Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతో రక్తపిత్తనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2|| పిత్తం యథాభూతం లోహితపిత్తమితి సంజ్ఞాం లభతే, తద్ వ్యాఖ్యాస్యామః||3||
अथातो रक्तपित्तनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| पित्तं यथाभूतं लोहितपित्तमिति सञ्ज्ञां लभते, तद् व्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
యదా జంతుర్యవకోద్దాలకకోరదూషప్రాయాణ్యన్నాని భుంక్తే, భృశోష్ణతీక్ష్ణమపి చాన్యదన్నజాతం నిష్పావమాషకులత్థసూపక్షారోపసంహితం, దధిదధిమండోదశ్విత్కట్వరామ్లకాంజికోపసేకం వా, వారాహమాహిషావికమాత్స్యగవ్యపిశితం, పిణ్యాకపిండాలుశుష్కశాకోపహితం, మూలకసర్షపలశునకరంజశిగ్రుమధుశిగ్రు(ఖడయూష ) భూస్తృణసుముఖసురసకుఠేరకగండీరకాలమాలకపర్ణాసక్షవకఫణిజ్ఝకోపదంశం, సురాసౌవీరతుషోదకమైరేయమేదకమధూలకశుక్తకువలబదరామ్లప్రాయానుపానం వా, పిష్టాన్నోత్తరభూయిష్ఠం; ఉష్ణాభితప్తో వాఽతిమాత్రమతివేలం వాఽఽమం పయః పిబతి, పయసా సమశ్నాతి రౌహిణీకం , కాణకపోతం వా సర్షపతైలక్షారసిద్ధం, కులత్థపిణ్యాకజాంబవలకుచపక్వైః శౌక్తికైర్వా సహ క్షీరం పిబత్యుష్ణాభితప్తః ; తస్యైవమాచరతః పిత్తం ప్రకోపమాపద్యతే, లోహితం చ స్వప్రమాణమతివర్తతే| తస్మిన్ ప్రమాణాతివృత్తే పిత్తం ప్రకుపితం శరీరమనుసర్పద్యదేవ యకృత్ప్లీహప్రభవాణాం లోహితవహానాం చ స్రోతసాం లోహితాభిష్యందగురూణి ముఖాన్యాసాద్య ప్రతిరుంధ్యాత్ తదేవ లోహితం దూషయతి||4||
यदा जन्तुर्यवकोद्दालककोरदूषप्रायाण्यन्नानि भुङ्क्ते, भृशोष्णतीक्ष्णमपि चान्यदन्नजातं निष्पावमाषकुलत्थसूपक्षारोपसंहितं, दधिदधिमण्डोदश्वित्कट्वराम्लकाञ्जिकोपसेकं वा, वाराहमाहिषाविकमात्स्यगव्यपिशितं, पिण्याकपिण्डालुशुष्कशाकोपहितं, मूलकसर्षपलशुनकरञ्जशिग्रुमधुशिग्रु(खडयूष ) भूस्तृणसुमुखसुरसकुठेरकगण्डीरकालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झकोपदंशं, सुरासौवीरतुषोदकमैरेयमेदकमधूलकशुक्तकुवलबदराम्लप्रायानुपानं वा, पिष्टान्नोत्तरभूयिष्ठम्; उष्णाभितप्तो वाऽतिमात्रमतिवेलं वाऽऽमं पयः पिबति, पयसा समश्नाति रौहिणीकं , काणकपोतं वा सर्षपतैलक्षारसिद्धं, कुलत्थपिण्याकजाम्बवलकुचपक्वैः शौक्तिकैर्वा सह क्षीरं पिबत्युष्णाभितप्तः ; तस्यैवमाचरतः पित्तं प्रकोपमापद्यते, लोहितं च स्वप्रमाणमतिवर्तते| तस्मिन् प्रमाणातिवृत्ते पित्तं प्रकुपितं शरीरमनुसर्पद्यदेव यकृत्प्लीहप्रभवाणां लोहितवहानां च स्रोतसां लोहिताभिष्यन्दगुरूणि मुखान्यासाद्य प्रतिरुन्ध्यात् तदेव लोहितं दूषयति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
సంసర్గాల్లోహితప్రదూషణాల్లోహితగంధవర్ణానువిధానాచ్చ పిత్తం లోహితపిత్తమిత్యాచక్షతే||5||
संसर्गाल्लोहितप्रदूषणाल्लोहितगन्धवर्णानुविधानाच्च पित्तं लोहितपित्तमित्याचक्षते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తస్యేమాని పూర్వరూపాణి భవంతి; తద్యథా- అనన్నాభిలాషః, భుక్తస్య విదాహః, శుక్తామ్లగంధరస ఉద్గారః, ఛర్దేరభీక్ష్ణమాగమనం, ఛర్దితస్య బీభత్సతా, స్వరభేదో, గాత్రాణాం సదనం, పరిదాహః, ముఖాద్ధూమాగమ ఇవ, లోహలోహితమత్స్యామగంధిత్వమివ చాస్యస్య, రక్తహరితహారిద్రత్వమంగావయవశకృన్మూత్రస్వేదలాలాసింఘాణకాస్యకర్ణమలపిడకోలికాపిడకానాం , అంగవేదనా, లోహితనీలపీతశ్యావానామర్చిష్మతాం చ రూపాణాం స్వప్నే దర్శనమభీక్ష్ణమితి (లోహితపిత్తపూర్వరూపాణి భవంతి)||6||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- अनन्नाभिलाषः, भुक्तस्य विदाहः, शुक्ताम्लगन्धरस उद्गारः, छर्देरभीक्ष्णमागमनं, छर्दितस्य बीभत्सता, स्वरभेदो, गात्राणां सदनं, परिदाहः, मुखाद्धूमागम इव, लोहलोहितमत्स्यामगन्धित्वमिव चास्यस्य, रक्तहरितहारिद्रत्वमङ्गावयवशकृन्मूत्रस्वेदलालासिङ्घाणकास्यकर्णमलपिडकोलिकापिडकानाम् , अङ्गवेदना, लोहितनीलपीतश्यावानामर्चिष्मतां च रूपाणां स्वप्ने दर्शनमभीक्ष्णमिति (लोहितपित्तपूर्वरूपाणि भवन्ति)||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ఉపద్రవాస్తు ఖలు దౌర్బల్యారోచకావిపాకశ్వాసకాసజ్వరాతీసారశోఫశోషపాండురోగాః స్వరభేదశ్చ||7||
उपद्रवास्तु खलु दौर्बल्यारोचकाविपाकश्वासकासज्वरातीसारशोफशोषपाण्डुरोगाः स्वरभेदश्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
మార్గౌ పునరస్య ద్వౌ ఊర్ధ్వం, చాధశ్చ| తద్బహుశ్లేష్మణి శరీరే శ్లేష్మసంసర్గాదూర్ధ్వం ప్రతిపద్యమానం కర్ణనాసికానేత్రాస్యేభ్యః ప్రచ్యవతే, బహువాతే తు శరీరే వాతసంసర్గాదధః ప్రతిపద్యమానం మూత్రపురీషమార్గాభ్యాం ప్రచ్యవతే, బహుశ్లేష్మవాతే తు శరీరే శ్లేష్మవాతసంసర్గాద్ద్వావపి మార్గౌ ప్రతిపద్యతే, తౌ మార్గౌ ప్రతిపద్యమానం సర్వేభ్య ఏవ యథోక్తేభ్యః ఖేభ్యః ప్రచ్యవతే శరీరస్య||8|| తత్ర యదూర్ధ్వభాగం తత్ సాధ్యం, విరేచనోపక్రమణీయత్వాద్బహ్వౌషధత్వాచ్చ; యదధోభాగం తద్యాప్యం, వమనోపక్రమణీయత్వాదల్పౌషధత్వాచ్చ; యదుభయభాగం తదసాధ్యం, వమనవిరేచనాయోగిత్వాదనౌషధత్వాచ్చేతి||9||
मार्गौ पुनरस्य द्वौ ऊर्ध्वं, चाधश्च| तद्बहुश्लेष्मणि शरीरे श्लेष्मसंसर्गादूर्ध्वं प्रतिपद्यमानं कर्णनासिकानेत्रास्येभ्यः प्रच्यवते, बहुवाते तु शरीरे वातसंसर्गादधः प्रतिपद्यमानं मूत्रपुरीषमार्गाभ्यां प्रच्यवते, बहुश्लेष्मवाते तु शरीरे श्लेष्मवातसंसर्गाद्द्वावपि मार्गौ प्रतिपद्यते, तौ मार्गौ प्रतिपद्यमानं सर्वेभ्य एव यथोक्तेभ्यः खेभ्यः प्रच्यवते शरीरस्य||८|| तत्र यदूर्ध्वभागं तत् साध्यं, विरेचनोपक्रमणीयत्वाद्बह्वौषधत्वाच्च; यदधोभागं तद्याप्यं, वमनोपक्रमणीयत्वादल्पौषधत्वाच्च; यदुभयभागं तदसाध्यं, वमनविरेचनायोगित्वादनौषधत्वाच्चेति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
రక్తపిత్తప్రకోపస్తు ఖలు పురా దక్షయజ్ఞోద్ధ్వంసే రుద్రకోపామర్షాగ్నినా ప్రాణినాం పరిగతశరీరప్రాణానామభవజ్జ్వరమను||10||
रक्तपित्तप्रकोपस्तु खलु पुरा दक्षयज्ञोद्ध्वंसे रुद्रकोपामर्षाग्निना प्राणिनां परिगतशरीरप्राणानामभवज्ज्वरमनु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
తస్యాశుకారిణో దావాగ్నేరివాపతితస్యాత్యయికస్యాశు ప్రశాంత్యై ప్రయతితవ్యం మాత్రాం దేశం కాలం చాభిసమీక్ష్య సంతర్పణేనాపతర్పణేన వా మృదుమధురశిశిరతిక్తకషాయైరభ్యవహార్యైః ప్రదేహపరిషేకావగాహసంస్పర్శనైర్వమనాద్యైర్వా తత్రావహితేనేతి||11||
तस्याशुकारिणो दावाग्नेरिवापतितस्यात्ययिकस्याशु प्रशान्त्यै प्रयतितव्यं मात्रां देशं कालं चाभिसमीक्ष्य सन्तर्पणेनापतर्पणेन वा मृदुमधुरशिशिरतिक्तकषायैरभ्यवहार्यैः प्रदेहपरिषेकावगाहसंस्पर्शनैर्वमनाद्यैर्वा तत्रावहितेनेति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-14) · Śloka 14
భవంతి చాత్ర- సాధ్యం లోహితపిత్తం తద్యదూర్ధ్వం ప్రతిపద్యతే| విరేచనస్య యోగిత్వాద్బహుత్వాద్భేషజస్య చ||12|| విరేచనం తు పిత్తస్య జయార్థే పరమౌషధం| యశ్చ తత్రాన్వయః శ్లేష్మా తస్య చానధమం స్మృతం||13|| భవేద్యోగావహం తత్ర మధురం చైవ భేషజం| తస్మాత్ సాధ్యం మతం రక్తం యదూర్ధ్వం ప్రతిపద్యతే||14||
भवन्ति चात्र- साध्यं लोहितपित्तं तद्यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते| विरेचनस्य योगित्वाद्बहुत्वाद्भेषजस्य च||१२|| विरेचनं तु पित्तस्य जयार्थे परमौषधम्| यश्च तत्रान्वयः श्लेष्मा तस्य चानधमं स्मृतम्||१३|| भवेद्योगावहं तत्र मधुरं चैव भेषजम्| तस्मात् साध्यं मतं रक्तं यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
రక్తం తు యదధోభాగం తద్యాప్యమితి నిశ్చితం| వమనస్యాల్పయోగిత్వాదల్పత్వాద్భేషజస్య చ||15|| వమనం హి న పిత్తస్య హరణే శ్రేష్ఠముచ్యతే| యశ్చ తత్రాన్వయో వాయుస్తచ్ఛాంతౌ చావరం స్మృతం||16|| తచ్చాయోగావహం తత్ర కషాయం తిక్తకాని చ| తస్మాద్యాప్యం సమాఖ్యాతం యదుక్తమనులోమగం ||17||
रक्तं तु यदधोभागं तद्याप्यमिति निश्चितम्| वमनस्याल्पयोगित्वादल्पत्वाद्भेषजस्य च||१५|| वमनं हि न पित्तस्य हरणे श्रेष्ठमुच्यते| यश्च तत्रान्वयो वायुस्तच्छान्तौ चावरं स्मृतम्||१६|| तच्चायोगावहं तत्र कषायं तिक्तकानि च| तस्माद्याप्यं समाख्यातं यदुक्तमनुलोमगम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21
రక్తపిత్తం తు యన్మార్గౌ ద్వావపి ప్రతిపద్యతే| అసాధ్యమితి తజ్జ్ఞేయం పూర్వోక్తాదేవ కారణాత్||18|| నహి సంశోధనం కించిదస్త్యస్య ప్రతిమార్గగం| ప్రతిమార్గం చ హరణం రక్తపిత్తే విధీయతే||19|| ఏవమేవోపశమనం సర్వశో నాస్య విద్యతే| సంసృష్టేషు చ దోషేషు సర్వజిచ్ఛమనం మతం ||20|| ఇత్యుక్తం త్రివిధోదర్కం రక్తం మార్గవిశేషతః|21|
रक्तपित्तं तु यन्मार्गौ द्वावपि प्रतिपद्यते| असाध्यमिति तज्ज्ञेयं पूर्वोक्तादेव कारणात्||१८|| नहि संशोधनं किञ्चिदस्त्यस्य प्रतिमार्गगम्| प्रतिमार्गं च हरणं रक्तपित्ते विधीयते||१९|| एवमेवोपशमनं सर्वशो नास्य विद्यते| संसृष्टेषु च दोषेषु सर्वजिच्छमनं मतम् ||२०|| इत्युक्तं त्रिविधोदर्कं रक्तं मार्गविशेषतः|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21-22) · Śloka 23
ఏభ్యస్తు ఖలు హేతుభ్యః కించిత్సాధ్యం న సిధ్యతి||21|| ప్రేష్యోపకరణాభావాద్దౌరాత్మ్యాద్వైద్యదోషతః| అకర్మతశ్చ సాధ్యత్వం కశ్చిద్రోగోఽతివర్తతే||22|| తత్రాసాధ్యత్వమేకం స్యాత్ సాధ్యయాప్యపరిక్రమాత్|23|
एभ्यस्तु खलु हेतुभ्यः किञ्चित्साध्यं न सिध्यति||२१|| प्रेष्योपकरणाभावाद्दौरात्म्याद्वैद्यदोषतः| अकर्मतश्च साध्यत्वं कश्चिद्रोगोऽतिवर्तते||२२|| तत्रासाध्यत्वमेकं स्यात् साध्ययाप्यपरिक्रमात्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23-26) · Śloka 26
రక్తపిత్తస్య విజ్ఞానమిదం తస్యోపదిశ్యతే||23|| యత్ కృష్ణమథవా నీలం యద్వా శక్రధనుష్ప్రభం| రక్తపిత్తమసాధ్యం తద్వాససో రంజనం చ యత్||24|| భృశం పూత్యతిమాత్రం చ సర్వోపద్రవవచ్చ యత్| బలమాంసక్షయే యచ్చ తచ్చ రక్తమసిద్ధిమత్||25|| యేన చోపహతో రక్తం రక్తపిత్తేన మానవః| పశ్యేద్దృశ్యం వియచ్చాపి తచ్చాసాధ్యం న సంశయః||26||
रक्तपित्तस्य विज्ञानमिदं तस्योपदिश्यते||२३|| यत् कृष्णमथवा नीलं यद्वा शक्रधनुष्प्रभम्| रक्तपित्तमसाध्यं तद्वाससो रञ्जनं च यत्||२४|| भृशं पूत्यतिमात्रं च सर्वोपद्रववच्च यत्| बलमांसक्षये यच्च तच्च रक्तमसिद्धिमत्||२५|| येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः| पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यं न संशयः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (27) · Śloka 27
తత్రాసాధ్యం పరిత్యాజ్యం, యాప్యం యత్నేన యాపయేత్| సాధ్యం చావహితః సిద్ధైర్భేషజైః సాధయేద్భిషక్||27||
तत्रासाध्यं परित्याज्यं, याप्यं यत्नेन यापयेत्| साध्यं चावहितः सिद्धैर्भेषजैः साधयेद्भिषक्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (28-29) · Śloka 29
తత్ర శ్లోకౌ- కారణం నామనిర్వృత్తిం పూర్వరూపాణ్యుపద్రవాన్| మార్గౌ దోషానుబంధం చ సాధ్యత్వం న చ హేతుమత్||28|| నిదానే రక్తపిత్తస్య వ్యాజహార పునర్వసుః| వీతమోహరజోదోషలోభమానమదస్పృహః||29||
तत्र श्लोकौ- कारणं नामनिर्वृत्तिं पूर्वरूपाण्युपद्रवान्| मार्गौ दोषानुबन्धं च साध्यत्वं न च हेतुमत्||२८|| निदाने रक्तपित्तस्य व्याजहार पुनर्वसुः| वीतमोहरजोदोषलोभमानमदस्पृहः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే నిదానస్థానే రక్తపిత్తనిదానం నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने रक्तपित्तनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon