Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

2. puṣpitakamindriyam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

అథాతః పుష్పితకమింద్రియం వ్యాఖ్యాస్యామహ||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2|| పుష్పం యథా పూర్వరూపం ఫలస్యేహ భవిష్యతః| తథా లింగమరిష్టాఖ్యం పూర్వరూపం మరిష్యతః||3||

View original

अथातः पुष्पितकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामह||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| पुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः| तथा लिङ्गमरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5

అప్యేవం తు భవేత్ పుష్పం ఫలేనాననుబంధి యత్| ఫలం చాపి భవేత్ కించిద్యస్య పుష్పం న పూర్వజం ||4|| న త్వరిష్టస్య జాతస్య నాశోఽస్తి మరణాదృతే| మరణం చాపి తన్నాస్తి యన్నారిష్టపురఃసరం||5||

View original

अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत्| फलं चापि भवेत् किञ्चिद्यस्य पुष्पं न पूर्वजम् ||४|| न त्वरिष्टस्य जातस्य नाशोऽस्ति मरणादृते| मरणं चापि तन्नास्ति यन्नारिष्टपुरःसरम्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

మిథ్యాదృష్టమరిష్టాభమనరిష్టమజానతా| అరిష్టం వాఽప్యసంబుద్ధమేతత్ ప్రజ్ఞాపరాధజం||6||

View original

मिथ्यादृष्टमरिष्टाभमनरिष्टमजानता| अरिष्टं वाऽप्यसम्बुद्धमेतत् प्रज्ञापराधजम्||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

జ్ఞానసంబోధనార్థం తు లింగైర్మరణపూర్వజైః| పుష్పితానుపదేక్ష్యామో నరాన్ బహువిధైర్బహూన్ ||7||

View original

ज्ञानसम्बोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः| पुष्पितानुपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर्बहून् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8-16) · Śloka 17

నానాపుష్పోపమో గంధో యస్య భాతి దివానిశం| పుష్పితస్య వనస్యేవ నానాద్రుమలతావతః||8|| తమాహుః పుష్పితం ధీరా నరం మరణలక్షణైః| స నా సంవత్సరాద్దేహం జహాతీతి వినిశ్చయః||9|| ఏవమేకైకశః పుష్పైర్యస్య గంధః సమో భవేత్| ఇష్టైర్వా యది వాఽనిష్టైః స చ పుష్పిత ఉచ్యతే||10|| సమాసేనాశుభాన్ గంధానేకత్వేనాథవా పునః| ఆజిఘ్రేద్యస్య గాత్రేషు తం విద్యాత్ పుష్పితం భిషక్||11|| ఆప్లుతానాప్లుతే కాయే యస్య గంధాః శుభాశుభాః| వ్యత్యాసేనానిమిత్తాః స్యుః స చ పుష్పిత ఉచ్యతే||12|| తద్యథా- చందనం కుష్ఠం తగరాగురుణీ మధు| మాల్యం మూత్రపురీషే చ మృతాని కుణపాని చ||13|| యే చాన్యే వివిధాత్మానో గంధా వివిధయోనయః| తేఽప్యనేనానుమానేన విజ్ఞేయా వికృతిం గతాః||14|| ఇదం చాప్యతిదేశార్థం లక్షణం గంధసంశ్రయం| వక్ష్యామో యదభిజ్ఞాయ భిషఙ్మరణమాదిశేత్||15|| వియోనిర్విదురో గంధో యస్య గాత్రేషు జాయతే| ఇష్టో వా యది వాఽనిష్టో న స జీవతి తాం సమాం||16|| ఏతావద్గంధవిజ్ఞానం,...|17|

View original

नानापुष्पोपमो गन्धो यस्य भाति दिवानिशम्| पुष्पितस्य वनस्येव नानाद्रुमलतावतः||८|| तमाहुः पुष्पितं धीरा नरं मरणलक्षणैः| स ना संवत्सराद्देहं जहातीति विनिश्चयः||९|| एवमेकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत्| इष्टैर्वा यदि वाऽनिष्टैः स च पुष्पित उच्यते||१०|| समासेनाशुभान् गन्धानेकत्वेनाथवा पुनः| आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात् पुष्पितं भिषक्||११|| आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः| व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते||१२|| तद्यथा- चन्दनं कुष्ठं तगरागुरुणी मधु| माल्यं मूत्रपुरीषे च मृतानि कुणपानि च||१३|| ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः| तेऽप्यनेनानुमानेन विज्ञेया विकृतिं गताः||१४|| इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम्| वक्ष्यामो यदभिज्ञाय भिषङ्मरणमादिशेत्||१५|| वियोनिर्विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते| इष्टो वा यदि वाऽनिष्टो न स जीवति तां समाम्||१६|| एतावद्गन्धविज्ञानं,...|१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (17-22) · Śloka 22

...రసజ్ఞానమతః పరం| ఆతురాణాం శరీరేషు వక్ష్యతే విధిపూర్వకం||17|| యో రసః ప్రకృతిస్థానాం నరాణాం దేహసంభవః| స ఏషాం చరమే కాలే వికారం భజతే ద్వయం||18|| కశ్చిదేవాస్యవైరస్యమత్యర్థముపపద్యతే| స్వాదుత్వమపరశ్చాపి విపులం భజతే రసః||19|| తమనేనానుమానేన విద్యాద్వికృతిమాగతం| మనుష్యో హి మనుష్యస్య కథం రసమవాప్నుయాత్||20|| మక్షికాశ్చైవ యూకాశ్చ దంశాశ్చ మశకైః సహ| విరసాదపసర్పంతి జంతోః కాయాన్ముమూర్షతః||21|| అత్యర్థరసికం కాయం కాలపక్వస్య మక్షికాః| అపి స్నాతానులిప్తస్య భృశమాయాంతి సర్వశః||22||

View original

...रसज्ञानमतः परम्| आतुराणां शरीरेषु वक्ष्यते विधिपूर्वकम्||१७|| यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसम्भवः| स एषां चरमे काले विकारं भजते द्वयम्||१८|| कश्चिदेवास्यवैरस्यमत्यर्थमुपपद्यते| स्वादुत्वमपरश्चापि विपुलं भजते रसः||१९|| तमनेनानुमानेन विद्याद्विकृतिमागतम्| मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात्||२०|| मक्षिकाश्चैव यूकाश्च दंशाश्च मशकैः सह| विरसादपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः||२१|| अत्यर्थरसिकं कायं कालपक्वस्य मक्षिकाः| अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (23) · Śloka 23

తత్ర శ్లోకః- సామాన్యేన మయోక్తాని లింగాని రసగంధయోః| పుష్పితస్య నరస్యైతత్ఫలం మరణమాదిశేత్||23||

View original

तत्र श्लोकः- सामान्येन मयोक्तानि लिङ्गानि रसगन्धयोः| पुष्पितस्य नरस्यैतत्फलं मरणमादिशेत्||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే ఇంద్రియస్థానే పుష్పితకమింద్రియం నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पुष्पितकमिन्द्रियं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||

🔊 Audio coming soon