Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో జ్వరనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. jvaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ఇహ ఖలు హేతుర్నిమిత్తమాయతనం కర్తా కారణం ప్రత్యయః సముత్థానం నిదానమిత్యనర్థాంతరం| తత్త్రివిధం- అసాత్మ్యేంద్రియార్థసంయోగః, ప్రజ్ఞాపరాధః, పరిణామశ్చేతి||3||
View original
इह खलु हेतुर्निमित्तमायतनं कर्ता कारणं प्रत्ययः समुत्थानं निदानमित्यनर्थान्तरम्| तत्त्रिविधम्- असात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అతస్త్రివిధా వ్యాధయః ప్రాదుర్భవంతి- ఆగ్నేయాః, సౌమ్యాః, వాయవ్యాశ్చ; ద్వివిధాశ్చాపరే- రాజసాః, తామసాశ్చ||4||
View original
अतस्त्रिविधा व्याधयः प्रादुर्भवन्ति- आग्नेयाः, सौम्याः, वायव्याश्च; द्विविधाश्चापरे- राजसाः, तामसाश्च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర వ్యాధిరామయో గద ఆతంకో యక్ష్మా జ్వరో వికారో రోగ ఇత్యనర్థాంతరం||5||
View original
तत्र व्याधिरामयो गद आतङ्को यक्ष्मा ज्वरो विकारो रोग इत्यनर्थान्तरम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తస్యోపలబ్ధిర్నిదానపూర్వరూపలింగోపశయసంప్రాప్తితః||6||
View original
तस्योपलब्धिर्निदानपूर्वरूपलिङ्गोपशयसम्प्राप्तितः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్ర నిదానం కారణమిత్యుక్తమగ్రే||7||
View original
तत्र निदानं कारणमित्युक्तमग्रे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
పూర్వరూపం ప్రాగుత్పత్తి లక్షణం వ్యాధేః||8||
View original
पूर्वरूपं प्रागुत्पत्ति लक्षणं व्याधेः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ప్రాదుర్భూతలక్షణం పునర్లింగం| తత్ర లింగమాకృతిర్లక్షణం చిహ్నం సంస్థానం వ్యంజనం రూపమిత్యనర్థాంతరం||9||
View original
प्रादुर्भूतलक्षणं पुनर्लिङ्गम्| तत्र लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनं रूपमित्यनर्थान्तरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ఉపశయః పునర్హేతువ్యాధివిపరీతానాం విపరీతార్థకారిణాం చౌషధాహారవిహారాణాముపయోగః సుఖానుబంధః||10||
View original
उपशयः पुनर्हेतुव्याधिविपरीतानां विपरीतार्थकारिणां चौषधाहारविहाराणामुपयोगः सुखानुबन्धः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
సంప్రాప్తిర్జాతిరాగతిరిత్యనర్థాంతరం వ్యాధేః||11||
View original
सम्प्राप्तिर्जातिरागतिरित्यनर्थान्तरं व्याधेः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12(1)) · Śloka 12
సా సంఖ్యాప్రాధాన్యవిధివికల్పబలకాలవిశేషైర్భిద్యతే|12|
View original
सा सङ्ख्याप्राधान्यविधिविकल्पबलकालविशेषैर्भिद्यते|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12(2)) · Śloka 12
సంఖ్యా తావద్యథా- అష్టౌ జ్వరాః, పంచ గుల్మాః, సప్త కుష్ఠాన్యేవమాదిః|12|
View original
सङ्ख्या तावद्यथा- अष्टौ ज्वराः, पञ्च गुल्माः, सप्त कुष्ठान्येवमादिः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12(3)) · Śloka 12
ప్రాధాన్యం పునర్దోషాణాం తరతమాభ్యాముపలభ్యతే| తత్ర ద్వయోస్తరః, త్రిషు తమ ఇతి|12|
View original
प्राधान्यं पुनर्दोषाणां तरतमाभ्यामुपलभ्यते| तत्र द्वयोस्तरः, त्रिषु तम इति|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12(4)) · Śloka 12
విధిర్నామ- ద్వివిధా వ్యాధయో నిజాగంతుభేదేన, త్రివిధాస్త్రిదోషభేదేన, చతుర్విధాః సాధ్యాసాధ్యమృదుదారుణభేదేన|12|
View original
विधिर्नाम- द्विविधा व्याधयो निजागन्तुभेदेन, त्रिविधास्त्रिदोषभेदेन, चतुर्विधाः साध्यासाध्यमृदुदारुणभेदेन|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (12(5)) · Śloka 12
సమవేతానాం పునర్దోషాణామంశాంశబలవికల్పో వికల్పోఽస్మిన్నర్థే|12|
View original
समवेतानां पुनर्दोषाणामंशांशबलविकल्पो विकल्पोऽस्मिन्नर्थे|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (12) · Śloka 12
బలకాలవిశేషః పునర్వ్యాధీనామృత్వహోరాత్రాహారకాలవిధివినియతో భవతి||12||
View original
बलकालविशेषः पुनर्व्याधीनामृत्वहोरात्राहारकालविधिविनियतो भवति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (13) · Śloka 13
తస్మాద్వ్యాధీన్ భిషగనుపహతసత్త్వబుద్ధిర్హేత్వాదిభిర్భావైర్యథావదనుబుద్ధ్యేత||13||
View original
तस्माद्व्याधीन् भिषगनुपहतसत्त्वबुद्धिर्हेत्वादिभिर्भावैर्यथावदनुबुद्ध्येत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (14) · Śloka 14
ఇత్యర్థసంగ్రహో నిదానస్థానస్యోద్దిష్టో భవతి| తం విస్తరేణోపదిశంతో భూయస్తరమతోఽనువ్యాఖ్యాస్యామః||14||
View original
इत्यर्थसङ्ग्रहो निदानस्थानस्योद्दिष्टो भवति| तं विस्तरेणोपदिशन्तो भूयस्तरमतोऽनुव्याख्यास्यामः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (15) · Śloka 15
తత్ర ప్రథమత ఏవ తావదాద్యాఁల్లోభాభిద్రోహకోపప్రభవానష్టౌ వ్యాధీన్నిదానపూర్వేణ క్రమేణ వ్యాఖ్యాస్యామః, తథా సూత్రసంగ్రహమాత్రం చికిత్సాయాః| చికిత్సితేషు చోత్తరకాలం యథోపచితవికారాననువ్యాఖ్యాస్యామః ||15||
View original
तत्र प्रथमत एव तावदाद्याँल्लोभाभिद्रोहकोपप्रभवानष्टौ व्याधीन्निदानपूर्वेण क्रमेण व्याख्यास्यामः, तथा सूत्रसङ्ग्रहमात्रं चिकित्सायाः| चिकित्सितेषु चोत्तरकालं यथोपचितविकाराननुव्याख्यास्यामः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
ఇహ ఖలు జ్వర ఏవాదౌ వికారాణాముపదిశ్యతే, తత్ప్రథమత్వాచ్ఛారీరాణాం||16||
View original
इह खलु ज्वर एवादौ विकाराणामुपदिश्यते, तत्प्रथमत्वाच्छारीराणाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
అథ ఖల్వష్టాభ్యః కారణేభ్యో జ్వరః సంజాయతే మనుష్యాణాం; తద్యథా- వాతాత్, పిత్తాత్, కఫాత్, వాతపిత్తాభ్యాం, వాతకఫాభ్యాం, పిత్తకఫాభ్యాం, వాతపిత్తకఫేభ్యః, ఆగంతోరష్టమాత్ కారణాత్||17||
View original
अथ खल्वष्टाभ्यः कारणेभ्यो ज्वरः सञ्जायते मनुष्याणां; तद्यथा- वातात्, पित्तात्, कफात्, वातपित्ताभ्यां, वातकफाभ्यां, पित्तकफाभ्यां, वातपित्तकफेभ्यः, आगन्तोरष्टमात् कारणात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (18) · Śloka 18
తస్య నిదానపూర్వరూపలింగోపశయవిశేషాననువ్యాఖ్యాస్యామః ||18||
View original
तस्य निदानपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषाननुव्याख्यास्यामः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (19) · Śloka 19
రూక్షలఘుశీతవమనవిరేచనాస్థాపనశిరోవిరేచనాతియోగవ్యాయామవేగసంధారణానశనాభిఘాత- వ్యవాయోద్వేగశోకశోణితాతిషేకజాగరణవిషమశరీరన్యాసేభ్యోఽతిసేవితేభ్యో వాయుః ప్రకోపమాపద్యతే||19||
View original
रूक्षलघुशीतवमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनातियोगव्यायामवेगसन्धारणानशनाभिघात- व्यवायोद्वेगशोकशोणितातिषेकजागरणविषमशरीरन्यासेभ्योऽतिसेवितेभ्यो वायुः प्रकोपमापद्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (20) · Śloka 20
స యదా ప్రకుపితః ప్రవిశ్యామాశయమూష్మణా సహ మిశ్రీభూయాద్యమాహారపరిణామధాతుం రసనామానమన్వవేత్య రసస్వేదవహాని స్రోతాంసి పిధాయాగ్నిముపహత్య పక్తిస్థానాదూష్మాణం బహిర్నిరస్య కేవలం శరీరమనుప్రపద్యతే, తదా జ్వరమభినిర్వర్తయతి||20||
View original
स यदा प्रकुपितः प्रविश्यामाशयमूष्मणा सह मिश्रीभूयाद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधायाग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (21) · Śloka 21
తస్యేమాని లింగాని భవంతి; తద్యథా- విషమారంభవిసర్గిత్వం, ఊష్మణో వైషమ్యం, తీవ్రతనుభావానవస్థానాని జ్వరస్య, జరణాంతే దివసాంతే నిశాంతే ఘర్మాంతే వా జ్వరస్యాభ్యాగమనమభివృద్ధిర్వా, విశేషేణ పరుషారుణవర్ణత్వం నఖనయనవదనమూత్రపురీషత్వచామత్యర్థం క్లృప్తీభావశ్చ; అనేకవిధోపమాశ్చలాచలాశ్చ వేదనాస్తేషాం తేషామంగావయవానాం; తద్యథా- పాదయోః సుప్తతా, పిండికయోరుద్వేష్టనం, జానునోః కేవలానాం చ సంధీనాం విశ్లేషణం, ఊర్వోః సాదః, కటీపార్శ్వపృష్ఠస్కంధబాహ్వంసోరసాం చ భగ్నరుగ్ణమృదితమథితచటితావపాటితావనున్నత్వమివ , హన్వోశ్చాప్రసిద్ధిః, స్వనశ్చ కర్ణయోః, శంఖయోర్నిస్తోదః, కషాయాస్యతా ఆస్యవైరస్యం వా, ముఖతాలుకంఠశోషః, పిపాసా, హృదయగ్రహః, శుష్కచ్ఛర్దిః, శుష్కకాసః, క్షవథూద్గారవినిగ్రహః, అన్నరసఖేదః, ప్రసేకారోచకావిపాకాః, విషాదజృంభావినామవేపథుశ్రమభ్రమప్రలాపప్రజాగరరోమహర్షదంతహర్షాః, ఉష్ణాభిప్రాయతా, నిదానోక్తానామనుపశయో విపరీతోపశయశ్చేతి వాతజ్వరస్య లింగాని భవంతి||21||
View original
तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- विषमारम्भविसर्गित्वम्, ऊष्मणो वैषम्यं, तीव्रतनुभावानवस्थानानि ज्वरस्य, जरणान्ते दिवसान्ते निशान्ते घर्मान्ते वा ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा, विशेषेण परुषारुणवर्णत्वं नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचामत्यर्थं क्लृप्तीभावश्च; अनेकविधोपमाश्चलाचलाश्च वेदनास्तेषां तेषामङ्गावयवानां; तद्यथा- पादयोः सुप्तता, पिण्डिकयोरुद्वेष्टनं, जानुनोः केवलानां च सन्धीनां विश्लेषणम्, ऊर्वोः सादः, कटीपार्श्वपृष्ठस्कन्धबाह्वंसोरसां च भग्नरुग्णमृदितमथितचटितावपाटितावनुन्नत्वमिव , हन्वोश्चाप्रसिद्धिः, स्वनश्च कर्णयोः, शङ्खयोर्निस्तोदः, कषायास्यता आस्यवैरस्यं वा, मुखतालुकण्ठशोषः, पिपासा, हृदयग्रहः, शुष्कच्छर्दिः, शुष्ककासः, क्षवथूद्गारविनिग्रहः, अन्नरसखेदः, प्रसेकारोचकाविपाकाः, विषादजृम्भाविनामवेपथुश्रमभ्रमप्रलापप्रजागररोमहर्षदन्तहर्षाः, उष्णाभिप्रायता, निदानोक्तानामनुपशयो विपरीतोपशयश्चेति वातज्वरस्य लिङ्गानि भवन्ति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (22-24) · Śloka 24
ఉష్ణామ్లలవణక్షారకటుకాజీర్ణభోజనేభ్యోఽతిసేవితేభ్యస్తథా తీక్ష్ణాతపాగ్నిసంతాపశ్రమక్రోధవిషమాహారేభ్యశ్చ పిత్తం ప్రకోపమాపద్యతే||22|| తద్యదా ప్రకుపితమామాశయాదూష్మాణముపసృజ్యాద్యమాహారపరిణామధాతుం రసనామానమన్వవేత్య రసస్వేదవహాని స్రోతాంసి పిధాయ ద్రవత్వాదగ్నిముపహత్య పక్తిస్థానాదూష్మాణం బహిర్నిరస్య ప్రపీడయత్ కేవలం శరీరమనుప్రపద్యతే, తదా జ్వరమభినిర్వర్తయతి||23|| తస్యేమాని లింగాని భవంతి; తద్యథా- యుగపదేవ కేవలే శరీరే జ్వరస్యాభ్యాగమనమభివృద్ధిర్వా భుక్తస్య విదాహకాలే మధ్యందినేఽర్ధరాత్రే శరది వా విశేషేణ, కటుకాస్యతా, ఘ్రాణముఖకంఠౌష్ఠతాలుపాకః, తృష్ణా, మదో, భ్రమో, మూర్చ్ఛా, పిత్తచ్ఛర్దనం, అతీసారః, అన్నద్వేషః, సదనం, ఖేదః, ప్రలాపః, రక్తకోఠాభినిర్వృత్తిః శరీరే, హరితహారిద్రత్వం నఖనయనవదనమూత్రపురీషత్వచాం, అత్యర్థమూష్మణస్తీవ్రభావః, అతిమాత్రం దాహః, శీతాభిప్రాయతా, నిదానోక్తానుపశయో విపరీతోపశయశ్చేతి పిత్తజ్వరలింగాని భవంతి||24||
View original
उष्णाम्ललवणक्षारकटुकाजीर्णभोजनेभ्योऽतिसेवितेभ्यस्तथा तीक्ष्णातपाग्निसन्तापश्रमक्रोधविषमाहारेभ्यश्च पित्तं प्रकोपमापद्यते||२२|| तद्यदा प्रकुपितमामाशयादूष्माणमुपसृज्याद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधाय द्रवत्वादग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य प्रपीडयत् केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२३|| तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- युगपदेव केवले शरीरे ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा भुक्तस्य विदाहकाले मध्यन्दिनेऽर्धरात्रे शरदि वा विशेषेण, कटुकास्यता, घ्राणमुखकण्ठौष्ठतालुपाकः, तृष्णा, मदो, भ्रमो, मूर्च्छा, पित्तच्छर्दनम्, अतीसारः, अन्नद्वेषः, सदनं, खेदः, प्रलापः, रक्तकोठाभिनिर्वृत्तिः शरीरे, हरितहारिद्रत्वं नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचाम्, अत्यर्थमूष्मणस्तीव्रभावः, अतिमात्रं दाहः, शीताभिप्रायता, निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशयश्चेति पित्तज्वरलिङ्गानि भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (25-26) · Śloka 26
స్నిగ్ధగురుమధురపిచ్ఛిలశీతామ్లలవణదివాస్వప్నహర్షావ్యాయామేభ్యోఽతిసేవితేభ్యః శ్లేష్మా ప్రకోపమాపద్యతే||25|| స యదా ప్రకుపితః ప్రవిశ్యామాశయమూష్మణా సహమిశ్రీభూయాద్యమాహారపరిణామధాతుం రసనామానమన్వవేత్య రసస్వేదవహాని స్రోతాంసి పిధాయాగ్నిముపహత్య పక్తిస్థానాదూష్మాణం బహిర్నిరస్య ప్రపీడయన్ కేవలం శరీరమనుప్రపద్యతే, తదా జ్వరమభినిర్వర్తయతి||26||
View original
स्निग्धगुरुमधुरपिच्छिलशीताम्ललवणदिवास्वप्नहर्षाव्यायामेभ्योऽतिसेवितेभ्यः श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते||२५|| स यदा प्रकुपितः प्रविश्यामाशयमूष्मणा सहमिश्रीभूयाद्यमाहारपरिणामधातुं रसनामानमन्ववेत्य रसस्वेदवहानि स्रोतांसि पिधायाग्निमुपहत्य पक्तिस्थानादूष्माणं बहिर्निरस्य प्रपीडयन् केवलं शरीरमनुप्रपद्यते, तदा ज्वरमभिनिर्वर्तयति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (27) · Śloka 27
తస్యేమాని లింగాని భవంతి; తద్యథా- యుగపదేవ కేవలే శరీరే జ్వరస్యాభ్యాగమనమభివృద్ధిర్వా భుక్తమాత్రే పూర్వాహ్ణే పూర్వరాత్రే వసంతకాలే వా విశేషేణ, గురుగాత్రత్వం, అనన్నాభిలాషః, శ్లేష్మప్రసేకః, ముఖమాధుర్యం, హృల్లాసః, హృదయోపలేపః, స్తిమితత్వం, ఛర్దిః, మృద్వగ్నితా, నిద్రాధిక్యం, స్తంభః, తంద్రా, కాసః, శ్వాసః, ప్రతిశ్యాయః, శైత్యం, శ్వైత్యం చ నఖనయనవదనమూత్రపురీషత్వచాం, అత్యర్థం చ శీతపిడకా భృశమంగేభ్య ఉత్తిష్ఠంతి, ఉష్ణాభిప్రాయతా, నిదానోక్తానుపశయో విపరీతోపశయశ్చ; ఇతి (శ్లేష్మజ్వరలింగాని భవంతి)||27||
View original
तस्येमानि लिङ्गानि भवन्ति; तद्यथा- युगपदेव केवले शरीरे ज्वरस्याभ्यागमनमभिवृद्धिर्वा भुक्तमात्रे पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे वसन्तकाले वा विशेषेण, गुरुगात्रत्वम्, अनन्नाभिलाषः, श्लेष्मप्रसेकः, मुखमाधुर्यं, हृल्लासः, हृदयोपलेपः, स्तिमितत्वं, छर्दिः, मृद्वग्निता, निद्राधिक्यं, स्तम्भः, तन्द्रा, कासः, श्वासः, प्रतिश्यायः, शैत्यं, श्वैत्यं च नखनयनवदनमूत्रपुरीषत्वचाम्, अत्यर्थं च शीतपिडका भृशमङ्गेभ्य उत्तिष्ठन्ति, उष्णाभिप्रायता, निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशयश्च; इति (श्लेष्मज्वरलिङ्गानि भवन्ति)||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (28) · Śloka 28
విషమాశనాదనశనాదన్నపరివర్తాదృతువ్యాపత్తేరసాత్మ్యగంధోపఘ్రాణాద్విషోపహతస్య చోదకస్యోపయోగాద్గరేభ్యో గిరీణాం చోపశ్లేషాత్ స్నేహస్వేదవమనవిరేచనాస్థాపనానువాసనశిరోవిరేచనానామయథావత్ప్రయోగాత్ మిథ్యాసంసర్జనాద్వా స్త్రీణాం చ విషమప్రజననాత్ ప్రజాతానాం చ మిథ్యోపచారాద్ యథోక్తానాం చ హేతూనాం మిశ్రీభావాద్యథానిదానం ద్వంద్వానామన్యతమః సర్వే వా త్రయో దోషా యుగపత్ ప్రకోపమాపద్యంతే, తే ప్రకుపితాస్తయైవానుపూర్వ్యా జ్వరమభినిర్వర్తయంతి||28||
View original
विषमाशनादनशनादन्नपरिवर्तादृतुव्यापत्तेरसात्म्यगन्धोपघ्राणाद्विषोपहतस्य चोदकस्योपयोगाद्गरेभ्यो गिरीणां चोपश्लेषात् स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनशिरोविरेचनानामयथावत्प्रयोगात् मिथ्यासंसर्जनाद्वा स्त्रीणां च विषमप्रजननात् प्रजातानां च मिथ्योपचाराद् यथोक्तानां च हेतूनां मिश्रीभावाद्यथानिदानं द्वन्द्वानामन्यतमः सर्वे वा त्रयो दोषा युगपत् प्रकोपमापद्यन्ते, ते प्रकुपितास्तयैवानुपूर्व्या ज्वरमभिनिर्वर्तयन्ति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
తత్ర తథోక్తానాం జ్వరలింగానాం మిశ్రీభావవిశేషదర్శనాద్ద్వాంద్వికమన్యతమం జ్వరం సాన్నిపాతికం వా విద్యాత్||29||
View original
तत्र तथोक्तानां ज्वरलिङ्गानां मिश्रीभावविशेषदर्शनाद्द्वान्द्विकमन्यतमं ज्वरं सान्निपातिकं वा विद्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
అభిఘాతాభిషంగాభిచారాభిశాపేభ్య ఆగంతుర్హి వ్యథాపూర్వోఽష్టమో జ్వరో భవతి| స కించిత్కాలమాగంతుః కేవలో భూత్వా పశ్చాద్దోషైరనుబధ్యతే| తత్రాభిఘాతజో వాయునా దుష్టశోణితాధిష్ఠానేన, అభిషంగజః పునర్వాతపిత్తాభ్యాం, అభిచారాభిశాపజౌ తు సన్నిపాతేనానుబధ్యేతే||30||
View original
अभिघाताभिषङ्गाभिचाराभिशापेभ्य आगन्तुर्हि व्यथापूर्वोऽष्टमो ज्वरो भवति| स किञ्चित्कालमागन्तुः केवलो भूत्वा पश्चाद्दोषैरनुबध्यते| तत्राभिघातजो वायुना दुष्टशोणिताधिष्ठानेन, अभिषङ्गजः पुनर्वातपित्ताभ्याम्, अभिचाराभिशापजौ तु सन्निपातेनानुबध्येते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (31) · Śloka 31
స సప్తవిధాజ్జ్వరాద్విశిష్టలింగోపక్రమసముత్థానత్వాద్విశిష్టో వేదితవ్యః, కర్మణా సాధారణేన చోపచర్యతే | ఇత్యష్టవిధా జ్వరప్రకృతిరుక్తా||31||
View original
स सप्तविधाज्ज्वराद्विशिष्टलिङ्गोपक्रमसमुत्थानत्वाद्विशिष्टो वेदितव्यः, कर्मणा साधारणेन चोपचर्यते | इत्यष्टविधा ज्वरप्रकृतिरुक्ता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (32) · Śloka 32
జ్వరస్త్వేక ఏవ సంతాపలక్షణః| తమేవాభిప్రాయవిశేషాద్ద్వివిధమాచక్షతే, నిజాగంతువిశేషాచ్చ| తత్ర నిజం ద్వివిధం త్రివిధం చతుర్విధం సప్తవిధం చాహుర్భిషజో వాతాదివికల్పాత్||32||
View original
ज्वरस्त्वेक एव सन्तापलक्षणः| तमेवाभिप्रायविशेषाद्द्विविधमाचक्षते, निजागन्तुविशेषाच्च| तत्र निजं द्विविधं त्रिविधं चतुर्विधं सप्तविधं चाहुर्भिषजो वातादिविकल्पात्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (33) · Śloka 33
తస్యేమాని పూర్వరూపాణి భవంతి; తద్యథా- ముఖవైరస్యం, గురుగాత్రత్వం, అనన్నాభిలాషః, చక్షుషోరాకులత్వం, అశ్ర్వాగమనం, నిద్రాధిక్యం, అరతిః, జృంభా, వినామః, వేపథుః, శ్రమభ్రమప్రలాపజాగరణరోమహర్షదంతహర్షాః, శబ్దశీతవాతాతపసహత్వాసహత్వం, అరోచకావిపాకౌ, దౌర్బల్యం, అంగమర్దః, సదనం, అల్పప్రాణతా, దీర్ఘసూత్రతా, ఆలస్యం, ఉచితస్య కర్మణో హానిః, ప్రతీపతా స్వకార్యేషు, గురూణాం వాక్యేష్వభ్యసూయా, బాలేభ్యః ప్రద్వేషః, స్వధర్మేష్వచింతా, మాల్యానులేపనభోజనపరిక్లేశనం, మధురేభ్యశ్చ భక్షేభ్యః ప్రద్వేషః, అమ్లలవణకటుకప్రియతా చ, ఇతి జ్వరస్య పూర్వరూపాణి భవంతి ప్రాక్సంతాపాత్; అపి చైనం సంతాపార్తమనుబధ్నంతి||33||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- मुखवैरस्यं, गुरुगात्रत्वम्, अनन्नाभिलाषः, चक्षुषोराकुलत्वम्, अश्र्वागमनं, निद्राधिक्यम्, अरतिः, जृम्भा, विनामः, वेपथुः, श्रमभ्रमप्रलापजागरणरोमहर्षदन्तहर्षाः, शब्दशीतवातातपसहत्वासहत्वम्, अरोचकाविपाकौ, दौर्बल्यम्, अङ्गमर्दः, सदनम्, अल्पप्राणता, दीर्घसूत्रता, आलस्यम्, उचितस्य कर्मणो हानिः, प्रतीपता स्वकार्येषु, गुरूणां वाक्येष्वभ्यसूया, बालेभ्यः प्रद्वेषः, स्वधर्मेष्वचिन्ता, माल्यानुलेपनभोजनपरिक्लेशनं, मधुरेभ्यश्च भक्षेभ्यः प्रद्वेषः, अम्ललवणकटुकप्रियता च, इति ज्वरस्य पूर्वरूपाणि भवन्ति प्राक्सन्तापात्; अपि चैनं सन्तापार्तमनुबध्नन्ति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (34) · Śloka 34
ఇత్యేతాన్యేకైకశో జ్వరలింగాని వ్యాఖ్యాతాని భవంతి విస్తరసమాసాభ్యాం||34||
View original
इत्येतान्येकैकशो ज्वरलिङ्गानि व्याख्यातानि भवन्ति विस्तरसमासाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (35) · Śloka 35
జ్వరస్తు ఖలు మహేశ్వరకోపప్రభవః, సర్వప్రాణభృతాం ప్రాణహరో, దేహేంద్రియమనస్తాపకరః, ప్రజ్ఞాబలవర్ణహర్షోత్సాహహ్రాసకరః , శ్రమక్లమమోహాహారోపరోధసంజననః; జ్వరయతి శరీరాణీతి జ్వరః, నాన్యే వ్యాధయస్తథా దారుణా బహూపద్రవా దుశ్చికిత్స్యాశ్చ యథాఽయం| స సర్వరోగాధిపతిః, నానాతిర్యగ్యోనిషు చ బహువిధైః శబ్దైరభిధీయతే| సర్వే ప్రాణభృతః సజ్వరా ఏవ జాయంతే సజ్వరా ఏవ మ్రియంతే చ; స మహామోహః, తేనాభిభూతాః ప్రాగ్దైహికం దేహినః కర్మ కించిదపి న స్మరంతి, సర్వప్రాణభృతాం చ జ్వర ఏవాంతే ప్రాణానాదత్తే||35||
View original
ज्वरस्तु खलु महेश्वरकोपप्रभवः, सर्वप्राणभृतां प्राणहरो, देहेन्द्रियमनस्तापकरः, प्रज्ञाबलवर्णहर्षोत्साहह्रासकरः , श्रमक्लममोहाहारोपरोधसञ्जननः; ज्वरयति शरीराणीति ज्वरः, नान्ये व्याधयस्तथा दारुणा बहूपद्रवा दुश्चिकित्स्याश्च यथाऽयम्| स सर्वरोगाधिपतिः, नानातिर्यग्योनिषु च बहुविधैः शब्दैरभिधीयते| सर्वे प्राणभृतः सज्वरा एव जायन्ते सज्वरा एव म्रियन्ते च; स महामोहः, तेनाभिभूताः प्राग्दैहिकं देहिनः कर्म किञ्चिदपि न स्मरन्ति, सर्वप्राणभृतां च ज्वर एवान्ते प्राणानादत्ते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (36) · Śloka 36
తత్ర పూర్వరూపదర్శనే జ్వరాదౌ వా హితం లఘ్వశనమపతర్పణం వా, జ్వరస్యామాశయసముత్థత్వాత్; తతః కషాయపానాభ్యంగస్నేహస్వేదప్రదేహపరిషేకానులేపనవమనవిరేచనాస్థాపనానువాసనోపశమన- నస్తఃకర్మధూపధూమపానాంజనక్షీరభోజనవిధానం చ యథాస్వం యుక్త్యా ప్రయోజ్యం||36||
View original
तत्र पूर्वरूपदर्शने ज्वरादौ वा हितं लघ्वशनमपतर्पणं वा, ज्वरस्यामाशयसमुत्थत्वात्; ततः कषायपानाभ्यङ्गस्नेहस्वेदप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासनोपशमन- नस्तःकर्मधूपधूमपानाञ्जनक्षीरभोजनविधानं च यथास्वं युक्त्या प्रयोज्यम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (37-40) · Śloka 40
జీర్ణజ్వరేషు తు సర్వేష్వేవ సర్పిషః పానం ప్రశస్యతే యథాస్వౌషధసిద్ధస్య; సర్పిర్హి స్నేహాద్వాతం శమయతి, సంస్కారాత్ కఫం, శైత్యాత్ పిత్తమూష్మాణం చ; తస్మాజ్జీర్ణజ్వరేషు సర్వేష్వేవ సర్పిర్హితముదకమివాగ్నిప్లుష్టేషు ద్రవ్యేష్వితి||37|| భవంతి చాత్ర- యథా ప్రజ్వలితం వేశ్మ పరిషించంతి వారిణా| నరాః శాంతిమభిప్రేత్య తథా జీర్ణజ్వరే ఘృతం||38|| స్నేహాద్వాతం శమయతి, శైత్యాత్ పిత్తం నియచ్ఛతి| ఘృతం తుల్యగుణం దోషం సంస్కారాత్తు జయేత్ కఫం||39|| నాన్యః స్నేహస్తథా కశ్చిత్ సంస్కారమనువర్తతే| యథా సర్పిరతః సర్పిః సర్వస్నేహోత్తమం మతం||40||
View original
जीर्णज्वरेषु तु सर्वेष्वेव सर्पिषः पानं प्रशस्यते यथास्वौषधसिद्धस्य; सर्पिर्हि स्नेहाद्वातं शमयति, संस्कारात् कफं, शैत्यात् पित्तमूष्माणं च; तस्माज्जीर्णज्वरेषु सर्वेष्वेव सर्पिर्हितमुदकमिवाग्निप्लुष्टेषु द्रव्येष्विति||३७|| भवन्ति चात्र- यथा प्रज्वलितं वेश्म परिषिञ्चन्ति वारिणा| नराः शान्तिमभिप्रेत्य तथा जीर्णज्वरे घृतम्||३८|| स्नेहाद्वातं शमयति, शैत्यात् पित्तं नियच्छति| घृतं तुल्यगुणं दोषं संस्कारात्तु जयेत् कफम्||३९|| नान्यः स्नेहस्तथा कश्चित् संस्कारमनुवर्तते| यथा सर्पिरतः सर्पिः सर्वस्नेहोत्तमं मतम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (41) · Śloka 41
గద్యోక్తో యః పునః శ్లోకైరర్థః సమనుగీయతే| తద్వ్యక్తివ్యవసాయార్థం ద్విరుక్తం తన్న గర్హ్యతే||41||
View original
गद्योक्तो यः पुनः श्लोकैरर्थः समनुगीयते| तद्व्यक्तिव्यवसायार्थं द्विरुक्तं तन्न गर्ह्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (42-44) · Śloka 44
తత్ర శ్లోకాః- త్రివిధం నామపర్యాయైర్హేతుం పంచవిధం గదం| గదలక్షణపర్యాయాన్ వ్యాధేః పంచవిధం గ్రహం||42|| జ్వరమష్టవిధం తస్య ప్రకృష్టాసన్నకారణం| పూర్వరూపం చ రూపం చ భేషజం సంగ్రహేణ చ||43|| వ్యాజహార జ్వరస్యాగ్రే నిదానే విగతజ్వరః| భగవానగ్నివేశాయ ప్రణతాయ పునర్వసుః||44||
View original
तत्र श्लोकाः- त्रिविधं नामपर्यायैर्हेतुं पञ्चविधं गदम्| गदलक्षणपर्यायान् व्याधेः पञ्चविधं ग्रहम्||४२|| ज्वरमष्टविधं तस्य प्रकृष्टासन्नकारणम्| पूर्वरूपं च रूपं च भेषजं सङ्ग्रहेण च||४३|| व्याजहार ज्वरस्याग्रे निदाने विगतज्वरः| भगवानग्निवेशाय प्रणताय पुनर्वसुः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే నిదానస్థానే జ్వరనిదానం నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने ज्वरनिदानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon