Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

2. puṣpitakamindriyam

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

അഥാതഃ പുഷ്പിതകമിന്ദ്രിയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഹ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨|| പുഷ്പം യഥാ പൂര്വരൂപം ഫലസ്യേഹ ഭവിഷ്യതഃ| തഥാ ലിങ്ഗമരിഷ്ടാഖ്യം പൂര്വരൂപം മരിഷ്യതഃ||൩||

View original

अथातः पुष्पितकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामह||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| पुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः| तथा लिङ्गमरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5

അപ്യേവം തു ഭവേത് പുഷ്പം ഫലേനാനനുബന്ധി യത്| ഫലം ചാപി ഭവേത് കിഞ്ചിദ്യസ്യ പുഷ്പം ന പൂര്വജമ് ||൪|| ന ത്വരിഷ്ടസ്യ ജാതസ്യ നാശോऽസ്തി മരണാദൃതേ| മരണം ചാപി തന്നാസ്തി യന്നാരിഷ്ടപുരഃസരമ്||൫||

View original

अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत्| फलं चापि भवेत् किञ्चिद्यस्य पुष्पं न पूर्वजम् ||४|| न त्वरिष्टस्य जातस्य नाशोऽस्ति मरणादृते| मरणं चापि तन्नास्ति यन्नारिष्टपुरःसरम्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

മിഥ്യാദൃഷ്ടമരിഷ്ടാഭമനരിഷ്ടമജാനതാ| അരിഷ്ടം വാऽപ്യസമ്ബുദ്ധമേതത് പ്രജ്ഞാപരാധജമ്||൬||

View original

मिथ्यादृष्टमरिष्टाभमनरिष्टमजानता| अरिष्टं वाऽप्यसम्बुद्धमेतत् प्रज्ञापराधजम्||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ജ്ഞാനസമ്ബോധനാര്ഥം തു ലിങ്ഗൈര്മരണപൂര്വജൈഃ| പുഷ്പിതാനുപദേക്ഷ്യാമോ നരാന് ബഹുവിധൈര്ബഹൂന് ||൭||

View original

ज्ञानसम्बोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः| पुष्पितानुपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर्बहून् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8-16) · Śloka 17

നാനാപുഷ്പോപമോ ഗന്ധോ യസ്യ ഭാതി ദിവാനിശമ്| പുഷ്പിതസ്യ വനസ്യേവ നാനാദ്രുമലതാവതഃ||൮|| തമാഹുഃ പുഷ്പിതം ധീരാ നരം മരണലക്ഷണൈഃ| സ നാ സംവത്സരാദ്ദേഹം ജഹാതീതി വിനിശ്ചയഃ||൯|| ഏവമേകൈകശഃ പുഷ്പൈര്യസ്യ ഗന്ധഃ സമോ ഭവേത്| ഇഷ്ടൈര്വാ യദി വാऽനിഷ്ടൈഃ സ ച പുഷ്പിത ഉച്യതേ||൧൦|| സമാസേനാശുഭാന് ഗന്ധാനേകത്വേനാഥവാ പുനഃ| ആജിഘ്രേദ്യസ്യ ഗാത്രേഷു തം വിദ്യാത് പുഷ്പിതം ഭിഷക്||൧൧|| ആപ്ലുതാനാപ്ലുതേ കായേ യസ്യ ഗന്ധാഃ ശുഭാശുഭാഃ| വ്യത്യാസേനാനിമിത്താഃ സ്യുഃ സ ച പുഷ്പിത ഉച്യതേ||൧൨|| തദ്യഥാ- ചന്ദനം കുഷ്ഠം തഗരാഗുരുണീ മധു| മാല്യം മൂത്രപുരീഷേ ച മൃതാനി കുണപാനി ച||൧൩|| യേ ചാന്യേ വിവിധാത്മാനോ ഗന്ധാ വിവിധയോനയഃ| തേऽപ്യനേനാനുമാനേന വിജ്ഞേയാ വികൃതിം ഗതാഃ||൧൪|| ഇദം ചാപ്യതിദേശാര്ഥം ലക്ഷണം ഗന്ധസംശ്രയമ്| വക്ഷ്യാമോ യദഭിജ്ഞായ ഭിഷങ്മരണമാദിശേത്||൧൫|| വിയോനിര്വിദുരോ ഗന്ധോ യസ്യ ഗാത്രേഷു ജായതേ| ഇഷ്ടോ വാ യദി വാऽനിഷ്ടോ ന സ ജീവതി താം സമാമ്||൧൬|| ഏതാവദ്ഗന്ധവിജ്ഞാനം,...|൧൭|

View original

नानापुष्पोपमो गन्धो यस्य भाति दिवानिशम्| पुष्पितस्य वनस्येव नानाद्रुमलतावतः||८|| तमाहुः पुष्पितं धीरा नरं मरणलक्षणैः| स ना संवत्सराद्देहं जहातीति विनिश्चयः||९|| एवमेकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत्| इष्टैर्वा यदि वाऽनिष्टैः स च पुष्पित उच्यते||१०|| समासेनाशुभान् गन्धानेकत्वेनाथवा पुनः| आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात् पुष्पितं भिषक्||११|| आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः| व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते||१२|| तद्यथा- चन्दनं कुष्ठं तगरागुरुणी मधु| माल्यं मूत्रपुरीषे च मृतानि कुणपानि च||१३|| ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः| तेऽप्यनेनानुमानेन विज्ञेया विकृतिं गताः||१४|| इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम्| वक्ष्यामो यदभिज्ञाय भिषङ्मरणमादिशेत्||१५|| वियोनिर्विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते| इष्टो वा यदि वाऽनिष्टो न स जीवति तां समाम्||१६|| एतावद्गन्धविज्ञानं,...|१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (17-22) · Śloka 22

...രസജ്ഞാനമതഃ പരമ്| ആതുരാണാം ശരീരേഷു വക്ഷ്യതേ വിധിപൂര്വകമ്||൧൭|| യോ രസഃ പ്രകൃതിസ്ഥാനാം നരാണാം ദേഹസമ്ഭവഃ| സ ഏഷാം ചരമേ കാലേ വികാരം ഭജതേ ദ്വയമ്||൧൮|| കശ്ചിദേവാസ്യവൈരസ്യമത്യര്ഥമുപപദ്യതേ| സ്വാദുത്വമപരശ്ചാപി വിപുലം ഭജതേ രസഃ||൧൯|| തമനേനാനുമാനേന വിദ്യാദ്വികൃതിമാഗതമ്| മനുഷ്യോ ഹി മനുഷ്യസ്യ കഥം രസമവാപ്നുയാത്||൨൦|| മക്ഷികാശ്ചൈവ യൂകാശ്ച ദംശാശ്ച മശകൈഃ സഹ| വിരസാദപസര്പന്തി ജന്തോഃ കായാന്മുമൂര്ഷതഃ||൨൧|| അത്യര്ഥരസികം കായം കാലപക്വസ്യ മക്ഷികാഃ| അപി സ്നാതാനുലിപ്തസ്യ ഭൃശമായാന്തി സര്വശഃ||൨൨||

View original

...रसज्ञानमतः परम्| आतुराणां शरीरेषु वक्ष्यते विधिपूर्वकम्||१७|| यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसम्भवः| स एषां चरमे काले विकारं भजते द्वयम्||१८|| कश्चिदेवास्यवैरस्यमत्यर्थमुपपद्यते| स्वादुत्वमपरश्चापि विपुलं भजते रसः||१९|| तमनेनानुमानेन विद्याद्विकृतिमागतम्| मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात्||२०|| मक्षिकाश्चैव यूकाश्च दंशाश्च मशकैः सह| विरसादपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः||२१|| अत्यर्थरसिकं कायं कालपक्वस्य मक्षिकाः| अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (23) · Śloka 23

തത്ര ശ്ലോകഃ- സാമാന്യേന മയോക്താനി ലിങ്ഗാനി രസഗന്ധയോഃ| പുഷ്പിതസ്യ നരസ്യൈതത്ഫലം മരണമാദിശേത്||൨൩||

View original

तत्र श्लोकः- सामान्येन मयोक्तानि लिङ्गानि रसगन्धयोः| पुष्पितस्य नरस्यैतत्फलं मरणमादिशेत्||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ഇന്ദ്രിയസ്ഥാനേ പുഷ്പിതകമിന്ദ്രിയം നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൨||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पुष्पितकमिन्द्रियं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||

🔊 Audio coming soon