṅgukē| śvāsī kṣaudrēṇa vā drākṣāśr̥ṅgīmāgadhikāsitāḥ| guḍanāgaravaidēhīvijayāmalakāni vā||8||
तैलगोविड्रसक्षौद्रैर्लिह्यात् कृष्णाप्रियङ्गुके| श्वासी क्षौद्रेण वा द्राक्षाशृङ्गीमागधिकासिताः| गुडनागरवैदेहीविजयामलकानि वा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajahidhmAyAM cikitsA (9) · Śloka 9
hidhmāyāṁ śaṅkhakanakakaṭukāsvarṇagairikam| vēllaśuṇṭhīkaṇōśīrarajanīdvitayāni vā| lihyādvā vyōṣamr̥dvīkāṁ bījapūrarasēna vā| sakṣaudraṁ vālakarajaḥ kvāthaṁ vā saguḍaṁ pibēt| viśvabhēṣajagāyatrīharidrāmaradārujam| dantīndravāruṇīdvīpīkalkaṁ sauvīrakēṇa vā||9||
हिध्मायां शङ्खकनककटुकास्वर्णगैरिकम्| वेल्लशुण्ठीकणोशीररजनीद्वितयानि वा| लिह्याद्वा व्योषमृद्वीकां बीजपूररसेन वा| सक्षौद्रं वालकरजः क्वाथं वा सगुडं पिबेत्| विश्वभेषजगायत्रीहरिद्रामरदारुजम्| दन्तीन्द्रवारुणीद्वीपीकल्कं सौवीरकेण वा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajatRuNmUrcchayoH cikitsA (10) · Śloka 10
tr̥ṇmūrcchayōrāśirasō lēpasēkā himā hitāḥ| ambhōjanālakusumacandanōśīramauktikaiḥ| vaihāyasasitātōyakṣīrājyēkṣurasāplutaiḥ| vījanaṁ tālavr̥ntēna śītē sikatilē sthitiḥ| kamalōtpalakiñjalkapaṭalāvr̥tavāriṣu| viṣatr̥ḍdāhamūrcchāghnaṁ sarasīṣvavagāhanam||10||
तृण्मूर्च्छयोराशिरसो लेपसेका हिमा हिताः| अम्भोजनालकुसुमचन्दनोशीरमौक्तिकैः| वैहायससितातोयक्षीराज्येक्षुरसाप्लुतैः| वीजनं तालवृन्तेन शीते सिकतिले स्थितिः| कमलोत्पलकिञ्जल्कपटलावृतवारिषु| विषतृड्दाहमूर्च्छाघ्नं सरसीष्ववगाहनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAyAM visheSheNa cikitsA (11) · Śloka 11
viṣavēgasamutthāyāṁ tr̥ṣṇāyāṁ lājatarpaṇam| śarkarādāḍimakṣaudrasalilāplāvitaṁ pibēt| vaṭavētasajambvāmrasēvyatōyaṁ ca śītalam||11||
विषवेगसमुत्थायां तृष्णायां लाजतर्पणम्| शर्करादाडिमक्षौद्रसलिलाप्लावितं पिबेत्| वटवेतसजम्ब्वाम्रसेव्यतोयं च शीतलम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajAtisAre cikitsA (12) · Śloka 12
bhūnimbamustakaṭukātrāyantīndrayavān samān| dvau bhāgau citrakādaṣṭau kuṭajādvāriṇā pibēt| viṣātisārōdāvartakāsaśvāsajvarāpaham| lōdhramōcarasāmbaṣṭhādhātakīstaṇḍulāmbunā| samākṣikā pibēttadvannāgarātiviṣābhayāḥ| sadhātakīḥ sakuṭajāḥ sāñjanāḥ ślakṣṇacūrṇitāḥ| pāṭhānāgaracūrṇaṁ vā dadhnā yuktaṁ samākṣikam||12||
भूनिम्बमुस्तकटुकात्रायन्तीन्द्रयवान् समान्| द्वौ भागौ चित्रकादष्टौ कुटजाद्वारिणा पिबेत्| विषातिसारोदावर्तकासश्वासज्वरापहम्| लोध्रमोचरसाम्बष्ठाधातकीस्तण्डुलाम्बुना| समाक्षिका पिबेत्तद्वन्नागरातिविषाभयाः| सधातकीः सकुटजाः साञ्जनाः श्लक्ष्णचूर्णिताः| पाठानागरचूर्णं वा दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastirugAdiShu cikitsA (13) · Śloka 13
bastirugvartanāhēṣu phalavartiṁ prayōjayēt| sāragvadhāṁ satrivr̥tāṁ sōpakulyāṁ harītakīm| pibēd ghr̥tēna sakṣaudrāṁ bastiśūlādināśinīm| gr̥hadhūmanataśyāmānīlinītaṇḍulīyakaiḥ| siddhaṁ vājyaṁ tathā'siddhaṁ varākvāthatrivr̥dyutam||13||
बस्तिरुग्वर्तनाहेषु फलवर्तिं प्रयोजयेत्| सारग्वधां सत्रिवृतां सोपकुल्यां हरीतकीम्| पिबेद् घृतेन सक्षौद्रां बस्तिशूलादिनाशिनीम्| गृहधूमनतश्यामानीलिनीतण्डुलीयकैः| सिद्धं वाज्यं तथाऽसिद्धं वराक्वाथत्रिवृद्युतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddharuji cikitsA (14) · Śloka 14
kākōlīkṣīrivr̥dvātvagdrākṣāyaṣṭyāhvaśarkarāḥ| nasyaṁ viṣaśirōrugghnaṁ saṁyōjyaṁ śītavāriṇā||14||
काकोलीक्षीरिवृद्वात्वग्द्राक्षायष्ट्याह्वशर्कराः| नस्यं विषशिरोरुग्घ्नं संयोज्यं शीतवारिणा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajashvayathau cikitsA (15) · Śloka 15
śvayathau śuddhakōṣṭhasya payaḥpānē hitaṁ śr̥tam| viśvabhēṣajavaidēhīkaṭukādēvadārubhiḥ| surasāmūlakalkairvā chāgaṁ vā pippalīśr̥tam| triphalāyāḥ kaṣāyēṇa trivr̥tā bhāvitā tryaham| ālōḍya sarpiṣā pītā viṣaśvayathunāśinī| madhuvēllavarāvyōṣasurāhvōśīrapadmakaiḥ| viṣaśvayathujillēpastathā svādukaṣāyakaiḥ| śirīṣapuṣpā'hiśirōnatakuṣṭhairghr̥tānvitaḥ| dhūpō'gadaḥ śvayathujitsamastaviṣanāśanaḥ||15||
श्वयथौ शुद्धकोष्ठस्य पयःपाने हितं शृतम्| विश्वभेषजवैदेहीकटुकादेवदारुभिः| सुरसामूलकल्कैर्वा छागं वा पिप्पलीशृतम्| त्रिफलायाः कषायेण त्रिवृता भाविता त्र्यहम्| आलोड्य सर्पिषा पीता विषश्वयथुनाशिनी| मधुवेल्लवराव्योषसुराह्वोशीरपद्मकैः| विषश्वयथुजिल्लेपस्तथा स्वादुकषायकैः| शिरीषपुष्पाऽहिशिरोनतकुष्ठैर्घृतान्वितः| धूपोऽगदः श्वयथुजित्समस्तविषनाशनः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUtidaMshe cikitsA (16) · Śloka 16
alpēnāpyapacārēṇa daṁśaḥ pūtitvamaśnutē| prāyō na sahatē tīkṣṇamuṣṇaṁ vā bhēṣajaṁ viṣam| madhurasnigdhaśītāni yuñjyāttasmādviṣavraṇē| sēkālēpāṁśca sakṣīraiḥ kaṣāyaiḥ kṣīrivr̥kṣajaiḥ| nyagrōdhaśr̥ṅgamadhukatilasarṣapasaindhavam| sābhayā nimbapatrājyaṁ daṁśapūtitvanāśanam| karṇikāpātanaṁ śrēṣṭhaṁ viṣavraṇavināśanam||16||
अल्पेनाप्यपचारेण दंशः पूतित्वमश्नुते| प्रायो न सहते तीक्ष्णमुष्णं वा भेषजं विषम्| मधुरस्निग्धशीतानि युञ्ज्यात्तस्माद्विषव्रणे| सेकालेपांश्च सक्षीरैः कषायैः क्षीरिवृक्षजैः| न्यग्रोधशृङ्गमधुकतिलसर्षपसैन्धवम्| साभया निम्बपत्राज्यं दंशपूतित्वनाशनम्| कर्णिकापातनं श्रेष्ठं विषव्रणविनाशनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAve cikitsA (17) · Śloka 17
