Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো জ্বরনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. jvaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ইহ খলু হেতুর্নিমিত্তমাযতনং কর্তা কারণং প্রত্যযঃ সমুত্থানং নিদানমিত্যনর্থান্তরম্| তত্ত্রিবিধম্- অসাত্ম্যেন্দ্রিযার্থসংযোগঃ, প্রজ্ঞাপরাধঃ, পরিণামশ্চেতি||৩||
View original
इह खलु हेतुर्निमित्तमायतनं कर्ता कारणं प्रत्ययः समुत्थानं निदानमित्यनर्थान्तरम्| तत्त्रिविधम्- असात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
অতস্ত্রিবিধা ব্যাধযঃ প্রাদুর্ভবন্তি- আগ্নেযাঃ, সৌম্যাঃ, বাযব্যাশ্চ; দ্বিবিধাশ্চাপরে- রাজসাঃ, তামসাশ্চ||৪||
View original
अतस्त्रिविधा व्याधयः प्रादुर्भवन्ति- आग्नेयाः, सौम्याः, वायव्याश्च; द्विविधाश्चापरे- राजसाः, तामसाश्च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তত্র ব্যাধিরামযো গদ আতঙ্কো যক্ষ্মা জ্বরো বিকারো রোগ ইত্যনর্থান্তরম্||৫||
View original
तत्र व्याधिरामयो गद आतङ्को यक्ष्मा ज्वरो विकारो रोग इत्यनर्थान्तरम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
তস্যোপলব্ধির্নিদানপূর্বরূপলিঙ্গোপশযসম্প্রাপ্তিতঃ||৬||
View original
तस्योपलब्धिर्निदानपूर्वरूपलिङ्गोपशयसम्प्राप्तितः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
তত্র নিদানং কারণমিত্যুক্তমগ্রে||৭||
View original
तत्र निदानं कारणमित्युक्तमग्रे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
পূর্বরূপং প্রাগুত্পত্তি লক্ষণং ব্যাধেঃ||৮||
View original
पूर्वरूपं प्रागुत्पत्ति लक्षणं व्याधेः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
প্রাদুর্ভূতলক্ষণং পুনর্লিঙ্গম্| তত্র লিঙ্গমাকৃতির্লক্ষণং চিহ্নং সংস্থানং ব্যঞ্জনং রূপমিত্যনর্থান্তরম্||৯||
View original
प्रादुर्भूतलक्षणं पुनर्लिङ्गम्| तत्र लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनं रूपमित्यनर्थान्तरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
উপশযঃ পুনর্হেতুব্যাধিবিপরীতানাং বিপরীতার্থকারিণাং চৌষধাহারবিহারাণামুপযোগঃ সুখানুবন্ধঃ||১০||
View original
उपशयः पुनर्हेतुव्याधिविपरीतानां विपरीतार्थकारिणां चौषधाहारविहाराणामुपयोगः सुखानुबन्धः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
সম্প্রাপ্তির্জাতিরাগতিরিত্যনর্থান্তরং ব্যাধেঃ||১১||
View original
सम्प्राप्तिर्जातिरागतिरित्यनर्थान्तरं व्याधेः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12(1)) · Śloka 12
সা সঙ্খ্যাপ্রাধান্যবিধিবিকল্পবলকালবিশেষৈর্ভিদ্যতে|১২|
View original
सा सङ्ख्याप्राधान्यविधिविकल्पबलकालविशेषैर्भिद्यते|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12(2)) · Śloka 12
সঙ্খ্যা তাবদ্যথা- অষ্টৌ জ্বরাঃ, পঞ্চ গুল্মাঃ, সপ্ত কুষ্ঠান্যেবমাদিঃ|১২|
View original
सङ्ख्या तावद्यथा- अष्टौ ज्वराः, पञ्च गुल्माः, सप्त कुष्ठान्येवमादिः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12(3)) · Śloka 12
প্রাধান্যং পুনর্দোষাণাং তরতমাভ্যামুপলভ্যতে| তত্র দ্বযোস্তরঃ, ত্রিষু তম ইতি|১২|
View original
प्राधान्यं पुनर्दोषाणां तरतमाभ्यामुपलभ्यते| तत्र द्वयोस्तरः, त्रिषु तम इति|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12(4)) · Śloka 12
বিধির্নাম- দ্বিবিধা ব্যাধযো নিজাগন্তুভেদেন, ত্রিবিধাস্ত্রিদোষভেদেন, চতুর্বিধাঃ সাধ্যাসাধ্যমৃদুদারুণভেদেন|১২|
View original
विधिर्नाम- द्विविधा व्याधयो निजागन्तुभेदेन, त्रिविधास्त्रिदोषभेदेन, चतुर्विधाः साध्यासाध्यमृदुदारुणभेदेन|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (12(5)) · Śloka 12
সমবেতানাং পুনর্দোষাণামংশাংশবলবিকল্পো বিকল্পোঽস্মিন্নর্থে|১২|
View original
समवेतानां पुनर्दोषाणामंशांशबलविकल्पो विकल्पोऽस्मिन्नर्थे|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (12) · Śloka 12
বলকালবিশেষঃ পুনর্ব্যাধীনামৃত্বহোরাত্রাহারকালবিধিবিনিযতো ভবতি||১২||
View original
बलकालविशेषः पुनर्व्याधीनामृत्वहोरात्राहारकालविधिविनियतो भवति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (13) · Śloka 13
তস্মাদ্ব্যাধীন্ ভিষগনুপহতসত্ত্ববুদ্ধির্হেত্বাদিভির্ভাবৈর্যথাবদনুবুদ্ধ্যেত||১৩||
View original
तस्माद्व्याधीन् भिषगनुपहतसत्त्वबुद्धिर्हेत्वादिभिर्भावैर्यथावदनुबुद्ध्येत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (14) · Śloka 14
ইত্যর্থসঙ্গ্রহো নিদানস্থানস্যোদ্দিষ্টো ভবতি| তং বিস্তরেণোপদিশন্তো ভূযস্তরমতোঽনুব্যাখ্যাস্যামঃ||১৪||
View original
इत्यर्थसङ्ग्रहो निदानस्थानस्योद्दिष्टो भवति| तं विस्तरेणोपदिशन्तो भूयस्तरमतोऽनुव्याख्यास्यामः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (15) · Śloka 15
তত্র প্রথমত এব তাবদাদ্যাঁল্লোভাভিদ্রোহকোপপ্রভবানষ্টৌ ব্যাধীন্নিদানপূর্বেণ ক্রমেণ ব্যাখ্যাস্যামঃ, তথা সূত্রসঙ্গ্রহমাত্রং চিকিত্সাযাঃ| চিকিত্সিতেষু চোত্তরকালং যথোপচিতবিকারাননুব্যাখ্যাস্যামঃ ||১৫||
View original
तत्र प्रथमत एव तावदाद्याँल्लोभाभिद्रोहकोपप्रभवानष्टौ व्याधीन्निदानपूर्वेण क्रमेण व्याख्यास्यामः, तथा सूत्रसङ्ग्रहमात्रं चिकित्सायाः| चिकित्सितेषु चोत्तरकालं यथोपचितविकाराननुव्याख्यास्यामः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
ইহ খলু জ্বর এবাদৌ বিকারাণামুপদিশ্যতে, তত্প্রথমত্বাচ্ছারীরাণাম্||১৬||
View original
इह खलु ज्वर एवादौ विकाराणामुपदिश्यते, तत्प्रथमत्वाच्छारीराणाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
অথ খল্বষ্টাভ্যঃ কারণেভ্যো জ্বরঃ সঞ্জাযতে মনুষ্যাণাং; তদ্যথা- বাতাত্, পিত্তাত্, কফাত্, বাতপিত্তাভ্যাং, বাতকফাভ্যাং, পিত্তকফাভ্যাং, বাতপিত্তকফেভ্যঃ, আগন্তোরষ্টমাত্ কারণাত্||১৭||
View original
अथ खल्वष्टाभ्यः कारणेभ्यो ज्वरः सञ्जायते मनुष्याणां; तद्यथा- वातात्, पित्तात्, कफात्, वातपित्ताभ्यां, वातकफाभ्यां, पित्तकफाभ्यां, वातपित्तकफेभ्यः, आगन्तोरष्टमात् कारणात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (18) · Śloka 18
তস্য নিদানপূর্বরূপলিঙ্গোপশযবিশেষাননুব্যাখ্যাস্যামঃ ||১৮||
View original
तस्य निदानपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषाननुव्याख्यास्यामः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (19) · Śloka 19
রূক্ষলঘুশীতবমনবিরেচনাস্থাপনশিরোবিরেচনাতিযোগব্যাযামবেগসন্ধারণানশনাভিঘাত- ব্যবাযোদ্বেগশোকশোণিতাতিষেকজাগরণবিষমশরীরন্যাসেভ্যোঽতিসেবিতেভ্যো বাযুঃ প্রকোপমাপদ্যতে||১৯||
View original
रूक्षलघुशीतवमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनातियोगव्यायामवेगसन्धारणानशनाभिघात- व्यवायोद्वेगशोकशोणितातिषेकजागरणविषमशरीरन्यासेभ्योऽतिसेवितेभ्यो वायुः प्रकोपमापद्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (20) · Śloka 20
স যদা প্রকুপিতঃ প্রবিশ্যামাশযমূষ্মণা সহ মিশ্রীভূযাদ্যমাহারপরিণামধাতুং রসনামানমন্ববেত্য রসস্বেদবহানি স্রোতাংসি পিধাযাগ্নিমুপহত্য পক্তিস্থানাদূষ্মাণং বহির্নিরস্য কেবলং শরীরমনুপ্রপদ্যতে, তদা জ্বরমভিনির্বর্তযতি||২০||
View original
स यदा प्रकुपितः प्रविश्यामाशयमूष्मणा सह मिश्रीभूयाद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधायाग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (21) · Śloka 21
তস্যেমানি লিঙ্গানি ভবন্তি; তদ্যথা- বিষমারম্ভবিসর্গিত্বম্, ঊষ্মণো বৈষম্যং, তীব্রতনুভাবানবস্থানানি জ্বরস্য, জরণান্তে দিবসান্তে নিশান্তে ঘর্মান্তে বা জ্বরস্যাভ্যাগমনমভিবৃদ্ধির্বা, বিশেষেণ পরুষারুণবর্ণত্বং নখনযনবদনমূত্রপুরীষত্বচামত্যর্থং ক্লৃপ্তীভাবশ্চ; অনেকবিধোপমাশ্চলাচলাশ্চ বেদনাস্তেষাং তেষামঙ্গাবযবানাং; তদ্যথা- পাদযোঃ সুপ্ততা, পিণ্ডিকযোরুদ্বেষ্টনং, জানুনোঃ কেবলানাং চ সন্ধীনাং বিশ্লেষণম্, ঊর্বোঃ সাদঃ, কটীপার্শ্বপৃষ্ঠস্কন্ধবাহ্বংসোরসাং চ ভগ্নরুগ্ণমৃদিতমথিতচটিতাবপাটিতাবনুন্নত্বমিব , হন্বোশ্চাপ্রসিদ্ধিঃ, স্বনশ্চ কর্ণযোঃ, শঙ্খযোর্নিস্তোদঃ, কষাযাস্যতা আস্যবৈরস্যং বা, মুখতালুকণ্ঠশোষঃ, পিপাসা, হৃদযগ্রহঃ, শুষ্কচ্ছর্দিঃ, শুষ্ককাসঃ, ক্ষবথূদ্গারবিনিগ্রহঃ, অন্নরসখেদঃ, প্রসেকারোচকাবিপাকাঃ, বিষাদজৃম্ভাবিনামবেপথুশ্রমভ্রমপ্রলাপপ্রজাগররোমহর্ষদন্তহর্ষাঃ, উষ্ণাভিপ্রাযতা, নিদানোক্তানামনুপশযো বিপরীতোপশযশ্চেতি বাতজ্বরস্য লিঙ্গানি ভবন্তি||২১||
View original
तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- विषमारम्भविसर्गित्वम्, ऊष्मणो वैषम्यं, तीव्रतनुभावानवस्थानानि ज्वरस्य, जरणान्ते दिवसान्ते निशान्ते घर्मान्ते वा ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा, विशेषेण परुषारुणवर्णत्वं नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचामत्यर्थं क्लृप्तीभावश्च; अनेकविधोपमाश्चलाचलाश्च वेदनास्तेषां तेषामङ्गावयवानां; तद्यथा- पादयोः सुप्तता, पिण्डिकयोरुद्वेष्टनं, जानुनोः केवलानां च सन्धीनां विश्लेषणम्, ऊर्वोः सादः, कटीपार्श्वपृष्ठस्कन्धबाह्वंसोरसां च भग्नरुग्णमृदितमथितचटितावपाटितावनुन्नत्वमिव , हन्वोश्चाप्रसिद्धिः, स्वनश्च कर्णयोः, शङ्खयोर्निस्तोदः, कषायास्यता आस्यवैरस्यं वा, मुखतालुकण्ठशोषः, पिपासा, हृदयग्रहः, शुष्कच्छर्दिः, शुष्ककासः, क्षवथूद्गारविनिग्रहः, अन्नरसखेदः, प्रसेकारोचकाविपाकाः, विषादजृम्भाविनामवेपथुश्रमभ्रमप्रलापप्रजागररोमहर्षदन्तहर्षाः, उष्णाभिप्रायता, निदानोक्तानामनुपशयो विपरीतोपशयश्चेति वातज्वरस्य लिङ्गानि भवन्ति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (22-24) · Śloka 24
উষ্ণাম্ললবণক্ষারকটুকাজীর্ণভোজনেভ্যোঽতিসেবিতেভ্যস্তথা তীক্ষ্ণাতপাগ্নিসন্তাপশ্রমক্রোধবিষমাহারেভ্যশ্চ পিত্তং প্রকোপমাপদ্যতে||২২|| তদ্যদা প্রকুপিতমামাশযাদূষ্মাণমুপসৃজ্যাদ্যমাহারপরিণামধাতুং রসনামানমন্ববেত্য রসস্বেদবহানি স্রোতাংসি পিধায দ্রবত্বাদগ্নিমুপহত্য পক্তিস্থানাদূষ্মাণং বহির্নিরস্য প্রপীডযত্ কেবলং শরীরমনুপ্রপদ্যতে, তদা জ্বরমভিনির্বর্তযতি||২৩|| তস্যেমানি লিঙ্গানি ভবন্তি; তদ্যথা- যুগপদেব কেবলে শরীরে জ্বরস্যাভ্যাগমনমভিবৃদ্ধির্বা ভুক্তস্য বিদাহকালে মধ্যন্দিনেঽর্ধরাত্রে শরদি বা বিশেষেণ, কটুকাস্যতা, ঘ্রাণমুখকণ্ঠৌষ্ঠতালুপাকঃ, তৃষ্ণা, মদো, ভ্রমো, মূর্চ্ছা, পিত্তচ্ছর্দনম্, অতীসারঃ, অন্নদ্বেষঃ, সদনং, খেদঃ, প্রলাপঃ, রক্তকোঠাভিনির্বৃত্তিঃ শরীরে, হরিতহারিদ্রত্বং নখনযনবদনমূত্রপুরীষত্বচাম্, অত্যর্থমূষ্মণস্তীব্রভাবঃ, অতিমাত্রং দাহঃ, শীতাভিপ্রাযতা, নিদানোক্তানুপশযো বিপরীতোপশযশ্চেতি পিত্তজ্বরলিঙ্গানি ভবন্তি||২৪||
View original
उष्णाम्ललवणक्षारकटुकाजीर्णभोजनेभ्योऽतिसेवितेभ्यस्तथा तीक्ष्णातपाग्निसन्तापश्रमक्रोधविषमाहारेभ्यश्च पित्तं प्रकोपमापद्यते||२२|| तद्यदा प्रकुपितमामाशयादूष्माणमुपसृज्याद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधाय द्रवत्वादग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य प्रपीडयत् केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२३|| तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- युगपदेव केवले शरीरे ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा भुक्तस्य विदाहकाले मध्यन्दिनेऽर्धरात्रे शरदि वा विशेषेण, कटुकास्यता, घ्राणमुखकण्ठौष्ठतालुपाकः, तृष्णा, मदो, भ्रमो, मूर्च्छा, पित्तच्छर्दनम्, अतीसारः, अन्नद्वेषः, सदनं, खेदः, प्रलापः, रक्तकोठाभिनिर्वृत्तिः शरीरे, हरितहारिद्रत्वं नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचाम्, अत्यर्थमूष्मणस्तीव्रभावः, अतिमात्रं दाहः, शीताभिप्रायता, निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशयश्चेति पित्तज्वरलिङ्गानि भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (25-26) · Śloka 26
স্নিগ্ধগুরুমধুরপিচ্ছিলশীতাম্ললবণদিবাস্বপ্নহর্ষাব্যাযামেভ্যোঽতিসেবিতেভ্যঃ শ্লেষ্মা প্রকোপমাপদ্যতে||২৫|| স যদা প্রকুপিতঃ প্রবিশ্যামাশযমূষ্মণা সহমিশ্রীভূযাদ্যমাহারপরিণামধাতুং রসনামানমন্ববেত্য রসস্বেদবহানি স্রোতাংসি পিধাযাগ্নিমুপহত্য পক্তিস্থানাদূষ্মাণং বহির্নিরস্য প্রপীডযন্ কেবলং শরীরমনুপ্রপদ্যতে, তদা জ্বরমভিনির্বর্তযতি||২৬||
View original
स्निग्धगुरुमधुरपिच्छिलशीताम्ललवणदिवास्वप्नहर्षाव्यायामेभ्योऽतिसेवितेभ्यः श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते||२५|| स यदा प्रकुपितः प्रविश्यामाशयमूष्मणा सहमिश्रीभूयाद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधायाग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य प्रपीडयन् केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (27) · Śloka 27
তস্যেমানি লিঙ্গানি ভবন্তি; তদ্যথা- যুগপদেব কেবলে শরীরে জ্বরস্যাভ্যাগমনমভিবৃদ্ধির্বা ভুক্তমাত্রে পূর্বাহ্ণে পূর্বরাত্রে বসন্তকালে বা বিশেষেণ, গুরুগাত্রত্বম্, অনন্নাভিলাষঃ, শ্লেষ্মপ্রসেকঃ, মুখমাধুর্যং, হৃল্লাসঃ, হৃদযোপলেপঃ, স্তিমিতত্বং, ছর্দিঃ, মৃদ্বগ্নিতা, নিদ্রাধিক্যং, স্তম্ভঃ, তন্দ্রা, কাসঃ, শ্বাসঃ, প্রতিশ্যাযঃ, শৈত্যং, শ্বৈত্যং চ নখনযনবদনমূত্রপুরীষত্বচাম্, অত্যর্থং চ শীতপিডকা ভৃশমঙ্গেভ্য উত্তিষ্ঠন্তি, উষ্ণাভিপ্রাযতা, নিদানোক্তানুপশযো বিপরীতোপশযশ্চ; ইতি (শ্লেষ্মজ্বরলিঙ্গানি ভবন্তি)||২৭||
View original
तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- युगपदेव केवले शरीरे ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा भुक्तमात्रे पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे वसन्तकाले वा विशेषेण, गुरुगात्रत्वम्, अनन्नाभिलाषः, श्लेष्मप्रसेकः, मुखमाधुर्यं, हृल्लासः, हृदयोपलेपः, स्तिमितत्वं, छर्दिः, मृद्वग्निता, निद्राधिक्यं, स्तम्भः, तन्द्रा, कासः, श्वासः, प्रतिश्यायः, शैत्यं, श्वैत्यं च नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचाम्, अत्यर्थं च शीतपिडका भृशमङ्गेभ्य उत्तिष्ठन्ति, उष्णाभिप्रायता, निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशयश्च; इति (श्लेष्मज्वरलिङ्गानि भवन्ति)||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (28) · Śloka 28
বিষমাশনাদনশনাদন্নপরিবর্তাদৃতুব্যাপত্তেরসাত্ম্যগন্ধোপঘ্রাণাদ্বিষোপহতস্য চোদকস্যোপযোগাদ্গরেভ্যো গিরীণাং চোপশ্লেষাত্ স্নেহস্বেদবমনবিরেচনাস্থাপনানুবাসনশিরোবিরেচনানামযথাবত্প্রযোগাত্ মিথ্যাসংসর্জনাদ্বা স্ত্রীণাং চ বিষমপ্রজননাত্ প্রজাতানাং চ মিথ্যোপচারাদ্ যথোক্তানাং চ হেতূনাং মিশ্রীভাবাদ্যথানিদানং দ্বন্দ্বানামন্যতমঃ সর্বে বা ত্রযো দোষা যুগপত্ প্রকোপমাপদ্যন্তে, তে প্রকুপিতাস্তযৈবানুপূর্ব্যা জ্বরমভিনির্বর্তযন্তি||২৮||
View original
विषमाशनादनशनादन्नपरिवर्तादृतुव्यापत्तेरसात्म्यगन्धोपघ्राणाद्विषोपहतस्य चोदकस्योपयोगाद्गरेभ्यो गिरीणां चोपश्लेषात् स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनशिरोविरेचनानामयथावत्प्रयोगात् मिथ्यासंसर्जनाद्वा स्त्रीणां च विषमप्रजननात् प्रजातानां च मिथ्योपचाराद् यथोक्तानां च हेतूनां मिश्रीभावाद्यथानिदानं द्वन्द्वानामन्यतमः सर्वे वा त्रयो दोषा युगपत् प्रकोपमापद्यन्ते, ते प्रकुपितास्तयैवानुपूर्व्या ज्वरमभिनिर्वर्तयन्ति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
তত্র তথোক্তানাং জ্বরলিঙ্গানাং মিশ্রীভাববিশেষদর্শনাদ্দ্বান্দ্বিকমন্যতমং জ্বরং সান্নিপাতিকং বা বিদ্যাত্||২৯||
View original
तत्र तथोक्तानां ज्वरलिङ्गानां मिश्रीभावविशेषदर्शनाद्द्वान्द्विकमन्यतमं ज्वरं सान्निपातिकं वा विद्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
অভিঘাতাভিষঙ্গাভিচারাভিশাপেভ্য আগন্তুর্হি ব্যথাপূর্বোঽষ্টমো জ্বরো ভবতি| স কিঞ্চিত্কালমাগন্তুঃ কেবলো ভূত্বা পশ্চাদ্দোষৈরনুবধ্যতে| তত্রাভিঘাতজো বাযুনা দুষ্টশোণিতাধিষ্ঠানেন, অভিষঙ্গজঃ পুনর্বাতপিত্তাভ্যাম্, অভিচারাভিশাপজৌ তু সন্নিপাতেনানুবধ্যেতে||৩০||
View original
अभिघाताभिषङ्गाभिचाराभिशापेभ्य आगन्तुर्हि व्यथापूर्वोऽष्टमो ज्वरो भवति| स किञ्चित्कालमागन्तुः केवलो भूत्वा पश्चाद्दोषैरनुबध्यते| तत्राभिघातजो वायुना दुष्टशोणिताधिष्ठानेन, अभिषङ्गजः पुनर्वातपित्ताभ्याम्, अभिचाराभिशापजौ तु सन्निपातेनानुबध्येते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (31) · Śloka 31
স সপ্তবিধাজ্জ্বরাদ্বিশিষ্টলিঙ্গোপক্রমসমুত্থানত্বাদ্বিশিষ্টো বেদিতব্যঃ, কর্মণা সাধারণেন চোপচর্যতে | ইত্যষ্টবিধা জ্বরপ্রকৃতিরুক্তা||৩১||
View original
स सप्तविधाज्ज्वराद्विशिष्टलिङ्गोपक्रमसमुत्थानत्वाद्विशिष्टो वेदितव्यः, कर्मणा साधारणेन चोपचर्यते | इत्यष्टविधा ज्वरप्रकृतिरुक्ता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (32) · Śloka 32
জ্বরস্ত্বেক এব সন্তাপলক্ষণঃ| তমেবাভিপ্রাযবিশেষাদ্দ্বিবিধমাচক্ষতে, নিজাগন্তুবিশেষাচ্চ| তত্র নিজং দ্বিবিধং ত্রিবিধং চতুর্বিধং সপ্তবিধং চাহুর্ভিষজো বাতাদিবিকল্পাত্||৩২||
View original
ज्वरस्त्वेक एव सन्तापलक्षणः| तमेवाभिप्रायविशेषाद्द्विविधमाचक्षते, निजागन्तुविशेषाच्च| तत्र निजं द्विविधं त्रिविधं चतुर्विधं सप्तविधं चाहुर्भिषजो वातादिविकल्पात्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (33) · Śloka 33
তস্যেমানি পূর্বরূপাণি ভবন্তি; তদ্যথা- মুখবৈরস্যং, গুরুগাত্রত্বম্, অনন্নাভিলাষঃ, চক্ষুষোরাকুলত্বম্, অশ্র্বাগমনং, নিদ্রাধিক্যম্, অরতিঃ, জৃম্ভা, বিনামঃ, বেপথুঃ, শ্রমভ্রমপ্রলাপজাগরণরোমহর্ষদন্তহর্ষাঃ, শব্দশীতবাতাতপসহত্বাসহত্বম্, অরোচকাবিপাকৌ, দৌর্বল্যম্, অঙ্গমর্দঃ, সদনম্, অল্পপ্রাণতা, দীর্ঘসূত্রতা, আলস্যম্, উচিতস্য কর্মণো হানিঃ, প্রতীপতা স্বকার্যেষু, গুরূণাং বাক্যেষ্বভ্যসূযা, বালেভ্যঃ প্রদ্বেষঃ, স্বধর্মেষ্বচিন্তা, মাল্যানুলেপনভোজনপরিক্লেশনং, মধুরেভ্যশ্চ ভক্ষেভ্যঃ প্রদ্বেষঃ, অম্ললবণকটুকপ্রিযতা চ, ইতি জ্বরস্য পূর্বরূপাণি ভবন্তি প্রাক্সন্তাপাত্; অপি চৈনং সন্তাপার্তমনুবধ্নন্তি||৩৩||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- मुखवैरस्यं, गुरुगात्रत्वम्, अनन्नाभिलाषः, चक्षुषोराकुलत्वम्, अश्र्वागमनं, निद्राधिक्यम्, अरतिः, जृम्भा, विनामः, वेपथुः, श्रमभ्रमप्रलापजागरणरोमहर्षदन्तहर्षाः, शब्दशीतवातातपसहत्वासहत्वम्, अरोचकाविपाकौ, दौर्बल्यम्, अङ्गमर्दः, सदनम्, अल्पप्राणता, दीर्घसूत्रता, आलस्यम्, उचितस्य कर्मणो हानिः, प्रतीपता स्वकार्येषु, गुरूणां वाक्येष्वभ्यसूया, बालेभ्यः प्रद्वेषः, स्वधर्मेष्वचिन्ता, माल्यानुलेपनभोजनपरिक्लेशनं, मधुरेभ्यश्च भक्षेभ्यः प्रद्वेषः, अम्ललवणकटुकप्रियता च, इति ज्वरस्य पूर्वरूपाणि भवन्ति प्राक्सन्तापात्; अपि चैनं सन्तापार्तमनुबध्नन्ति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (34) · Śloka 34
ইত্যেতান্যেকৈকশো জ্বরলিঙ্গানি ব্যাখ্যাতানি ভবন্তি বিস্তরসমাসাভ্যাম্||৩৪||
View original
इत्येतान्येकैकशो ज्वरलिङ्गानि व्याख्यातानि भवन्ति विस्तरसमासाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (35) · Śloka 35
জ্বরস্তু খলু মহেশ্বরকোপপ্রভবঃ, সর্বপ্রাণভৃতাং প্রাণহরো, দেহেন্দ্রিযমনস্তাপকরঃ, প্রজ্ঞাবলবর্ণহর্ষোত্সাহহ্রাসকরঃ , শ্রমক্লমমোহাহারোপরোধসঞ্জননঃ; জ্বরযতি শরীরাণীতি জ্বরঃ, নান্যে ব্যাধযস্তথা দারুণা বহূপদ্রবা দুশ্চিকিত্স্যাশ্চ যথাঽযম্| স সর্বরোগাধিপতিঃ, নানাতির্যগ্যোনিষু চ বহুবিধৈঃ শব্দৈরভিধীযতে| সর্বে প্রাণভৃতঃ সজ্বরা এব জাযন্তে সজ্বরা এব ম্রিযন্তে চ; স মহামোহঃ, তেনাভিভূতাঃ প্রাগ্দৈহিকং দেহিনঃ কর্ম কিঞ্চিদপি ন স্মরন্তি, সর্বপ্রাণভৃতাং চ জ্বর এবান্তে প্রাণানাদত্তে||৩৫||
View original
ज्वरस्तु खलु महेश्वरकोपप्रभवः, सर्वप्राणभृतां प्राणहरो, देहेन्द्रियमनस्तापकरः, प्रज्ञाबलवर्णहर्षोत्साहह्रासकरः , श्रमक्लममोहाहारोपरोधसञ्जननः; ज्वरयति शरीराणीति ज्वरः, नान्ये व्याधयस्तथा दारुणा बहूपद्रवा दुश्चिकित्स्याश्च यथाऽयम्| स सर्वरोगाधिपतिः, नानातिर्यग्योनिषु च बहुविधैः शब्दैरभिधीयते| सर्वे प्राणभृतः सज्वरा एव जायन्ते सज्वरा एव म्रियन्ते च; स महामोहः, तेनाभिभूताः प्राग्दैहिकं देहिनः कर्म किञ्चिदपि न स्मरन्ति, सर्वप्राणभृतां च ज्वर एवान्ते प्राणानादत्ते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (36) · Śloka 36
তত্র পূর্বরূপদর্শনে জ্বরাদৌ বা হিতং লঘ্বশনমপতর্পণং বা, জ্বরস্যামাশযসমুত্থত্বাত্; ততঃ কষাযপানাভ্যঙ্গস্নেহস্বেদপ্রদেহপরিষেকানুলেপনবমনবিরেচনাস্থাপনানুবাসনোপশমন- নস্তঃকর্মধূপধূমপানাঞ্জনক্ষীরভোজনবিধানং চ যথাস্বং যুক্ত্যা প্রযোজ্যম্||৩৬||
View original
तत्र पूर्वरूपदर्शने ज्वरादौ वा हितं लघ्वशनमपतर्पणं वा, ज्वरस्यामाशयसमुत्थत्वात्; ततः कषायपानाभ्यङ्गस्नेहस्वेदप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासनोपशमन- नस्तःकर्मधूपधूमपानाञ्जनक्षीरभोजनविधानं च यथास्वं युक्त्या प्रयोज्यम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (37-40) · Śloka 40
জীর্ণজ্বরেষু তু সর্বেষ্বেব সর্পিষঃ পানং প্রশস্যতে যথাস্বৌষধসিদ্ধস্য; সর্পির্হি স্নেহাদ্বাতং শমযতি, সংস্কারাত্ কফং, শৈত্যাত্ পিত্তমূষ্মাণং চ; তস্মাজ্জীর্ণজ্বরেষু সর্বেষ্বেব সর্পির্হিতমুদকমিবাগ্নিপ্লুষ্টেষু দ্রব্যেষ্বিতি||৩৭|| ভবন্তি চাত্র- যথা প্রজ্বলিতং বেশ্ম পরিষিঞ্চন্তি বারিণা| নরাঃ শান্তিমভিপ্রেত্য তথা জীর্ণজ্বরে ঘৃতম্||৩৮|| স্নেহাদ্বাতং শমযতি, শৈত্যাত্ পিত্তং নিযচ্ছতি| ঘৃতং তুল্যগুণং দোষং সংস্কারাত্তু জযেত্ কফম্||৩৯|| নান্যঃ স্নেহস্তথা কশ্চিত্ সংস্কারমনুবর্ততে| যথা সর্পিরতঃ সর্পিঃ সর্বস্নেহোত্তমং মতম্||৪০||
View original
जीर्णज्वरेषु तु सर्वेष्वेव सर्पिषः पानं प्रशस्यते यथास्वौषधसिद्धस्य; सर्पिर्हि स्नेहाद्वातं शमयति, संस्कारात् कफं, शैत्यात् पित्तमूष्माणं च; तस्माज्जीर्णज्वरेषु सर्वेष्वेव सर्पिर्हितमुदकमिवाग्निप्लुष्टेषु द्रव्येष्विति||३७|| भवन्ति चात्र- यथा प्रज्वलितं वेश्म परिषिञ्चन्ति वारिणा| नराः शान्तिमभिप्रेत्य तथा जीर्णज्वरे घृतम्||३८|| स्नेहाद्वातं शमयति, शैत्यात् पित्तं नियच्छति| घृतं तुल्यगुणं दोषं संस्कारात्तु जयेत् कफम्||३९|| नान्यः स्नेहस्तथा कश्चित् संस्कारमनुवर्तते| यथा सर्पिरतः सर्पिः सर्वस्नेहोत्तमं मतम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (41) · Śloka 41
গদ্যোক্তো যঃ পুনঃ শ্লোকৈরর্থঃ সমনুগীযতে| তদ্ব্যক্তিব্যবসাযার্থং দ্বিরুক্তং তন্ন গর্হ্যতে||৪১||
View original
गद्योक्तो यः पुनः श्लोकैरर्थः समनुगीयते| तद्व्यक्तिव्यवसायार्थं द्विरुक्तं तन्न गर्ह्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (42-44) · Śloka 44
তত্র শ্লোকাঃ- ত্রিবিধং নামপর্যাযৈর্হেতুং পঞ্চবিধং গদম্| গদলক্ষণপর্যাযান্ ব্যাধেঃ পঞ্চবিধং গ্রহম্||৪২|| জ্বরমষ্টবিধং তস্য প্রকৃষ্টাসন্নকারণম্| পূর্বরূপং চ রূপং চ ভেষজং সঙ্গ্রহেণ চ||৪৩|| ব্যাজহার জ্বরস্যাগ্রে নিদানে বিগতজ্বরঃ| ভগবানগ্নিবেশায প্রণতায পুনর্বসুঃ||৪৪||
View original
तत्र श्लोकाः- त्रिविधं नामपर्यायैर्हेतुं पञ्चविधं गदम्| गदलक्षणपर्यायान् व्याधेः पञ्चविधं ग्रहम्||४२|| ज्वरमष्टविधं तस्य प्रकृष्टासन्नकारणम्| पूर्वरूपं च रूपं च भेषजं सङ्ग्रहेण च||४३|| व्याजहार ज्वरस्याग्रे निदाने विगतज्वरः| भगवानग्निवेशाय प्रणताय पुनर्वसुः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে নিদানস্থানে জ্বরনিদানং নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने ज्वरनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon