Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో రక్తపిత్తచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातो रक्तपित्तचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
10. raktapittacikitsitam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
విహరంతం జితాత్మానం పంచగంగే పునర్వసుం| ప్రణమ్యోవాచ నిర్మోహమగ్నివేశోఽగ్నివర్చసం||3|| భగవన్ రక్తపిత్తస్య హేతురుక్తః సలక్షణః| వక్తవ్యం యత్ పరం తస్య వక్తుమర్హసి తద్గురో||4||
View original
विहरन्तं जितात्मानं पञ्चगङ्गे पुनर्वसुम्| प्रणम्योवाच निर्मोहमग्निवेशोऽग्निवर्चसम्||३|| भगवन् रक्तपित्तस्य हेतुरुक्तः सलक्षणः| वक्तव्यं यत् परं तस्य वक्तुमर्हसि तद्गुरो||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
గురురువాచ- మహాగదం మహావేగమగ్నివచ్ఛీఘ్రకారి చ| హేతులక్షణవిచ్ఛీఘ్రం రక్తపిత్తముపాచరేత్||5|| తస్యోష్ణం తీక్ష్ణమమ్లం చ కటూని లవణాని చ| ఘర్మశ్చాన్నవిదాహశ్చ హేతుః పూర్వం నిదర్శితః||6||
View original
गुरुरुवाच- महागदं महावेगमग्निवच्छीघ्रकारि च| हेतुलक्षणविच्छीघ्रं रक्तपित्तमुपाचरेत्||५|| तस्योष्णं तीक्ष्णमम्लं च कटूनि लवणानि च| घर्मश्चान्नविदाहश्च हेतुः पूर्वं निदर्शितः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
తైర్హేతుభిః సముత్క్లిష్టం పిత్తం రక్తం ప్రపద్యతే| తద్యోనిత్వాత్ ప్రపన్నం చ వర్ధతే తత్ ప్రదూషయత్||7|| తస్యోష్మణా ద్రవో ధాతుర్ధాతోర్ధాతోః ప్రసిచ్యతే| స్విద్యతస్తేన సంవృద్ధిం భూయస్తదధిగచ్ఛతి||8||
View original
तैर्हेतुभिः समुत्क्लिष्टं पित्तं रक्तं प्रपद्यते| तद्योनित्वात् प्रपन्नं च वर्धते तत् प्रदूषयत्||७|| तस्योष्मणा द्रवो धातुर्धातोर्धातोः प्रसिच्यते| स्विद्यतस्तेन संवृद्धिं भूयस्तदधिगच्छति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
సంయోగాద్దూషణాత్తత్తు సామాన్యాద్గంధవర్ణయోః| రక్తస్య పిత్తమాఖ్యాతం రక్తపిత్తం మనీషిభిః||9||
View original
संयोगाद्दूषणात्तत्तु सामान्याद्गन्धवर्णयोः| रक्तस्य पित्तमाख्यातं रक्तपित्तं मनीषिभिः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
ప్లీహానం చ యకృచ్చైవ తదధిష్ఠాయ వర్తతే| స్రోతాంసి రక్తవాహీని తన్మూలాని హి దేహినాం||10||
View original
प्लीहानं च यकृच्चैव तदधिष्ठाय वर्तते| स्रोतांसि रक्तवाहीनि तन्मूलानि हि देहिनाम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 13
సాంద్రం సపాండు సస్నేహం పిచ్ఛిలం చ కఫాన్వితం| శ్యావారుణం సఫేనం చ తను రూక్షం చ వాతికం||11|| రక్తపిత్తం కషాయాభం కృష్ణం గోమూత్రసన్నిభం| మేచకాగారధూమాభమంజనాభం చ పైత్తికం||12|| సంసృష్టలింగం సంసర్గాత్త్రిలింగం సాన్నిపాతికం|13|
View original
सान्द्रं सपाण्डु सस्नेहं पिच्छिलं च कफान्वितम्| श्यावारुणं सफेनं च तनु रूक्षं च वातिकम्||११|| रक्तपित्तं कषायाभं कृष्णं गोमूत्रसन्निभम्| मेचकागारधूमाभमञ्जनाभं च पैत्तिकम्||१२|| संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ఏకదోషానుగం సాధ్యం ద్విదోషం యాప్యముచ్యతే||13|| యత్త్రిదోషమసాధ్యం తన్మందాగ్నేరతివేగవత్| వ్యాధిభిః క్షీణదేహస్య వృద్ధస్యానశ్నతశ్చ యత్||14||
View original
एकदोषानुगं साध्यं द्विदोषं याप्यमुच्यते||१३|| यत्त्रिदोषमसाध्यं तन्मन्दाग्नेरतिवेगवत्| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यानश्नतश्च यत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15-21) · Śloka 21
