9. jvaracikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ജ്വരചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

വിജ്വരം ജ്വരസന്ദേഹം പര്യപൃച്ഛത് പുനര്വസുമ്| വിവിക്തേ ശാന്തമാസീനമഗ്നിവേശഃ കൃതാഞ്ജലിഃ||൩||

Adhikarana 3 (4-10) · Śloka 10

ദേഹേന്ദ്രിയമനസ്താപീ സര്വരോഗാഗ്രജോ ബലീ| ജ്വരഃ പ്രധാനോ രോഗാണാമുക്തോ ഭഗവതാ പുരാ||൪|| തസ്യ പ്രാണിസപത്നസ്യ ധ്രുവസ്യ പ്രലയോദയേ| പ്രകൃതിം ച പ്രവൃത്തിം ച പ്രഭാവം കാരണാനി ച||൫|| പൂര്വരൂപമധിഷ്ഠാനം ബലകാലാത്മലക്ഷണമ്| വ്യാസതോ വിധിഭേദാച്ച പൃഥഗ്ഭിന്നസ്യ ചാകൃതിമ്||൬|| ലിങ്ഗമാമസ്യ ജീര്ണസ്യ സൌഷധം ച ക്രിയാക്രമമ്| വിമുഞ്ചതഃ പ്രശാന്തസ്യ ചിഹ്നം യച്ച പൃഥക് പൃഥക്||൭|| ജ്വരാവസൃഷ്ടോ രക്ഷ്യശ്ച യാവത്കാലം യതോ യതഃ| പ്രശാന്തഃ കാരണൈര്യൈശ്ച പുനരാവര്തതേ ജ്വരഃ||൮|| യാശ്ചാപി പുനരാവൃത്തം ക്രിയാഃ പ്രശമയന്തി തമ്| ജഗദ്ധിതാര്ഥം തത് സര്വം ഭഗവന്! വക്തുമര്ഹസി||൯|| തദഗ്നിവേശസ്യ വചോ നിശമ്യ ഗുരുരബ്രവീത്| ജ്വരാധികാരേ യദ്വാച്യം തത് സൌമ്യ! നിഖിലം ശൃണു||൧൦||

Adhikarana 4 (11) · Śloka 11

ജ്വരോ വികാരോ രോഗശ്ച വ്യാധിരാതങ്ക ഏവ ച| ഏകോऽര്ഥോ നാമപര്യായൈര്വിവിധൈരഭിധീയതേ||൧൧||

Adhikarana 5 (12) · Śloka 12

തസ്യ പ്രകൃതിരുദ്ദിഷ്ടാ ദോഷാഃ ശാരീരമാനസാഃ| ദേഹിനം ന ഹി നിര്ദോഷം ജ്വരഃ സമുപസേവതേ||൧൨||

Adhikarana 6 (13) · Śloka 14

ക്ഷയസ്തമോ ജ്വരഃ പാപ്മാ മൃത്യുശ്ചോക്താ യമാത്മകാഃ| പഞ്ചത്വപ്രത്യയാന്നൃൗണാം ക്ലിശ്യതാം സ്വേന കര്മണാ||൧൩|| ഇത്യസ്യ പ്രകൃതിഃ പ്രോക്താ, ...|൧൪|

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

... പ്രവൃത്തിസ്തു പരിഗ്രഹാത്| നിദാനേ പൂര്വമുദ്ദിഷ്ടാ രുദ്രകോപാച്ച ദാരുണാത്||൧൪||

Adhikarana 8 (15-25) · Śloka 25

ദ്വിതീയേ ഹി യുഗേ ശര്വമക്രോധവ്രതമാസ്ഥിതമ്| ദിവ്യം സഹസ്രം വര്ഷാണാമസുരാ അഭിദുദ്രുവുഃ||൧൫|| തപോവിഘ്നാശനാഃ കര്തും തപോവിഘ്നം മഹാത്മനഃ| പശ്യന് സമര്ഥശ്ചോപേക്ഷാം ചക്രേ ദക്ഷഃ പ്രജാപതിഃ||൧൬|| പുനര്മാഹേശ്വരം ഭാഗം ധ്രുവം ദക്ഷഃ പ്രജാപതിഃ| യജ്ഞേ ന കല്പയാമാസ പ്രോച്യമാനഃ സുരൈരപി||൧൭|| ഋചഃ പശുപതേര്യാശ്ച ശൈവ്യ ആഹതയശ്ച യാഃ| യജ്ഞസിദ്ധിപ്രദാസ്താഭിര്ഹീനം ചൈവ സ ഇഷ്ടവാന്||൧൮|| അഥോത്തീര്ണവ്രതോ ദേവോ ബുദ്ധ്വാ ദക്ഷവ്യതിക്രമമ്| രുദ്രോ രൌദ്രം പുരസ്കൃത്യ ഭാവമാത്മവിദാത്മനഃ||൧൯|| സൃഷ്ട്വാ ലലാടേ ചക്ഷുര്വൈ ദഗ്ധ്വാ താനസുരാന് പ്രഭുഃ| ബാലം ക്രോധാഗ്നിസന്തപ്തമസൃജത് സത്രനാശനമ്||൨൦|| തതോ യജ്ഞഃ സ വിധ്വസ്തോ വ്യഥിതാശ്ച ദിവൌകസഃ| ദാഹവ്യഥാപരീതാശ്ച ഭ്രാന്താ ഭൂതഗണാ ദിശഃ||൨൧|| അഥേശ്വരം ദേവഗണഃ സഹ സപ്തര്ഷിഭിര്വിഭുമ്| തമൃഗ്ഭിരസ്തുവന് യാവച്ഛൈവേ ഭാവേ ശിവഃ സ്ഥിതഃ||൨൨|| ശിവം ശിവായ ഭൂതാനാം സ്ഥിതം ജ്ഞാത്വാ കൃതാഞ്ജലിഃ| ഭിയാ ഭസ്മപ്രഹരണസ്ത്രിശിരാ നവലോചനഃ||൨൩|| ജ്വാലാമാലാകുലോ രൌദ്രോ ഹ്രസ്വജങ്ഘോദരഃ ക്രമാത്| ക്രോധാഗ്നിരുക്തവാന് ദേവമഹം കിം കരവാണി തേ||൨൪|| തമുവാചേശ്വരഃ ക്രോധം ജ്വരോ ലോകേ ഭവിഷ്യസി| ജന്മാദൌ നിധനേ ച ത്വമപചാരാന്തരേഷു ച||൨൫||

Adhikarana 9 (26) · Śloka 27

സന്താപഃ സാരുചിസ്തൃഷ്ണാ സാങ്ഗമര്ദോ ഹൃദി വ്യഥാ| ജ്വരപ്രഭാവോ, ജന്മാദൌ നിധനേ ച മഹത്തമഃ||൨൬|| പ്രകൃതിശ്ച പ്രവൃത്തിശ്ച പ്രഭാവശ്ച പ്രദര്ശിതഃ|൨൭|

Adhikarana 10 (27) · Śloka 27

നിദാനേ കാരണാന്യഷ്ടൌ പൂര്വോക്താനി വിഭാഗശഃ||൨൭||

Adhikarana 11 (28-29) · Śloka 29

ആലസ്യം നയനേ സാസ്രേ ജൃമ്ഭണം ഗൌരവം ക്രമഃ| ജ്വലനാതപവായ്വമ്ബുഭക്തിദ്വേഷാവനിശ്ചിതൌ||൨൮|| അവിപാകാസ്യവൈരസ്യേ ഹാനിശ്ച ബലവര്ണയോഃ| ശീലവൈകൃതമല്പം ച ജ്വരലക്ഷണമഗ്രജമ്||൨൯||

Adhikarana 12 (30) · Śloka 30

കേവലം സമനസ്കം ച ജ്വരാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ| ശരീരം, ബലകാലസ്തു നിദാനേ സമ്പ്രദര്ശിതഃ||൩൦||

Adhikarana 13 (31) · Śloka 31

ജ്വരപ്രത്യാത്മികം ലിങ്ഗം സന്താപോ ദേഹമാനസഃ| ജ്വരേണാവിശതാ ഭൂതം ന ഹി കിഞ്ചിന്ന തപ്യതേ||൩൧||

Adhikarana 14 (32-35) · Śloka 35

ദ്വിവിധോ വിധിഭേദേന ജ്വരഃ ശാരീരമാനസഃ| പുനശ്ച ദ്വിവിധോ ദൃഷ്ടഃ സൌമ്യശ്ചാഗ്നേയ ഏവ വാ||൩൨|| അന്തര്വേഗോ ബഹിര്വേഗോ ദ്വിവിധഃ പുനരുച്യതേ| പ്രാകൃതോ വൈകൃതശ്ചൈവ സാധ്യശ്ചാസാധ്യ ഏവ ച||൩൩|| പുനഃ പഞ്ചവിധോ ദൃഷ്ടോ ദോഷകാലബലാബലാത്| സന്തതഃ സതതോऽന്യേദ്യുസ്തൃതീയകചതുര്ഥകൌ||൩൪|| പുനരാശ്രയഭേദേന ധാതൂനാം സപ്തധാ മതഃ| ഭിന്നഃ കാരണഭേദേന പുനരഷ്ടവിധോ ജ്വരഃ||൩൫||

Adhikarana 15 (36) · Śloka 37

ശാരീരോ ജായതേ പൂര്വം ദേഹേ, മനസി മാനസഃ| വൈചിത്ത്യമരതിര്ഗ്ലാനിര്മനസസ്താപലക്ഷണമ്||൩൬|| ഇന്ദ്രിയാണാം ച വൈകൃത്യം ജ്ഞേയം സന്താപലക്ഷണമ്|൩൭|

Adhikarana 16 (37) · Śloka 38

വാതപിത്താത്മകഃ ശീതമുഷ്ണം വാതകഫാത്മകഃ||൩൭|| ഇച്ഛത്യുഭയമേതത്തു ജ്വരോ വ്യാമിശ്രലക്ഷണഃ|൩൮|

Adhikarana 17 (38) · Śloka 39

യോഗവാഹഃ പരം വായുഃ സംയോഗാദുഭയാര്ഥകൃത്||൩൮|| ദാഹകൃത്തേജസാ യുക്തഃ, ശീതകൃത് സോമസംശ്രയാത്|൩൯|

Adhikarana 18 (39-41) · Śloka 41

അന്തര്ദാഹോऽധികസ്തൃഷ്ണാ പ്രലാപഃ ശ്വസനം ഭ്രമഃ||൩൯|| സന്ധ്യസ്ഥിശൂലമസ്വേദോ ദോഷവര്ചോവിനിഗ്രഹഃ| അന്തര്വേഗസ്യ ലിങ്ഗാനി ജ്വരസ്യൈതാനി ലക്ഷയേത്||൪൦|| സന്താപോऽഭ്യധികോ ബാഹ്യസ്തൃഷ്ണാദീനാം ച മാര്ദവമ്| ബഹിര്വേഗസ്യ ലിങ്ഗാനി സുഖസാധ്യത്വമേവ ച||൪൧||

Adhikarana 19 (42-46) · Śloka 47

പ്രാകൃതഃ സുഖസാധ്യസ്തു വസന്തശരദുദ്ഭവഃ| ഉഷ്ണമുഷ്ണേന സംവൃദ്ധം പിത്തം ശരദി കുപ്യതി||൪൨|| ചിതഃ ശീതേ കഫശ്ചൈവം വസന്തേ സമുദീര്യതേ| വര്ഷാസ്വമ്ലവിപാകാഭിരദ്ഭിരോഷധിഭിസ്തഥാ||൪൩|| സഞ്ചിതം പിത്തമുദ്രിക്തം ശരദ്യാദിത്യതേജസാ| ജ്വരം സഞ്ജനയത്യാശു തസ്യ ചാനുബലഃ കഫഃ||൪൪|| പ്രകൃത്യൈവ വിസര്ഗസ്യ തത്ര നാനശനാദ്ഭയമ്| അദ്ഭിരോഷധിഭിശ്ചൈവ മധുരാഭിശ്ചിതഃ കഫഃ||൪൫|| ഹേമന്തേ, സൂര്യസന്തപ്തഃ സ വസന്തേ പ്രകുപ്യതി| വസന്തേ ശ്ലേഷ്മണാ തസ്മാജ്ജ്വരഃ സമുപജായതേ||൪൬|| ആദാനമധ്യേ തസ്യാപി വാതപിത്തം ഭവേദനു|൪൭|

Adhikarana 20 (47) · Śloka 48

ആദാവന്തേ ച മധ്യേ ച ബുദ്ധ്വാ ദോഷബലാബലമ്||൪൭|| ശരദ്വസന്തയോര്വിദ്വാഞ്ജ്വരസ്യ പ്രതികാരയേത്|൪൮|

Adhikarana 21 (48-49) · Śloka 49

കാലപ്രകൃതിമുദ്ദിശ്യ നിര്ദിഷ്ടഃ പ്രാകൃതോ ജ്വരഃ||൪൮|| പ്രായേണാനിലജോ ദുഃഖഃ കാലേഷ്വന്യേഷു വൈകൃതഃ| ഹേതവോ വിവിധാസ്തസ്യ നിദാനേ സമ്പ്രദര്ശിതാഃ||൪൯||

Adhikarana 22 (50) · Śloka 50

ബലവത്സ്വല്പദോഷേഷു ജ്വരഃ സാധ്യോऽനുപദ്രവഃ|൫൦|

Adhikarana 23 (50) · Śloka 51

ഹേതുഭിര്ബഹുഭിര്ജാതോ ബലിഭിര്ബഹുലക്ഷണഃ||൫൦|| ജ്വരഃ പ്രാണാന്തകൃദ്യശ്ച ശീഘ്രമിന്ദ്രിയനാശനഃ|൫൧|

Adhikarana 24 (51) · Śloka 52

സപ്താഹാദ്വാ ദശാഹാദ്വാ ദ്വാദശാഹാത്തഥൈവ ച||൫൧|| സപ്രലാപഭ്രമശ്വാസസ്തീക്ഷ്ണോ ഹന്യാജ്ജ്വരോ നരമ്|൫൨|

Adhikarana 25 (52) · Śloka 53

ജ്വരഃ ക്ഷീണസ്യ ശൂനസ്യ ഗമ്ഭീരോ ദൈര്ഘരാത്രികഃ||൫൨|| അസാധ്യോ ബലവാന് യശ്ച കേശസീമന്തകൃജ്ജ്വരഃ|൫൩|

Adhikarana 26 (53-60) · Śloka 61

സ്രോതോഭിര്വിസൃതാ ദോഷാ ഗുരവോ രസവാഹിഭിഃ||൫൩|| സര്വദേഹാനുഗാഃ സ്തബ്ധാ ജ്വരം കുര്വന്തി സന്തതമ്| ദശാഹം ദ്വാദശാഹം വാ സപ്താഹം വാ സുദുഃസഹഃ||൫൪|| സ ശീഘ്രം ശീഘ്രകാരിത്വാത് പ്രശമം യാതി ഹന്തി വാ| കാലദൂഷ്യപ്രകൃതിഭിര്ദോഷസ്തുല്യോ ഹി സന്തതമ്||൫൫|| നിഷ്പ്രത്യനീകഃ കുരുതേ തസ്മാജ്ജ്ഞേയഃ സുദുഃസഹഃ| യഥാ ധാതൂംസ്തഥാ മൂത്രം പുരീഷം ചാനിലാദയഃ||൫൬|| യുഗപച്ചാനുപദ്യന്തേ നിയമാത് സന്തതേ ജ്വരേ| സ ശുദ്ധ്യാ വാऽപ്യശുദ്ധ്യാ വാ രസാദീനാമശേഷതഃ||൫൭|| സപ്താഹാദിഷു കാലേഷു പ്രശമം യാതി ഹന്തി വാ| യദാ തു നാതിശുധ്യന്തി ന വാ ശുധ്യന്തി സര്വശഃ||൫൮|| ദ്വാദശൈതേ സമുദ്ദിഷ്ടാഃ സന്തതസ്യാശ്രയാസ്തദാ| വിസര്ഗം ദ്വാദശേ കൃത്വാ ദിവസേऽവ്യക്തലക്ഷണമ്||൫൯|| ദുര്ലഭോപശമഃ കാലം ദീര്ഘമപ്യനുവര്തതേ| ഇതി ബുദ്ധ്വാ ജ്വരം വൈദ്യ ഉപക്രാമേത്തു സന്തതമ് ||൬൦|| ക്രിയാക്രമവിധൌ യുക്തഃ പ്രായഃ പ്രാഗപതര്പണൈഃ|൬൧|

Adhikarana 27 (61-62) · Śloka 62

രക്തധാത്വാശ്രയഃ പ്രായോ ദോഷഃ സതതകം ജ്വരമ്||൬൧|| സപ്രത്യനീകഃ കുരുതേ കാലവൃദ്ധിക്ഷയാത്മകമ്| അഹോരാത്രേ സതതകോ ദ്വൌ കാലാവനുവര്തതേ||൬൨||

Adhikarana 28 (63-67) · Śloka 67

കാലപ്രകൃതിദൂഷ്യാണാം പ്രാപ്യൈവാന്യതമാദ്ബലമ്| അന്യേദ്യുഷ്കം ജ്വരം ദോഷോ രുദ്ധ്വാ മേദോവഹാഃ സിരാഃ||൬൩|| സപ്രത്യനീകോ ജനയത്യേകകാലമഹര്നിശി| ദോഷോऽസ്ഥിമജ്ജഗഃ കുര്യാത്തൃതീയകചതുര്ഥകൌ||൬൪|| ഗതിര്ദ്വ്യേകാന്തരാऽന്യേദ്യുര്ദോഷസ്യോക്താऽന്യഥാ പരൈഃ| അന്യേദ്യുഷ്കം ജ്വരം കുര്യാദപി സംശ്രിത്യ ശോണിതമ്||൬൫|| മാംസസ്രോതാംസ്യനുഗതോ ജനയേത്തു തൃതീയകമ്| സംശ്രിതോ മേദസോ മാര്ഗം ദോഷശ്ചാപി ചതുര്ഥകമ് ||൬൬|| അന്യേദ്യുഷ്കഃ പ്രതിദിനം ദിനം ഹിത്വാ തൃതീയകഃ| ദിനദ്വയം യോ വിശ്രമ്യ പ്രത്യേതി സ ചതുര്ഥകഃ||൬൭||

Adhikarana 29 (68-69) · Śloka 69

അധിശേതേ യഥാ ഭൂമിം ബീജം കാലേ ച രോഹതി| അധിശേതേ തഥാ ധാതും ദോഷഃ കാലേ ച കുപ്യതി||൬൮|| സ വൃദ്ധിം ബലകാലം ച പ്രാപ്യ ദോഷസ്തൃതീയകമ്| ചതുര്ഥകം ച കുരുതേ പ്രത്യനീകബലക്ഷയാത്||൬൯||

Adhikarana 30 (70) · Śloka 70

കൃത്വാ വേഗം ഗതബലാഃ സ്വേ സ്വേ സ്ഥാനേ വ്യവസ്ഥിതാഃ| പുനര്വിവൃദ്ധാഃ സ്വേ കാലേ ജ്വരയന്തി നരം മലാഃ||൭൦||

Adhikarana 31 (71-72) · Śloka 72

കഫപിത്താത്ത്രികഗ്രാഹീ പൃഷ്ഠാദ്വാതകഫാത്മകഃ| വാതപിത്താച്ഛിരോഗ്രാഹീ ത്രിവിധഃ സ്യാത്തൃതീയകഃ||൭൧|| ചതുര്ഥകോ ദര്ശയതി പ്രഭാവം ദ്വിവിധം ജ്വരഃ| ജങ്ഘാഭ്യാം ശ്ലൈഷ്മികഃ പൂര്വം ശിരസ്തോऽനിലസമ്ഭവഃ||൭൨||

Adhikarana 32 (73) · Śloka 73

വിഷമജ്വര ഏവാന്യശ്ചതുര്ഥകവിപര്യയഃ| ത്രിവിധോ ധാതുരേകൈകോ ദ്വിധാതുസ്ഥഃ കരോതി യമ്||൭൩||

Adhikarana 33 (74) · Śloka 74

പ്രായശഃ സന്നിപാതേന ദൃഷ്ടഃ പഞ്ചവിധോ ജ്വരഃ| സന്നിപാതേ തു യോ ഭൂയാന് സ ദോഷഃ പരികീര്തിതഃ||൭൪||

Adhikarana 34 (75-83) · Śloka 83

ഋത്വഹോരാത്രദോഷാണാം മനസശ്ച ബലാബലാത്| കാലമര്ഥവശാച്ചൈവ ജ്വരസ്തം തം പ്രപദ്യതേ||൭൫|| ഗുരുത്വം ദൈന്യമുദ്വേഗഃ സദനം ഛര്ദ്യരോചകൌ| രസസ്ഥിതേ ബഹിസ്താപഃ സാങ്ഗമര്ദോ വിജൃമ്ഭണമ്||൭൬|| രക്തോഷ്ണാഃ പിഡകാസ്തൃഷ്ണാ സരക്തം ഷ്ഠീവനം മുഹുഃ| ദാഹരാഗഭ്രമമദപ്രലാപാ രക്തസംസ്ഥിതേ||൭൭|| അന്തര്ദാഹഃ സതൃണ്മോഹഃ സഗ്ലാനിഃ സൃഷ്ടവിട്കതാ| ദൌര്ഗന്ധ്യം ഗാത്രവിക്ഷേപോ ജ്വരേ മാംസസ്ഥിതേ ഭവേത്||൭൮|| സ്വേദസ്തീവ്രാ പിപാസാ ച പ്രലാപോ വമ്യഭീക്ഷ്ണശഃ| സ്വഗന്ധസ്യാസഹത്വം ച മേദഃസ്ഥേ ഗ്ലാന്യരോചകൌ||൭൯|| വിരേകവമനേ ചോഭേ സാസ്ഥിഭേദം പ്രകൂജനമ്| വിക്ഷേപണം ച ഗാത്രാണാം ശ്വാസശ്ചാസ്ഥിഗതേ ജ്വരേ||൮൦|| ഹിക്കാ ശ്വാസസ്തഥാ കാസസ്തമസശ്ചാതിദര്ശനമ്| മര്മച്ഛേദോ ബഹിഃ ശൈത്യം ദാഹോऽന്തശ്ചൈവ മജ്ജഗേ||൮൧|| ശുക്രസ്ഥാനഗതഃ ശുക്രമോക്ഷം കൃത്വാ വിനാശ്യ ച| പ്രാണം വായ്വഗ്നിസോമൈശ്ച സാര്ധം ഗച്ഛത്യസൌ വിഭുഃ||൮൨|| രസരക്താശ്രിതഃ സാധ്യോ മേദോമാംസഗതശ്ച യഃ| അസ്ഥിമജ്ജഗതഃ കൃച്ഛ്രഃ ശുക്രസ്ഥോ നൈവ സിദ്ധ്യതി||൮൩||

Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 89

ഹേതുഭിര്ലക്ഷണൈശ്ചോക്തഃ പൂര്വമഷ്ടവിധോ ജ്വരഃ| സമാസേനോപദിഷ്ടസ്യ വ്യാസതഃ ശൃണു ലക്ഷണമ്||൮൪|| ശിരോരുക് പര്വണാം ഭേദോ ദാഹോ രോമ്ണാം പ്രഹര്ഷണമ്| കണ്ഠാസ്യശോഷോ വമഥുസ്തൃഷ്ണാ മൂര്ച്ഛാ ഭ്രമോऽരുചിഃ||൮൫|| സ്വപ്നനാശോऽതിവാഗ്ജൃമ്ഭാ വാതപിത്തജ്വരാകൃതിഃ| ശീതകോ ഗൌരവം തന്ദ്രാ സ്തൈമിത്യം പര്വണാം ച രുക്||൮൬|| ശിരോഗ്രഹഃ പ്രതിശ്യായഃ കാസഃ സ്വേദാപ്രവര്തനമ്| സന്താപോ മധ്യവേഗശ്ച വാതശ്ലേഷ്മജ്വരാകൃതിഃ||൮൭|| മുഹുര്ദാഹോ മുഹുഃ ശീതം സ്വേദസ്തമ്ഭോ മുഹുര്മുഹുഃ| മോഹഃ കാസോऽരുചിസ്തൃഷ്ണാ ശ്ലേഷ്മപിത്തപ്രവര്തനമ്||൮൮|| ലിപ്തതിക്താസ്യതാ തന്ദ്രാ ശ്ലേഷ്മപിത്തജ്വരാകൃതിഃ| ഇത്യേതേ ദ്വന്ദ്വജാഃ പ്രോക്താഃ ...|൮൯|

Adhikarana 36 (89-108) · Śloka 109

... സന്നിപാതജ ഉച്യതേ||൮൯|| സന്നിപാതജ്വരസ്യോര്ധ്വം ത്രയോദശവിധസ്യ ഹി| പ്രാക്സൂത്രിതസ്യ വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണം വൈ പൃഥക് പൃഥക്||൯൦|| ഭ്രമഃ പിപാസാ ദാഹശ്ച ഗൌരവം ശിരസോऽതിരുക്| വാതപിത്തോല്ബണേ വിദ്യാല്ലിങ്ഗം മന്ദകഫേ ജ്വരേ||൯൧|| ശൈത്യം കാസോऽരുചിസ്തന്ദ്രാപിപാസാദാഹരുഗ്വ്യഥാഃ| വാതശ്ലേഷ്മോല്ബണേ വ്യാധൌ ലിങ്ഗം പിത്താവരേ വിദുഃ||൯൨|| ഛര്ദിഃ ശൈത്യം മുഹുര്ദാഹസ്തൃഷ്ണാ മോഹോऽസ്ഥിവേദനാ| മന്ദവാതേ വ്യവസ്യന്തി ലിങ്ഗം പിത്തകഫോല്ബണേ||൯൩|| സന്ധ്യസ്ഥിശിരസഃ ശൂലം പ്രലാപോ ഗൌരവം ഭ്രമഃ| വാതോല്ബണേ സ്യാദ് ദ്വ്യനുഗേ തൃഷ്ണാ കണ്ഠാസ്യശുഷ്കതാ||൯൪|| രക്തവിണ്മൂത്രതാ ദാഹഃ സ്വേദസ്തൃഡ് ബലസങ്ക്ഷയഃ| മൂര്ച്ഛാ ചേതി ത്രിദോഷേ സ്യാല്ലിങ്ഗം പിത്തേ ഗരീയസി||൯൫|| ആലസ്യാരുചിഹൃല്ലാസദാഹവമ്യരതിഭ്രമൈഃ| കഫോല്ബണം സന്നിപാതം തന്ദ്രാകാസേന ചാദിശേത്||൯൬|| പ്രതിശ്യാ ഛര്ദിരാലസ്യം തന്ദ്രാऽരുച്യഗ്നിമാര്ദവമ്| ഹീനവാതേ പിത്തമധ്യേ ലിങ്ഗം ശ്ലേഷ്മാധികേ മതമ്||൯൭|| ഹാരിദ്രമൂത്രനേത്രത്വം ദാഹസ്തൃഷ്ണാ ഭ്രമോऽരുചിഃ| ഹീനവാതേ മധ്യകഫേ ലിങ്ഗം പിത്താധികേ മതമ്||൯൮|| ശിരോരുഗ്വേപഥുഃ ശ്വാസഃ പ്രലാപശ്ഛര്ദ്യരോചകൌ| ഹീനപിത്തേ മധ്യകഫേ ലിങ്ഗം സ്യാന്മാരുതാധികേ||൯൯|| ശീതകോ ഗൌരവം തന്ദ്രാ പ്രലാപോऽസ്ഥിശിരോऽതിരുക്| ഹീനപിത്തേ വാതമധ്യേ ലിങ്ഗം ശ്ലേഷ്മാധികേ വിദുഃ||൧൦൦|| ശ്വാസഃ കാസഃ പ്രതിശ്യായോ മുഖശോഷോऽതിപാര്ശ്വരുക്| കഫഹീനേ പിത്തമധ്യേ ലിങ്ഗം വാതാധികേ മതമ്||൧൦൧|| വര്ചോഭേദോऽഗ്നിദൌര്ബല്യം തൃഷ്ണാ ദാഹോऽരുചിര്ഭ്രമഃ| കഫഹീനേ വാതമധ്യേ ലിങ്ഗം പിത്താധികേ വിദുഃ||൧൦൨|| സന്നിപാതജ്വരസ്യോര്ധ്വമതോ വക്ഷ്യാമി ലക്ഷണമ്| ക്ഷണേ ദാഹഃ ക്ഷണേ ശീതമസ്ഥിസന്ധിശിരോരുജാ||൧൦൩|| സാസ്രാവേ കലുഷേ രക്തേ നിര്ഭുഗ്നേ ചാപി ദര്ശനേ | സസ്വനൌ സരുജൌ കര്ണൌ കണ്ഠഃ ശൂകൈരിവാവൃതഃ||൧൦൪|| തന്ദ്രാ മോഹഃ പ്രലാപശ്ച കാസഃ ശ്വാസോऽരുചിര്ഭ്രമഃ| പരിദഗ്ധാ ഖരസ്പര്ശാ ജിഹ്വാ സ്രസ്താങ്ഗതാ പരമ്||൧൦൫|| ഷ്ഠീവനം രക്തപിത്തസ്യ കഫേനോന്മിശ്രിതസ്യ ച| ശിരസോ ലോഠനം തൃഷ്ണാ നിദ്രാനാശോ ഹൃദി വ്യഥാ||൧൦൬|| സ്വേദമൂത്രപുരീഷാണാം ചിരാദ്ദര്ശനമല്പശഃ| കൃശത്വം നാതിഗാത്രാണാം പ്രതതം കണ്ഠകൂജനമ്||൧൦൭|| കോഠാനാം ശ്യാവരക്താനാം മണ്ഡലാനാം ച ദര്ശനമ്| മൂകത്വം സ്രോതസാം പാകോ ഗുരുത്വമുദരസ്യ ച||൧൦൮|| ചിരാത് പാകശ്ച ദോഷാണാം സന്നിപാതജ്വരാകൃതിഃ|൧൦൯|

Adhikarana 37 (109) · Śloka 110

ദോഷേ വിബദ്ധേ നഷ്ടേऽഗ്നൌ സര്വസമ്പൂര്ണലക്ഷണഃ||൧൦൯|| സന്നിപാതജ്വരോऽസാധ്യഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യസ്ത്വതോऽന്യഥാ|൧൧൦|

Adhikarana 38 (110) · Śloka 111

നിദാനേ ത്രിവിധാ പ്രോക്താ യാ പൃഥഗ്ജജ്വരാകൃതിഃ||൧൧൦|| സംസര്ഗസന്നിപാതാനാം തയാ ചോക്തം സ്വലക്ഷണമ്|൧൧൧|

Adhikarana 39 (111-113) · Śloka 114

ആഗന്തുരഷ്ടമോ യസ്തു സ നിര്ദിഷ്ടശ്ചതുര്വിധഃ||൧൧൧|| അഭിഘാതാഭിഷങ്ഗാഭ്യാമഭിചാരാഭിശാപതഃ| ശസ്ത്രലോഷ്ടകശാകാഷ്ഠമുഷ്ട്യരത്നിതലദ്വിജൈഃ||൧൧൨|| തദ്വിധൈശ്ച ഹതേ ഗാത്രേ ജ്വരഃ സ്യാദഭിഘാതജഃ| തത്രാഭിഘാതജേ വായുഃ പ്രായോ രക്തം പ്രദൂഷയന്||൧൧൩|| സവ്യഥാശോഫവൈവര്ണ്യം കരോതി സരുജം ജ്വരമ്|൧൧൪|

Adhikarana 40 (114-127) · Śloka 128

കാമശോകഭയക്രോധൈരഭിഷക്തസ്യ യോ ജ്വരഃ||൧൧൪|| സോऽഭിഷങ്ഗാജ്വരോ ജ്ഞേയോ യശ്ച ഭൂതാഭിഷങ്ഗജഃ| കാമശോകഭയാദ്വായുഃ, ക്രോധാത് പിത്തം, ത്രയോ മലാഃ||൧൧൫|| ഭൂതാഭിഷങ്ഗാത് കുപ്യന്തി ഭൂതസാമാന്യലക്ഷണാഃ| ഭൂതാധികാരേ വ്യാഖ്യാതം തദഷ്ടവിധലക്ഷണമ്||൧൧൬|| വിഷവൃക്ഷാനിലസ്പര്ശാത്തഥാऽന്യൈര്വിഷസമ്ഭവൈഃ| അഭിഷക്തസ്യ ചാപ്യാഹുര്ജ്വരമേകേऽഭിഷങ്ഗജമ്||൧൧൭|| ചികിത്സയാ വിഷഘ്ന്യൈവ സ ശമം ലഭതേ നരഃ| അഭിചാരാഭിശാപാഭ്യാം സിദ്ധാനാം യഃ പ്രവര്തതേ||൧൧൮|| സന്നിപാതജ്വരോ ഘോരഃ സ വിജ്ഞേയഃ സുദുഃസഹഃ| സന്നിപാതജ്വരസ്യോക്തം ലിങ്ഗം യത്തസ്യ തത് സ്മൃതമ്||൧൧൯|| ചിത്തോന്ദ്രിയശരീരാണാമര്തയോऽന്യാശ്ച നൈകശഃ| പ്രയോഗം ത്വഭിചാരസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ശാപസ്യ ചൈവ ഹി||൧൨൦|| സ്വയം ശ്രുത്വാऽനുമാനേന ലക്ഷ്യതേ പ്രശമേന വാ| വൈവിധ്യാദഭിചാരസ്യ ശാപസ്യ ച തദാത്മകേ||൧൨൧|| യഥാകര്മപ്രയോഗേണ ലക്ഷണം സ്യാത് പൃഥഗ്വിധമ്| ധ്യാനനിഃശ്വാസബഹുലം ലിങ്ഗം കാമജ്വരേ സ്മൃതമ്||൧൨൨|| ശോകജേ ബാഷ്പബഹുലം ത്രാസപ്രായം ഭയജ്വരേ| ക്രോധജേ ബഹുസംരമ്ഭം ഭൂതാവേശേ ത്വമാനുഷമ്||൧൨൩|| മൂര്ച്ഛാമോഹമദഗ്ലാനിഭൂയിഷ്ഠം വിഷസമ്ഭവേ| കേഷാഞ്ചിദേഷാം ലിങ്ഗാനാം സന്താപോ ജായതേ പുരഃ||൧൨൪|| പശ്ചാത്തുല്യം തു കേഷാഞ്ചിദേഷു കാമജ്വരാദിഷു| കാമാദിജാനാമുദ്ദിഷ്ടം ജ്വരാണാം യദ്വിശേഷണമ്||൧൨൫|| കാമാദിജാനാം രോഗാണാമന്യേഷാമപി തത് സ്മൃതമ്| മനസ്യഭിഹതേ പൂര്വം കാമാദ്യൈര്ന തഥാ ബലമ്||൧൨൬|| ജ്വരഃ പ്രാപ്നോതി വാതാദ്യൈര്ദേഹോ യാവന്ന ദൂഷ്യതി| ദേഹേ ചാഭിഹ(ദ്രു)തേ പൂര്വം വാതാദ്യൈര്ന തഥാ ബലമ്||൧൨൭|| ജ്വരഃ പ്രാപ്നോതി കാമാദ്യൈര്മനോ യാവന്ന ദൂഷ്യതി|൧൨൮|

Adhikarana 41 (128) · Śloka 129

തേ പൂര്വം കേവലാഃ പശ്ചാന്നിജൈര്വ്യാമിശ്രലക്ഷണാഃ||൧൨൮|| ഹേത്വൌഷധവിശിഷ്ടാശ്ച ഭവന്ത്യാഗന്തവോ ജ്വരാഃ|൧൨൯|

Adhikarana 42 (129-131) · Śloka 132

സംസൃഷ്ടാഃ സന്നിപതിതാഃ പൃഥഗ്വാ കുപിതാ മലാഃ||൧൨൯|| രസാഖ്യം ധാതുമന്വേത്യ പക്തിം സ്ഥാനാന്നിരസ്യ ച| സ്വേന തേനോഷ്മണ ചൈവ കൃത്വാ ദേഹോഷ്മണോ ബലമ്||൧൩൦|| സ്രോതാംസി രുദ്ധ്വാ സമ്പ്രാപ്താഃ കേവലം ദേഹമുല്ബണാഃ| സന്താപമധികം ദേഹേ ജനയന്തി നരസ്തദാ||൧൩൧|| ഭവത്യത്യുഷ്ണസര്വാങ്ഗോ ജ്വരിതസ്തേന ചോച്യതേ|൧൩൨|

Adhikarana 43 (132) · Śloka 133

സ്രോതസാം സന്നിരുദ്ധത്വാത് സ്വേദം നാ നാധിഗച്ഛതി||൧൩൨|| സ്വസ്ഥാനാത് പ്രച്യുതേ ചാഗ്നൌ പ്രായശസ്തരുണേജ്വരേ|൧൩൩|

Adhikarana 44 (133-136) · Śloka 137

അരുചിശ്ചാവിപാകശ്ച ഗുരുത്വമുദരസ്യ ച||൧൩൩|| ഹൃദയസ്യാവിശുദ്ധിശ്ച തന്ദ്രാ ചാലസ്യമേവ ച| ജ്വരോऽവിസര്ഗീ ബലവാന് ദോഷാണാമപ്രവര്തനമ്||൧൩൪|| ലാലാപ്രസേകോ ഹൃല്ലാസഃ ക്ഷുന്നാശോ വിരസം മുഖമ്| സ്തബ്ധസുപ്തഗുരുവം ച ഗാത്രാണാം ബഹുമൂത്രതാ||൧൩൫|| ന വിഡ് ജീര്ണാ ന ച ഗ്ലാനിര്ജ്വരസ്യാമസ്യ ലക്ഷണമ്| ജ്വരവേഗോऽധികസ്തൃഷ്ണാ പ്രലാപഃ ശ്വസനം ഭ്രമഃ||൧൩൬|| മലപ്രവൃത്തിരുത്ക്ലേശഃ പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ്|൧൩൭|

Adhikarana 45 (137) · Śloka 138

ക്ഷുത് ക്ഷാമതാ ലഘുത്വം ച ഗാത്രാണാം ജ്വരമാര്ദവമ്||൧൩൭|| ദോഷപ്രവൃത്തിരഷ്ടാഹോ നിരാമജ്വരലക്ഷണമ്|൧൩൮|

Adhikarana 46 (138) · Śloka 139

നവജ്വരേ ദിവാസ്വപ്നസ്നാനാഭ്യങ്ഗാന്നമൈഥുനമ്||൧൩൮|| ക്രോധപ്രവാതവ്യായാമാന് കഷായാംശ്ച വിവര്ജയേത്|൧൩൯|

Adhikarana 47 (139) · Śloka 140

ജ്വരേ ലങ്ഘനമേവാദാവുപദിഷ്ടമൃതേ ജ്വരാത്||൧൩൯|| ക്ഷയാനിലഭയക്രോധകാമശോകശ്രമോദ്ഭവാത് |൧൪൦|

Adhikarana 48 (140-141) · Śloka 142

ലങ്ഘനേന ക്ഷയം നീതേ ദോഷേ സന്ധുക്ഷിതേऽനലേ||൧൪൦|| വിജ്വരത്വം ലഘുത്വം ച ക്ഷുച്ചൈവാസ്യോപജായതേ | പ്രാണാവിരോധിനാ ചൈനം ലങ്ഘനേനോപപാദയേത്||൧൪൧|| ബലാധിഷ്ഠാനമാരോഗ്യം യദര്ഥോऽയം ക്രിയാക്രമഃ|൧൪൨|

Adhikarana 49 (142) · Śloka 143

ലങ്ഘനം സ്വേദനം കാലോ യവാഗ്വസ്തിക്തകോ രസഃ||൧൪൨|| പാചനാന്യവിപക്വാനാം ദോഷാണാം തരുണേ ജ്വരേ|൧൪൩|

Adhikarana 50 (143-144) · Śloka 145

തൃഷ്യതേ സലിലം ചോഷ്ണം ദദ്യാദ്വാതകഫജ്വരേ ||൧൪൩|| മദ്യോത്ഥേ പൈത്തികേ ചാഥ ശീതലം തിക്തകൈഃ ശൃതമ്| ദീപനം പാചനം ചൈവ ജ്വരഘ്നമുഭയം ഹി തത്||൧൪൪|| സ്രോതസാം ശോധനം ബല്യം രുചിസ്വേദകരം ശിവമ്|൧൪൫|

Adhikarana 51 (145) · Śloka 146

മുസ്തപര്പടകോശീരചന്ദനോദീച്യനാഗരൈഃ||൧൪൫|| ശൃതശീതം ജലം ദദ്യാത് പിപാസാജ്വരശാന്തയേ|൧൪൬|

Adhikarana 52 (146) · Śloka 147

കഫപ്രധാനാനുത്ക്ലിഷ്ടാന് ദോഷാനാമാശയസ്ഥിതാന്||൧൪൬|| ബുദ്ധ്വാ ജ്വരകരാന് കാലേ വമ്യാനാം വമനൈര്ഹരേത്|൧൪൭|

Adhikarana 53 (147-148) · Śloka 149

അനുപസ്ഥിതദോഷാണാം വമനം തരുണേജ്വരേ||൧൪൭|| ഹൃദ്രോഗം ശ്വാസമാനാഹം മോഹം ച ജനയേദ്ഭൃശമ്| സര്വദേഹാനുഗാഃ സാമാ ധാതുസ്ഥാ അസുനിര്ഹരാഃ ||൧൪൮|| ദോഷാഃ ഫലാനാമാമാനാം സ്വരസാ ഇവ സാത്യയാഃ|൧൪൯|

Adhikarana 54 (149-154) · Śloka 155

വമിതം ലങ്ഘിതം കാലേ യവാഗൂഭിരുപാചരേത്||൧൪൯|| യഥാസ്വൌഷധസിദ്ധാഭിര്മണ്ഡപൂര്വാഭിരാദിതഃ| യാവജ്ജ്വരമൃദൂഭാവാത് ഷഡഹം വാ വിചക്ഷണഃ||൧൫൦|| തസ്യാഗ്നിര്ദീപ്യതേ താഭിഃ സമിദ്ഭിരിവ പാവകഃ| താശ്ച ഭേഷജസംയോഗാല്ലഘുത്വാച്ചാഗ്നിദീപനാഃ||൧൫൧|| വാതമൂത്രപുരീഷാണാം ദോഷാണാം ചാനുലോമനാഃ| സ്വേദനായ ദ്രവോഷ്ണത്വാദ്ദ്രവത്വാത്തൃട്പ്രശാന്തയേ||൧൫൨|| ആഹാരഭാവാത് പ്രാണായ സരത്വാല്ലാഘവായ ച| ജ്വരഘ്ന്യോ ജ്വരസാത്മ്യത്വാത്തസ്മാത് പേയാഭിരാദിതഃ||൧൫൩|| ജ്വരാനുപചരേദ്ധീമാനൃതേ മദ്യസമുത്ഥിതാത്| മദാത്യയേ മദ്യനിത്യേ ഗ്രീഷ്മേ പിത്തകഫാധികേ||൧൫൪|| ഊര്ധ്വഗേ രക്തപിത്തേ ച യവാഗൂര്ന ഹിതാ ജ്വരേ|൧൫൫|

Adhikarana 55 (155) · Śloka 156

തത്ര തര്പണമേവാഗ്രേ പ്രയോജ്യം ലാജസക്തുഭിഃ||൧൫൫|| ജ്വരാപഹൈഃ ഫലരസൈര്യുക്തം സമധുശര്കരമ്|൧൫൬|

Adhikarana 56 (156-159) · Śloka 160

തതഃ സാത്മ്യബലാപേക്ഷീ ഭോജയേജ്ജീര്ണതര്പണമ്||൧൫൬|| തനുനാ മുദ്ഗയൂഷേണ ജാങ്ഗലാനാം രസേന വാ| അന്നകാലേഷു ചാപ്യസ്മൈ വിധേയം ദന്തധാവനമ്||൧൫൭|| യോऽസ്യ വക്ത്രരസസ്തസ്മാദ്വിപരീതം പ്രിയം ച യത്| തദസ്യ മുഖവൈശദ്യം പ്രകാങ്ക്ഷാം ചാന്നപാനയോഃ||൧൫൮|| ധത്തേ രസവിശേഷാണാമഭിജ്ഞത്വം കരോതി യത്| വിശോധ്യ ദ്രുമശാഖാഗ്രൈരാസ്യം പ്രക്ഷാല്യ ചാസകൃത്||൧൫൯|| മസ്ത്വിക്ഷുരസമദ്യാദ്യൈര്യഥാഹാരമവാപ്നുയാത്|൧൬൦|

Adhikarana 57 (160) · Śloka 161

പാചനം ശമനീയം വാ കഷായം പായയേദ്ഭിഷക്||൧൬൦|| ജ്വരിതം ഷഡഹേऽതീതേ ലഘ്വന്നപ്രതിഭോജിതമ്|൧൬൧|

Adhikarana 58 (161-162) · Śloka 163

സ്തഭ്യന്തേ ന വിപച്യന്തേ കുര്വന്തി വിഷമജ്വരമ്||൧൬൧|| ദോഷാ ബദ്ധാഃ കഷായേണ സ്തമ്ഭിത്വാത്തരുണേ ജ്വരേ| ന തു കല്പനമുദ്ദിശ്യ കഷായഃ പ്രതിഷിധ്യതേ||൧൬൨|| യഃ കഷായകഷായഃ സ്യാത് സ വര്ജ്യസ്തരുണജ്വരേ|൧൬൩|

Adhikarana 59 (163) · Śloka 164

യൂഷൈരമ്ലൈരനമ്ലൈര്വാ ജാങ്ഗലൈര്വാ രസൈര്ഹിതൈഃ||൧൬൩|| ദശാഹം യാവദശ്നീയാല്ലഘ്വന്നം ജ്വരശാന്തയേ|൧൬൪|

Adhikarana 60 (164) · Śloka 165

അത ഊര്ധ്വം കഫേ മന്ദേ വാതപിത്തോത്തരേ ജ്വരേ||൧൬൪|| പരിപക്വേഷു ദോഷേഷു സര്പിഷ്പാനം യഥാऽമൃതമ്|൧൬൫|

Adhikarana 61 (165-166) · Śloka 167

നിര്ദശാഹമപി ജ്ഞാത്വാ കഫോത്തരമലങ്ഘിതമ്||൧൬൫|| ന സര്പിഃ പായയേദ്വൈദ്യഃ കഷായൈസ്തമുപാചരേത് | യാവല്ലഘുത്വാദശനം ദദ്യാന്മാംസരസേന ച||൧൬൬|| ബലം ഹ്യലം നിഗ്രഹായ ദോഷാണാം, ബലകൃച്ച തത് |൧൬൭|

Adhikarana 62 (167) · Śloka 168

ദാഹതൃഷ്ണാപരീതസ്യ വാതപിത്തോത്തരം ജ്വരമ്||൧൬൭|| ബദ്ധപ്രച്യുതദോഷം വാ നിരാമം പയസാ ജയേത്|൧൬൮|

Adhikarana 63 (168) · Śloka 169

ക്രിയാഭിരാഭിഃ പ്രശമം ന പ്രയാതി യദാ ജ്വരഃ||൧൬൮|| അക്ഷീണബലമാംസാഗ്നേഃ ശമയേത്തം വിരേചനൈഃ|൧൬൯|

Adhikarana 64 (169-170) · Śloka 171

ജ്വരക്ഷീണസ്യ ന ഹിതം വമനം ന വിരേചനമ്||൧൬൯|| കാമം തു പയസാ തസ്യ നിരൂഹൈര്വാ ഹരേന്മലാന്| നിരൂഹോ ബലമഗ്നിം ച വിജ്വരത്വം മുദം രുചിമ്||൧൭൦|| പരിപക്വേഷു ദോഷേഷു പ്രയുക്തഃ ശീഘ്രമാവഹേത്|൧൭൧|

Adhikarana 65 (171) · Śloka 172

പിത്തം വാ കഫപിത്തം വാ പിത്താശയഗതം ഹരേത്||൧൭൧|| സ്രംസനം ത്രീന്മലാന് ബസ്തിര്ഹരേത് പക്വാശയസ്ഥിതാന്|൧൭൨|

Adhikarana 66 (172) · Śloka 173

ജ്വരേ പുരാണേ സങ്ക്ഷീണേ കഫപിത്തേ ദൃഢാഗ്നയേ||൧൭൨|| രൂക്ഷബദ്ധപുരീഷായ പ്രദദ്യാദനുവാസനമ്|൧൭൩|

Adhikarana 67 (173) · Śloka 174

ഗൌരവേ ശിരസഃ ശൂലേ വിബദ്ധേഷ്വിന്ദ്രിയേഷു ച||൧൭൩|| ജീര്ണജ്വരേ രുചികരം കുര്യാന്മൂര്ധവിരേചനമ്|൧൭൪|

Adhikarana 68 (174-175) · Śloka 176

അഭ്യങ്ഗാംശ്ച പ്രദേഹാംശ്ച പരിഷേകാവഗാഹനേ||൧൭൪|| വിഭജ്യ ശീതോഷ്ണകൃതം കുര്യാജ്ജീര്ണേ ജ്വരേ ഭിഷക്| തൈരാശു പ്രശമം യാതി ബഹിര്മാര്ഗഗതോ ജ്വരഃ||൧൭൫|| ലഭന്തേ സുഖമങ്ഗാനി ബലം വര്ണശ്ച വര്ധതേ|൧൭൬|

Adhikarana 69 (176) · Śloka 177

ധൂപനാഞ്ജനയോഗൈശ്ച യാന്തി ജീര്ണജ്വരാഃ ശമമ്||൧൭൬|| ത്വങ്മാത്രശേഷാ യേഷാം ച ഭവത്യാഗന്തുരന്വയഃ|൧൭൭|

Adhikarana 70 (177-178) · Śloka 179

ഇതി ക്രിയാക്രമഃ സിദ്ധോ ജ്വരഘ്നഃ സമ്പ്രകാശിതഃ||൧൭൭|| യേഷാം ത്വേഷ ക്രമസ്താനി ദ്രവ്യാണ്യൂര്ധ്വമതഃ ശൃണു| രക്തശാല്യാദയഃ ശസ്താഃ പുരാണാഃ ഷഷ്ടികൈഃ സഹ||൧൭൮|| യവാഗ്വോദനലാജാര്ഥേ ജ്വരിതാനാം ജ്വരാപഹാഃ|൧൭൯|

Adhikarana 71 (179-187) · Śloka 188

ലാജപേയാം സുഖജരാം പിപ്പലീനാഗരൈഃ ശൃതാമ്||൧൭൯|| പിബേജ്ജ്വരീ ജ്വരഹരാം ക്ഷുദ്വാനല്പാഗ്നിരാദിതഃ| അമ്ലാഭിലാഷീ താമേവ ദാഡിമാമ്ലാം സനാഗരാമ്||൧൮൦|| സൃഷ്ടവിട് പൈത്തികോ വാऽഥ ശീതാം മധുയുതാം പിബേത്| പേയാം വാ രക്തശാലീനാം പാര്ശ്വബസ്തിശിരോരുജി||൧൮൧|| ശ്വദംഷ്ട്രാകണ്ടകാരിഭ്യാം സിദ്ധാം ജ്വരഹരാം പിബേത്| ജ്വരാതിസാരീ പേയാം വാ പിബേത് സാമ്ലാം ശൃതാം നരഃ||൧൮൨|| പൃശ്നിപര്ണീബലാബില്വനാഗരോത്പലധാന്യകൈഃ| ശൃതാം വിദാരീഗന്ധാദ്യൈര്ദീപനീം സ്വേദനീം നരഃ||൧൮൩|| കാസീ ശ്വാസീ ച ഹിക്കീ ച യവാഗൂം ജ്വരിതഃ പിബേത്| വിബദ്ധവര്ചാഃ സയവാം പിപ്പല്യാമലകൈഃ ശൃതാമ്||൧൮൪|| സര്പിഷ്മതീം പിബേത് പേയാം ജ്വരീ ദോഷാനുലോമനീമ്| കോഷ്ഠേ വിബദ്ധേ സരുജി പിബേത് പേയാം ശൃതാം ജ്വരീ||൧൮൫|| മൃദ്വീകാപിപ്പലീമൂലചവ്യാമലകനാഗരൈഃ| പിബേത് സബില്വാം പേയാം വാ ജ്വരേ സപരികര്തികേ||൧൮൬|| ബലാവൃക്ഷാമ്ലകോലാമ്ലകലശീധാവനീശൃതാമ്| അസ്വേദനിദ്രസ്തൃഷ്ണാര്തഃ പിബേത് പേയാം സശര്കരാമ്||൧൮൭|| നാഗരാമലകൈഃ സിദ്ധാം ഘൃതഭൃഷ്ടാം ജ്വരാപഹാമ്|൧൮൮|

Adhikarana 72 (188) · Śloka 189

മുദ്ഗാന്മസൂരാംശ്ചണകാന് കുലത്ഥാന് സമകുഷ്ടകാന്||൧൮൮|| യൂഷാര്ഥേ യൂഷസാത്മ്യാനാം ജ്വരിതാനാം പ്രദാപയേത്|൧൮൯|

Adhikarana 73 (189) · Śloka 190

പടോലപത്രം സഫലം കുലകം പാപചേലികമ്||൧൮൯|| കര്കോടകം കഠില്ലം ച വിദ്യാച്ഛാകം ജ്വരേ ഹിതമ്|൧൯൦|

Adhikarana 74 (190-193) · Śloka 194

ലാവാന് കപിഞ്ജലാനേണാംശ്ചകോരാനുപചക്രകാന്||൧൯൦|| കുരങ്ഗാന് കാലപുച്ഛാംശ്ച ഹരിണാന് പൃഷതാഞ്ഛശാന്| പ്രദദ്യാന്മാംസസാത്മ്യായ ജ്വരിതായ ജ്വരാപഹാന്||൧൯൧|| ഈഷദമ്ലാനനമ്ലാന് വാ രസാന് കാലേ വിചക്ഷണഃ| കുക്കുടാംശ്ച മയൂരാംശ്ച തിത്തിരിക്രൌഞ്ചവര്തകാന്||൧൯൨|| ഗുരൂഷ്ണത്വാന്ന ശംസന്തി ജ്വരേ കേചിച്ചികിത്സകാഃ| ലങ്ഘനേനാനിലബലം ജ്വരേ യദ്യധികം ഭവേത്||൧൯൩|| ഭിഷങ്മാത്രാവികല്പജ്ഞോ ദദ്യാത്താനപി കാലവിത്|൧൯൪|

Adhikarana 75 (194) · Śloka 195

ഘര്മാമ്ബു ചാനുപാനാര്ഥം തൃഷിതായ പ്രദാപയേത്||൧൯൪|| മദ്യം വാ മദ്യസാത്മ്യായ യഥാദോഷം യഥാബലമ്|൧൯൫|

Adhikarana 76 (195-196) · Śloka 196

ഗുരൂഷ്ണസ്നിഗ്ധമധുരാന് കഷായാംശ്ച നവജ്വരേ||൧൯൫|| ആഹാരാന് ദോഷപക്ത്യര്ഥം പ്രായശഃ പരിവര്ജയേത്| അന്നപാനക്രമഃ സിദ്ധോ ജ്വരഘ്നഃ സമ്പ്രകാശിതഃ||൧൯൬||

Adhikarana 77 (197-199) · Śloka 200

അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യന്തേ കഷായാ ജ്വരനാശനാഃ| പാക്യം ശീതകഷായം വാ മുസ്തപര്പടകം പിബേത്||൧൯൭|| സനാഗരം പര്പടകം പിബേദ്വാ സദുരാലഭമ്| കിരാതതിക്തകം മുസ്തം ഗുഡൂചീം വിശ്വഭേഷജമ്||൧൯൮|| പാഠാമുശീരം സോദീച്യം പിബേദ്വാ ജ്വരശാന്തയേ| ജ്വരഘ്നാ ദീപനാശ്ചൈതേ കഷായാ ദോഷപാചനാഃ||൧൯൯|| തൃഷ്ണാരുചിപ്രശമനാ മുഖവൈരസ്യനാശനാഃ|൨൦൦|

Adhikarana 78 (200-203) · Śloka 203

കലിങ്ഗകാഃ പടോലസ്യ പത്രം കടുകരോഹിണീ||൨൦൦|| പടോലഃ സാരിവാ മുസ്തം പാഠാ കടുകരോഹിണീ| നിമ്ബഃ പടോലസ്ത്രിഫലാ മൃദ്വീകാ മുസ്തവത്സകൌ||൧൦൧|| കിരാതതിക്തമമൃതാ ചന്ദനം വിശ്വഭേഷജമ്| ഗുഡൂച്യാമലകം മുസ്തമര്ധശ്ലോകസമാപനാഃ||൨൦൨|| കഷായാഃ ശമയന്ത്യാശു പഞ്ച പഞ്ചവിധാഞ്ജ്വരാന്| സന്തതം സതതാന്യേദ്യുസ്തൃതീയകചതുര്ഥകാന്||൨൦൩||

Adhikarana 79 (204-206) · Śloka 207

വത്സകാരഗ്വധൌ പാഠാം ഷഡ്ഗ്രന്ഥാം കടുരോഹിണീമ്| മൂര്വാം സാതിവിഷാം നിമ്ബം പടോലം ധന്വയാസകമ്||൨൦൪|| വചാം മുസ്തമുശീരം ച മധുകം ത്രിഫലാം ബലാമ്| പാക്യം ശീതകഷായം വാ പിബേജ്ജ്വരഹരം നരഃ||൨൦൫|| മധൂകമുസ്തമൃദ്വീകാകാശ്മര്യാണി പരൂഷകമ്| ത്രായമാണാമുശീരം ച ത്രിഫലാം കടുരോഹിണീമ്||൨൦൬|| പീത്വാ നിശിസ്ഥിതം ജന്തുര്ജ്വരാച്ഛീഘ്രം വിമുച്യതേ|൨൦൭|

Adhikarana 80 (207-209) · Śloka 209

ജാത്യാമലകമുസ്താനി തദ്വദ്ധന്വയവാസകമ്||൨൦൭|| വിബദ്ധദോഷോ ജ്വരിതഃ കഷായം സഗുഡം പിബേത്| ത്രിഫലാം ത്രായമാണാം ച മൃദ്വീകാം കടുരോഹിണീമ്||൨൦൮|| പിത്തശ്ലേഷ്മഹരസ്ത്വേഷ കഷായോ ഹ്യാനുലോമികഃ| ത്രിവൃതാശര്കരായുക്തഃ പിത്തശ്ലേഷ്മജ്വരാപഹഃ||൨൦൯||

Adhikarana 81 (210-214) · Śloka 214

ബൃഹത്യൌ വത്സകം മുസ്തം ദേവദാരു മഹൌഷധമ്| കോലവല്ലീ ച യോഗോऽയം സന്നിപാതജ്വരാപഹഃ||൨൧൦|| ശടീ പുഷ്കരമൂലം ച വ്യാഘ്രീ ശൃങ്ഗീ ദുരാലഭാ| ഗുഡൂചീ നാഗരം പാഠാ കിരാതം കടുരോഹിണീ||൨൧൧|| ഏഷ ശട്യാദികോ വര്ഗഃ സന്നിപാതജ്വരാപഹഃ| കാസഹൃദ്ഗ്രഹപാര്ശ്വാര്തിശ്വാസതന്ദ്രാസു ശസ്യതേ||൨൧൨|| ബൃഹത്യൌ പൌഷ്കരം ഭാര്ഗീ ശടീ ശൃങ്ഗീ ദുരാലഭാ| വത്സകസ്യ ച ബീജാനി പടോലം കടുരോഹിണീ||൨൧൩|| ബൃഹത്യാദിര്ഗണഃ പ്രോക്തഃ സന്നിപാതജ്വരാപഹഃ| കാസാദിഷു ച സര്വേഷു ദദ്യാത് സോപദ്രവേഷു ച||൨൧൪||

Adhikarana 82 (215) · Śloka 215

കഷായാശ്ച യവാഗ്വശ്ച പിപാസാജ്വരനാശനാഃ| നിര്ദിഷ്ടാ ഭേഷജാധ്യായേ ഭിഷക്താനപി യോജയേത്||൨൧൫||

Adhikarana 83 (216-217) · Śloka 217

ജ്വരാഃ കഷായൈര്വമനൈര്ലങ്ഘനൈര്ലഘുഭോജനൈഃ| രൂക്ഷസ്യ യേ ന ശാമ്യന്തി സര്പിസ്തേഷാം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൨൧൬|| രൂക്ഷം തേജോ ജ്വരകരം തേജസാ രൂക്ഷിതസ്യ ച| യഃ സ്യാദനുബലോ ധാതുഃ സ്നേഹവധ്യഃ സ ചാനിലഃ||൨൧൭||

Adhikarana 84 (218) · Śloka 218

കഷായാഃ സര്വ ഏവൈതേ സര്പിഷാ സഹ യോജിതാഃ| പ്രയോജ്യാ ജ്വരശാന്ത്യര്ഥമഗ്നിസന്ധുക്ഷണാഃ ശിവാഃ||൨൧൮||

Adhikarana 85 (219-221) · Śloka 221

പിപ്പല്യശ്ചന്ദനം മുസ്തമുശീരം കടുരോഹിണീ| കലിങ്ഗകാസ്താമലകീ സാരിവാऽതിവിഷാ സ്ഥിരാ||൨൧൯|| ദ്രാക്ഷാമലകബില്വാനി ത്രായമാണാ നിദിഗ്ധികാ| സിദ്ധമിതൈര്ഘൃതം സദ്യോ ജീര്ണജ്വരമപോഹതി||൨൨൦|| ക്ഷയം കാസം ശിരഃശൂലം പാര്ശ്വശൂലം ഹലീമകമ്| അംസാഭിതാപമാഗ്നിം ച വിഷമം സന്നിയച്ഛതി||൨൨൧||

Adhikarana 86 (222-223) · Śloka 223

വാസാം ഗുഡൂചീം ത്രിഫലാം ത്രായമാണാം യവാസകമ്| പക്ത്വാ തേന കഷായേണ പയസാ ദ്വിഗുണേന ച||൨൨൨|| പിപ്പലീമുസ്തമൃദ്വീകാചന്ദനോത്പലനാഗരൈഃ| കല്കീകൃതൈശ്ച വിപചേദ്ധൃതം ജീര്ണജ്വരാപഹമ്||൨൨൩||

Adhikarana 87 (224-226) · Śloka 226

ബലാം ശ്വദംഷ്ട്രാം ബൃഹതീം കലസീം ധാവനീം സ്ഥിരാമ്| നിമ്ബം പര്പടകം മുസ്തം ത്രായമാണാം ദുരാലഭാമ്||൨൨൪|| കൃത്വാ കഷായം പേഷ്യാര്ഥേ ദദ്യാത്താമലകീം ശടീമ്| ദ്രാക്ഷാം പുഷ്കരമൂലം ച മേദാമാമലകാനി ച||൨൨൫|| ഘൃതം പയശ്ച തത് സിദ്ധം സര്പിര്ജ്വരഹരം പരമ്| ക്ഷയകാസശിരഃശൂലപാര്ശ്വശൂലാംസതാപനുത് ||൨൨൬||

Adhikarana 88 (227-233) · Śloka 233

ജ്വരിഭ്യോ ബഹുദോഷേഭ്യ ഊര്ധ്വം ചാധശ്ച ബുദ്ധിമാന്| ദദ്യാത് സംശോധനം കാലേ കല്പേ യദുപദേക്ഷ്യതേ||൨൨൭|| മദനം പിപ്പലീഭിര്വാ കലിങ്ഗൈര്മധുകേന വാ| യുക്തമുഷ്ണാമ്ബുനാ പേയം വമനം ജ്വരശാന്തയേ||൨൨൮|| ക്ഷൌദ്രാമ്ബുനാ രസേനേക്ഷോരഥവാ ലവണാമ്ബുനാ| ജ്വരേ പ്രച്ഛര്ദനം ശസ്തം മദ്യൈര്വാ തര്പണേന വാ||൨൨൯|| മൃദ്വീകാമലകാനാം വാ രസം പ്രസ്കന്ദനം പിബേത്| രസമാമലകാനാം വാ ഘൃതഭൃഷ്ടം ജ്വരാപഹമ്||൨൩൦|| ലിഹ്യാദ്വാ ത്രൈവൃതം ചൂര്ണം സംയുക്തം മധുസര്പിഷാ| പിബേദ്വാ ക്ഷൌദ്രമാവാപ്യ സഘൃതം ത്രിഫലാരസമ്||൨൩൧|| ആരഗ്വധം വാ പയസാ മൃദ്വീകാനാം രസേന വാ| ത്രിവൃതാം ത്രായമാണാം വാ പയസാ ജ്വരിതഃ പിബേത്||൨൩൨|| ജ്വരാദ്വിമുച്യതേ പീത്വാ മൃദ്വീകാഭിഃ സഹാഭയാമ്| പയോऽനുപാനമുഷ്ണം വാ പീത്വാ ദ്രാക്ഷാരസം നരഃ||൨൩൩||

Adhikarana 89 (234-239) · Śloka 239

കാസാച്ഛ്വാസാച്ഛിരഃശൂലാത്പാര്ശ്വശൂലാച്ചിരജ്വരാത്| മുച്യതേ ജ്വരിതഃ പീത്വാ പഞ്ചമൂലീശൃതം പയഃ||൨൩൪|| ഏരണ്ഡമൂലോത്ക്വഥിതം ജ്വരാത് സപരികര്തികാത്| പയോ വിമുച്യതേ പീത്വാ തദ്വദ്ബില്വശലാടുഭിഃ||൨൩൫|| ത്രികണ്ടകബലാവ്യാഘ്രീഗുഡനാഗരസാധിതമ്| വര്ചോമൂത്രവിബന്ധഘ്നം ശോഫജ്വരഹരം പയഃ||൨൩൬|| സനാഗരം സമൃദ്വീകം സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരമ്| ശൃതം പയഃ സഖര്ജൂരം പിപാസാജ്വരനാശനമ്||൨൩൭|| ചതുര്ഗുണേനാമ്ഭസാ വാ ശൃതം ജ്വരഹരം പയഃ| ധാരോഷ്ണം വാ പയഃ സദ്യോ വാതപിത്തജ്വരം ജയേത്||൨൩൮|| ജീര്ണജ്വരാണാം സര്വേഷാം പയഃ പ്രശമനം പരമ്| പേയം തദുഷ്ണം ശീതം വാ യഥാസ്വം ഭേഷജൈഃ ശൃതമ്||൨൩൯||

Adhikarana 90 (240-249) · Śloka 249

പ്രയോജയേജ്ജ്വരഹരാന്നിരൂഹാന് സാനുവാസനാന്| പക്വാശയഗതേ ദോഷേ വക്ഷ്യന്തേ യേ ച സിദ്ധിഷു||൨൪൦|| പടോലാരിഷ്ടപത്രാണി സോശീരശ്ചതുരങ്ഗുലഃ| ഹ്രീബേരം രോഹിണീ തിക്താ ശ്വദംഷ്ട്രാ മദനാനി ച||൨൪൧|| സ്ഥിരാ ബലാ ച തത് സര്വം പയസ്യര്ധോദകേ ശൃതമ്| ക്ഷീരാവശേഷം നിര്യൂഹം സംയുക്തം മധുസര്പിഷാ||൨൪൨|| കല്കൈര്മദനമുസ്താനാം പിപ്പല്യാ മധുകസ്യ ച| വത്സകസ്യ ച സംയുക്തം ബസ്തിം ദദ്യാജ്ജ്വരാപഹമ്||൨൪൩|| ശുദ്ധേ മാര്ഗേ ഹൃതേ ദോഷേ വിപ്രസന്നേഷു ധാതുഷു| ഗതാങ്ഗശൂലോ ലഘ്വങ്ഗഃ സദ്യോ ഭവതി വിജ്വരഃ||൨൪൪|| ആരഗ്വധമുശീരം ച മദനസ്യ ഫലം തഥാ| ചതസ്രഃ പര്ണിനീശ്ചൈവ നിര്യൂഹമുപകല്പയേത്||൨൪൫|| പ്രിയങ്ഗുര്മദനം മുസ്തം ശതാഹ്വാ മധുയഷ്ടികാ| കല്കഃ സര്പിര്ഗുഡഃ ക്ഷൌദ്രം ജ്വരഘ്നോ ബസ്തിരുത്തമഃ||൨൪൬|| ഗുഡൂചീം ത്രായമാണാം ച ചന്ദനം മധുകം വൃഷമ്| സ്ഥിരാം ബലാം പൃശ്നിപര്ണീം മദനം ചേതി സാധയേത്||൨൪൭|| രസം ജാങ്ഗലമാംസസ്യ രസേന സഹിതം ഭിഷക്| പിപ്പലീഫലമുസ്താനാം കല്കേന മധുകസ്യ ച||൨൪൮|| ഈഷത്സലവണം യുക്ത്യാ നിരൂഹം മധുസര്പിഷാ| ജ്വരപ്രശമനം ദദ്യാദ്ബലസ്വേദരുചിപ്രദമ്||൨൪൯||

Adhikarana 91 (250-253) · Śloka 253

ജീവന്തീം മധുകം മേദാം പിപ്പലീം മദനം വചാമ്| ഋദ്ധിം രാസ്നാം ബലാം വിശ്വം ശതപുഷ്പാം ശതാവരീമ്||൨൫൦|| പിഷ്ട്വാ ക്ഷീരം ജലം സര്പിസ്തൈലം ച വിപചേദ്ഭിഷക്| ആനുവാസനികം സ്നേഹമേതം വിദ്യാജ്ജ്വരാപഹമ്||൨൫൧|| പടോലപിചുമര്ദാഭ്യാം ഗുഡൂച്യാ മധുകേന ച| മദനൈശ്ച ശൃതഃ സ്നേഹോ ജ്വരഘ്നമനുവാസനമ്||൨൫൨|| ചന്ദനാഗുരുകാശ്മര്യപടോലമധുകോത്പലൈഃ| സിദ്ധഃ സ്നേഹോ ജ്വരഹരഃ സ്നേഹബസ്തിഃ പ്രശസ്യതേ||൨൫൩||

Adhikarana 92 (254-255) · Śloka 255

യദുക്തം ഭേഷജാധ്യായേ വിമാനേ രോഗഭേഷജേ| ശിരോവിരേചനം കുര്യാദ്യുക്തിജ്ഞസ്തജ്ജ്വരാപഹമ്||൨൫൪|| യച്ച നാവനികം തൈലം യാശ്ച തൈലം യാശ്ച പ്രാഗ്ധൂമവര്തയഃ| മാത്രാശിതീയേ നിര്ദിഷ്ടാഃ പ്രയോജ്യാസ്താ ജ്വരേഷ്വപി||൨൫൫||

Adhikarana 93 (256) · Śloka 256

അഭ്യങ്ഗാംശ്ച പ്രദേഹാംശ്ച പരിഷേകാംശ്ച കാരയേത്| യഥാഭിലാഷം ശീതോഷ്ണം വിഭജ്യ ദ്വിവിധം ജ്വരമ്||൨൫൬||

Adhikarana 94 (257) · Śloka 257

സഹസ്രധൌതം സര്പിര്വാ തൈലം വാ ചന്ദനാദികമ്| ദാഹജ്വരപ്രശമനം ദദ്യാദഭ്യഞ്ജനം ഭിഷക്||൨൫൭||

Adhikarana 95 (258-259) · Śloka 259

അഥ ചന്ദനാദ്യം തൈലമുപദേക്ഷ്യാമഃ- ചന്ദനഭദ്രശ്രീകാലാനുസാര്യകാലീയകപദ്മാപദ്മകോശീരസാരിവാമധുകപ്രപൌണ്ഡരീകനാഗപുഷ്പോദീച്യവന്യപദ്മോത്പലനലിനകുമുദ- സൌഗന്ധികപുണ്ഡരീകശതപത്രബിസമൃണാലശാലൂകശൈവാലകശേരുകാനന്താകുശകാശേക്ഷുദര്ഭശരനലശാലിമൂലജമ്ബുവേതസവാനീരഗുന്ദ്രാ- കകുഭാസനാശ്വകര്ണസ്യന്ദനവാതപോഥശാലതാലധവതിനിശഖദിരകദരകദമ്ബകാശ്മര്യഫലസര്ജപ്ലക്ഷവടകപീതനോദുമ്ബരാശ്വത്ഥ- ന്യഗ്രോധധാതകീദൂര്വേത്കടശൃങ്ഗാടകമഞ്ജിഷ്ഠാജ്യോതിഷ്മതീപുഷ്കരബീജക്രൌഞ്ചാദനബദരീകോവിദാരകദലീ- സംവര്തകാരിഷ്ടശതപര്വാശീതകുമ്ഭികാശതാവരീശ്രീപര്ണീശ്രാവണീമഹാശ്രാവണീരോഹിണീശീതപാക്യോദനപാകീകാലബലാപയസ്യാവിദാരീ- ജീവകര്ഷഭകമേദാമഹാമേദാമധുരസര്ഷ്യപ്രോക്താതൃണശൂന്യമോചരസാടരൂഷകബകുലകുടജപടോലനിമ്ബശാല്മലീനാരികേല- ഖര്ജൂരമൃദ്വീകാപ്രിയാലപ്രിയങ്ഗുധന്വനാത്മാഗുപ്താമധൂകാനാമന്യേഷാം ച ശീതവീര്യാണാം യഥാലാഭമൌഷധാനാം കഷായം കാരയേത്| തേന കഷായേണ ദ്വിഗുണിതപയസാ തേഷാമേവ ച കല്കേന കഷായാര്ധമാത്രം മൃദ്വഗ്നിനാ സാധയേത്തൈലമ്| ഏതത്തൈലമഭ്യങ്ഗാത് സദ്യോ ദാഹജ്വരമപനയതി| ഏതൈരേവ ചൌഷധൈരശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈഃ സുശീതൈഃ പ്രദേഹം കാരയേത്| ഏതൈരേവ ച ശൃതശീതം സലിലമവഗാഹപരിഷേകാര്ഥം പ്രയുഞ്ജീത||൨൫൮|| ഇതി ചന്ദനാദ്യം തൈലമ്| മധ്വാരനാലക്ഷീരദധിഘൃതസലിലസേകാവഗാഹാശ്ച സദ്യോ ദാഹജ്വരമപനയന്തി ശീതസ്പര്ശത്വാത്||൨൫൯||

Adhikarana 96 (260-266) · Śloka 266

ഭവന്തി ചാത്ര- പൌഷ്കരേഷു സുശീതേഷു പദ്മോത്പലദലേഷു ച| കദലീനാം ച പത്രേഷു ക്ഷൌമേഷു വിമലേഷു ച||൨൬൦|| ചന്ദനോദകശീതേഷു ശീതേ ധാരാഗൃഹേऽപി വാ| ഹിമാമ്ബുസിക്തേ സദനേ ദാഹാര്തഃ സംവിശേത് സുഖമ്||൨൬൧|| ഹേമശങ്ഖപ്രവാലാനാം മണീനാം മൌക്തികസ്യ ച| ചന്ദനോദകശീതാനാം സംസ്പര്ശാനുരസാന് സ്പൃശേത്||൨൬൨|| സ്രഗ്ഭിര്നീലോത്പലൈഃ പദ്മൈര്വ്യജനൈര്വിവിധൈരപി| ശീതവാതാവഹൈര്വ്യജ്ജ്യേച്ചന്ദനോദകവര്ഷിഭിഃ ||൨൬൩|| നദ്യസ്തഡാഗാഃ പദ്മിന്യോ ഹ്രദാശ്ച വിമലോദകാഃ| അവഗാഹേ ഹിതാ ദാഹതൃഷ്ണാഗ്ലാനിജ്വരാപഹാഃ||൨൬൪|| പ്രിയാഃ പ്രദക്ഷിണാചാരാഃ പ്രമദാശ്ചന്ദനോക്ഷിതാഃ| സാന്ത്വയേയുഃ പരൈഃ കാമൈര്മണിമൌക്തികഭൂഷണാഃ||൨൬൫|| ശീതാനി ചാന്നപാനാനി ശീതാന്യുപവനാനി ച| വായവശ്ചന്ദ്രപാദാശ്ച ശീതാ ദാഹജ്വരാപഹാഃ||൨൬൬||

Adhikarana 97 (267) · Śloka 267

അഥോഷ്ണാഭിപ്രായിണാം ജ്വരിതാനാമഭ്യങ്ഗാദീനുപക്രമാനുപദേക്ഷ്യാമഃ- അഗുരുകുഷ്ഠതഗരപത്രനലദശൈലേയധ്യാമകഹരേണുകാസ്ഥൌണേയകക്ഷേമകൈലാവരാങ്ഗദലപുരതമാലപത്രഭൂതീകരോഹിഷസരലശല്ലകീ- ദേവദാര്വഗ്നിമന്ഥബില്വസ്യോനാകകാശ്മര്യപാടലാപുനര്നവാവൃശ്ചീരകണ്ടകാരീബൃഹതീശാലപര്ണീപൃശ്നിപര്ണീമാഷപര്ണീമുദ്ഗപര്ണീഗോക്ഷുരകൈരണ്ഡ- ശോഭാഞ്ജനകവരുണാര്കചിരബില്വതില്വകശടീപുഷ്കരമൂലഗണ്ഡീരോരുബൂകപത്തൂരാക്ഷീവാശ്മാന്തകശിഗ്രുമാതുലുങ്ഗപീലുകമൂലകപര്ണീ- തിലപര്ണീപീലുപര്ണീമേഷശൃങ്ഗീഹിംസ്രാദന്തശഠൈരാവതകഭല്ലാതകാസ്ഫോതകാണ്ഡീരാത്മജൈകേഷീകാകരഞ്ജധാന്യകാജമോദ- പൃഥ്വീകാസുമുഖസുരസകുഠേരകകാലമാലകപര്ണാസക്ഷവകഫണിജ്ഝകഭൂസ്തൃണശൃങ്ഗവേരപിപ്പലീസര്ഷപാശ്വഗന്ധാരാസ്നാരുഹാരോഹാവചാബലാതിബലാ- ഗുഡൂചീശതപുഷ്പാശീതവല്ലീനാകുലീഗന്ധനാകുലീശ്വേതാജ്യോതിഷ്മതീചിത്രകാധ്യണ്ഡാമ്ലചാങ്ഗേരീ- തിലബദരകുലത്ഥമാഷാണാമേവംവിധാനാമന്യേഷാം ചോഷ്ണവീര്യാണാം യഥാലാഭമൌഷധാനാം കഷായം കാരയേത്, തേന കഷായേണ തേഷാമേവ ച കല്കേന സുരാസൌവീരകതുഷോദകമൈരേയമേദകദധിമണ്ഡാരനാലകട്വരപ്രതിവിനീതേന തൈലപാത്രം വിപാചയേത്| തേന സുഖോഷ്ണേന തൈലേനോഷ്ണാഭിപ്രായിണം ജ്വരിതമഭ്യഞ്ജ്യാത്, തഥാ ശീതജ്വരഃ പ്രശാമ്യതി; ഏതൈരേവ ചൌഷധൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ പ്രദേഹം കാരയേത്, ഏതൈരേവ ച ശൃതം സുഖോഷ്ണം സലിലമവഗാഹനാര്ഥം പരിഷേകാര്ഥം ച പ്രയുഞ്ജീത ശീതജ്വരപ്രശമാര്ഥമ്||൨൬൭|| ഇത്യഗുര്വാദ്യം തൈലമ്|

Adhikarana 98 (268-271) · Śloka 271

ഭവന്തി ചാത്ര- ത്രയോദശവിധഃ സ്വേദഃ സ്വേദാധ്യായേ നിദര്ശിതഃ| മാത്രാകാലവിദാ യുക്തഃ സ ച ശീതജ്വരാപഹഃ||൨൬൮|| സാ കുടീ തച്ച ശയനം തച്ചാവച്ഛാദനം ജ്വരമ്| ശീതം പ്രശമയന്ത്യാശു ധൂപാശ്ചാഗുരുജാ ഘനാഃ||൨൬൯|| ചാരൂപചിതഗാത്ര്യശ്ച തരുണ്യോ യൌവനോഷ്മണാ| ആശ്ലേഷാച്ഛമയന്ത്യാശു പ്രമദാഃ ശിശിരജ്വരമ്||൨൭൦|| സ്വേദനാന്യന്നപാനാനി വാതശ്ലേഷ്മഹരാണി ച| ശീതജ്വരം ജയന്ത്യാശു സംസര്ഗബലയോജനാത്||൨൭൧||

Adhikarana 99 (272-282) · Śloka 283

വാതജേ ശ്രമജേ ചൈവ പുരാണേ ക്ഷതജേ ജ്വരേ| ലങ്ഘനം ന ഹിതം വിദ്യാച്ഛമനൈസ്താനുപാചരേത്||൨൭൨|| വിക്ഷിപ്യാമാശയോഷ്മാണം യസ്മാദ്ഗത്വാ രസം നൃണാമ്| ജ്വരം കുര്വന്തി ദോഷാസ്തു ഹീയതേऽഗ്നിബലം തതഃ||൨൭൩|| യഥാ പ്രജ്വലിതോ വഹ്നിഃ സ്ഥാല്യാമിന്ധനവാനപി| ന പചത്യോദനം സമ്യഗനിലപ്രേരിതോ ബഹിഃ||൨൭൪|| പക്തിസ്ഥാനാത്തഥാ ദോഷൈരൂഷ്മാ ക്ഷിപ്തോ ബഹിര്നൃണാമ്| ന പചത്യഭ്യവഹൃതം കൃച്ഛ്രാത് പചതി വാ ലഘു||൨൭൫|| അതോऽഗ്നിബലരക്ഷാര്ഥം ലങ്ഘനാദിക്രമോ ഹിതഃ| സപ്താഹേന ഹി പച്യന്തേ സപ്തധാതുഗതാ മലാഃ||൨൭൬|| നിരാമശ്ചാപ്യതഃ പ്രോക്തോ ജ്വരഃ പ്രായോऽഷ്ടമേऽഹനി| ഉദീര്ണദോഷസ്ത്വല്പാഗ്നിരശ്നന് ഗുരു വിശേഷതഃ||൨൭൭|| മുച്യതേ സഹസാ പ്രാണൈശ്ചിരം ക്ലിശ്യതി വാ നരഃ| ഏതസ്മാത്കാരണാദ്വിദ്വാന് വാതികേऽപ്യാദിതോ ജ്വരേ||൨൭൮|| നാതി ഗുര്വതി വാ സ്നിഗ്ധം ഭോജയേത് സഹസാ നരമ്| ജ്വരേ മാരുതജേ ത്വാദാവനപേക്ഷ്യാപി ഹി ക്രമമ്||൨൭൯|| കുര്യാന്നിരനുബന്ധാനാമഭ്യങ്ഗാദീനുപക്രമാന്| പായയിത്വാ കഷായം ച ഭോജയേദ്രസഭോജനമ്||൨൮൦|| ജീര്ണജ്വരഹരം കുര്യാത് സര്വശശ്ചാപ്യുപക്രമമ്| ശ്ലേഷ്മലാനാമവാതാനാം ജ്വരോऽനുഷ്ണഃ കഫാധികഃ||൨൮൧|| പരിപാകം ന സപ്താഹേനാപി യാതി മൃദൂഷ്മണാമ്| തം ക്രമേണ യഥോക്തേന ലങ്ഘനാല്പാശനാദിനാ||൨൮൨|| ആദശാഹമുപക്രമ്യ കഷായാദ്യൈരുപാചരേത്|൨൮൩|

Adhikarana 100 (283) · Śloka 284

സാമാ യേ യേ ച കഫജാഃ കഫപിത്തജ്വരാശ്ച യേ||൨൮൩|| ലങ്ഘനം ലങ്ഘനീയോക്തം തേഷു കാര്യം പ്രതി പ്രതി|൨൮൪|

Adhikarana 101 (284) · Śloka 285

വമനൈശ്ച വിരേകൈശ്ച ബസ്തിഭിശ്ച യഥാക്രമമ്||൨൮൪|| ജ്വരാനുപചരേദ്ധീമാന് കഫപിത്താനിലോദ്ഭവാന്|൨൮൫|

Adhikarana 102 (285-286) · Śloka 287

സംസൃഷ്ടാന് സന്നിപതിതാന് ബുദ്ധ്വാ തരതമൈഃ സമൈഃ||൨൮൫|| ജ്വരാന് ദോഷക്രമാപേക്ഷീ യഥോക്തൈരൌഷധൈര്ജയേത്| വര്ധനേനൈകദോഷസ്യ ക്ഷപണേനോച്ഛ്രിതസ്യ വാ||൨൮൬|| കഫസ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ വാ സന്നിപാതജ്വരം ജയേത്|൨൮൭|

Adhikarana 103 (287-288) · Śloka 289

സന്നിപാതജ്വരസ്യാന്തേ കര്ണമൂലേ സുദാരൂണഃ||൨൮൭|| ശോഥഃ സഞ്ജായതേ തേന കശ്ചിദേവ പ്രമുച്യതേ| രക്താവസേചനൈഃ ശീഘ്രം സര്പിഷ്പാനൈശ്ച തം ജയേത്||൨൮൮|| പ്രദേഹൈഃ കഫപിത്തഘ്നൈര്നാവനൈഃ കവലഗ്രഹൈഃ|൨൮൯|

Adhikarana 104 (289) · Śloka 290

ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യൈര്ജ്വരോ യസ്യ ന ശാമ്യതി||൨൮൯|| ശാഖാനുസാരീ രക്തസ്യ സോऽവസേകാത് പ്രശാമ്യതി|൨൯൦|

Adhikarana 105 (290) · Śloka 291

വിസര്പേണാഭിഘാതേന യശ്ച വിസ്ഫോടകൈര്ജ്വരഃ||൨൯൦|| തത്രാദൌ സര്പിഷഃ പാനം കഫപിത്തോത്തരോ ന ചേത്|൨൯൧|

Adhikarana 106 (291) · Śloka 292

ദൌര്ബല്യാദ്ദേഹധാതൂനാം ജ്വരോ ജീര്ണോऽനുവര്തതേ||൨൯൧|| ബല്യേഃ സമ്ബൃംഹണൈസ്തസ്മാദാഹാരൈസ്തമുപാചരേത്|൨൯൨|

Adhikarana 107 (292-295) · Śloka 296

കര്മ സാധാരണം ജഹ്യാത്തൃതീയകചതുര്ഥകൌ ||൨൯൨|| ആഗന്തുരനുബന്ധോ ഹി പ്രായശോ വിഷമജ്വരേ| വാതപ്രധാനം സര്പിര്ഭിര്ബസ്തിഭിഃ സാനുവാസനൈഃ||൨൯൩|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈരന്നപാനൈശ്ച ശമയേദ്വിഷമജ്വരമ്| വിരേചനേന പയസാ സര്പിഷാ സംസ്കൃതേന ച||൨൯൪|| വിഷമം തിക്തശീതൈശ്ച ജ്വരം പിത്തോത്തരം ജയേത്| വമനം പാചനം രൂക്ഷമന്നപാനം വിലങ്ഘനമ്||൨൯൫|| കഷായോഷ്ണം ച വിഷമേ ജ്വരേ ശസ്തം കഫോത്തരേ|൨൯൬|

Adhikarana 108 (296-309) · Śloka 310

യോഗാഃ പരാഃ പ്രവക്ഷ്യന്തേ വിഷമജ്വരനാശനാഃ||൨൯൬|| പ്രയോക്തവ്യാ മതിമതാ ദോഷാദീന് പ്രവിഭജ്യ തേ| സുരാ സമണ്ഡാ പാനാര്ഥേ ഭക്ഷ്യാര്ഥേ ചരണായുധഃ||൨൯൭|| തിത്തിരിശ്ച മയൂരശ്ച പ്രയോജ്യാ വിഷമജ്വരേ| പിബേദ്വാ ഷട്പലം സര്പിരഭയാം വാ പ്രയോജയേത്||൨൯൮|| ത്രിഫലായാഃ കഷായം വാ ഗുഡൂച്യാ രസമേവ വാ| നീലിനീമജഗന്ധാം ച ത്രിവൃതാം കടുരോഹിണീമ്||൨൯൯|| പിബേജ്ജ്വരാഗമേ യുക്ത്യാ സ്നേഹസ്വേദോപപാദിതഃ| സര്പിഷോ മഹതീം മാത്രാം പീത്വാ വാ ഛര്ദയേത് പുനഃ||൩൦൦|| ഉപയുജ്യാന്നപാനം വാ പ്രഭൂതം പുനരുല്ലിഖേത്| സാന്നം മദ്യം പ്രഭൂതം വാ പീത്വാ സ്വപ്യാജ്ജ്വരാഗമേ||൩൦൧|| ആസ്ഥാപനം യാപനം വാ കാരയേദ്വിഷമജ്വരേ| പയസാ വൃഷദംശസ്യ ശകൃദ്വാ തദഹഃ പിബേത്||൩൦൨|| വൃഷസ്യ ദധിമണ്ഡേന സുരയാ വാ സസൈന്ധവമ്| പിപ്പല്യാസ്ത്രിഫലായാശ്ച ദധ്നസ്തക്രസ്യ സര്പിഷഃ||൩൦൩|| പഞ്ചഗവ്യസ്യ പയസഃ പ്രയോഗോ വിഷമജ്വരേ| രസോനസ്യ സതൈലസ്യ പ്രാഗ്ഭക്തമുപസേവനമ്||൩൦൪|| മേദ്യാനാമുഷ്ണവീര്യാണാമാമിഷാണാം ച ഭക്ഷണമ്| ഹിങ്ഗുതുല്യാ തു വൈയാഘ്രീ വസാ നസ്യം സസൈന്ധവാ||൩൦൫|| പുരാണസര്പിഃ സിംഹസ്യ വസാ തദ്വത് സസൈന്ധവാ| സൈന്ധവം പിപ്പലീനാം ച തണ്ഡുലാഃ സമനഃശിലാഃ||൩൦൬|| നേത്രാഞ്ജനം തൈലപിഷ്ടം ശസ്യതേ വിഷമജ്വരേ| പലങ്കഷാ നിമ്ബപത്രം വചാ കുഷ്ഠം ഹരീതകീ||൩൦൭|| സര്ഷപാഃ സയവാഃ സര്പിര്ധൂപനം ജ്വരനാശനമ്| യേ ധൂമാ ധൂപനം യച്ച നാവനം ചാഞ്ജനം ച യത്||൩൦൮|| മനോവികാരേ നിര്ദിഷ്ടം കാര്യം തദ്വിഷമജ്വരേ| മണീനാമോഷധീനാം ച മങ്ഗല്യാനാം വിഷസ്യ ച||൩൦൯|| ധാരണാദഗദാനാം ച സേവനാന്ന ഭവേജ്ജ്വരഃ|൩൧൦|

Adhikarana 109 (309-316) · Śloka 317

സോമം സാനുചരം ദേവം സമാതൃഗണമീശ്വരമ്||൩൧൦|| പൂജയന് പ്രയതഃ ശീഘ്രം മുച്യതേ വിഷമജ്വരാത്| വിഷ്ണും സഹസ്രമൂര്ധാനം ചരാചരപതിം വിഭുമ്||൩൧൧|| സ്തുവന്നാമസഹസ്രേണ ജ്വരാന് സര്വാനപോഹതി| ബ്രഹ്മാണമശ്വിനാവിന്ദ്രം ഹുതഭക്ഷം ഹിമാചലമ്||൩൧൨|| ഗങ്ഗാം മരുദ്ഗണാംശ്ചേഷ്ട്യാ പൂജയഞ്ജയതി ജ്വരാന്| ഭക്ത്യാ മാതുഃ പിതുശ്ചൈവ ഗുരൂണാം പൂജനേന ച||൩൧൩|| ബ്രഹ്മചര്യേണ തപസാ സത്യേന നിയമേന ച| ജപഹോമപ്രദാനേന വേദാനാം ശ്രവണേന ച||൩൧൪|| ജ്വരാദ്വിമുച്യതേ ശീഘ്രം സാധൂനാം ദര്ശനേന ച| ജ്വരേ രസസ്ഥേ വമനമുപവാസം ച കാരയേത്||൩൧൫|| സേകപ്രദേഹൌ രക്തസ്ഥേ തഥാ സംശമനാനി ച| വിരേചനം സോപവാസം മാംസമേദഃസ്ഥിതേ ഹിതമ്||൩൧൬|| അസ്ഥിമജ്ജഗതേ ദേയാ നിരൂഹാഃ സാനുവാസനാഃ|൩൧൭|

Adhikarana 110 (317-322) · Śloka 323

ശാപാഭിചാരാദ്ഭൂതാനാമഭിഷങ്ഗാച്ച യോ ജ്വരഃ||൩൧൭|| ദൈവവ്യപാശ്രയം തത്ര സര്വമൌഷധമിഷ്യതേ| അഭിഘാതജ്വരോ നശ്യേത് പാനാഭ്യങ്ഗേന സര്പിഷഃ||൩൧൮|| രക്താവസേകൈര്മദ്യൈശ്ച സാത്മ്യൈര്മാംസരസൌദനൈഃ| സാനാഹോ മദ്യസാത്മ്യാനാം മദിരാരസഭോജനൈഃ||൩൧൯|| ക്ഷതാനാം വ്രണിതാനാം ച ക്ഷതവ്രണചികിത്സയാ| ആശ്വാസേനേഷ്ടലാഭേന വായോഃ പ്രശമനേന ച||൩൨൦|| ഹര്ഷണൈശ്ച ശമം യാന്തി കാമശോകഭയജ്വരാഃ| കാമ്യൈരര്ഥൈര്മനോജ്ഞൈശ്ച പിത്തഘ്നൈശ്ചാപ്യുപക്രമൈഃ||൩൨൧|| സദ്വാക്യൈശ്ച ശമം യാതി ജ്വരഃ ക്രോധസമുത്ഥിതഃ| കാമാത് ക്രോധജ്വരോ നാശം ക്രോധാത് കാമസമുദ്ഭവഃ||൩൨൨|| യാതി താഭ്യാമുഭാഭ്യാം ച ഭയശോകസമുത്ഥിതഃ|൩൨൩|

Adhikarana 111 (323) · Śloka 324

ജ്വരസ്യ വേഗം കാലം ച ചിന്തയഞ്ജ്വര്യതേ തു യഃ||൩൨൩|| തസ്യേഷ്ടൈസ്തു വിചിത്രൈശ്ച വിഷയൈര്നാശയേത് സ്മൃതിമ്|൩൨൪|

Adhikarana 112 (324-328) · Śloka 328

ജ്വരപ്രമോക്ഷേ പുരുഷഃ കൂജന് വമതി ചേഷ്ടതേ| ശ്വസന്വിവര്ണഃ സ്വിന്നാങ്ഗോ വേപതേ ലീയതേ മുഹുഃ||൩൨൪|| പ്രലപത്യുഷ്ണസര്വാങ്ഗഃ ശീതാങ്ഗശ്ച ഭവത്യപി| വിസഞ്ജ്ഞോ ജ്വരവേഗാര്തഃ സക്രോധ ഇവ വീക്ഷ്യതേ ||൩൨൫|| സദോഷശബ്ദം ച ശകൃദ്ദ്രവം സ്രവതി വേഗവത്| ലിങ്ഗാന്യേതാനി ജാനീയാജ്ജ്വരമോക്ഷേ വിചക്ഷണഃ||൩൨൬|| ബഹുദോഷസ്യ ബലവാന് പ്രായേണാഭിനവോ ജ്വരഃ| സത്ക്രിയാദോഷപക്ത്യാ ചേദ്വിമുഞ്ചതി സുദാരുണമ്||൩൨൭|| കൃത്വാ ദോഷവശാദ്വേഗം ക്രമാദുപരമന്തി യേ| തേഷാമദാരുണോ മോക്ഷോ ജ്വരാണാം ചിരകാരിണാമ്||൩൨൮||

Adhikarana 113 (329) · Śloka 329

വിഗതക്ലമസന്താപമവ്യഥം വിമലേന്ദ്രിയമ്| യുക്തം പ്രകൃതിസത്ത്വേന വിദ്യാത് പുരുഷമജ്വരമ്||൩൨൯||

Adhikarana 114 (330-332) · Śloka 332

സജ്വരോ ജ്വരമുക്തശ്ച വിദാഹീനി ഗുരൂണി ച| അസാത്മ്യാന്യന്നപാനാനി വിരുദ്ധാനി ച വര്ജയേത്||൩൩൦|| വ്യവായമതിചേഷ്ടാശ്ച സ്നാനമത്യശനാനി ച| തഥാ ജ്വരഃ ശമം യാതി പ്രശാന്തോ ജായതേ ന ച||൩൩൧|| വ്യായാമം ച വ്യവായം ച സ്നാനം ചങ്ക്രമണാനി ച| ജ്വരമുക്തോ ന സേവേത യാവന്ന ബലവാന് ഭവേത്||൩൩൨||

Adhikarana 115 (333-343) · Śloka 343

അസഞ്ജാതബലോ യസ്തു ജ്വരമുക്തോ നിഷേവതേ| വര്ജ്യമേതന്നരസ്തസ്യ പുനരാവര്തതേ ജ്വരഃ||൩൩൩|| ദുര്ഹൃതേഷു ച ദോഷേഷു യസ്യ വാ വിനിവര്തതേ| സ്വല്പേനപ്യപചാരേണ തസ്യ വ്യാവര്തതേ പുനഃ||൩൩൪|| ചിരകാലപരിക്ലിഷ്ടം ദുര്ബലം ഹീനതേജസമ് | അചിരേണൈവ കാലേന സ ഹന്തി പുനരാഗതഃ||൩൩൫|| അഥവാऽപി പരീപാകം ധാതുഷ്വേവ ക്രമാന്മലാഃ| യാന്തി ജ്വരമകുര്വന്തസ്തേ തഥാऽപ്യപകുര്വതേ||൩൩൬|| ദീനതാം ശ്വയഥും ഗ്ലാനിം പാണ്ഡുതാം നാന്നകാമതാമ്| കണ്ഡൂരുക്തോഠപിഡകാഃ കുര്വന്ത്യഗ്നിം ച തേ മൃദുമ്||൩൩൭|| ഏവമന്യേऽപി ച ഗദാ വ്യാവര്തന്തേ പുനര്ഗതാഃ| അനിര്ഘാതേന ദോഷാണാമല്പൈരപ്യഹിതൈര്നൃണാമ്||൩൩൮|| നിര്വൃത്തേऽപി ജ്വരേ തസ്മാദ്യഥാവസ്ഥം യഥാബലമ്| യഥാപ്രാണം ഹരേദ്ദോഷം പ്രയോഗൈര്വാ ശമം നയേത്||൩൩൯|| മൃദുഭിഃ ശോധനൈഃ ശുദ്ധിര്യാപനാ ബസ്തയോ ഹിതാഃ| ഹിതാശ്ച ലഘവോ യൂഷാ ജാങ്ഗലാമിഷജാ രസാഃ||൩൪൦|| അഭ്യങ്ഗോദ്വര്തനസ്നാനധൂപനാന്യഞ്ജനാനി ച| ഹിതാനി പുനരാവൃത്തേ ജ്വരേ തിക്തഘൃതാനി ച||൩൪൧|| ഗുര്വ്യഭിഷ്യന്ദ്യസാത്മ്യാനാം ഭോജനാത് പുനരാഗതേ| ലങ്ഘനോഷ്ണോപചാരാദിഃ ക്രമഃ കാര്യശ്ച പൂര്വവത്||൩൪൨|| കിരാതതിക്തകം തിക്താ മുസ്തം പര്പടകോऽമൃതാ| ഘ്നന്തി പീതാനി ചാഭ്യാസാത് പുനരാവര്തകം ജ്വരമ്||൩൪൩||

Adhikarana 116 (344) · Śloka 344

തസ്യാം തസ്യാമവസ്ഥായാം ജ്വരിതാനാം വിചക്ഷണഃ| ജ്വരാക്രിയാക്രമാപേക്ഷീ കുര്യാത്തത്തച്ചികിത്സിതമ്||൩൪൪||

Adhikarana 117 (345) · Śloka 345

രോഗരാട് സര്വഭൂതാനാമന്തകൃദ്ദാരുണോ ജ്വരഃ| തസ്മാദ്വിശേഷതസ്തസ്യ യതേത പ്രശമേ ഭിഷക്||൩൪൫||

Adhikarana 118 (346) · Śloka 346

തത്ര ശ്ലോകഃ- യഥാക്രമം യഥാപ്രശ്നമുക്തം ജ്വരചികിത്സിതമ്| ആത്രേയേണാഗ്നിവേശായ ഭൂതാനാം ഹിതകാമ്യയാ||൩൪൬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ജ്വരചികിത്സിതം നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||