raktē sravatyatibhr̥śaṁ ghr̥taṁ samaricaṁ pibēt| taṇḍulīyakamūlēna sitayā vā samanvitam| daṁśaṁ pralēpayēccāsya dārvyāsu ślakṣṇapiṣṭayā| sitōpalākṣaudrakr̥tacchāgadugdhāni nāvanam| śamīkalkaṁ pibēcchlakṣṇamaṅgaṁ limpēdviśālayā| nāvanē hēmaśuklā ca tataḥ śāmyati śōṇitam||17||
रक्ते स्रवत्यतिभृशं घृतं समरिचं पिबेत्| तण्डुलीयकमूलेन सितया वा समन्वितम्| दंशं प्रलेपयेच्चास्य दार्व्यासु श्लक्ष्णपिष्टया| सितोपलाक्षौद्रकृतच्छागदुग्धानि नावनम्| शमीकल्कं पिबेच्छ्लक्ष्णमङ्गं लिम्पेद्विशालया| नावने हेमशुक्ला च ततः शाम्यति शोणितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAnile cikitsA (18) · Śloka 18
kr̥śasyātisrutē raktē rūkṣairatyarthasēvitaiḥ| viṣasya ca svabhāvēna mātariśvā prakupyati| unmādākṣēpakamanōbhraṁśāpasmr̥tayastataḥ| tatrēṣṭaṁ snēhanaṁ bastinasyapradhamanāñjanam| nāgadantyabhayākuṣṭhapippalīvr̥ṣakaṭphalam| bhallātakāsthitrikaṭukābilvaprativiṣāgnikāḥ| sakṣīraṁ tairghr̥taṁ siddhaṁ viṣavātavikārajit| pibēdēraṇḍatailaṁ vā chāgamāṁsarasānvitam| aikadhyaṁ ghr̥tatailaṁ vā mēdhyamāsarasāśanaṇaḥ| kārpāsamūlaṁ maricaṁ haridrē naladaṁ nalam| pippalīṁ svarjikāṁ kuṣṭhaṁ jalēnālōḍya pāyayēt| unmattaṁ viṣavātēna tathā'pasmāriṇaṁ naram| vacāhaṁsapadīvyōṣadadhitthaṁ hastipippalīm| dēvadārubalābilvakr̥mijitkuṣṭhaṭuṇṭukam| lōdhrākhukarṇyativiṣāḥ kṣīraṁ sarpiśca pāyayēt| nihanti pānābhyaṅgābhyāṁ ghr̥taṁ sarvaviṣāṇi tat||18||
कृशस्यातिस्रुते रक्ते रूक्षैरत्यर्थसेवितैः| विषस्य च स्वभावेन मातरिश्वा प्रकुप्यति| उन्मादाक्षेपकमनोभ्रंशापस्मृतयस्ततः| तत्रेष्टं स्नेहनं बस्तिनस्यप्रधमनाञ्जनम्| नागदन्त्यभयाकुष्ठपिप्पलीवृषकट्फलम्| भल्लातकास्थित्रिकटुकाबिल्वप्रतिविषाग्निकाः| सक्षीरं तैर्घृतं सिद्धं विषवातविकारजित्| पिबेदेरण्डतैलं वा छागमांसरसान्वितम्| ऐकध्यं घृततैलं वा मेध्यमासरसाशनणः| कार्पासमूलं मरिचं हरिद्रे नलदं नलम्| पिप्पलीं स्वर्जिकां कुष्ठं जलेनालोड्य पाययेत्| उन्मत्तं विषवातेन तथाऽपस्मारिणं नरम्| वचाहंसपदीव्योषदधित्थं हस्तिपिप्पलीम्| देवदारुबलाबिल्वकृमिजित्कुष्ठटुण्टुकम्| लोध्राखुकर्ण्यतिविषाः क्षीरं सर्पिश्च पाययेत्| निहन्ति पानाभ्यङ्गाभ्यां घृतं सर्वविषाणि तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheSharogeShu cikitsA (19) · Śloka 19
pratikuryādyathāsvaṁ ca rōgēṣvēnaṁ parēṣu ca| dōṣānubandhamālōcya viṣatantrāvirōdhataḥ||19||
प्रतिकुर्याद्यथास्वं च रोगेष्वेनं परेषु च| दोषानुबन्धमालोच्य विषतन्त्राविरोधतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasheShe cikitsA (20) · Śloka 20
dr̥śyaśabdāgadairasya viṣaśēṣaṁ nivartayēt| alpamapyavaśiṣṭaṁ hi vyādhayē maraṇāya vā||20||
दृश्यशब्दागदैरस्य विषशेषं निवर्तयेत्| अल्पमप्यवशिष्टं हि व्याधये मरणाय वा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAgadaH (21) · Śloka 21
dhavāśvakarṇatiniśakaraghāṭakapītanān| palāśāmrātakakubhapāribhadrakatilvakān| kapitthakuṭajāṅkōlapragrahāmalakībhujān| śamīślēṣmātakānantagōjīyamalakaṇṭakān| gōpaghōṇṭāhimārau ca bhasmīkr̥tyāmbhasā gavām| kṣārakalpēna visrāvya pacētkṣiptvā'vacūrṇitān| pippalīdvayakōśāmrasaptaparṇailavālukān| varāṅgacōcamañjiṣṭhākuṣṭhavañjulaṭuṇṭukān| viḍaṅgātiviṣānantāsarṣapātaṇḍulīyakān| surāhvasaralaplakṣagr̥hadhūmakarañjakān| nāgadantī sutaśrēṇī niculaṁ varuṇaṁ vacām| varddhamānamayō bilvaṁ kṣāravatpākamāgatam| tallōhakumbhē nihitaṁ kāryaṁ sannihitaṁ sadā| tēna dundubhimālimpēt patākāstaraṇāni ca| darśanaśravaṇasparśairnirviṣaṁ tāni kurvatē| pānātkṣārāgadaścaiṣa viṣaṁ sthāvarajaṅgamam| śūlagulmōdarājīrṇaśvāsakāsāśmaśarkarāḥ| śōphārśōgrahaṇīdōṣānaruciṁ ca niyacchati| api takṣakatulyānāṁ sarpāṇāṁ darpanāśanaḥ||21||
धवाश्वकर्णतिनिशकरघाटकपीतनान्| पलाशाम्रातककुभपारिभद्रकतिल्वकान्| कपित्थकुटजाङ्कोलप्रग्रहामलकीभुजान्| शमीश्लेष्मातकानन्तगोजीयमलकण्टकान्| गोपघोण्टाहिमारौ च भस्मीकृत्याम्भसा गवाम्| क्षारकल्पेन विस्राव्य पचेत्क्षिप्त्वाऽवचूर्णितान्| पिप्पलीद्वयकोशाम्रसप्तपर्णैलवालुकान्| वराङ्गचोचमञ्जिष्ठाकुष्ठवञ्जुलटुण्टुकान्| विडङ्गातिविषानन्तासर्षपातण्डुलीयकान्| सुराह्वसरलप्लक्षगृहधूमकरञ्जकान्| नागदन्ती सुतश्रेणी निचुलं वरुणं वचाम्| वर्द्धमानमयो बिल्वं क्षारवत्पाकमागतम्| तल्लोहकुम्भे निहितं कार्यं सन्निहितं सदा| तेन दुन्दुभिमालिम्पेत् पताकास्तरणानि च| दर्शनश्रवणस्पर्शैर्निर्विषं तानि कुर्वते| पानात्क्षारागदश्चैष विषं स्थावरजङ्गमम्| शूलगुल्मोदराजीर्णश्वासकासाश्मशर्कराः| शोफार्शोग्रहणीदोषानरुचिं च नियच्छति| अपि तक्षकतुल्यानां सर्पाणां दर्पनाशनः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sugandhAkhyo~agadaH (22) · Śloka 22
śrīvēṣṭakamanōhvālaṁ sasarjarasavālakam| karṣāṁśaṁ nāgapuṣpasya prakuñcaṁ truṭi viṁśakam| harēṇavaḥ catuḥṣaṣṭiḥ kuṭannaṭacatuṣṭayam| śatāhvāṁ ṣōḍaśaitāni puṣyē sambhr̥tya pēṣayēt| āślēṣāsu gavāṁ madhyē śastramantrābhirakṣitam| kumāryā snātayā tatra mantrō'yaṁ viṣṇunirmitaḥ| mātā mē vijayā nāma jayō nāma pitā mama| ajayyasya ca putrō'sau jayē ca vijayāmi ca| sugandhākhyō'yamagadō nityaṁ dēhavilēpanāt| abhaṅgakaraṇō yuddhē vivādē ca jayāvahaḥ| anēna lēpitāśchatradundubhidhvajatōraṇāḥ| dr̥ṣṭaspr̥ṣṭaśrutā ghnanti viṣaṁ sthāvarajaṅgamam| bhūtabālagrahōnmādān gēhasthō'pi nivārayēt||22||
श्रीवेष्टकमनोह्वालं ससर्जरसवालकम्| कर्षांशं नागपुष्पस्य प्रकुञ्चं त्रुटि विंशकम्| हरेणवः चतुःषष्टिः कुटन्नटचतुष्टयम्| शताह्वां षोडशैतानि पुष्ये सम्भृत्य पेषयेत्| आश्लेषासु गवां मध्ये शस्त्रमन्त्राभिरक्षितम्| कुमार्या स्नातया तत्र मन्त्रोऽयं विष्णुनिर्मितः| माता मे विजया नाम जयो नाम पिता मम| अजय्यस्य च पुत्रोऽसौ जये च विजयामि च| सुगन्धाख्योऽयमगदो नित्यं देहविलेपनात्| अभङ्गकरणो युद्धे विवादे च जयावहः| अनेन लेपिताश्छत्रदुन्दुभिध्वजतोरणाः| दृष्टस्पृष्टश्रुता घ्नन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| भूतबालग्रहोन्मादान् गेहस्थोऽपि निवारयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsugandho~agadaH (23) · Śloka 23
prapauṇḍarīkasaraladēvadārukuṭannaṭam| jaṭāśatāhvātiviṣātilaparṇī sugandhikā| nīlīyavapulābhārṅgīmadhuyaṣṭyailavālukam| tōyatōyadakālīyatagaradhyāmakatvacaḥ| nakhapadmakapunnāgapatrakālānusārikāḥ| tālīsapatraṁ maricaṁ jōṅgakaṁ candanadvayam| dvyēlā dvisēvyā dviśvētā dviniśā naladadvayam| lākṣāśītaśivavyōṣaphalinīdhānyagairikam| śailēyakaśilāpuṣpagranthilācōrakābhayāḥ| arkasthaiṇēyapr̥thvīkākaṭukācandrarājayaḥ| kaliṅgakaḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṁ lavaṇapañcakam| śrīparṇikāśmarīśēluśiṁśapāsinduvārajāḥ| campakāśōkasurasasumanāstilvakōdbhavāḥ| pāṭalyāstr̥ṇaśūlyāśca prasavāḥ kumudōtpalam| tiniśārjunaśamyākadhavapuṣpaṁ sapaṅkajam| pañcāśītēridaṁ cūrṇaṁ samūtraghr̥tamākṣikam| nidhāpayēt gavāṁ śr̥ṅgē manuṣyē punarāharēt| bhagnaskandhaṁ vivr̥tākṣaṁ mr̥tyōrdaṁṣṭrāntaraṁ gatam| mahāsugandhō nāmnā'yamativīryō'titējasā| vārayatyatidurvāraṁ viṣāgniṁ vāsukērapi| nr̥pō'nēnānuliptāṅgō bhavēt sarvajanapriyaḥ| tējasvitāṁ ca labhatē rājakasyāpi madhyagaḥ||23||
प्रपौण्डरीकसरलदेवदारुकुटन्नटम्| जटाशताह्वातिविषातिलपर्णी सुगन्धिका| नीलीयवपुलाभार्ङ्गीमधुयष्ट्यैलवालुकम्| तोयतोयदकालीयतगरध्यामकत्वचः| नखपद्मकपुन्नागपत्रकालानुसारिकाः| तालीसपत्रं मरिचं जोङ्गकं चन्दनद्वयम्| द्व्येला द्विसेव्या द्विश्वेता द्विनिशा नलदद्वयम्| लाक्षाशीतशिवव्योषफलिनीधान्यगैरिकम्| शैलेयकशिलापुष्पग्रन्थिलाचोरकाभयाः| अर्कस्थैणेयपृथ्वीकाकटुकाचन्द्रराजयः| कलिङ्गकः सर्जरसः कुष्ठं लवणपञ्चकम्| श्रीपर्णिकाश्मरीशेलुशिंशपासिन्दुवारजाः| चम्पकाशोकसुरससुमनास्तिल्वकोद्भवाः| पाटल्यास्तृणशूल्याश्च प्रसवाः कुमुदोत्पलम्| तिनिशार्जुनशम्याकधवपुष्पं सपङ्कजम्| पञ्चाशीतेरिदं चूर्णं समूत्रघृतमाक्षिकम्| निधापयेत् गवां शृङ्गे मनुष्ये पुनराहरेत्| भग्नस्कन्धं विवृताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम्| महासुगन्धो नाम्नाऽयमतिवीर्योऽतितेजसा| वारयत्यतिदुर्वारं विषाग्निं वासुकेरपि| नृपोऽनेनानुलिप्ताङ्गो भवेत् सर्वजनप्रियः| तेजस्वितां च लभते राजकस्यापि मध्यगः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItoShNaviShaye sAmAnyaniyamaH (24) · Śloka 24
śītamēva ca kurvīta vidhānaṁ viṣarōgiṇām| muktvā kīṭaviṣaṁ taddhi śītēnābhipravarddhatē||24||
शीतमेव च कुर्वीत विधानं विषरोगिणाम्| मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्द्धते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShe pathyam (25) · Śloka 25
śālayaḥ ṣaṣṭikā jīrṇāḥ kōradūṣāḥ priyaṅgavaḥ| mudgō harēṇustuvarī paṭōlaṁ vētrapallavāḥ| taṇḍulīyakajīvantī vārtākaṁ suniṣaṇṇakaḥ| jāṅgalaṁ dāḍimaṁ dhātrī kapitthaṁ saindhavaṁ sitā| avidāhi yadanyacca vijñāyānnasvarūpataḥ| tattaddadyādviṣārttēbhyaḥ kāryā vyañjanasaṁskr̥tiḥ| kaṣāyairviṣahantr̥ṇāṁ ghr̥taiḥ kalyāṇakādibhiḥ| divyasārasakūpōtthamanyadvā śr̥taśītalam| madhvāmalakayuktaṁ vā viṣārttaḥ salilaṁ pibēt| nadītaṭākajaṁ tyājyaṁ viśēṣēṇa ghanāgamē| śuklavastrōdarāyātaiḥ sukr̥tāḥ saktavō yavaiḥ| takrēṇa saghr̥tāḥ pītāḥ paramaṁ viṣanāśanāḥ||25||
शालयः षष्टिका जीर्णाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः| मुद्गो हरेणुस्तुवरी पटोलं वेत्रपल्लवाः| तण्डुलीयकजीवन्ती वार्ताकं सुनिषण्णकः| जाङ्गलं दाडिमं धात्री कपित्थं सैन्धवं सिता| अविदाहि यदन्यच्च विज्ञायान्नस्वरूपतः| तत्तद्दद्याद्विषार्त्तेभ्यः कार्या व्यञ्जनसंस्कृतिः| कषायैर्विषहन्तृणां घृतैः कल्याणकादिभिः| दिव्यसारसकूपोत्थमन्यद्वा शृतशीतलम्| मध्वामलकयुक्तं वा विषार्त्तः सलिलं पिबेत्| नदीतटाकजं त्याज्यं विशेषेण घनागमे| शुक्लवस्त्रोदरायातैः सुकृताः सक्तवो यवैः| तक्रेण सघृताः पीताः परमं विषनाशनाः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShe apathyam (26) · Śloka 26
tilamadyakulatthakṣutkrudbhayāyāsamaithunam| varjayēdviṣamuktō'pi divāsvapnaṁ viśēṣataḥ||26||
तिलमद्यकुलत्थक्षुत्क्रुद्भयायासमैथुनम्| वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviShanaralakShaNam (27-47) · Śloka 47
praśāntadōṣaṁ prakr̥tisthadhātu māhārakāmaṁ samamūtraviṭkam| prasannavarṇēndriyacittacēṣṭaṁ vaidyō'vagacchēdaviṣaṁ manuṣyam||27|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tā- vaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē viṣōpadrava- pratiṣēdhō nāma saptacatvāriṁśō'dhyāyaḥ||47||
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातु माहारकामं सममूत्रविट्कम्| प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम्||२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे विषोपद्रव- प्रतिषेधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon