Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
અથાતો ગુલ્મનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨|| ઇહ ખલુ પઞ્ચ ગુલ્મા ભવન્તિ; તદ્યથા- વાતગુલ્મઃ, પિત્તગુલ્મઃ, શ્લેષ્મગુલ્મો, નિચયગુલ્મઃ, શોણિતગુલ્મ ઇતિ||૩||
अथातो गुल्मनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| इह खलु पञ्च गुल्मा भवन्ति; तद्यथा- वातगुल्मः, पित्तगुल्मः, श्लेष्मगुल्मो, निचयगुल्मः, शोणितगुल्म इति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
એવંવાદિનં ભગવન્તમાત્રેયમગ્નિવેશ ઉવાચ- કથમિહ ભગવન્ પઞ્ચાનાં ગુલ્માનાં વિશેષમભિજાનીમહે; નહ્યવિશેષવિદ્રોગાણામૌષધવિદપિ ભિષક્ પ્રશમનસમર્થો ભવતીતિ||૪|| તમુવાચ ભગવાનાત્રેયઃ- સમુત્થાનપૂર્વરૂપલિઙ્ગવેદનોપશયવિશેષેભ્યો વિશેષવિજ્ઞાનં ગુલ્માનાં ભવત્યન્યેષાં ચ રોગાણામગ્નિવેશ! તત્તુ ખલુ ગુલ્મેષૂચ્યમાનં નિબોધ||૫||
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- कथमिह भगवन् पञ्चानां गुल्मानां विशेषमभिजानीमहे; नह्यविशेषविद्रोगाणामौषधविदपि भिषक् प्रशमनसमर्थो भवतीति||४|| तमुवाच भगवानात्रेयः- समुत्थानपूर्वरूपलिङ्गवेदनोपशयविशेषेभ्यो विशेषविज्ञानं गुल्मानां भवत्यन्येषां च रोगाणामग्निवेश! तत्तु खलु गुल्मेषूच्यमानं निबोध||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
યદા પુરુષો વાતલો વિશેષેણ જ્વરવમનવિરેચનાતીસારાણામન્યતમેન કર્શનેન કર્શિતો વાતલમાહારમાહરતિ, શીતં વા વિશેષેણાતિમાત્રમ્ , અસ્નેહપૂર્વે વા વમનવિરેચને પિબતિ, અનુદીર્ણાં વા છર્દિમુદીરયતિ, ઉદીર્ણાન્ વાતમૂત્રપુરીષવેગાન્નિરુણદ્ધિ, અત્યશિતો વા પિબતિ નવોદકમતિમાત્રમ્, અતિસઙ્ક્ષોભિણા વા યાનેન યાતિ, અતિવ્યવાયવ્યાયામમદ્યશોકરુચિર્વા, અભિઘાતમૃચ્છતિ વા, વિષમાસનશયનસ્થાનચઙ્ક્રમણસેવી વા ભવતિ, અન્યદ્વા કિઞ્ચિદેવંવિધં વિષમમતિમાત્રં વ્યાયામજાતમારભતે, તસ્યાપચારાદ્વાતઃ પ્રકોપમાપદ્યતે||૬||
यदा पुरुषो वातलो विशेषेण ज्वरवमनविरेचनातीसाराणामन्यतमेन कर्शनेन कर्शितो वातलमाहारमाहरति, शीतं वा विशेषेणातिमात्रम् , अस्नेहपूर्वे वा वमनविरेचने पिबति, अनुदीर्णां वा छर्दिमुदीरयति, उदीर्णान् वातमूत्रपुरीषवेगान्निरुणद्धि, अत्यशितो वा पिबति नवोदकमतिमात्रम्, अतिसङ्क्षोभिणा वा यानेन याति, अतिव्यवायव्यायाममद्यशोकरुचिर्वा, अभिघातमृच्छति वा, विषमासनशयनस्थानचङ्क्रमणसेवी वा भवति, अन्यद्वा किञ्चिदेवंविधं विषममतिमात्रं व्यायामजातमारभते, तस्यापचाराद्वातः प्रकोपमापद्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
સ પ્રકુપિતો વાયુર્મહાસ્રોતોઽનુપ્રવિશ્ય રૌક્ષ્યાત્ કઠિનીભૂતમાપ્લુત્ય પિણ્ડિતોઽવસ્થાનં કરોતિ હૃદિ બસ્તૌ પાર્શ્વયોર્નાભ્યાં વા; સ શૂલમુપજનયતિ ગ્રન્થીંશ્ચાનેકવિધાન્, પિણ્ડિતશ્ચાવતિષ્ઠતે, સ પિણ્ડિતત્વાદ્ ‘ગુલ્મ’ ઇત્યભિધીયતે; સ મુહુરાધમતિ , મુહુરલ્પત્વમાપદ્યતે; અનિયતવિપુલાણુવેદનશ્ચ ભવતિ ચલત્વાદ્વાયોઃ, મુહુઃ પિપીલિકાસમ્પ્રચાર ઇવાઙ્ગેષુ, તોદભેદસ્ફુરણાયામસઙ્કોચસુપ્તિહર્ષપ્રલયોદયબહુલઃ; તદાતુરઃ સૂચ્યેવ શઙ્કુનેવ ચાભિસંવિદ્ધમાત્માનં મન્યતે, અપિ ચ દિવસાન્તે જ્વર્યતે , શુષ્યતિ ચાસ્યાસ્યમ્, ઉચ્છ્વાસશ્ચોપરુધ્યતે, હૃષ્યન્તિ ચાસ્ય રોમાણિ વેદનાયાઃ પ્રાદુર્ભાવે; પ્લીહાટોપાન્ત્રકૂજનાવિપાકોદાવર્તાઙ્ગમર્દમન્યાશિરઃશઙ્ખશૂલબ્રધ્નરોગાશ્ચૈનમુપદ્રવન્તિ; કૃષ્ણારુણપરુષત્વઙ્નખનયનવદનમૂત્રપુરીષશ્ચ ભવતિ, નિદાનોક્તાનિ ચાસ્ય નોપશેરતે, વિપરીતાનિ ચોપશેરત ઇતિ વાતગુલ્મઃ||૭||
स प्रकुपितो वायुर्महास्रोतोऽनुप्रविश्य रौक्ष्यात् कठिनीभूतमाप्लुत्य पिण्डितोऽवस्थानं करोति हृदि बस्तौ पार्श्वयोर्नाभ्यां वा; स शूलमुपजनयति ग्रन्थींश्चानेकविधान्, पिण्डितश्चावतिष्ठते, स पिण्डितत्वाद् ‘गुल्म’ इत्यभिधीयते; स मुहुराधमति , मुहुरल्पत्वमापद्यते; अनियतविपुलाणुवेदनश्च भवति चलत्वाद्वायोः, मुहुः पिपीलिकासम्प्रचार इवाङ्गेषु, तोदभेदस्फुरणायामसङ्कोचसुप्तिहर्षप्रलयोदयबहुलः; तदातुरः सूच्येव शङ्कुनेव चाभिसंविद्धमात्मानं मन्यते, अपि च दिवसान्ते ज्वर्यते , शुष्यति चास्यास्यम्, उच्छ्वासश्चोपरुध्यते, हृष्यन्ति चास्य रोमाणि वेदनायाः प्रादुर्भावे; प्लीहाटोपान्त्रकूजनाविपाकोदावर्ताङ्गमर्दमन्याशिरःशङ्खशूलब्रध्नरोगाश्चैनमुपद्रवन्ति; कृष्णारुणपरुषत्वङ्नखनयनवदनमूत्रपुरीषश्च भवति, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते, विपरीतानि चोपशेरत इति वातगुल्मः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9
તૈરેવ તુ કર્શનૈઃ કર્શિતસ્યામ્લલવણકટુકક્ષારોષ્ણતીક્ષ્ણશુક્તવ્યાપન્નમદ્યહરિતકફલામ્લાનાં વિદાહિનાં ચ શાકધાન્યમાંસાદીનામુપયોગાદજીર્ણાધ્યશનાદ્રૌક્ષ્યાનુગતે ચામાશયે વમનમતિવેલં સન્ધારણં વાતાતપૌ ચાતિસેવમાનસ્ય પિત્તં સહ મારુતેન પ્રકોપમાપદ્યતે||૮|| તત્ પ્રકુપિતં મારુત આમાશયૈકદેશે સંવર્ત્ય તાનેવ વેદનાપ્રકારાનુપજનયતિ, ય ઉક્તા વાતગુલ્મે; પિત્તં ત્વેનં વિદહતિ કુક્ષૌ હૃદ્યુરસિ કણ્ઠે ચ; સ વિદહ્યમાનઃ સધૂમમિવોદ્ગારમુદ્ગિરત્યમ્લાન્વિતં, ગુલ્માવકાશશ્ચાસ્ય દહ્યતે દૂયતે ધૂપ્યતે ઊષ્માયતે સ્વિદ્યતિ ક્લિદ્યતિ શિથિલ ઇવ સ્પર્શાસહોઽલ્પરોમાઞ્ચશ્ચ ભવતિ; જ્વરભ્રમદવથુપિપાસાગલતાલુમુખશોષપ્રમોહવિડ્ભેદાશ્ચૈનમુપદ્રવન્તિ; હરિતહારિદ્રત્વઙ્નખનયનવદનમૂત્રપુરીષશ્ચ ભવતિ; નિદાનોક્તાનિ ચાસ્ય નોપશેરતે, વિપરીતાન્યુપશેરત ઇતિ પિત્તગુલ્મઃ||૯||
तैरेव तु कर्शनैः कर्शितस्याम्ललवणकटुकक्षारोष्णतीक्ष्णशुक्तव्यापन्नमद्यहरितकफलाम्लानां विदाहिनां च शाकधान्यमांसादीनामुपयोगादजीर्णाध्यशनाद्रौक्ष्यानुगते चामाशये वमनमतिवेलं सन्धारणं वातातपौ चातिसेवमानस्य पित्तं सह मारुतेन प्रकोपमापद्यते||८|| तत् प्रकुपितं मारुत आमाशयैकदेशे संवर्त्य तानेव वेदनाप्रकारानुपजनयति, य उक्ता वातगुल्मे; पित्तं त्वेनं विदहति कुक्षौ हृद्युरसि कण्ठे च; स विदह्यमानः सधूममिवोद्गारमुद्गिरत्यम्लान्वितं, गुल्मावकाशश्चास्य दह्यते दूयते धूप्यते ऊष्मायते स्विद्यति क्लिद्यति शिथिल इव स्पर्शासहोऽल्परोमाञ्चश्च भवति; ज्वरभ्रमदवथुपिपासागलतालुमुखशोषप्रमोहविड्भेदाश्चैनमुपद्रवन्ति; हरितहारिद्रत्वङ्नखनयनवदनमूत्रपुरीषश्च भवति; निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते, विपरीतान्युपशेरत इति पित्तगुल्मः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
તૈરેવ તુ કર્શનૈઃ કર્શિતસ્યાત્યશનાદતિસ્નિગ્ધગુરુમધુરશીતાશનાત્ પિષ્ટેક્ષુક્ષીરતિલમાષગુડવિકૃતિસેવનાન્મન્દકમદ્યાતિપાનાદ્ધરિતકાતિપ્રણનયાદાનૂપૌદકગ્રામ્યમાંસાતિભક્ષણાત્ સન્ધારણાદબુભુક્ષસ્ય ચાતિપ્રગાઢમુદપાનાત્ સઙ્ક્ષોભણાદ્વા શરીરસ્ય શ્લેષ્મા સહ મારુતેન પ્રકોપમાપદ્યતે||૧૦|| તં પ્રકુપિતં મારુત આમાશયૈકદેશે સંવર્ત્ય તાનેવ વેદનાપ્રકારાનુપજનયતિ ય ઉક્તા વાતગુલ્મે; શ્લેષ્મા ત્વસ્ય શીતજ્વરારોચકાવિપાકાઙ્ગમર્દહર્ષહૃદ્રોગચ્છર્દિનિદ્રાલસ્યસ્તૈમિત્યગૌરવશિરોભિતાપાનુપજનયતિ, અપિ ચ ગુલ્મસ્ય સ્થૈર્યગૌરવકાઠિન્યાવગાઢસુપ્તતાઃ, તથા કાસશ્વાસપ્રતિશ્યાયાન્ રાજયક્ષ્માણં ચાતિપ્રવૃદ્ધઃ, શ્વૈત્યં ત્વઙ્નખનયનવદનમૂત્રપુરીષેષૂપજનયતિ, નિદાનોક્તાનિ ચાસ્ય નોપશેરતે, વિપરીતાનિ ચોપશેરત ઇતિ શ્લેષ્મગુલ્મઃ||૧૧||
तैरेव तु कर्शनैः कर्शितस्यात्यशनादतिस्निग्धगुरुमधुरशीताशनात् पिष्टेक्षुक्षीरतिलमाषगुडविकृतिसेवनान्मन्दकमद्यातिपानाद्धरितकातिप्रणनयादानूपौदकग्राम्यमांसातिभक्षणात् सन्धारणादबुभुक्षस्य चातिप्रगाढमुदपानात् सङ्क्षोभणाद्वा शरीरस्य श्लेष्मा सह मारुतेन प्रकोपमापद्यते||१०|| तं प्रकुपितं मारुत आमाशयैकदेशे संवर्त्य तानेव वेदनाप्रकारानुपजनयति य उक्ता वातगुल्मे; श्लेष्मा त्वस्य शीतज्वरारोचकाविपाकाङ्गमर्दहर्षहृद्रोगच्छर्दिनिद्रालस्यस्तैमित्यगौरवशिरोभितापानुपजनयति, अपि च गुल्मस्य स्थैर्यगौरवकाठिन्यावगाढसुप्तताः, तथा कासश्वासप्रतिश्यायान् राजयक्ष्माणं चातिप्रवृद्धः, श्वैत्यं त्वङ्नखनयनवदनमूत्रपुरीषेषूपजनयति, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते, विपरीतानि चोपशेरत इति श्लेष्मगुल्मः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ત્રિદોષહેતુલિઙ્ગસન્નિપાતે તુ સાન્નિપાતિકં ગુલ્મમુપદિશન્તિ કુશલાઃ| સ વિપ્રતિષિદ્ધોપક્રમત્વાદસાધ્યો નિચયગુલ્મઃ||૧૨||
त्रिदोषहेतुलिङ्गसन्निपाते तु सान्निपातिकं गुल्ममुपदिशन्ति कुशलाः| स विप्रतिषिद्धोपक्रमत्वादसाध्यो निचयगुल्मः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
શોણિતગુલ્મસ્તુ ખલુ સ્ત્રિયા એવ ભવતિ ન પુરુષસ્ય, ગર્ભકોષ્ઠાર્તવાગમનવૈશેષ્યાત્| પારતન્ત્ર્યાદવૈશારદ્યાત્ સતતમુપચારાનુરોધાદ્વા વેગાનુદીર્ણાનુપરુન્ધત્યા આમગર્ભે વાઽપ્યચિરપતિતેઽથવાઽપ્યચિરપ્રજાતાયા ઋતૌ વા વાતપ્રકોપણાન્યાસેવમાનાયાઃ ક્ષિપ્રં વાતઃ પ્રકોપમાપદ્યતે||૧૩|| સ પ્રકુપિતો યોનિમુખમનુપ્રવિશ્યાર્તવમુપરુણદ્ધિ, માસિ માસિ તદાર્તવમુપરુધ્યમાનં કુક્ષિમભિવર્ધયતિ| તસ્યાઃ શૂલકાસાતીસારચ્છર્દ્યરોચકાવિપાકાઙ્ગમર્દનિદ્રાલસ્યસ્તૈમિત્યકફપ્રસેકાઃ સમુપજાયન્તે, સ્તનયોશ્ચ સ્તન્યમ્, ઓષ્ઠયોઃ સ્તનમણ્ડલયોશ્ચ કાર્ષ્ણ્યમ્, અત્યર્થં ગ્લાનિશ્ચક્ષુષોઃ, મૂર્ચ્છા, હૃલ્લાસઃ, દોહદઃ, શ્વયથુશ્ચ પાદયોઃ, ઈષચ્ચોદ્ગમો રોમરાજ્યાઃ, યોન્યાશ્ચાટાલત્વમ્, અપિ ચ યોન્યા દૌર્ગન્ધ્યમાસ્રાવશ્ચોપજાયતે, કેવલશ્ચાસ્યા ગુલ્મઃ પિણ્ડિત એવ સ્પન્દતે, તામગર્ભાં ગર્ભિણીમિત્યાહુર્મૂઢાઃ||૧૪||
शोणितगुल्मस्तु खलु स्त्रिया एव भवति न पुरुषस्य, गर्भकोष्ठार्तवागमनवैशेष्यात्| पारतन्त्र्यादवैशारद्यात् सततमुपचारानुरोधाद्वा वेगानुदीर्णानुपरुन्धत्या आमगर्भे वाऽप्यचिरपतितेऽथवाऽप्यचिरप्रजाताया ऋतौ वा वातप्रकोपणान्यासेवमानायाः क्षिप्रं वातः प्रकोपमापद्यते||१३|| स प्रकुपितो योनिमुखमनुप्रविश्यार्तवमुपरुणद्धि, मासि मासि तदार्तवमुपरुध्यमानं कुक्षिमभिवर्धयति| तस्याः शूलकासातीसारच्छर्द्यरोचकाविपाकाङ्गमर्दनिद्रालस्यस्तैमित्यकफप्रसेकाः समुपजायन्ते, स्तनयोश्च स्तन्यम्, ओष्ठयोः स्तनमण्डलयोश्च कार्ष्ण्यम्, अत्यर्थं ग्लानिश्चक्षुषोः, मूर्च्छा, हृल्लासः, दोहदः, श्वयथुश्च पादयोः, ईषच्चोद्गमो रोमराज्याः, योन्याश्चाटालत्वम्, अपि च योन्या दौर्गन्ध्यमास्रावश्चोपजायते, केवलश्चास्या गुल्मः पिण्डित एव स्पन्दते, तामगर्भां गर्भिणीमित्याहुर्मूढाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
એષાં તુ ખલુ પઞ્ચાનાં ગુલ્માનાં પ્રાગભિનિર્વૃત્તેરિમાનિ પૂર્વરૂપાણિ ભવન્તિ; તદ્યથા- અનન્નાભિલષણમ્, અરોચકાવિપાકૌ, અગ્નિવૈષમ્યં, વિદાહો ભુક્તસ્ય, પાકકાલે ચાયુક્ત્યા છર્દ્યુદ્ગારૌ, વાતમૂત્રપુરીષવેગાનાં ચાપ્રાદુર્ભાવઃ, પ્રાદુર્ભૂતાનાં ચાપ્રવૃત્તિરીષદાગમનં વા, વાતશૂલાટોપાન્ત્રકૂજનાપરિહર્ષણાતિવૃત્તપુરીષતાઃ, અબુભુક્ષા, દૌર્બલ્યં, સૌહિત્યસ્ય ચાસહત્વમિતિ||૧૫||
एषां तु खलु पञ्चानां गुल्मानां प्रागभिनिर्वृत्तेरिमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- अनन्नाभिलषणम्, अरोचकाविपाकौ, अग्निवैषम्यं, विदाहो भुक्तस्य, पाककाले चायुक्त्या छर्द्युद्गारौ, वातमूत्रपुरीषवेगानां चाप्रादुर्भावः, प्रादुर्भूतानां चाप्रवृत्तिरीषदागमनं वा, वातशूलाटोपान्त्रकूजनापरिहर्षणातिवृत्तपुरीषताः, अबुभुक्षा, दौर्बल्यं, सौहित्यस्य चासहत्वमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 17
સર્વેષ્વપિ ખલ્વેતેષુ ગુલ્મેષુ ન કશ્ચિદ્વાતાદૃતે સમ્ભવતિ ગુલ્મઃ| તેષાં સાન્નિપાતિકમસાધ્યં જ્ઞાત્વા નૈવોપક્રમેત, એકદોષજે તુ યથાસ્વમારમ્ભં પ્રણયેત્, સંસૃષ્ટાંસ્તુ સાધારણેન કર્મણોપચરેત્| યચ્ચાન્યદપ્યવિરુદ્ધં મન્યેત તદપ્યવચારયેદ્વિભજ્ય ગુરુલાઘવમુપદ્રવાણાં, ગુરૂનુપદ્રવાંસ્ત્વરમાણશ્ચિકિત્સેજ્જઘન્યમિતરાન્| ત્વરમાણસ્તુ વિશેષમનુપલભમાનો ગુલ્મેષ્વાત્યયિકે કર્મણિ વાતચિકિત્સિતં પ્રણયેત્, સ્નેહસ્વેદૌ વાતહરૌ સ્નેહોપસંહિતં ચ મૃદુ વિરેચનં બસ્તીંશ્ચ; અમ્લલવણમધુરાંશ્ચ રસાન્ યુક્ત્યાઽવચારયેત્| મારુતે હ્યુપશાન્તે સ્વલ્પેનાપિ પ્રયત્નેન શક્યોઽન્યોઽપિ દોષો નિયન્તું ગુલ્મેષ્વિતિ||૧૬|| ભવતિ ચાત્ર- ગુલ્મિનામનિલશાન્તિરુપાયૈઃ સર્વશો વિધિવદાચરિતવ્યા| મારુતે હ્યવજિતેઽન્યમુદીર્ણં દોષમલ્પમપિ કર્મ નિહન્યાત્||૧૭||
सर्वेष्वपि खल्वेतेषु गुल्मेषु न कश्चिद्वातादृते सम्भवति गुल्मः| तेषां सान्निपातिकमसाध्यं ज्ञात्वा नैवोपक्रमेत, एकदोषजे तु यथास्वमारम्भं प्रणयेत्, संसृष्टांस्तु साधारणेन कर्मणोपचरेत्| यच्चान्यदप्यविरुद्धं मन्येत तदप्यवचारयेद्विभज्य गुरुलाघवमुपद्रवाणां, गुरूनुपद्रवांस्त्वरमाणश्चिकित्सेज्जघन्यमितरान्| त्वरमाणस्तु विशेषमनुपलभमानो गुल्मेष्वात्ययिके कर्मणि वातचिकित्सितं प्रणयेत्, स्नेहस्वेदौ वातहरौ स्नेहोपसंहितं च मृदु विरेचनं बस्तींश्च; अम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्याऽवचारयेत्| मारुते ह्युपशान्ते स्वल्पेनापि प्रयत्नेन शक्योऽन्योऽपि दोषो नियन्तुं गुल्मेष्विति||१६|| भवति चात्र- गुल्मिनामनिलशान्तिरुपायैः सर्वशो विधिवदाचरितव्या| मारुते ह्यवजितेऽन्यमुदीर्णं दोषमल्पमपि कर्म निहन्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
તત્ર શ્લોકઃ- સઙ્ખ્યા નિમિત્તં રૂપાણિ પૂર્વરૂપમથાપિ ચ| દિષ્ટં નિદાને ગુલ્માનામેકદેશશ્ચ કર્મણામ્||૧૮||
तत्र श्लोकः- सङ्ख्या निमित्तं रूपाणि पूर्वरूपमथापि च| दिष्टं निदाने गुल्मानामेकदेशश्च कर्मणाम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે નિદાનસ્થાને ગુલ્મનિદાનં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ||૩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने गुल्मनिदानं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon