10. raktapittacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો રક્તપિત્તચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

વિહરન્તં જિતાત્માનં પઞ્ચગઙ્ગે પુનર્વસુમ્| પ્રણમ્યોવાચ નિર્મોહમગ્નિવેશોઽગ્નિવર્ચસમ્||૩|| ભગવન્ રક્તપિત્તસ્ય હેતુરુક્તઃ સલક્ષણઃ| વક્તવ્યં યત્ પરં તસ્ય વક્તુમર્હસિ તદ્ગુરો||૪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ગુરુરુવાચ- મહાગદં મહાવેગમગ્નિવચ્છીઘ્રકારિ ચ| હેતુલક્ષણવિચ્છીઘ્રં રક્તપિત્તમુપાચરેત્||૫|| તસ્યોષ્ણં તીક્ષ્ણમમ્લં ચ કટૂનિ લવણાનિ ચ| ઘર્મશ્ચાન્નવિદાહશ્ચ હેતુઃ પૂર્વં નિદર્શિતઃ||૬||

Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8

તૈર્હેતુભિઃ સમુત્ક્લિષ્ટં પિત્તં રક્તં પ્રપદ્યતે| તદ્યોનિત્વાત્ પ્રપન્નં ચ વર્ધતે તત્ પ્રદૂષયત્||૭|| તસ્યોષ્મણા દ્રવો ધાતુર્ધાતોર્ધાતોઃ પ્રસિચ્યતે| સ્વિદ્યતસ્તેન સંવૃદ્ધિં ભૂયસ્તદધિગચ્છતિ||૮||

Adhikarana 5 (9) · Śloka 9

સંયોગાદ્દૂષણાત્તત્તુ સામાન્યાદ્ગન્ધવર્ણયોઃ| રક્તસ્ય પિત્તમાખ્યાતં રક્તપિત્તં મનીષિભિઃ||૯||

Adhikarana 6 (10) · Śloka 10

પ્લીહાનં ચ યકૃચ્ચૈવ તદધિષ્ઠાય વર્તતે| સ્રોતાંસિ રક્તવાહીનિ તન્મૂલાનિ હિ દેહિનામ્||૧૦||

Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 13

સાન્દ્રં સપાણ્ડુ સસ્નેહં પિચ્છિલં ચ કફાન્વિતમ્| શ્યાવારુણં સફેનં ચ તનુ રૂક્ષં ચ વાતિકમ્||૧૧|| રક્તપિત્તં કષાયાભં કૃષ્ણં ગોમૂત્રસન્નિભમ્| મેચકાગારધૂમાભમઞ્જનાભં ચ પૈત્તિકમ્||૧૨|| સંસૃષ્ટલિઙ્ગં સંસર્ગાત્ત્રિલિઙ્ગં સાન્નિપાતિકમ્|૧૩|

Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14

એકદોષાનુગં સાધ્યં દ્વિદોષં યાપ્યમુચ્યતે||૧૩|| યત્ત્રિદોષમસાધ્યં તન્મન્દાગ્નેરતિવેગવત્| વ્યાધિભિઃ ક્ષીણદેહસ્ય વૃદ્ધસ્યાનશ્નતશ્ચ યત્||૧૪||

Adhikarana 9 (15-21) · Śloka 21

ગતિરૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ રક્તપિત્તસ્ય દર્શિતા| ઊર્ધ્વા સપ્તવિધદ્વારા દ્વિદ્વારા ત્વધરા ગતિઃ||૧૫|| સપ્ત ચ્છિદ્રાણિ શિરસિ દ્વે ચાધઃ, સાધ્યમૂર્ધ્વગમ્| યાપ્યં ત્વધોગં, માર્ગૌ તુ દ્વાવસાધ્યં પ્રપદ્યતે||૧૬|| યદા તુ સર્વચ્છિદ્રેભ્યો રોમકૂપેભ્ય એવ ચ| વર્તતે તામસઙ્ખ્યેયાં ગતિં તસ્યાહુરાન્તિકીમ્||૧૭|| યચ્ચોભયાભ્યાં માર્ગાભ્યામતિમાત્રં પ્રવર્તતે| તુલ્યં કુણપગન્ધેન રક્તં કૃષ્ણમતીવ ચ||૧૮|| સંસૃષ્ટં કફવાતાભ્યાં કણ્ઠે સજ્જતિ ચાપિ યત્| યચ્ચાપ્યુપદ્રવૈઃ સર્વૈર્યથોક્તૈઃ સમભિદ્રુતમ્||૧૯|| હારિદ્રનીલહરિતતામ્રૈર્વર્ણૈરુપદ્રુતમ્| ક્ષીણસ્ય કાસમાનસ્ય યચ્ચ તચ્ચ ન સિધ્યતિ||૨૦|| યદ્વિદોષાનુગં યદ્વા શાન્તં શાન્તં પ્રકુપ્યતિ| માર્ગાન્માર્ગં ચરેદ્યદ્વા યાપ્યં પિત્તમસૃક્ ચ તત્||૨૧||

Adhikarana 10 (22) · Śloka 22

એકમાર્ગં બલવતો નાતિવેગં નવોત્થિતમ્| રક્તપિત્તં સુખે કાલે સાધ્યં સ્યાન્નિરુપદ્રવમ્||૨૨||

Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24

સ્નિગ્ધોષ્ણમુષ્ણરૂક્ષં ચ રક્તપિત્તસ્ય કારણમ્| અધોગસ્યોત્તરં પ્રાયઃ, પૂર્વં સ્યાદૂર્ધ્વગસ્ય તુ||૨૩|| ઊર્ધ્વગં કફસંસૃષ્ટમધોગં મારુતાનુગમ્| દ્વિમાર્ગં કફવાતાભ્યામુભાભ્યામનુબધ્યતે||૨૪||

Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28

અક્ષીણબલમાંસસ્ય રક્તપિત્તં યદશ્નતઃ| તદ્દોષદુષ્ટમુત્ક્લિષ્ટં નાદૌ સ્તમ્ભનમર્હતિ||૨૫|| ગલગ્રહં પૂતિનસ્યં મૂર્ચ્છાયમરુચિં જ્વરમ્| ગુલ્મં પ્લીહાનમાનાહં કિલાસં કૃચ્છ્રમૂત્રતામ્||૨૬|| કુષ્ઠાન્યર્શાંસિ વીસર્પં વર્ણનાશં ભગન્દરમ્| બુદ્ધીન્દ્રિયોપરોધં ચ કુર્યાત્ સ્તમ્ભિતમાદિતઃ||૨૭|| તસ્માદુપેક્ષ્યં બલિનો બલદોષવિચારિણા | રક્તપિત્તં પ્રથમતઃ પ્રવૃદ્ધં સિદ્ધિમિચ્છતા||૨૮||

Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30

પ્રાયેણ હિ સમુત્ક્લિષ્ટમામદોષાચ્છરીરિણામ્| વૃદ્ધિં પ્રયાતિ પિત્તાસૃક્તસ્માત્તલ્લઙ્ઘ્યમાદિતઃ||૨૯|| માર્ગૌ દોષાનુબન્ધં ચ નિદાનં પ્રસમીક્ષ્ય ચ| લઙ્ઘનં રક્તપિત્તાદૌ તર્પણં વા પ્રયોજયેત્||૩૦||

Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35

હ્રીબેરચન્દનોશીરમુસ્તપર્પટકૈઃ શૃતમ્| કેવલં શૃતશીતં વા દદ્યાત્તોયં પિપાસવે||૩૧|| ઊર્ધ્વગે તર્પણં પૂર્વં પેયાં પૂર્વમધોગતે| કાલસાત્મ્યાનુબન્ધજ્ઞો દદ્યાત્ પ્રકૃતિકલ્પવિત્||૩૨|| જલં ખર્જૂરમૃદ્વીકામધૂકૈઃ સપરૂષકૈઃ| શૃતશીતં પ્રયોક્તવ્યં તર્પણાર્થે સશર્કરમ્||૩૩|| તર્પણં સઘૃતક્ષૌદ્રં લાજચૂર્ણૈઃ પ્રદાપયેત્| ઊર્ધ્વગં રક્તપિત્તં તત્ પીતં કાલે વ્યપોહતિ||૩૪|| મન્દાગ્નેરમ્લસાત્મ્યાય તત્ સામ્લમપિ કલ્પયેત્| દાડિમામલકૈર્વિદ્વાનમ્લાર્થં ચાનુદાપયેત્||૩૫||

Adhikarana 15 (36-48) · Śloka 48

શાલિષષ્ટિકનીવારકોરદૂષપ્રશાન્તિકાઃ| શ્યામાકશ્ચ પ્રિયઙ્ગુશ્ચ ભોજનં રક્તપિત્તિનામ્||૩૬|| મુદ્ગા મસૂરાશ્ચણકાઃ સમકુષ્ઠાઢકીફલાઃ| પ્રશસ્તાઃ સૂપયૂષાર્થે કલ્પિતા રક્તપિત્તિનામ્||૩૭|| પટોલનિમ્બવેત્રાગ્રપ્લક્ષવેતસપલ્લવાઃ| કિરાતતિક્તકં શાકં ગણ્ડીરઃ સકઠિલ્લકઃ||૩૮|| કોવિદારસ્ય પુષ્પાણિ કાશ્મર્યસ્યાથ શાલ્મલેઃ| અન્નપાનવિધૌ શાકં યચ્ચાન્યદ્રક્તપિત્તનુત્||૩૯|| શાકાર્થં શાકસાત્મ્યાનાં તચ્છસ્તં રક્તપિત્તિનામ્| સ્વિન્નં વા સર્પિષા ભૃષ્ટં યૂષવદ્વા વિપાચિતમ્||૪૦|| પારાવતાન્ કપોતાંશ્ચ લાવાન્ રક્તાક્ષવર્તકાન્| શશાન્ કપિઞ્જલાનેણાન્ હરિણાન્કાલપુચ્છકાન્||૪૧|| રક્તપિત્તે હિતાન્ વિદ્યાદ્રસાંસ્તેષાં પ્રયોજયેત્| ઈષદમ્લાનનમ્લાન્ વા ઘૃતભૃષ્ટાન્ સશર્કરાન્||૪૨|| કફાનુગે યૂષશાકં દદ્યાદ્વાતાનુગે રસમ્| રક્તપિત્તે યવાગૂનામતઃ કલ્પઃ પ્રવક્ષ્યતે||૪૩|| પદ્મોત્પલાનાં કિઞ્જલ્કઃ પૃશ્નિપર્ણી પ્રિયઙ્ગુકાઃ| જલે સાધ્યા રસે તસ્મિન્ પેયા સ્યાદ્રક્તપિત્તિનામ્||૪૪|| ચન્દનોશીરલોધ્રાણાં રસે તદ્વત્ સનાગરે| કિરાતતિક્તકોશીરમુસ્તાનાં તદ્વદેવ ચ||૪૫|| ધાતકીધન્વયાસામ્બુબિલ્વાનાં વા રસે શૃતા| મસૂરપૃશ્નિપર્ણ્યોર્વા સ્થિરામુદ્ગરસેઽથ વા||૪૬|| રસે હરેણુકાનાં વા સઘૃતે સબલારસે| સિદ્ધાઃ પારાવતાદીનાં રસે વા સ્યુઃ પૃથક્પૃથક્||૪૭|| ઇત્યુક્તા રક્તપિત્તઘ્ન્યઃ શીતાઃ સમધુશર્કરાઃ| યવાગ્વઃ કલ્પના ચૈષા કાર્યા માંસરસેષ્વપિ||૪૮||

Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51

શશઃ સવાસ્તુકઃ શસ્તો વિબન્ધે રક્તપિત્તિનામ્| વાતોલ્બણે તિત્તિરિઃ સ્યાદુદુમ્બરરસે શૃતઃ||૪૯|| મયૂરઃ પ્લક્ષનિર્યૂહે ન્યગ્રોધસ્ય ચ કુક્કુટઃ| રસે બિલ્વોત્પલાદીનાં વર્તકક્રકરૌ હિતૌ||૫૦|| તૃષ્યતે તિક્તકૈઃ સિદ્ધં તૃષ્ણાઘ્નં વા ફલોદકમ્| સિદ્ધં વિદારિગન્ધાદ્યૈરથવા શૃતશીતલમ્||૫૧||

Adhikarana 17 (52) · Śloka 52

જ્ઞાત્વા દોષાવનુબલૌ બલમાહારમેવ ચ| જલં પિપાસવે દદ્યાદ્વિસર્ગાદલ્પશોઽપિ વા||૫૨||

Adhikarana 18 (53) · Śloka 54

નિદાનં રક્તપિત્તસ્ય યત્કિઞ્ચિત્ સમ્પ્રકાશિતમ્| જીવિતારોગ્યકામૈસ્તન્ન સેવ્યં રક્તપિત્તિભિઃ||૫૩|| ઇત્યન્નપાનં નિર્દિષ્ટં ક્રમશો રક્તપિત્તનુત્|૫૪|

Adhikarana 19 (54-61) · Śloka 61

વક્ષ્યતે બહુદોષાણાં કાર્યં બલવતાં ચ યત્||૫૪|| અક્ષીણબલમાંસસ્ય યસ્ય સન્તર્પણોત્થિતમ્| બહુદોષં બલવતો રક્તપિત્તં શરીરિણઃ||૫૫|| કાલે સંશોધનાર્હસ્ય તદ્ધરેન્નિરુપદ્રવમ્| વિરેચનેનોર્ધ્વભાગમધોગં વમનેન ચ||૫૬|| ત્રિવૃતામભયાં પ્રાજ્ઞઃ ફલાન્યારગ્વધસ્ય વા| ત્રાયમાણાં ગવાક્ષ્યા વા મૂલમામલકાનિ વા||૫૭|| વિરેચનં પ્રયુઞ્જીત પ્રભૂતમધુશર્કરમ્| રસઃ પ્રશસ્યતે તેષાં રક્તપિત્તે વિશેષતઃ||૫૮|| વમનં મદનોન્મિશ્રો મન્થઃ સક્ષૌદ્રશર્કરઃ| સશર્કરં વા સલિલમિક્ષૂણાં રસ એવ વા||૫૯|| વત્સકસ્ય ફલં મુસ્તં મદનં મધુકં મધુ| અધોવહે રક્તપિત્તે વમનં પરમુચ્યતે||૬૦|| ઊર્ધ્વગે શુદ્ધકોષ્ઠસ્ય તર્પણાદિઃ ક્રમો હિતઃ| અધોગતે યવાગ્વાદિર્ન ચેત્સ્યાન્મારુતો બલી||૬૧||

Adhikarana 20 (62-72) · Śloka 72

બલમાંસપરિક્ષીણં શોકભારાધ્વકર્શિતમ્| જ્વલનાદિત્યસન્તપ્તમન્યૈર્વા ક્ષીણમામયૈઃ||૬૨|| ગર્ભિણીં સ્થવિરં બાલં રૂક્ષાલ્પપ્રમિતાશિનમ્| અવમ્યમવિરેચ્યં વા યં પશ્યેદ્રક્તપિત્તિનમ્||૬૩|| શોષેણ સાનુબન્ધં વા તસ્ય સંશમની ક્રિયા| શસ્યતે રક્તપિત્તસ્ય પરં સાઽથ પ્રવક્ષ્યતે||૬૪|| અટરૂષકમૃદ્વીકાપથ્યાક્વાથઃ સશર્કરઃ| મધુમિશ્રઃ શ્વાસકાસરક્તપિત્તનિબર્હણઃ||૬૫|| અટરૂષકનિર્યૂહે પ્રિયઙ્ગું મૃત્તિકાઞ્જને| વિનીય લોધ્રં ક્ષૌદ્રં ચ રક્તપિત્તહરં પિબેત્||૬૬|| પદ્મકં પદ્મકિઞ્જલ્કં દૂર્વાં વાસ્તૂકમુત્પલમ્| નાગપુષ્પં ચ લોધ્રં ચ તેનૈવ વિધિના પિબેત્||૬૭|| પ્રપૌણ્ડરીકં મધુકં મધુ ચાશ્વશકૃદ્રસે| યવાસભૃઙ્ગરજસોર્મૂલં વા ગોશકૃદ્રસે||૬૮|| વિનીય રક્તપિત્તઘ્નં પેયં સ્યાત્તણ્ડુલામ્બુના| યુક્તં વા મઘુસર્પિર્ભ્યાં લિહ્યાદ્ગોશ્વશકૃદ્રસમ્||૬૯|| ખદિરસ્ય પ્રિયઙ્ગૂણાં કોવિદારસ્ય શાલ્મલેઃ| પુષ્પચૂર્ણાનિ મધુના લિહ્યાન્ના રક્તપિત્તિકઃ||૭૦|| શૃઙ્ગાટકાનાં લાજાનાં મુસ્તખર્જૂરયોરપિ| લિહ્યાચ્ચૂર્ણાનિ મધુના પદ્માનાં કેશરસ્ય ચ||૭૧|| ધન્વજાનામસૃગ્લિહ્યાન્મધુના મૃગપક્ષિણામ્| સક્ષૌદ્રં ગ્રથિતે રક્તે લિહ્યાત્ પારાવતં શકૃત્||૭૨||

Adhikarana 21 (73-77) · Śloka 77

ઉશીરકાલીયકલોધ્રપદ્મકપ્રિયઙ્ગુકાકટ્ફલશઙ્ખગૈરિકાઃ| પૃથક્ પૃથક્ ચન્દનતુલ્યભાગિકાઃ સશર્કરાસ્તણ્ડુલધાવનાપ્લુતાઃ||૭૩|| રક્તં સપિત્તં તમકં પિપાસાં દાહં ચ પીતાઃ શમયન્તિ સદ્યઃ| કિરાતતિક્તં ક્રમુકં સમુસ્તં પ્રપૌણ્ડરીકં કમલોત્પલે ચ||૭૪|| હ્રીબેરમૂલાનિ પટોલપત્રં દુરાલભા પર્પટકો મૃણાલમ્| ધનઞ્જયોદુમ્બરવેતસત્વઙ્ન્યગ્રોધશાલેયયવાસકત્વક્||૭૫|| તુગાલતાવેતસતણ્ડુલીયં સસારિવં મોચરસઃ સમઙ્ગા| પૃથક્ પૃથક્ ચન્દનયોજિતાનિ તેનૈવ કલ્પેન હિતાનિ તત્ર||૭૬|| નિશિ સ્થિતા વા સ્વરસીકૃતા વા કલ્કીકૃતા વા મૃદિતાઃ શૃતા વા| એતે સમસ્તા ગણશઃ પૃથગ્વા રક્તં સપિત્તં શમયન્તિ યોગાઃ||૭૭||

Adhikarana 22 (78) · Śloka 78

મુદ્ગાઃ સલાજાઃ સયવાઃ સકૃષ્ણાઃ સોશીરમુસ્તાઃ સહ ચન્દનેન| બલાજલે પર્યુષિતાઃ કષાયા રક્તં સપિત્તં શમયન્ત્યુદીર્ણમ્||૭૮||

Adhikarana 23 (79-81) · Śloka 81

વૈદૂર્યમુક્તામણિગૈરિકાણાં મૃચ્છઙ્ખહેમામલકોદકાનામ્| મધૂદકસ્યેક્ષુરસસ્ય ચૈવ પાનાચ્છમં ગચ્છતિ રક્તપિત્તમ્||૭૯|| ઉશીરપદ્મોત્પલચન્દનાનાં પક્વસ્ય લોષ્ટસ્ય ચ યઃ પ્રસાદઃ| સશર્કરઃ ક્ષૌદ્રયુતઃ સુશીતો રક્તાતિયોગપ્રશમાય દેયઃ||૮૦|| પ્રિયઙ્ગુકાચન્દનલોધ્રસારિવામધૂકમુસ્તાભયધાતકીજલમ્| સમૃત્પ્રસાદં સહ યષ્ટિકામ્બુના સશર્કરં રક્તનિબર્હણં પરમ્||૮૧||

Adhikarana 24 (72-84) · Śloka 84

કષાયયોગૈર્વિવિધૈર્યથોક્તૈર્દીપ્તેઽનલે શ્લેષ્મણિ નિર્જિતે ચ| યદ્રક્તપિત્તં પ્રશમં ન યાતિ તત્રાનિલઃ સ્યાદનુ તત્ર કાર્યમ્||૮૨|| છાગં પયઃ સ્યાત્ પરમં પ્રયોગે ગવ્યં શૃતં પઞ્ચગુણે જલે વા| સશર્કરં માક્ષિકસમ્પ્રયુક્તં વિદારિગન્ધાદિગણૈઃ શૃતં વા||૮૩|| દ્રાક્ષાશૃતં નાગરકૈઃ શૃતં વા બલાશૃતં ગોક્ષુરકૈઃ શૃતં વા| સજીવકં સર્ષભકં સસર્પિઃ પયઃ પ્રયોજ્યં સિતયા શૃતં વા||૮૪||

Adhikarana 25 (85) · Śloka 85

શતાવરીગોક્ષુરકૈઃ શૃતં વા શૃતં પયો વાઽપ્યથ પર્ણિનીભિઃ| રક્તં નિહન્ત્યાશુ વિશેષતસ્તુ યન્મૂત્રમાર્ગાત્ સરુજં પ્રયાતિ||૮૫||

Adhikarana 26 (83-87) · Śloka 87

વિશેષતો વિટ્પથસમ્પ્રવૃત્તે પયો મતં મોચરસેન સિદ્ધમ્| વટાવરોહૈર્વટશુઙ્ગકૈર્વા હ્રીબેરનીલોત્પલનાગરૈર્વા||૮૬|| કષાયયોગાન્ પયસા પુરા વા પીત્વાઽનુ ચાદ્યાત્ પયસૈવ શાલીન્| કષાયયોગૈરથવા વિપક્વમેતૈઃ પિબેત્ સર્પિરતિસ્રવે ચ||૮૭||

Adhikarana 27 (88) · Śloka 88

વાસાં સશાખાં સપલાશમૂલાં કૃત્વા કષાયં કુસુમાનિ ચાસ્યાઃ| પ્રદાય કલ્કં વિપચેદ્ઘૃતં તત્ સક્ષૌદ્રમાશ્વેવ નિહન્તિ રક્તમ્||૮૮|| ઇતિ વાસાઘૃતમ્|

Adhikarana 28 (89-90) · Śloka 90

પલાશવૃન્તસ્વરસેન સિદ્ધં તસ્યૈવ કલ્કેન મધુદ્રવેણ| લિહ્યાદ્ઘૃતં વત્સકકલ્કસિદ્ધં તદ્વત્ સમઙ્ગોત્પલલોધ્રસિદ્ધમ્||૮૯|| સ્યાત્ત્રાયમાણાવિધિરેષ એવ સોદુમ્બરે ચૈવ પટોલપત્રે| સર્પીંષિ પિત્તજ્વરનાશનાનિ સર્વાણિ શસ્તાનિ ચ રક્તપિત્તે||૯૦||

Adhikarana 29 (91-92) · Śloka 92

અભ્યઙ્ગયોગાઃ પરિષેચનાનિ સેકાવગાહાઃ શયનાનિ વેશ્મ| શીતો વિધિર્બસ્તિવિધાનમગ્ર્યં પિત્તજ્વરે યત્ પ્રશમાય દિષ્ટમ્||૯૧|| તદ્રક્તપિત્તે નિખિલેન કાર્યં કાલં ચ માત્રાં ચ પુરા સમીક્ષ્ય| સર્પિર્ગુડા યે ચ હિતાઃ ક્ષતેભ્યસ્તે રક્તપિત્તં શમયન્તિ સદ્યઃ||૯૨||

Adhikarana 30 (93-94) · Śloka 94

કફાનુબન્ધે રુધિરે સપિત્તે કણ્ઠાગતે સ્યાદ્ગ્રથિતે પ્રયોગઃ| યુક્તસ્ય યુક્ત્યા મધુસર્પિષોશ્ચ ક્ષારસ્ય ચૈવોત્પલનાલજસ્ય||૯૩|| મૃણાલપદ્મોત્પલકેશરાણાં તથા પલાશસ્ય તથા પ્રિયઙ્ગોઃ| તથા મધૂકસ્ય તથાઽસનસ્ય ક્ષારાઃ પ્રયોજ્યા વિધિનૈવ તેન||૯૪||

Adhikarana 31 (95-96) · Śloka 96

શતાવરીદાડિમતિન્તિડીકં કાકોલિમેદે મધુકં વિદારીમ્| પિષ્ટ્વા ચ મૂલં ફલપૂરકસ્ય ઘૃતં પચેત્ ક્ષીરચતુર્ગુણં જ્ઞઃ||૯૫|| કાસજ્વરાનાહવિબન્ધશૂલં તદ્રક્તપિત્તં ચ ઘૃતં નિહન્યાત્| યત્ પઞ્ચમૂલૈરથ પઞ્ચભિર્વા સિદ્ધં ઘૃતં તચ્ચ તદર્થકારિ||૯૬|| ઇતિ શતાવર્યાદિઘૃતમ્|

Adhikarana 32 (97-101) · Śloka 101

કષાયયોગા ય ઇહોપદિષ્ટાસ્તે ચાવપીડે ભિષજા પ્રયોજ્યાઃ| ઘ્રાણાત્ પ્રવૃત્તં રુધિરં સપિત્તં યદા ભવેન્નિઃસૃતદુષ્ટદોષમ્||૯૭|| રક્તે પ્રદુષ્ટે હ્યવપીડબન્ધે દુષ્ટપ્રતિશ્યાયશિરોવિકારાઃ| રક્તં સપૂયં કુણપશ્ચ ગન્ધઃ સ્યાદ્ ઘ્રાણનાશઃ કૃમયશ્ચ દુષ્ટાઃ||૯૮|| નીલોત્પલં ગૈરિકશઙ્ખયુક્તં સચન્દનં સ્યાત્તુ સિતાજલેન| નસ્યં તથાઽઽમ્રાસ્થિરસઃ સમઙ્ગા સધાતકીમોચરસઃ સલોધ્રઃ||૯૯|| દ્રાક્ષારસસ્યેક્ષુરસસ્ય નસ્યં ક્ષીરસ્ય દૂર્વાસ્વરસસ્ય ચૈવ| યવાસમૂલાનિ પલાણ્ડુમૂલં નસ્યં તથા દાડિમપુષ્પતોયમ્||૧૦૦|| પ્રિયાલતૈલં મધુકં પયશ્ચ સિદ્ધં ઘૃતં માહિષમાજિકં વા| આમ્રાસ્થિપૂર્વૈઃ પયસા ચ નસ્યં સસારિવૈઃ સ્યાત્ કમલોત્પલૈશ્ચ||૧૦૧||

Adhikarana 33 (102-109) · Śloka 109

ભદ્રશ્રિયં લોહિતચન્દનં ચ પ્રપૌણ્ડરીકં કમલોત્પલે ચ| ઉશીરવાનીરજલં મૃણાલં સહસ્રવીર્યા મધુકં પયસ્યા||૧૦૨|| શાલીક્ષુમૂલાનિ યવાસગુન્દ્રામૂલં નલાનાં કુશકાશયોશ્ચ| કુચન્દનં શૈવલમપ્યનન્તા કાલાનુસાર્યા તૃણમૂલમૃદ્ધિઃ||૧૦૩|| મૂલાનિ પુષ્પાણિ ચ વારિજાનાં પ્રલેપનં પુષ્કરિણીમૃદશ્ચ| ઉદુમ્બરાશ્વત્થમધૂકલોધ્રાઃ કષાયવૃક્ષાઃ શિશિરાશ્ચ સર્વે||૧૦૪|| પ્રદેહકલ્પે પરિષેચને ચ તથાઽવગાહે ઘૃતતૈલસિદ્ધૌ| રક્તસ્ય પિત્તસ્ય ચ શાન્તિમિચ્છન્ ભદ્રશ્રિયાદીનિ ભિષક્ પ્રયુઞ્જ્યાત્||૧૦૫|| ધારાગૃહં ભૂમિગૃહં સુશીતં વનં ચ રમ્યં જલવાતશીતમ્| વૈદૂર્યમુક્તામણિભાજનાનાં સ્પર્શાશ્ચ દાહે શિશિરામ્બુશીતાઃ||૧૦૬|| પત્રાણિ પુષ્પાણિ ચ વારિજાનાં ક્ષૌમં ચ શીતં કદલીદલાનિ| પ્રચ્છાદનાર્થં શયનાસનાનાં પદ્મોત્પલાનાં ચ દલાઃ પ્રશસ્તાઃ||૧૦૭|| પ્રિયઙ્ગુકાચન્દનરૂષિતાનાં સ્પર્શાઃ પ્રિયાણાં ચ વરાઙ્ગનાનામ્| દાહે પ્રશસ્તાઃ સજલાઃ સુશીતાઃ પદ્મોત્પલાનાં ચ કલાપવાતાઃ||૧૦૮|| સરિદ્ધ્રદાનાં હિમવદ્દરીણાં ચન્દ્રોદયાનાં કમલાકરાણામ્| મનોઽનુકૂલાઃ શિશિરાશ્ચ સર્વાઃ કથાઃ સરક્તં શમયન્તિ પિત્તમ્||૧૦૯||

Adhikarana 34 (110-111) · Śloka 111

તત્ર શ્લોકૌ- હેતું વૃદ્ધિં સઞ્જ્ઞાં સ્થાનં લિઙ્ગં પૃથક્ પ્રદુષ્ટસ્ય| માર્ગૌ સાધ્યમસાધ્યં યાપ્યં કાર્યક્રમં ચૈવ||૧૧૦|| પાનાન્નમિષ્ટમેવ ચ વર્જ્યં સંશોધનં ચ શમનં ચ| ગુરુરુક્તવાન્યથાવચ્ચિકિત્સિતે રક્તપિત્તસ્ય||૧૧૧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે ચિકિત્સિતસ્થાને રક્તપિત્તચિકિત્સિતં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ||૪||