ಅಥಾತೋಽವಾಕ್ಶಿರಸೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातोऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಾನುಕ್ತರಿಷ್ಟಪರಿಗ್ರಾಹಕೇಽಧ್ಯಾಯದ್ವಯೇ ವಕ್ತವ್ಯೇ ಛಾಯರಿಷ್ಟಾಭಿಧಾಯಕತ್ವಸಾಧರ್ಮ್ಯಾದವಾಕ್ಶಿರಸೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||
ಅವಾಕ್ಶಿರಾ ವಾ ಜಿಹ್ಮಾ ವಾ ಯಸ್ಯ ವಾ ವಿಶಿರಾ ಭವೇತ್| ಜನ್ತೋ ರೂಪಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ನೈನಮಿಚ್ಛೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೩|| ಜಟೀಭೂತಾನಿ ಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ದೃಷ್ಟಿಶ್ಚಾಪಿ ನಿಗೃಹ್ಯತೇ | ಯಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ನ ತಂ ಧೀರೋ ಭೇಷಜೇನೋಪಪಾದಯೇತ್||೪|| ಯಸ್ಯ ಶೂನಾನಿ ವರ್ತ್ಮಾನಿ ನ ಸಮಾಯಾನ್ತಿ ಶುಷ್ಯತಃ| ಚಕ್ಷುಷೀ ಚೋಪದಿಹ್ಯೇತೇ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೫|| ಭ್ರುವೋರ್ವಾ ಯದಿ ವಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾನ್ ಬಹೂನ್| ಅಪೂರ್ವಾನಕೃತಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್||೬|| ತ್ರ್ಯಹಮೇತೇನ ಜೀವನ್ತಿ ಲಕ್ಷಣೇನಾತುರಾ ನರಾಃ| ಅರೋಗಾಣಾಂ ಪುನಸ್ತ್ವೇತತ್ ಷಡ್ರಾತ್ರಂ ಪರಮುಚ್ಯತೇ ||೭||
अवाक्शिरा वा जिह्मा वा यस्य वा विशिरा भवेत्| जन्तो रूपप्रतिच्छाया नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३|| जटीभूतानि पक्ष्माणि दृष्टिश्चापि निगृह्यते | यस्य जन्तोर्न तं धीरो भेषजेनोपपादयेत्||४|| यस्य शूनानि वर्त्मानि न समायान्ति शुष्यतः| चक्षुषी चोपदिह्येते यथा प्रेतस्तथैव सः||५|| भ्रुवोर्वा यदि वा मूर्ध्नि सीमन्तावर्तकान् बहून्| अपूर्वानकृतान् व्यक्तान् दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||६|| त्र्यहमेतेन जीवन्ति लक्षणेनातुरा नराः| अरोगाणां पुनस्त्वेतत् षड्रात्रं परमुच्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
ಅವಾಕ್ಶಿರಾ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಪಾದಃ| ಏತಚ್ಛಾಯಾಪ್ರಕರಣವಕ್ತವ್ಯಮಪಿ ಶೀಘ್ರಮಾರಕತ್ವಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮಿಹ ಶೀಘ್ರಮಾರಕರಿಷ್ಟೇಷು ಪಠಿತಮ್| ಅತ್ರ ಹ್ಯರಿಷ್ಟಾನಿ ತ್ರ್ಯಹಾದಿಮಾರಕಾಣಿ ವಕ್ತವ್ಯಾನಿ| ನ ಸಮಾಯಾನ್ತೀತಿ ನ ಪರಸ್ಪರಂ ಮಿಲನ್ತಿ| ಅಪೂರ್ವಾನಿತಿ ಅಸಹಜಾನ್| ಅಕೃತಾನಿತಿ ಪ್ರಯತ್ನೇನಾಕೃತಾನ್||೩-೭||
ಆಯಮ್ಯೋತ್ಪಾಟಿತಾನ್ ಕೇಶಾನ್ ಯೋ ನರೋ ನಾವಬುಧ್ಯತೇ| ಅನಾತುರೋ ವಾ ರೋಗೀ ವಾ ಷಡ್ರಾತ್ರಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ||೮|| ಯಸ್ಯ ಕೇಶಾ ನಿರಭ್ಯಙ್ಗಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇಽಭ್ಯಕ್ತಸನ್ನಿಭಾಃ| ಉಪರುದ್ಧಾಯುಷಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಂ ಧೀರಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೯||
आयम्योत्पाटितान् केशान् यो नरो नावबुध्यते| अनातुरो वा रोगी वा षड्रात्रं नातिवर्तते||८|| यस्य केशा निरभ्यङ्गा दृश्यन्तेऽभ्यक्तसन्निभाः| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ಆಯಮ್ಯೇತಿ ಬಲಾದಾಕೃಷ್ಯ| ಯದ್ಯಪಿ “ತಸ್ಯ ಕೇಶಲೋಮಾನಿ” (ಇಂ.ಅ.೩) ಇತ್ಯಾದಿನೈವ ಏತದರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹಾತುರಸ್ವಸ್ಥವಿಷಯಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಪುನರಭಿಧಾನಮ್| ಕಿಞ್ಚ, ತತ್ರ ‘ಪ್ರಲುಚ್ಯೇರನ್’ ಇತಿ ಪದೇನ ಕೇಶಾನಾಮನುತ್ಪಾಟನಮುಕ್ತಂ, ನೇಹ ತಥೇತಿ ವಿಶೇಷಃ||೮-೯||
ಗ್ಲಾಯತೇ ನಾಸಿಕಾವಂಶಃ ಪೃಥುತ್ವಂ ಯಸ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ| ಅಶೂನಃ ಶೂನಸಙ್ಕಾಶಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ ಸ ಜಾನತಾ||೧೦|| ಅತ್ಯರ್ಥವಿವೃತಾ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಚಾತ್ಯರ್ಥಸಂವೃತಾ| ಜಿಹ್ಮಾ ವಾ ಪರಿಶುಷ್ಕಾ ವಾ ನಾಸಿಕಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧೧|| ಮುಖಂ ಶಬ್ದಶ್ರವಾವೋಷ್ಠೌ ಶುಕ್ಲಶ್ಯಾವಾತಿಲೋಹಿತೌ| ವಿಕೃತ್ಯಾ ಯಸ್ಯ ವಾ ನೀಲೌ ನ ಸ ರೋಗಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೧೨||
ग्लायते नासिकावंशः पृथुत्वं यस्य गच्छति| अशूनः शूनसङ्काशः प्रत्याख्येयः स जानता||१०|| अत्यर्थविवृता यस्य यस्य चात्यर्थसंवृता| जिह्मा वा परिशुष्का वा नासिका न स जीवति||११|| मुखं शब्दश्रवावोष्ठौ शुक्लश्यावातिलोहितौ| विकृत्या यस्य वा नीलौ न स रोगाद्विमुच्यते||१२||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ಲಾಯತ ಇತಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಭಜತೇ| ಅಶೂನ ಇತಿ ಪರಮಾರ್ಥತೋಽಶೂನಃ| ವಿವೃತೇತಿ ನಿರ್ಗತಾ| ಸಂವೃತೇತಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ| ಶಬ್ದಶ್ರವೌ ಕರ್ಣೌ| ವಿಕೃತ್ಯೇತಿ ಸಹಜಂ ವಿನಾ, ತಥಾ ಹೇತುಂ ವಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦-೧೨||
ಅಸ್ಥಿಶ್ವೇತಾ ದ್ವಿಜಾ ಯಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಪಙ್ಕಸಂವೃತಾಃ| ವಿಕೃತ್ಯಾ ನ ಸ ರೋಗಂ ತಂ ವಿಹಾಯಾರೋಗ್ಯಮಶ್ನುತೇ||೧೩|| ಸ್ತಬ್ಧಾ ನಿಶ್ಚೇತನಾ ಗುರ್ವೀ ಕಣ್ಟಕೋಪಚಿತಾ ಭೃಶಮ್| ಶ್ಯಾವಾ ಶುಷ್ಕಾಽಥವಾ ಶೂನಾ ಪ್ರೇತಜಿಹ್ವಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೀ||೧೪|| ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸ್ಯ ಯೋ ಹ್ರಸ್ವಂ ನರೋ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ತಾಮ್ಯತಿ| ಉಪರುದ್ಧಾಯುಷಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಂ ಧೀರಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೫|| ಹಸ್ತೌ ಪಾದೌ ಚ ಮನ್ಯೇ ಚ ತಾಲು ಚೈವಾತಿಶೀತಲಮ್| ಭವತ್ಯಾಯುಃಕ್ಷಯೇ ಕ್ರೂರಮಥವಾಽಪಿ ಭವೇನ್ಮೃದು||೧೬|| ಘಟ್ಟಯಞ್ಜಾನುನಾ ಜಾನು ಪಾದಾವುದ್ಯಮ್ಯ ಪಾತಯನ್| ಯೋಽಪಾಸ್ಯತಿ ಮುಹುರ್ವಕ್ರಮಾತುರೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧೭|| ದನ್ತೈಶ್ಛಿನ್ದನ್ನಖಾಗ್ರಾಣಿ ನಖೈಚ್ಛಿನ್ದಞ್ಛಿರೋರುಹಾನ್| ಕಾಷ್ಠೇನ ಭೂಮಿಂ ವಿಲಿಖನ್ನ ರೋಗಾತ್ ಪರಿಮುಚ್ಯತೇ||೧೮|| ದನ್ತಾನ್ ಖಾದತಿ ಯೋ ಜಾಗ್ರದಸಾಮ್ನಾ ವಿರುದನ್ ಹಸನ್| ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಚೇದ್ದುಃಖಂ ನ ಸ ರೋಗಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೧೯|| ಮುಹುರ್ಹಸನ್ ಮುಹುಃ ಕ್ಷ್ವೇಡನ್ ಶಯ್ಯಾಂ ಪಾದೇನ ಹನ್ತಿ ಯಃ| ಉಚ್ಚೈಶ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ವಿಮೃಶನ್ನಾತುರೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೦||
अस्थिश्वेता द्विजा यस्य पुष्पिताः पङ्कसंवृताः| विकृत्या न स रोगं तं विहायारोग्यमश्नुते||१३|| स्तब्धा निश्चेतना गुर्वी कण्टकोपचिता भृशम्| श्यावा शुष्काऽथवा शूना प्रेतजिह्वा विसर्पिणी||१४|| दीर्घमुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं नरो निःश्वस्य ताम्यति| उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||१५|| हस्तौ पादौ च मन्ये च तालु चैवातिशीतलम्| भवत्यायुःक्षये क्रूरमथवाऽपि भवेन्मृदु||१६|| घट्टयञ्जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्रमातुरो न स जीवति||१७|| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि नखैच्छिन्दञ्छिरोरुहान्| काष्ठेन भूमिं विलिखन्न रोगात् परिमुच्यते||१८|| दन्तान् खादति यो जाग्रदसाम्ना विरुदन् हसन्| विजानाति न चेद्दुःखं न स रोगाद्विमुच्यते||१९|| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः| उच्चैश्छिद्राणि विमृशन्नातुरो न स जीवति||२०||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಥಿವಚ್ಛ್ವೇತಾ ಅಸ್ಥಿಶ್ವೇತಾಃ| ವಿಸರ್ಪಿಣೀ ಬಹಿರ್ನಿರ್ಗತಾ| ನಿಃಶ್ವಸ್ಯೇತಿ ಅನ್ತರೋಚ್ಛ್ವಾಸಂ ನೀತ್ವಾ| ಅಪಾಸ್ಯತಿ ಮುಹುರಿತಿ ಮುಖಮಾಕ್ಷಿಪತಿ| ಅಸಾಮ್ನಾ ಇತಿ ಉಚ್ಚೈಃ| ಉಚ್ಚೈಶ್ಛಿದ್ರಾಣೀತಿ ನಾಸಾಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಸ್ರೋತಾಂಸಿ||೧೩-೨೦||
ಯೈರ್ವಿನ್ದತಿ ಪುರಾ ಭಾವೈಃ ಸಮೇತೈಃ ಪರಮಾಂ ರತಿಮ್| ತೈರೇವಾರಮಮಾಣಸ್ಯ ಗ್ಲಾಸ್ನೋರ್ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್||೨೧|| ನ ಬಿಭರ್ತಿ ಶಿರೋ ಗ್ರೀವಾ ನ ಪೃಷ್ಠಂ ಭಾರಮಾತ್ಮನಃ| ನ ಹನೂ ಪಿಣ್ಡಮಾಸ್ಯಸ್ಥಮಾತುರಸ್ಯ ಮುಮೂರ್ಷತಃ||೨೨|| ಸಹಸಾ ಜ್ವರಸನ್ತಾಪಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಬಲಕ್ಷಯಃ| ವಿಶ್ಲೇಷಣಂ ಚ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಮುಮೂರ್ಷೋರುಪಜಾಯತೇ||೨೩|| ಗೋಸರ್ಗೇ ವದನಾದ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ ಭೃಶಮ್| ಲೇಪಜ್ವರೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೨೪|| ನೋಪೈತಿ ಕಣ್ಠಮಾಹಾರೋ ಜಿಹ್ವಾ ಕಣ್ಠಮುಪೈತಿ ಚ| ಆಯುಷ್ಯನ್ತಂ ಗತೇ ಜನ್ತೋರ್ಬಲಂ ಚ ಪರಿಹೀಯತೇ||೨೫|| ಶಿರೋ ವಿಕ್ಷಿಪತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮುಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ| ಲಲಾಟಸ್ರುಪ್ರತಸ್ವೇದೋ ಮುಮೂರ್ಷುಶ್ಚ್ಯುತಬನ್ಧನಃ ||೨೬|| ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಇಮಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನರೇಷು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ವಿಭಾವಯೇತಾವಹಿತೋ ಮುಮೂರ್ಷುಷು| ಕ್ಷಣೇನ ಭೂತ್ವಾ ಹ್ಯುಪಯಾನ್ತಿ ಕಾನಿಚಿನ್ನಚಾಫಲಂ ಲಿಙ್ಗಮಿಹಾಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚನ||೨೭||
यैर्विन्दति पुरा भावैः समेतैः परमां रतिम्| तैरेवारममाणस्य ग्लास्नोर्मरणमादिशेत्||२१|| न बिभर्ति शिरो ग्रीवा न पृष्ठं भारमात्मनः| न हनू पिण्डमास्यस्थमातुरस्य मुमूर्षतः||२२|| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः| विश्लेषणं च सन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते||२३|| गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्||२४|| नोपैति कण्ठमाहारो जिह्वा कण्ठमुपैति च| आयुष्यन्तं गते जन्तोर्बलं च परिहीयते||२५|| शिरो विक्षिपते कृच्छ्रान्मुञ्चयित्वा प्रपाणिकौ| ललाटस्रुप्रतस्वेदो मुमूर्षुश्च्युतबन्धनः ||२६|| तत्र श्लोकः- इमानि लिङ्गानि नरेषु बुद्धिमान् विभावयेतावहितो मुमूर्षुषु| क्षणेन भूत्वा ह्युपयान्ति कानिचिन्नचाफलं लिङ्गमिहास्ति किञ्चन||२७||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ಲಾಸ್ನೋರಿತಿ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಸ್ಯ| ಭಾರಮಾತ್ಮನ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಶರೀರಮ್| ಪೃಷ್ಠಮಿತಿ ಶರೀರಾಧೋಭಾಗಃ| ಗೋಸರ್ಗೇ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯೂಷೇ| ಲೇಪಜ್ವರಃ ಸ್ವಲ್ಪಶೀತಯುಕ್ತಃ ಕಫಜ್ವರಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಿತಿ ಅಶೀಘ್ರಂ ಮುಞ್ಚಯಿತ್ವಾ, ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ ಮಣಿಬನ್ಧಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಕೂರ್ಪರಪರ್ಯನ್ತಂ (ಶಿರೋ ವಿಕ್ಷಿಪತಿ)||೨೧-೨೭||
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇಽವಾಕ್ಶಿರಸೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇಽವಾಕ್ಶಿರಸೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||