గతిరూర్ధ్వమధశ్చైవ రక్తపిత్తస్య దర్శితా| ఊర్ధ్వా సప్తవిధద్వారా ద్విద్వారా త్వధరా గతిః||15|| సప్త చ్ఛిద్రాణి శిరసి ద్వే చాధః, సాధ్యమూర్ధ్వగం| యాప్యం త్వధోగం, మార్గౌ తు ద్వావసాధ్యం ప్రపద్యతే||16|| యదా తు సర్వచ్ఛిద్రేభ్యో రోమకూపేభ్య ఏవ చ| వర్తతే తామసంఖ్యేయాం గతిం తస్యాహురాంతికీం||17|| యచ్చోభయాభ్యాం మార్గాభ్యామతిమాత్రం ప్రవర్తతే| తుల్యం కుణపగంధేన రక్తం కృష్ణమతీవ చ||18|| సంసృష్టం కఫవాతాభ్యాం కంఠే సజ్జతి చాపి యత్| యచ్చాప్యుపద్రవైః సర్వైర్యథోక్తైః సమభిద్రుతం||19|| హారిద్రనీలహరితతామ్రైర్వర్ణైరుపద్రుతం| క్షీణస్య కాసమానస్య యచ్చ తచ్చ న సిధ్యతి||20|| యద్విదోషానుగం యద్వా శాంతం శాంతం ప్రకుప్యతి| మార్గాన్మార్గం చరేద్యద్వా యాప్యం పిత్తమసృక్ చ తత్||21||
View original
गतिरूर्ध्वमधश्चैव रक्तपित्तस्य दर्शिता| ऊर्ध्वा सप्तविधद्वारा द्विद्वारा त्वधरा गतिः||१५|| सप्त च्छिद्राणि शिरसि द्वे चाधः, साध्यमूर्ध्वगम्| याप्यं त्वधोगं, मार्गौ तु द्वावसाध्यं प्रपद्यते||१६|| यदा तु सर्वच्छिद्रेभ्यो रोमकूपेभ्य एव च| वर्तते तामसङ्ख्येयां गतिं तस्याहुरान्तिकीम्||१७|| यच्चोभयाभ्यां मार्गाभ्यामतिमात्रं प्रवर्तते| तुल्यं कुणपगन्धेन रक्तं कृष्णमतीव च||१८|| संसृष्टं कफवाताभ्यां कण्ठे सज्जति चापि यत्| यच्चाप्युपद्रवैः सर्वैर्यथोक्तैः समभिद्रुतम्||१९|| हारिद्रनीलहरितताम्रैर्वर्णैरुपद्रुतम्| क्षीणस्य कासमानस्य यच्च तच्च न सिध्यति||२०|| यद्विदोषानुगं यद्वा शान्तं शान्तं प्रकुप्यति| मार्गान्मार्गं चरेद्यद्वा याप्यं पित्तमसृक् च तत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ఏకమార్గం బలవతో నాతివేగం నవోత్థితం| రక్తపిత్తం సుఖే కాలే సాధ్యం స్యాన్నిరుపద్రవం||22||
View original
एकमार्गं बलवतो नातिवेगं नवोत्थितम्| रक्तपित्तं सुखे काले साध्यं स्यान्निरुपद्रवम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
స్నిగ్ధోష్ణముష్ణరూక్షం చ రక్తపిత్తస్య కారణం| అధోగస్యోత్తరం ప్రాయః, పూర్వం స్యాదూర్ధ్వగస్య తు||23|| ఊర్ధ్వగం కఫసంసృష్టమధోగం మారుతానుగం| ద్విమార్గం కఫవాతాభ్యాముభాభ్యామనుబధ్యతే||24||
View original
स्निग्धोष्णमुष्णरूक्षं च रक्तपित्तस्य कारणम्| अधोगस्योत्तरं प्रायः, पूर्वं स्यादूर्ध्वगस्य तु||२३|| ऊर्ध्वगं कफसंसृष्टमधोगं मारुतानुगम्| द्विमार्गं कफवाताभ्यामुभाभ्यामनुबध्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28
అక్షీణబలమాంసస్య రక్తపిత్తం యదశ్నతః| తద్దోషదుష్టముత్క్లిష్టం నాదౌ స్తంభనమర్హతి||25|| గలగ్రహం పూతినస్యం మూర్చ్ఛాయమరుచిం జ్వరం| గుల్మం ప్లీహానమానాహం కిలాసం కృచ్ఛ్రమూత్రతాం||26|| కుష్ఠాన్యర్శాంసి వీసర్పం వర్ణనాశం భగందరం| బుద్ధీంద్రియోపరోధం చ కుర్యాత్ స్తంభితమాదితః||27|| తస్మాదుపేక్ష్యం బలినో బలదోషవిచారిణా | రక్తపిత్తం ప్రథమతః ప్రవృద్ధం సిద్ధిమిచ్ఛతా||28||
View original
अक्षीणबलमांसस्य रक्तपित्तं यदश्नतः| तद्दोषदुष्टमुत्क्लिष्टं नादौ स्तम्भनमर्हति||२५|| गलग्रहं पूतिनस्यं मूर्च्छायमरुचिं ज्वरम्| गुल्मं प्लीहानमानाहं किलासं कृच्छ्रमूत्रताम्||२६|| कुष्ठान्यर्शांसि वीसर्पं वर्णनाशं भगन्दरम्| बुद्धीन्द्रियोपरोधं च कुर्यात् स्तम्भितमादितः||२७|| तस्मादुपेक्ष्यं बलिनो बलदोषविचारिणा | रक्तपित्तं प्रथमतः प्रवृद्धं सिद्धिमिच्छता||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30
ప్రాయేణ హి సముత్క్లిష్టమామదోషాచ్ఛరీరిణాం| వృద్ధిం ప్రయాతి పిత్తాసృక్తస్మాత్తల్లంఘ్యమాదితః||29|| మార్గౌ దోషానుబంధం చ నిదానం ప్రసమీక్ష్య చ| లంఘనం రక్తపిత్తాదౌ తర్పణం వా ప్రయోజయేత్||30||
View original
प्रायेण हि समुत्क्लिष्टमामदोषाच्छरीरिणाम्| वृद्धिं प्रयाति पित्तासृक्तस्मात्तल्लङ्घ्यमादितः||२९|| मार्गौ दोषानुबन्धं च निदानं प्रसमीक्ष्य च| लङ्घनं रक्तपित्तादौ तर्पणं वा प्रयोजयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35
హ్రీబేరచందనోశీరముస్తపర్పటకైః శృతం| కేవలం శృతశీతం వా దద్యాత్తోయం పిపాసవే||31|| ఊర్ధ్వగే తర్పణం పూర్వం పేయాం పూర్వమధోగతే| కాలసాత్మ్యానుబంధజ్ఞో దద్యాత్ ప్రకృతికల్పవిత్||32|| జలం ఖర్జూరమృద్వీకామధూకైః సపరూషకైః| శృతశీతం ప్రయోక్తవ్యం తర్పణార్థే సశర్కరం||33|| తర్పణం సఘృతక్షౌద్రం లాజచూర్ణైః ప్రదాపయేత్| ఊర్ధ్వగం రక్తపిత్తం తత్ పీతం కాలే వ్యపోహతి||34|| మందాగ్నేరమ్లసాత్మ్యాయ తత్ సామ్లమపి కల్పయేత్| దాడిమామలకైర్విద్వానమ్లార్థం చానుదాపయేత్||35||
View original
ह्रीबेरचन्दनोशीरमुस्तपर्पटकैः शृतम्| केवलं शृतशीतं वा दद्यात्तोयं पिपासवे||३१|| ऊर्ध्वगे तर्पणं पूर्वं पेयां पूर्वमधोगते| कालसात्म्यानुबन्धज्ञो दद्यात् प्रकृतिकल्पवित्||३२|| जलं खर्जूरमृद्वीकामधूकैः सपरूषकैः| शृतशीतं प्रयोक्तव्यं तर्पणार्थे सशर्करम्||३३|| तर्पणं सघृतक्षौद्रं लाजचूर्णैः प्रदापयेत्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं तत् पीतं काले व्यपोहति||३४|| मन्दाग्नेरम्लसात्म्याय तत् साम्लमपि कल्पयेत्| दाडिमामलकैर्विद्वानम्लार्थं चानुदापयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (36-48) · Śloka 48
శాలిషష్టికనీవారకోరదూషప్రశాంతికాః| శ్యామాకశ్చ ప్రియంగుశ్చ భోజనం రక్తపిత్తినాం||36|| ముద్గా మసూరాశ్చణకాః సమకుష్ఠాఢకీఫలాః| ప్రశస్తాః సూపయూషార్థే కల్పితా రక్తపిత్తినాం||37|| పటోలనింబవేత్రాగ్రప్లక్షవేతసపల్లవాః| కిరాతతిక్తకం శాకం గండీరః సకఠిల్లకః||38|| కోవిదారస్య పుష్పాణి కాశ్మర్యస్యాథ శాల్మలేః| అన్నపానవిధౌ శాకం యచ్చాన్యద్రక్తపిత్తనుత్||39|| శాకార్థం శాకసాత్మ్యానాం తచ్ఛస్తం రక్తపిత్తినాం| స్విన్నం వా సర్పిషా భృష్టం యూషవద్వా విపాచితం||40|| పారావతాన్ కపోతాంశ్చ లావాన్ రక్తాక్షవర్తకాన్| శశాన్ కపింజలానేణాన్ హరిణాంకాలపుచ్ఛకాన్||41|| రక్తపిత్తే హితాన్ విద్యాద్రసాంస్తేషాం ప్రయోజయేత్| ఈషదమ్లాననమ్లాన్ వా ఘృతభృష్టాన్ సశర్కరాన్||42|| కఫానుగే యూషశాకం దద్యాద్వాతానుగే రసం| రక్తపిత్తే యవాగూనామతః కల్పః ప్రవక్ష్యతే||43|| పద్మోత్పలానాం కింజల్కః పృశ్నిపర్ణీ ప్రియంగుకాః| జలే సాధ్యా రసే తస్మిన్ పేయా స్యాద్రక్తపిత్తినాం||44|| చందనోశీరలోధ్రాణాం రసే తద్వత్ సనాగరే| కిరాతతిక్తకోశీరముస్తానాం తద్వదేవ చ||45|| ధాతకీధన్వయాసాంబుబిల్వానాం వా రసే శృతా| మసూరపృశ్నిపర్ణ్యోర్వా స్థిరాముద్గరసేఽథ వా||46|| రసే హరేణుకానాం వా సఘృతే సబలారసే| సిద్ధాః పారావతాదీనాం రసే వా స్యుః పృథక్పృథక్||47|| ఇత్యుక్తా రక్తపిత్తఘ్న్యః శీతాః సమధుశర్కరాః| యవాగ్వః కల్పనా చైషా కార్యా మాంసరసేష్వపి||48||
View original
शालिषष्टिकनीवारकोरदूषप्रशान्तिकाः| श्यामाकश्च प्रियङ्गुश्च भोजनं रक्तपित्तिनाम्||३६|| मुद्गा मसूराश्चणकाः समकुष्ठाढकीफलाः| प्रशस्ताः सूपयूषार्थे कल्पिता रक्तपित्तिनाम्||३७|| पटोलनिम्बवेत्राग्रप्लक्षवेतसपल्लवाः| किराततिक्तकं शाकं गण्डीरः सकठिल्लकः||३८|| कोविदारस्य पुष्पाणि काश्मर्यस्याथ शाल्मलेः| अन्नपानविधौ शाकं यच्चान्यद्रक्तपित्तनुत्||३९|| शाकार्थं शाकसात्म्यानां तच्छस्तं रक्तपित्तिनाम्| स्विन्नं वा सर्पिषा भृष्टं यूषवद्वा विपाचितम्||४०|| पारावतान् कपोतांश्च लावान् रक्ताक्षवर्तकान्| शशान् कपिञ्जलानेणान् हरिणान्कालपुच्छकान्||४१|| रक्तपित्ते हितान् विद्याद्रसांस्तेषां प्रयोजयेत्| ईषदम्लाननम्लान् वा घृतभृष्टान् सशर्करान्||४२|| कफानुगे यूषशाकं दद्याद्वातानुगे रसम्| रक्तपित्ते यवागूनामतः कल्पः प्रवक्ष्यते||४३|| पद्मोत्पलानां किञ्जल्कः पृश्निपर्णी प्रियङ्गुकाः| जले साध्या रसे तस्मिन् पेया स्याद्रक्तपित्तिनाम्||४४|| चन्दनोशीरलोध्राणां रसे तद्वत् सनागरे| किराततिक्तकोशीरमुस्तानां तद्वदेव च||४५|| धातकीधन्वयासाम्बुबिल्वानां वा रसे शृता| मसूरपृश्निपर्ण्योर्वा स्थिरामुद्गरसेऽथ वा||४६|| रसे हरेणुकानां वा सघृते सबलारसे| सिद्धाः पारावतादीनां रसे वा स्युः पृथक्पृथक्||४७|| इत्युक्ता रक्तपित्तघ्न्यः शीताः समधुशर्कराः| यवाग्वः कल्पना चैषा कार्या मांसरसेष्वपि||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51
శశః సవాస్తుకః శస్తో విబంధే రక్తపిత్తినాం| వాతోల్బణే తిత్తిరిః స్యాదుదుంబరరసే శృతః||49|| మయూరః ప్లక్షనిర్యూహే న్యగ్రోధస్య చ కుక్కుటః| రసే బిల్వోత్పలాదీనాం వర్తకక్రకరౌ హితౌ||50|| తృష్యతే తిక్తకైః సిద్ధం తృష్ణాఘ్నం వా ఫలోదకం| సిద్ధం విదారిగంధాద్యైరథవా శృతశీతలం||51||
View original
शशः सवास्तुकः शस्तो विबन्धे रक्तपित्तिनाम्| वातोल्बणे तित्तिरिः स्यादुदुम्बररसे शृतः||४९|| मयूरः प्लक्षनिर्यूहे न्यग्रोधस्य च कुक्कुटः| रसे बिल्वोत्पलादीनां वर्तकक्रकरौ हितौ||५०|| तृष्यते तिक्तकैः सिद्धं तृष्णाघ्नं वा फलोदकम्| सिद्धं विदारिगन्धाद्यैरथवा शृतशीतलम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (52) · Śloka 52
జ్ఞాత్వా దోషావనుబలౌ బలమాహారమేవ చ| జలం పిపాసవే దద్యాద్విసర్గాదల్పశోఽపి వా||52||
View original
ज्ञात्वा दोषावनुबलौ बलमाहारमेव च| जलं पिपासवे दद्याद्विसर्गादल्पशोऽपि वा||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (53) · Śloka 54
నిదానం రక్తపిత్తస్య యత్కించిత్ సంప్రకాశితం| జీవితారోగ్యకామైస్తన్న సేవ్యం రక్తపిత్తిభిః||53|| ఇత్యన్నపానం నిర్దిష్టం క్రమశో రక్తపిత్తనుత్|54|
View original
निदानं रक्तपित्तस्य यत्किञ्चित् सम्प्रकाशितम्| जीवितारोग्यकामैस्तन्न सेव्यं रक्तपित्तिभिः||५३|| इत्यन्नपानं निर्दिष्टं क्रमशो रक्तपित्तनुत्|५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (54-61) · Śloka 61
వక్ష్యతే బహుదోషాణాం కార్యం బలవతాం చ యత్||54|| అక్షీణబలమాంసస్య యస్య సంతర్పణోత్థితం| బహుదోషం బలవతో రక్తపిత్తం శరీరిణః||55|| కాలే సంశోధనార్హస్య తద్ధరేన్నిరుపద్రవం| విరేచనేనోర్ధ్వభాగమధోగం వమనేన చ||56|| త్రివృతామభయాం ప్రాజ్ఞః ఫలాన్యారగ్వధస్య వా| త్రాయమాణాం గవాక్ష్యా వా మూలమామలకాని వా||57|| విరేచనం ప్రయుంజీత ప్రభూతమధుశర్కరం| రసః ప్రశస్యతే తేషాం రక్తపిత్తే విశేషతః||58|| వమనం మదనోన్మిశ్రో మంథః సక్షౌద్రశర్కరః| సశర్కరం వా సలిలమిక్షూణాం రస ఏవ వా||59|| వత్సకస్య ఫలం ముస్తం మదనం మధుకం మధు| అధోవహే రక్తపిత్తే వమనం పరముచ్యతే||60|| ఊర్ధ్వగే శుద్ధకోష్ఠస్య తర్పణాదిః క్రమో హితః| అధోగతే యవాగ్వాదిర్న చేత్స్యాన్మారుతో బలీ||61||
View original
वक्ष्यते बहुदोषाणां कार्यं बलवतां च यत्||५४|| अक्षीणबलमांसस्य यस्य सन्तर्पणोत्थितम्| बहुदोषं बलवतो रक्तपित्तं शरीरिणः||५५|| काले संशोधनार्हस्य तद्धरेन्निरुपद्रवम्| विरेचनेनोर्ध्वभागमधोगं वमनेन च||५६|| त्रिवृतामभयां प्राज्ञः फलान्यारग्वधस्य वा| त्रायमाणां गवाक्ष्या वा मूलमामलकानि वा||५७|| विरेचनं प्रयुञ्जीत प्रभूतमधुशर्करम्| रसः प्रशस्यते तेषां रक्तपित्ते विशेषतः||५८|| वमनं मदनोन्मिश्रो मन्थः सक्षौद्रशर्करः| सशर्करं वा सलिलमिक्षूणां रस एव वा||५९|| वत्सकस्य फलं मुस्तं मदनं मधुकं मधु| अधोवहे रक्तपित्ते वमनं परमुच्यते||६०|| ऊर्ध्वगे शुद्धकोष्ठस्य तर्पणादिः क्रमो हितः| अधोगते यवाग्वादिर्न चेत्स्यान्मारुतो बली||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (62-72) · Śloka 72
బలమాంసపరిక్షీణం శోకభారాధ్వకర్శితం| జ్వలనాదిత్యసంతప్తమన్యైర్వా క్షీణమామయైః||62|| గర్భిణీం స్థవిరం బాలం రూక్షాల్పప్రమితాశినం| అవమ్యమవిరేచ్యం వా యం పశ్యేద్రక్తపిత్తినం||63|| శోషేణ సానుబంధం వా తస్య సంశమనీ క్రియా| శస్యతే రక్తపిత్తస్య పరం సాఽథ ప్రవక్ష్యతే||64|| అటరూషకమృద్వీకాపథ్యాక్వాథః సశర్కరః| మధుమిశ్రః శ్వాసకాసరక్తపిత్తనిబర్హణః||65|| అటరూషకనిర్యూహే ప్రియంగుం మృత్తికాంజనే| వినీయ లోధ్రం క్షౌద్రం చ రక్తపిత్తహరం పిబేత్||66|| పద్మకం పద్మకింజల్కం దూర్వాం వాస్తూకముత్పలం| నాగపుష్పం చ లోధ్రం చ తేనైవ విధినా పిబేత్||67|| ప్రపౌండరీకం మధుకం మధు చాశ్వశకృద్రసే| యవాసభృంగరజసోర్మూలం వా గోశకృద్రసే||68|| వినీయ రక్తపిత్తఘ్నం పేయం స్యాత్తండులాంబునా| యుక్తం వా మఘుసర్పిర్భ్యాం లిహ్యాద్గోశ్వశకృద్రసం||69|| ఖదిరస్య ప్రియంగూణాం కోవిదారస్య శాల్మలేః| పుష్పచూర్ణాని మధునా లిహ్యాన్నా రక్తపిత్తికః||70|| శృంగాటకానాం లాజానాం ముస్తఖర్జూరయోరపి| లిహ్యాచ్చూర్ణాని మధునా పద్మానాం కేశరస్య చ||71|| ధన్వజానామసృగ్లిహ్యాన్మధునా మృగపక్షిణాం| సక్షౌద్రం గ్రథితే రక్తే లిహ్యాత్ పారావతం శకృత్||72||
View original
बलमांसपरिक्षीणं शोकभाराध्वकर्शितम्| ज्वलनादित्यसन्तप्तमन्यैर्वा क्षीणमामयैः||६२|| गर्भिणीं स्थविरं बालं रूक्षाल्पप्रमिताशिनम्| अवम्यमविरेच्यं वा यं पश्येद्रक्तपित्तिनम्||६३|| शोषेण सानुबन्धं वा तस्य संशमनी क्रिया| शस्यते रक्तपित्तस्य परं साऽथ प्रवक्ष्यते||६४|| अटरूषकमृद्वीकापथ्याक्वाथः सशर्करः| मधुमिश्रः श्वासकासरक्तपित्तनिबर्हणः||६५|| अटरूषकनिर्यूहे प्रियङ्गुं मृत्तिकाञ्जने| विनीय लोध्रं क्षौद्रं च रक्तपित्तहरं पिबेत्||६६|| पद्मकं पद्मकिञ्जल्कं दूर्वां वास्तूकमुत्पलम्| नागपुष्पं च लोध्रं च तेनैव विधिना पिबेत्||६७|| प्रपौण्डरीकं मधुकं मधु चाश्वशकृद्रसे| यवासभृङ्गरजसोर्मूलं वा गोशकृद्रसे||६८|| विनीय रक्तपित्तघ्नं पेयं स्यात्तण्डुलाम्बुना| युक्तं वा मघुसर्पिर्भ्यां लिह्याद्गोश्वशकृद्रसम्||६९|| खदिरस्य प्रियङ्गूणां कोविदारस्य शाल्मलेः| पुष्पचूर्णानि मधुना लिह्यान्ना रक्तपित्तिकः||७०|| शृङ्गाटकानां लाजानां मुस्तखर्जूरयोरपि| लिह्याच्चूर्णानि मधुना पद्मानां केशरस्य च||७१|| धन्वजानामसृग्लिह्यान्मधुना मृगपक्षिणाम्| सक्षौद्रं ग्रथिते रक्ते लिह्यात् पारावतं शकृत्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (73-77) · Śloka 77
ఉశీరకాలీయకలోధ్రపద్మకప్రియంగుకాకట్ఫలశంఖగైరికాః| పృథక్ పృథక్ చందనతుల్యభాగికాః సశర్కరాస్తండులధావనాప్లుతాః||73|| రక్తం సపిత్తం తమకం పిపాసాం దాహం చ పీతాః శమయంతి సద్యః| కిరాతతిక్తం క్రముకం సముస్తం ప్రపౌండరీకం కమలోత్పలే చ||74|| హ్రీబేరమూలాని పటోలపత్రం దురాలభా పర్పటకో మృణాలం| ధనంజయోదుంబరవేతసత్వఙ్న్యగ్రోధశాలేయయవాసకత్వక్||75|| తుగాలతావేతసతండులీయం ససారివం మోచరసః సమంగా| పృథక్ పృథక్ చందనయోజితాని తేనైవ కల్పేన హితాని తత్ర||76|| నిశి స్థితా వా స్వరసీకృతా వా కల్కీకృతా వా మృదితాః శృతా వా| ఏతే సమస్తా గణశః పృథగ్వా రక్తం సపిత్తం శమయంతి యోగాః||77||
View original
उशीरकालीयकलोध्रपद्मकप्रियङ्गुकाकट्फलशङ्खगैरिकाः| पृथक् पृथक् चन्दनतुल्यभागिकाः सशर्करास्तण्डुलधावनाप्लुताः||७३|| रक्तं सपित्तं तमकं पिपासां दाहं च पीताः शमयन्ति सद्यः| किराततिक्तं क्रमुकं समुस्तं प्रपौण्डरीकं कमलोत्पले च||७४|| ह्रीबेरमूलानि पटोलपत्रं दुरालभा पर्पटको मृणालम्| धनञ्जयोदुम्बरवेतसत्वङ्न्यग्रोधशालेययवासकत्वक्||७५|| तुगालतावेतसतण्डुलीयं ससारिवं मोचरसः समङ्गा| पृथक् पृथक् चन्दनयोजितानि तेनैव कल्पेन हितानि तत्र||७६|| निशि स्थिता वा स्वरसीकृता वा कल्कीकृता वा मृदिताः शृता वा| एते समस्ता गणशः पृथग्वा रक्तं सपित्तं शमयन्ति योगाः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (78) · Śloka 78
ముద్గాః సలాజాః సయవాః సకృష్ణాః సోశీరముస్తాః సహ చందనేన| బలాజలే పర్యుషితాః కషాయా రక్తం సపిత్తం శమయంత్యుదీర్ణం||78||
View original
मुद्गाः सलाजाः सयवाः सकृष्णाः सोशीरमुस्ताः सह चन्दनेन| बलाजले पर्युषिताः कषाया रक्तं सपित्तं शमयन्त्युदीर्णम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (79-81) · Śloka 81
వైదూర్యముక్తామణిగైరికాణాం మృచ్ఛంఖహేమామలకోదకానాం| మధూదకస్యేక్షురసస్య చైవ పానాచ్ఛమం గచ్ఛతి రక్తపిత్తం||79|| ఉశీరపద్మోత్పలచందనానాం పక్వస్య లోష్టస్య చ యః ప్రసాదః| సశర్కరః క్షౌద్రయుతః సుశీతో రక్తాతియోగప్రశమాయ దేయః||80|| ప్రియంగుకాచందనలోధ్రసారివామధూకముస్తాభయధాతకీజలం| సమృత్ప్రసాదం సహ యష్టికాంబునా సశర్కరం రక్తనిబర్హణం పరం||81||
View original
वैदूर्यमुक्तामणिगैरिकाणां मृच्छङ्खहेमामलकोदकानाम्| मधूदकस्येक्षुरसस्य चैव पानाच्छमं गच्छति रक्तपित्तम्||७९|| उशीरपद्मोत्पलचन्दनानां पक्वस्य लोष्टस्य च यः प्रसादः| सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतो रक्तातियोगप्रशमाय देयः||८०|| प्रियङ्गुकाचन्दनलोध्रसारिवामधूकमुस्ताभयधातकीजलम्| समृत्प्रसादं सह यष्टिकाम्बुना सशर्करं रक्तनिबर्हणं परम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (72-84) · Śloka 84
కషాయయోగైర్వివిధైర్యథోక్తైర్దీప్తేఽనలే శ్లేష్మణి నిర్జితే చ| యద్రక్తపిత్తం ప్రశమం న యాతి తత్రానిలః స్యాదను తత్ర కార్యం||82|| ఛాగం పయః స్యాత్ పరమం ప్రయోగే గవ్యం శృతం పంచగుణే జలే వా| సశర్కరం మాక్షికసంప్రయుక్తం విదారిగంధాదిగణైః శృతం వా||83|| ద్రాక్షాశృతం నాగరకైః శృతం వా బలాశృతం గోక్షురకైః శృతం వా| సజీవకం సర్షభకం ససర్పిః పయః ప్రయోజ్యం సితయా శృతం వా||84||
View original
कषाययोगैर्विविधैर्यथोक्तैर्दीप्तेऽनले श्लेष्मणि निर्जिते च| यद्रक्तपित्तं प्रशमं न याति तत्रानिलः स्यादनु तत्र कार्यम्||८२|| छागं पयः स्यात् परमं प्रयोगे गव्यं शृतं पञ्चगुणे जले वा| सशर्करं माक्षिकसम्प्रयुक्तं विदारिगन्धादिगणैः शृतं वा||८३|| द्राक्षाशृतं नागरकैः शृतं वा बलाशृतं गोक्षुरकैः शृतं वा| सजीवकं सर्षभकं ससर्पिः पयः प्रयोज्यं सितया शृतं वा||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (85) · Śloka 85
శతావరీగోక్షురకైః శృతం వా శృతం పయో వాఽప్యథ పర్ణినీభిః| రక్తం నిహంత్యాశు విశేషతస్తు యన్మూత్రమార్గాత్ సరుజం ప్రయాతి||85||
View original
शतावरीगोक्षुरकैः शृतं वा शृतं पयो वाऽप्यथ पर्णिनीभिः| रक्तं निहन्त्याशु विशेषतस्तु यन्मूत्रमार्गात् सरुजं प्रयाति||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (83-87) · Śloka 87
విశేషతో విట్పథసంప్రవృత్తే పయో మతం మోచరసేన సిద్ధం| వటావరోహైర్వటశుంగకైర్వా హ్రీబేరనీలోత్పలనాగరైర్వా||86|| కషాయయోగాన్ పయసా పురా వా పీత్వాఽను చాద్యాత్ పయసైవ శాలీన్| కషాయయోగైరథవా విపక్వమేతైః పిబేత్ సర్పిరతిస్రవే చ||87||
View original
विशेषतो विट्पथसम्प्रवृत्ते पयो मतं मोचरसेन सिद्धम्| वटावरोहैर्वटशुङ्गकैर्वा ह्रीबेरनीलोत्पलनागरैर्वा||८६|| कषाययोगान् पयसा पुरा वा पीत्वाऽनु चाद्यात् पयसैव शालीन्| कषाययोगैरथवा विपक्वमेतैः पिबेत् सर्पिरतिस्रवे च||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (88) · Śloka 88
వాసాం సశాఖాం సపలాశమూలాం కృత్వా కషాయం కుసుమాని చాస్యాః| ప్రదాయ కల్కం విపచేద్ఘృతం తత్ సక్షౌద్రమాశ్వేవ నిహంతి రక్తం||88|| ఇతి వాసాఘృతం|
View original
वासां सशाखां सपलाशमूलां कृत्वा कषायं कुसुमानि चास्याः| प्रदाय कल्कं विपचेद्घृतं तत् सक्षौद्रमाश्वेव निहन्ति रक्तम्||८८|| इति वासाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (89-90) · Śloka 90
పలాశవృంతస్వరసేన సిద్ధం తస్యైవ కల్కేన మధుద్రవేణ| లిహ్యాద్ఘృతం వత్సకకల్కసిద్ధం తద్వత్ సమంగోత్పలలోధ్రసిద్ధం||89|| స్యాత్త్రాయమాణావిధిరేష ఏవ సోదుంబరే చైవ పటోలపత్రే| సర్పీంషి పిత్తజ్వరనాశనాని సర్వాణి శస్తాని చ రక్తపిత్తే||90||
View original
पलाशवृन्तस्वरसेन सिद्धं तस्यैव कल्केन मधुद्रवेण| लिह्याद्घृतं वत्सककल्कसिद्धं तद्वत् समङ्गोत्पललोध्रसिद्धम्||८९|| स्यात्त्रायमाणाविधिरेष एव सोदुम्बरे चैव पटोलपत्रे| सर्पींषि पित्तज्वरनाशनानि सर्वाणि शस्तानि च रक्तपित्ते||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (91-92) · Śloka 92
అభ్యంగయోగాః పరిషేచనాని సేకావగాహాః శయనాని వేశ్మ| శీతో విధిర్బస్తివిధానమగ్ర్యం పిత్తజ్వరే యత్ ప్రశమాయ దిష్టం||91|| తద్రక్తపిత్తే నిఖిలేన కార్యం కాలం చ మాత్రాం చ పురా సమీక్ష్య| సర్పిర్గుడా యే చ హితాః క్షతేభ్యస్తే రక్తపిత్తం శమయంతి సద్యః||92||
View original
अभ्यङ्गयोगाः परिषेचनानि सेकावगाहाः शयनानि वेश्म| शीतो विधिर्बस्तिविधानमग्र्यं पित्तज्वरे यत् प्रशमाय दिष्टम्||९१|| तद्रक्तपित्ते निखिलेन कार्यं कालं च मात्रां च पुरा समीक्ष्य| सर्पिर्गुडा ये च हिताः क्षतेभ्यस्ते रक्तपित्तं शमयन्ति सद्यः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (93-94) · Śloka 94
కఫానుబంధే రుధిరే సపిత్తే కంఠాగతే స్యాద్గ్రథితే ప్రయోగః| యుక్తస్య యుక్త్యా మధుసర్పిషోశ్చ క్షారస్య చైవోత్పలనాలజస్య||93|| మృణాలపద్మోత్పలకేశరాణాం తథా పలాశస్య తథా ప్రియంగోః| తథా మధూకస్య తథాఽసనస్య క్షారాః ప్రయోజ్యా విధినైవ తేన||94||
View original
कफानुबन्धे रुधिरे सपित्ते कण्ठागते स्याद्ग्रथिते प्रयोगः| युक्तस्य युक्त्या मधुसर्पिषोश्च क्षारस्य चैवोत्पलनालजस्य||९३|| मृणालपद्मोत्पलकेशराणां तथा पलाशस्य तथा प्रियङ्गोः| तथा मधूकस्य तथाऽसनस्य क्षाराः प्रयोज्या विधिनैव तेन||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (95-96) · Śloka 96
శతావరీదాడిమతింతిడీకం కాకోలిమేదే మధుకం విదారీం| పిష్ట్వా చ మూలం ఫలపూరకస్య ఘృతం పచేత్ క్షీరచతుర్గుణం జ్ఞః||95|| కాసజ్వరానాహవిబంధశూలం తద్రక్తపిత్తం చ ఘృతం నిహన్యాత్| యత్ పంచమూలైరథ పంచభిర్వా సిద్ధం ఘృతం తచ్చ తదర్థకారి||96|| ఇతి శతావర్యాదిఘృతం|
View original
शतावरीदाडिमतिन्तिडीकं काकोलिमेदे मधुकं विदारीम्| पिष्ट्वा च मूलं फलपूरकस्य घृतं पचेत् क्षीरचतुर्गुणं ज्ञः||९५|| कासज्वरानाहविबन्धशूलं तद्रक्तपित्तं च घृतं निहन्यात्| यत् पञ्चमूलैरथ पञ्चभिर्वा सिद्धं घृतं तच्च तदर्थकारि||९६|| इति शतावर्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (97-101) · Śloka 101
కషాయయోగా య ఇహోపదిష్టాస్తే చావపీడే భిషజా ప్రయోజ్యాః| ఘ్రాణాత్ ప్రవృత్తం రుధిరం సపిత్తం యదా భవేన్నిఃసృతదుష్టదోషం||97|| రక్తే ప్రదుష్టే హ్యవపీడబంధే దుష్టప్రతిశ్యాయశిరోవికారాః| రక్తం సపూయం కుణపశ్చ గంధః స్యాద్ ఘ్రాణనాశః కృమయశ్చ దుష్టాః||98|| నీలోత్పలం గైరికశంఖయుక్తం సచందనం స్యాత్తు సితాజలేన| నస్యం తథాఽఽమ్రాస్థిరసః సమంగా సధాతకీమోచరసః సలోధ్రః||99|| ద్రాక్షారసస్యేక్షురసస్య నస్యం క్షీరస్య దూర్వాస్వరసస్య చైవ| యవాసమూలాని పలాండుమూలం నస్యం తథా దాడిమపుష్పతోయం||100|| ప్రియాలతైలం మధుకం పయశ్చ సిద్ధం ఘృతం మాహిషమాజికం వా| ఆమ్రాస్థిపూర్వైః పయసా చ నస్యం ససారివైః స్యాత్ కమలోత్పలైశ్చ||101||
View original
कषाययोगा य इहोपदिष्टास्ते चावपीडे भिषजा प्रयोज्याः| घ्राणात् प्रवृत्तं रुधिरं सपित्तं यदा भवेन्निःसृतदुष्टदोषम्||९७|| रक्ते प्रदुष्टे ह्यवपीडबन्धे दुष्टप्रतिश्यायशिरोविकाराः| रक्तं सपूयं कुणपश्च गन्धः स्याद् घ्राणनाशः कृमयश्च दुष्टाः||९८|| नीलोत्पलं गैरिकशङ्खयुक्तं सचन्दनं स्यात्तु सिताजलेन| नस्यं तथाऽऽम्रास्थिरसः समङ्गा सधातकीमोचरसः सलोध्रः||९९|| द्राक्षारसस्येक्षुरसस्य नस्यं क्षीरस्य दूर्वास्वरसस्य चैव| यवासमूलानि पलाण्डुमूलं नस्यं तथा दाडिमपुष्पतोयम्||१००|| प्रियालतैलं मधुकं पयश्च सिद्धं घृतं माहिषमाजिकं वा| आम्रास्थिपूर्वैः पयसा च नस्यं ससारिवैः स्यात् कमलोत्पलैश्च||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (102-109) · Śloka 109
భద్రశ్రియం లోహితచందనం చ ప్రపౌండరీకం కమలోత్పలే చ| ఉశీరవానీరజలం మృణాలం సహస్రవీర్యా మధుకం పయస్యా||102|| శాలీక్షుమూలాని యవాసగుంద్రామూలం నలానాం కుశకాశయోశ్చ| కుచందనం శైవలమప్యనంతా కాలానుసార్యా తృణమూలమృద్ధిః||103|| మూలాని పుష్పాణి చ వారిజానాం ప్రలేపనం పుష్కరిణీమృదశ్చ| ఉదుంబరాశ్వత్థమధూకలోధ్రాః కషాయవృక్షాః శిశిరాశ్చ సర్వే||104|| ప్రదేహకల్పే పరిషేచనే చ తథాఽవగాహే ఘృతతైలసిద్ధౌ| రక్తస్య పిత్తస్య చ శాంతిమిచ్ఛన్ భద్రశ్రియాదీని భిషక్ ప్రయుంజ్యాత్||105|| ధారాగృహం భూమిగృహం సుశీతం వనం చ రమ్యం జలవాతశీతం| వైదూర్యముక్తామణిభాజనానాం స్పర్శాశ్చ దాహే శిశిరాంబుశీతాః||106|| పత్రాణి పుష్పాణి చ వారిజానాం క్షౌమం చ శీతం కదలీదలాని| ప్రచ్ఛాదనార్థం శయనాసనానాం పద్మోత్పలానాం చ దలాః ప్రశస్తాః||107|| ప్రియంగుకాచందనరూషితానాం స్పర్శాః ప్రియాణాం చ వరాంగనానాం| దాహే ప్రశస్తాః సజలాః సుశీతాః పద్మోత్పలానాం చ కలాపవాతాః||108|| సరిద్ధ్రదానాం హిమవద్దరీణాం చంద్రోదయానాం కమలాకరాణాం| మనోఽనుకూలాః శిశిరాశ్చ సర్వాః కథాః సరక్తం శమయంతి పిత్తం||109||
View original
भद्रश्रियं लोहितचन्दनं च प्रपौण्डरीकं कमलोत्पले च| उशीरवानीरजलं मृणालं सहस्रवीर्या मधुकं पयस्या||१०२|| शालीक्षुमूलानि यवासगुन्द्रामूलं नलानां कुशकाशयोश्च| कुचन्दनं शैवलमप्यनन्ता कालानुसार्या तृणमूलमृद्धिः||१०३|| मूलानि पुष्पाणि च वारिजानां प्रलेपनं पुष्करिणीमृदश्च| उदुम्बराश्वत्थमधूकलोध्राः कषायवृक्षाः शिशिराश्च सर्वे||१०४|| प्रदेहकल्पे परिषेचने च तथाऽवगाहे घृततैलसिद्धौ| रक्तस्य पित्तस्य च शान्तिमिच्छन् भद्रश्रियादीनि भिषक् प्रयुञ्ज्यात्||१०५|| धारागृहं भूमिगृहं सुशीतं वनं च रम्यं जलवातशीतम्| वैदूर्यमुक्तामणिभाजनानां स्पर्शाश्च दाहे शिशिराम्बुशीताः||१०६|| पत्राणि पुष्पाणि च वारिजानां क्षौमं च शीतं कदलीदलानि| प्रच्छादनार्थं शयनासनानां पद्मोत्पलानां च दलाः प्रशस्ताः||१०७|| प्रियङ्गुकाचन्दनरूषितानां स्पर्शाः प्रियाणां च वराङ्गनानाम्| दाहे प्रशस्ताः सजलाः सुशीताः पद्मोत्पलानां च कलापवाताः||१०८|| सरिद्ध्रदानां हिमवद्दरीणां चन्द्रोदयानां कमलाकराणाम्| मनोऽनुकूलाः शिशिराश्च सर्वाः कथाः सरक्तं शमयन्ति पित्तम्||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (110-111) · Śloka 111
తత్ర శ్లోకౌ- హేతుం వృద్ధిం సంజ్ఞాం స్థానం లింగం పృథక్ ప్రదుష్టస్య| మార్గౌ సాధ్యమసాధ్యం యాప్యం కార్యక్రమం చైవ||110|| పానాన్నమిష్టమేవ చ వర్జ్యం సంశోధనం చ శమనం చ| గురురుక్తవాన్యథావచ్చికిత్సితే రక్తపిత్తస్య||111||
View original
तत्र श्लोकौ- हेतुं वृद्धिं सञ्ज्ञां स्थानं लिङ्गं पृथक् प्रदुष्टस्य| मार्गौ साध्यमसाध्यं याप्यं कार्यक्रमं चैव||११०|| पानान्नमिष्टमेव च वर्ज्यं संशोधनं च शमनं च| गुरुरुक्तवान्यथावच्चिकित्सिते रक्तपित्तस्य||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సితస్థానే రక్తపిత్తచికిత్సితం నామ చతుర్థోఽధ్యాయః||4||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने रक्तपित्तचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon