Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातोऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
8. avākśirasīyamindriyam
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾ ਵਾ ਜਿਹ੍ਮਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਭਵੇਤ੍| ਜਨ੍ਤੋ ਰੂਪਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਨੈਨਮਿਚ੍ਛੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍||੩|| ਜਟੀਭੂਤਾਨਿ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਗਹ੍ਯਤੇ | ਯਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨ ਤਂ ਧੀਰੋ ਭੇਸਜੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍||੪|| ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨਿ ਨ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ| ਚਕ੍ਸੁਸੀ ਚੋਪਦਿਹ੍ਯੇਤੇ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੫|| ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍| ਅਪੂਰ੍ਵਾਨਕਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੬|| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਤੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸਣੇਨਾਤੁਰਾ ਨਰਾਃ| ਅਰੋਗਾਣਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵੇਤਤ੍ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਂ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੭||
View original
अवाक्शिरा वा जिह्मा वा यस्य वा विशिरा भवेत्| जन्तो रूपप्रतिच्छाया नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३|| जटीभूतानि पक्ष्माणि दृष्टिश्चापि निगृह्यते | यस्य जन्तोर्न तं धीरो भेषजेनोपपादयेत्||४|| यस्य शूनानि वर्त्मानि न समायान्ति शुष्यतः| चक्षुषी चोपदिह्येते यथा प्रेतस्तथैव सः||५|| भ्रुवोर्वा यदि वा मूर्ध्नि सीमन्तावर्तकान् बहून्| अपूर्वानकृतान् व्यक्तान् दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||६|| त्र्यहमेतेन जीवन्ति लक्षणेनातुरा नराः| अरोगाणां पुनस्त्वेतत् षड्रात्रं परमुच्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (8-9) · Śloka 9
ਆਯਮ੍ਯੋਤ੍ਪਾਟਿਤਾਨ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਯੋ ਨਰੋ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਅਨਾਤੁਰੋ ਵਾ ਰੋਗੀ ਵਾ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੮|| ਯਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇਭ੍ਯਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਭਾਃ| ਉਪਰੁਦ੍ਧਾਯੁਸਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਧੀਰਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੯||
View original
आयम्योत्पाटितान् केशान् यो नरो नावबुध्यते| अनातुरो वा रोगी वा षड्रात्रं नातिवर्तते||८|| यस्य केशा निरभ्यङ्गा दृश्यन्तेऽभ्यक्तसन्निभाः| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10-12) · Śloka 12
ਗ੍ਲਾਯਤੇ ਨਾਸਿਕਾਵਂਸ਼ਃ ਪਥੁਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਅਸ਼ੂਨਃ ਸ਼ੂਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ ਸ ਜਾਨਤਾ||੧੦|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਵਿਵਤਾ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸਂਵਤਾ| ਜਿਹ੍ਮਾ ਵਾ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੧|| ਮੁਖਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਾਵੋਸ੍ਠੌ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼੍ਯਾਵਾਤਿਲੋਹਿਤੌ| ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਨੀਲੌ ਨ ਸ ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੨||
View original
ग्लायते नासिकावंशः पृथुत्वं यस्य गच्छति| अशूनः शूनसङ्काशः प्रत्याख्येयः स जानता||१०|| अत्यर्थविवृता यस्य यस्य चात्यर्थसंवृता| जिह्मा वा परिशुष्का वा नासिका न स जीवति||११|| मुखं शब्दश्रवावोष्ठौ शुक्लश्यावातिलोहितौ| विकृत्या यस्य वा नीलौ न स रोगाद्विमुच्यते||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (13-20) · Śloka 20
ਅਸ੍ਥਿਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਯਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ ਪਙ੍ਕਸਂਵਤਾਃ| ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਨ ਸ ਰੋਗਂ ਤਂ ਵਿਹਾਯਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੧੩|| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਕਣ੍ਟਕੋਪਚਿਤਾ ਭਸ਼ਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਥਵਾ ਸ਼ੂਨਾ ਪ੍ਰੇਤਜਿਹ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ||੧੪|| ਦੀਰ੍ਘਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਰੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ਯਤਿ| ਉਪਰੁਦ੍ਧਾਯੁਸਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਧੀਰਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੫|| ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਮਨ੍ਯੇ ਚ ਤਾਲੁ ਚੈਵਾਤਿਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਭਵਤ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯੇ ਕ੍ਰੂਰਮਥਵਾਪਿ ਭਵੇਨ੍ਮਦੁ||੧੬|| ਘਟ੍ਟਯਞ੍ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਤਯਨ੍| ਯੋਪਾਸ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਵਕ੍ਰਮਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੭|| ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ ਨਖੈਚ੍ਛਿਨ੍ਦਞ੍ਛਿਰੋਰੁਹਾਨ੍| ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਭੂਮਿਂ ਵਿਲਿਖਨ੍ਨ ਰੋਗਾਤ੍ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੮|| ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ ਯੋ ਜਾਗ੍ਰਦਸਾਮ੍ਨਾ ਵਿਰੁਦਨ੍ ਹਸਨ੍| ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਚੇਦ੍ਦੁਃਖਂ ਨ ਸ ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੯|| ਮੁਹੁਰ੍ਹਸਨ੍ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਹਨ੍ਤਿ ਯਃ| ਉਚ੍ਚੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਵਿਮਸ਼ਨ੍ਨਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੦||
View original
अस्थिश्वेता द्विजा यस्य पुष्पिताः पङ्कसंवृताः| विकृत्या न स रोगं तं विहायारोग्यमश्नुते||१३|| स्तब्धा निश्चेतना गुर्वी कण्टकोपचिता भृशम्| श्यावा शुष्काऽथवा शूना प्रेतजिह्वा विसर्पिणी||१४|| दीर्घमुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं नरो निःश्वस्य ताम्यति| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||१५|| हस्तौ पादौ च मन्ये च तालु चैवातिशीतलम्| भवत्यायुःक्षये क्रूरमथवाऽपि भवेन्मृदु||१६|| घट्टयञ्जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्रमातुरो न स जीवति||१७|| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि नखैच्छिन्दञ्छिरोरुहान्| काष्ठेन भूमिं विलिखन्न रोगात् परिमुच्यते||१८|| दन्तान् खादति यो जाग्रदसाम्ना विरुदन् हसन्| विजानाति न चेद्दुःखं न स रोगाद्विमुच्यते||१९|| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः| उच्चैश्छिद्राणि विमृशन्नातुरो न स जीवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (21-27) · Śloka 27
ਯੈਰ੍ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਪੁਰਾ ਭਾਵੈਃ ਸਮੇਤੈਃ ਪਰਮਾਂ ਰਤਿਮ੍| ਤੈਰੇਵਾਰਮਮਾਣਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਸ੍ਨੋਰ੍ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੧|| ਨ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸ਼ਿਰੋ ਗ੍ਰੀਵਾ ਨ ਪਸ੍ਠਂ ਭਾਰਮਾਤ੍ਮਨਃ| ਨ ਹਨੂ ਪਿਣ੍ਡਮਾਸ੍ਯਸ੍ਥਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਃ||੨੨|| ਸਹਸਾ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਚ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਰੁਪਜਾਯਤੇ||੨੩|| ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਵਦਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਲੇਪਜ੍ਵਰੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੨੪|| ਨੋਪੈਤਿ ਕਣ੍ਠਮਾਹਾਰੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਕਣ੍ਠਮੁਪੈਤਿ ਚ| ਆਯੁਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਗਤੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਂ ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ||੨੫|| ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ| ਲਲਾਟਸ੍ਰੁਪ੍ਰਤਸ੍ਵੇਦੋ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਬਨ੍ਧਨਃ ||੨੬|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਇਮਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਰੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਵਿਭਾਵਯੇਤਾਵਹਿਤੋ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਸੁ| ਕ੍ਸਣੇਨ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾਨਿਚਿਨ੍ਨਚਾਫਲਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਹਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨ||੨੭||
View original
यैर्विन्दति पुरा भावैः समेतैः परमां रतिम्| तैरेवारममाणस्य ग्लास्नोर्मरणमादिशेत्||२१|| न बिभर्ति शिरो ग्रीवा न पृष्ठं भारमात्मनः| न हनू पिण्डमास्यस्थमातुरस्य मुमूर्षतः||२२|| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः| विश्लेषणं च सन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते||२३|| गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्||२४|| नोपैति कण्ठमाहारो जिह्वा कण्ठमुपैति च| आयुष्यन्तं गते जन्तोर्बलं च परिहीयते||२५|| शिरो विक्षिपते कृच्छ्रान्मुञ्चयित्वा प्रपाणिकौ| ललाटस्रुप्रतस्वेदो मुमूर्षुश्च्युतबन्धनः ||२६|| तत्र श्लोकः- इमानि लिङ्गानि नरेषु बुद्धिमान् विभावयेतावहितो मुमूर्षुषु| क्षणेन भूत्वा ह्युपयान्ति कानिचिन्नचाफलं लिङ्गमिहास्ति किञ्चन||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon