Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਨ੍ਨਰੂਪੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातः पन्नरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
7. pannarūpīyamindriyam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਂ ਕੁਮਾਰਿਕਾਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀਮਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਨੈਨਮਿਚ੍ਛੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍||੩||
View original
दृष्ट्यां यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम्| प्रतिच्छायामयीमक्ष्णोर्नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਯਾਮਾਤਪੇ ਦੀਪੇ ਸਲਿਲਾਦਰ੍ਸ਼ਯੋਰਪਿ| ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਕਤਾ ਯਸ੍ਯ ਚ੍ਛਾਯਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੪||
View original
ज्योत्स्नायामातपे दीपे सलिलादर्शयोरपि| अङ्गेषु विकृता यस्य च्छाया प्रेतस्तथैव सः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾਕੁਲਾ ਚ੍ਛਾਯਾ ਹੀਨਾ ਵਾਪ੍ਯਧਿਕਾਪਿ ਵਾ| ਨਸ੍ਟਾ ਤਨ੍ਵੀ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਿਕਤਾ ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਚ ਯਾ||੫|| ਏਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾਃ| ਸਰ੍ਵਾ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨ ਚੇਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਃ||੬||
View original
छिन्ना भिन्नाऽऽकुला च्छाया हीना वाऽप्यधिकाऽपि वा| नष्टा तन्वी द्विधा च्छिन्ना विकृता विशिरा च या||५|| एताश्चान्याश्च याः काश्चित् प्रतिच्छाया विगर्हिताः| सर्वा मुमूर्षतां ज्ञेया न चेल्लक्ष्यनिमित्तजाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਭਯਾ ਤਥਾ| ਛਾਯਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ ਸਃ||੭||
View original
संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभया तथा| छाया विवर्तते यस्य स्वस्थोऽपि प्रेत एव सः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਕਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਸੁਸਮਾ ਵਿਸਮਾ ਚ ਸਾ| ਮਧ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਮਹਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਣਾਮ੍||੮|| ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਜਲਾਦਰ੍ਸ਼ਾਤਪਾਦਿਸੁ| ਛਾਯਾ ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਚ੍ਛਾਯਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾ||੯||
View original
संस्थानमाकृतिर्ज्ञेया सुषमा विषमा च सा| मध्यमल्पं महच्चोक्तं प्रमाणं त्रिविधं नृणाम्||८|| प्रतिप्रमाणसंस्थाना जलादर्शातपादिषु| छाया या सा प्रतिच्छाया च्छाया वर्णप्रभाश्रया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-13) · Śloka 13
ਖਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛਾਯਾ ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਨਾਭਸੀ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਨੀਲਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਸਪ੍ਰਭੇਵ ਚ||੧੦|| ਰੂਕ੍ਸਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਯਾ ਤੁ ਵਾਯਵੀ ਸਾ ਹਤਪ੍ਰਭਾ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੀ ਦੀਪ੍ਤਾਭਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਿਯਾ||੧੧|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚਾਮ੍ਭਸੀ ਮਤਾ| ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘਨਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ||੧੨|| ਵਾਯਵੀ ਗਰ੍ਹਿਤਾ ਤ੍ਵਾਸਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ | ਵਾਯਵੀ ਤੁ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਮਹਤੇਪਿ ਵਾ||੧੩||
View original
खादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः| नाभसी निर्मला नीला सस्नेहा सप्रभेव च||१०|| रूक्षा श्यावारुणा या तु वायवी सा हतप्रभा| विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया||११|| शुद्धवैदूर्यविमला सुस्निग्धा चाम्भसी मता| स्थिरा स्निग्धा घना श्लक्ष्णा श्यामा श्वेता च पार्थिवी||१२|| वायवी गर्हिता त्वासां चतस्रः स्युः सुखोदयाः | वायवी तु विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15
ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੈਜਸੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸਰ੍ਵਾ ਸਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਾ| ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਸਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਹਰਿਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਸਿਤਾ||੧੪|| ਤਾਸਾਂ ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਿਪੁਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ| ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾ ਰੂਕ੍ਸਮਲਿਨਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁਭੋਦਯਾਃ ||੧੫||
View original
स्यात्तैजसी प्रभा सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता| रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुराऽसिता||१४|| तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विपुलाश्च याः| ताः शुभा रूक्षमलिनाः सङ्क्षिप्ताश्चाशुभोदयाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17
ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਚ੍ਛਾਯਾ ਭਾਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ| ਆਸਨ੍ਨਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ੍ਛਾਯਾ ਭਾਃ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ||੧੬|| ਨਾਚ੍ਛਾਯੋ ਨਾਪ੍ਰਭਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਤੁ| ਨਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲੇ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੧੭||
View original
वर्णमाक्रामति च्छाया भास्तु वर्णप्रकाशिनी| आसन्ना लक्ष्यते च्छाया भाः प्रकृष्टा प्रकाशते||१६|| नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद्विशेषाश्चिह्नयन्ति तु| नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायाप्रभाश्रयाः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (18-20) · Śloka 20
ਕਾਮਲਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤਾ| ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੮|| ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਯਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੋਹਂ ਯਾਤਿ ਯੋ ਨਰਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਨ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ ਜੀਵਤਿ ਵਿਕਤ੍ਥਨਃ ||੧੯|| ਸਂਸਸ੍ਟਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਗਾਃ| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੨੦||
View original
कामलाऽक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णगात्रत्वं यस्य तं परिवर्जयेत्||१८|| उत्थाप्यमानः शयनात् प्रमोहं याति यो नरः| मुहुर्मुहुर्न सप्ताहं स जीवति विकत्थनः ||१९|| संसृष्टा व्याधयो यस्य प्रतिलोमानुलोमगाः| व्यापन्ना ग्रहणी प्रायः सोऽर्धमासं न जीवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (21-26) · Śloka 26
ਉਪਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੋਗੇਣ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਮਸ਼੍ਨਤਃ| ਬਹੁ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੧|| ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਹੁ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੁਕ੍ਤਾਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਃ | ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੨੨|| ਇਸ੍ਟਂ ਚ ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯੋ ਨਰਃ| ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਚ ਬਲਵਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਯਤੇ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੩|| ਪ੍ਰਕੂਜਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਚਾਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਬਲਹੀਨਃ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੪|| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਚ ਯਃ| ਮਤਮੇਵ ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਵ੍ਯਾਚਚਕ੍ਸੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ||੨੫|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਚਾਭਿਭੂਯਤੇ| ਹੀਨਵਰ੍ਣਬਲਾਹਾਰੋ ਯੋ ਨਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੬||
View original
उपरुद्धस्य रोगेण कर्शितस्याल्पमश्नतः| बहु मूत्रपुरीषं स्याद्यस्य तं परिवर्जयेत्||२१|| दुर्बलो बहु भुङ्क्ते यः प्राग्भुक्तादन्नमातुरः | अल्पमूत्रपुरीषश्च यथा प्रेतस्तथैव सः||२२|| इष्टं च गुणसम्पन्नमन्नमश्नाति यो नरः| शश्वच्च बलवर्णाभ्यां हीयते न स जीवति||२३|| प्रकूजति प्रश्वसिति शिथिलं चातिसार्यते| बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति||२४|| ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते च यः| मृतमेव तमात्रेयो व्याचचक्षे पुनर्वसुः||२५|| ऊर्ध्वं च यः प्रश्वसिति श्लेष्मणा चाभिभूयते| हीनवर्णबलाहारो यो नरो न स जीवति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (27-32) · Śloka 32
ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਨਯਨੇ ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਚਾਰਤਕਮ੍ਪਨੇ| ਬਲਹੀਨਃ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੭|| ਯਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡਾਵੁਪਚਿਤੌ ਜ੍ਵਰਕਾਸੌ ਚ ਦਾਰੁਣੌ| ਸ਼ੂਲੀ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੨੮|| ਵ੍ਯਾਵਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯੋ ਭ੍ਰੁਵੌ ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਚ੍ਯੁਤੇ| ਕਣ੍ਟਕੈਸ਼੍ਚਾਚਿਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੨੯|| ਸ਼ੇਫਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ ਨਿਃਸਤੌ ਵਸਣੌ ਭਸ਼ਮ੍| ਅਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੋ ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਤਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੦|| ਨਿਚਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਗਸ੍ਥਿਸ੍ਵੇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਨਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਸਮਾਯੁਃ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍||੩੧|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਇਦਂ ਲਿਙ੍ਗਮਰਿਸ੍ਟਾਖ੍ਯਮਨੇਕਮਭਿਜਜ੍ਞਿਵਾਨ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਿਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਤੇ ਕੁਸ਼ਲੋ ਜਨਃ||੩੨||
View original
ऊर्ध्वाग्रे नयने यस्य मन्ये चारतकम्पने| बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति||२७|| यस्य गण्डावुपचितौ ज्वरकासौ च दारुणौ| शूली प्रद्वेष्टि चाप्यन्नं तस्मिन् कर्म न सिध्यति||२८|| व्यावृत्तमूर्धजिह्वास्यो भ्रुवौ यस्य च विच्युते| कण्टकैश्चाचिता जिह्वा यथा प्रेतस्तथैव सः||२९|| शेफश्चात्यर्थमुत्सिक्तं निःसृतौ वृषणौ भृशम्| अतश्चैव विपर्यासो विकृत्या प्रेतलक्षणम्||३०|| निचितं यस्य मांसं स्यात्त्वगस्थिष्वेव दृश्यते| क्षीणस्यानश्नतस्तस्य मासमायुः परं भवेत्||३१|| तत्र श्लोकः- इदं लिङ्गमरिष्टाख्यमनेकमभिजज्ञिवान्| आयुर्वेदविदित्याख्यां लभते कुशलो जनः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪਨ੍ਨਰੂਪੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पन्नरूपीयमिन्द्रियं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon