Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ബസ്തിസൂത്രീയാം സിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो बस्तिसूत्रीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
3. bastisūtrīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
കൃതക്ഷണം ശൈലവരസ്യ രമ്യേ സ്ഥിതം ധനേശായതനസ്യ പാര്ശ്വേ| മഹര്ഷിസങ്ഘൈര്വൃതമഗ്നിവേശഃ പുനര്വസും പ്രാഞ്ജലിരന്വപൃച്ഛത്||൩|| ബസ്തിര്നരേഭ്യഃ കിമപേക്ഷ്യ ദത്തഃ സ്യാത് സിദ്ധിമാന് കിമ്മയമസ്യ നേത്രമ്| കീദൃക്പ്രമാണാകൃതി കിങ്ഗുണം ച കേഭ്യശ്ച കിംയോനിഗുണശ്ച ബസ്തിഃ||൪|| നിരൂഹകല്പഃ പ്രണിധാനമാത്രാ സ്നേഹസ്യ കാ വാ ശയനേ വിധിഃ കഃ| കേ ബസ്തയഃ കേഷു ഹിതാ ഇതീദം ശ്രുത്വോത്തരം പ്രാഹ വചോ മഹര്ഷിഃ||൫||
View original
कृतक्षणं शैलवरस्य रम्ये स्थितं धनेशायतनस्य पार्श्वे| महर्षिसङ्घैर्वृतमग्निवेशः पुनर्वसुं प्राञ्जलिरन्वपृच्छत्||३|| बस्तिर्नरेभ्यः किमपेक्ष्य दत्तः स्यात् सिद्धिमान् किम्मयमस्य नेत्रम्| कीदृक्प्रमाणाकृति किङ्गुणं च केभ्यश्च किंयोनिगुणश्च बस्तिः||४|| निरूहकल्पः प्रणिधानमात्रा स्नेहस्य का वा शयने विधिः कः| के बस्तयः केषु हिता इतीदं श्रुत्वोत्तरं प्राह वचो महर्षिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
സമീക്ഷ്യ ദോഷൌഷധദേശകാലസാത്മ്യാഗ്നിസത്ത്വാദിവയോബലാനി| ബസ്തിഃ പ്രയുക്തോ നിയതം ഗുണായ സ്യാത് സര്വകര്മാണി ച സിദ്ധിമന്തി||൬||
View original
समीक्ष्य दोषौषधदेशकालसात्म्याग्निसत्त्वादिवयोबलानि| बस्तिः प्रयुक्तो नियतं गुणाय स्यात् सर्वकर्माणि च सिद्धिमन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
സുവര്ണരൂപ്യത്രപുതാമ്രരീതികാംസ്യാസ്ഥിശസ്ത്രദ്രുമവേണുദന്തൈഃ | നലൈര്വിഷാണൈര്മണിഭിശ്ച തൈസ്തൈര്നേത്രാണി കാര്യാണി സു(ത്രി)കര്ണികാനി ||൭||
View original
सुवर्णरूप्यत्रपुताम्ररीतिकांस्यास्थिशस्त्रद्रुमवेणुदन्तैः | नलैर्विषाणैर्मणिभिश्च तैस्तैर्नेत्राणि कार्याणि सु(त्रि)कर्णिकानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
ഷഡ്ദ്വാദശാഷ്ടാങ്ഗുലസമ്മിതാനി ഷഡ്വിംശതിദ്വാദശവര്ഷജാനാമ്| സ്യുര്മുദ്ഗകര്കന്ധുസതീനവാഹിച്ഛിദ്രാണി വര്ത്യാऽപിഹിതാനി ചൈവ||൮|| യഥാവയോऽങ്ഗുഷ്ഠകനിഷ്ഠികാഭ്യാം മൂലാഗ്രയോഃ സ്യുഃ പരിണാഹവന്തി| ഋജൂനി ഗോപുച്ഛസമാകൃതീനി ശ്ലക്ഷ്ണാനി ച സ്യുര്ഗുഡികാമുഖാനി||൯|| സ്യാത് കര്ണികൈകാऽഗ്രചതുര്ഥഭാഗേ മൂലാശ്രിതേ ബസ്തിനിബന്ധനേ ദ്വേ|൧൦|
View original
षड्द्वादशाष्टाङ्गुलसम्मितानि षड्विंशतिद्वादशवर्षजानाम्| स्युर्मुद्गकर्कन्धुसतीनवाहिच्छिद्राणि वर्त्याऽपिहितानि चैव||८|| यथावयोऽङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां मूलाग्रयोः स्युः परिणाहवन्ति| ऋजूनि गोपुच्छसमाकृतीनि श्लक्ष्णानि च स्युर्गुडिकामुखानि||९|| स्यात् कर्णिकैकाऽग्रचतुर्थभागे मूलाश्रिते बस्तिनिबन्धने द्वे|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
ജാരദ്ഗവോ മാഹിഷഹാരിണൌ വാ സ്യാച്ഛൌകരോ ബസ്തിരജസ്യ വാऽപി||൧൦|| ദൃഢസ്തനുര്നഷ്ടസിരോ വിഗന്ധഃ കഷായരക്തഃ സുമൃദുഃ സുശുദ്ധഃ | നൃണാം വയോ വീക്ഷ്യ യഥാനുരൂപം നേത്രേഷു യോജ്യസ്തു സുബദ്ധസൂത്രഃ||൧൧||
View original
जारद्गवो माहिषहारिणौ वा स्याच्छौकरो बस्तिरजस्य वाऽपि||१०|| दृढस्तनुर्नष्टसिरो विगन्धः कषायरक्तः सुमृदुः सुशुद्धः | नृणां वयो वीक्ष्य यथानुरूपं नेत्रेषु योज्यस्तु सुबद्धसूत्रः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ബസ്തേരലാഭേ പ്ലവജോ ഗലോ വാ സ്യാദങ്കപാദഃ സുഘനഃ പടോ വാ|൧൨|
View original
बस्तेरलाभे प्लवजो गलो वा स्यादङ्कपादः सुघनः पटो वा|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
ആസ്ഥാപനാര്ഹം പുരുഷം വിധിജ്ഞഃ സമീക്ഷ്യ പുണ്യേऽഹനി ശുക്ലപക്ഷേ||൧൨|| പ്രശസ്തനക്ഷത്രമുഹൂര്തയോഗേ ജീര്ണാന്നമേകാഗ്രമുപക്രമേത |൧൩|
View original
आस्थापनार्हं पुरुषं विधिज्ञः समीक्ष्य पुण्येऽहनि शुक्लपक्षे||१२|| प्रशस्तनक्षत्रमुहूर्तयोगे जीर्णान्नमेकाग्रमुपक्रमेत |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-19) · Śloka 20
ബലാം ഗുഡൂചീം ത്രിഫലാം സരാസ്നാം ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ ച പലോന്മിതാനി||൧൩|| അഷ്ടൌ ഫലാന്യര്ധതുലാം ച മാംസാച്ഛാഗാത് പചേദപ്സു ചതുര്ഥശേഷമ്| പൂതം യവാനീഫലബില്വകുഷ്ഠവചാശതാഹ്വാഘനപിപ്പലീനാമ്||൧൪|| കല്കൈര്ഗുഡക്ഷൌദ്രഘൃതൈഃ സതൈലൈര്യുതം സുഖോഷ്ണൈസ്തു പിചുപ്രമാണൈഃ| ഗുഡാത് പലം ദ്വിപ്രസൃതാം തു മാത്രാം സ്നേഹസ്യ യുക്ത്യാ മധു സൈന്ധവം ച||൧൫|| പ്രക്ഷിപ്യ ബസ്തൌ മഥിതം ഖജേന സുബദ്ധമുച്ഛ്വാസ്യ ച നിര്വലീകമ്| അങ്ഗുഷ്ഠമധ്യേന മുഖം പിധായ നേത്രാഗ്രസംസ്ഥാമപനീയ വര്തിമ്||൧൬|| തൈലാക്തഗാത്രം കൃതമൂത്രവിട്കം നാതിക്ഷുധാര്തം ശയനേ മനുഷ്യമ്| സമേऽഥവേഷന്നതശീര്ഷകേ വാ നാത്യുച്ഛ്രിതേ സ്വാസ്തരണോപപന്നേ||൧൭|| സവ്യേന പാര്ശ്വേന സുഖം ശയാനം കൃത്വര്ജുദേഹം സ്വഭുജോപധാനമ്| സങ്കോച്യ സവ്യേതരദസ്യ സക്ഥി വാമം പ്രസാര്യ പ്രണയേത്തതസ്തമ്||൧൮|| സ്നിഗ്ധേ ഗുദേ നേത്രചതുര്ഥഭാഗം സ്നിഗ്ധം ശനൈരൃജ്വന പൃഷ്ഠവംശമ്| അകമ്പനാവേപനലാഘവാദീന് പാണ്യോര്ഗുണാംശ്ചാപി വിദര്ശയംസ്തമ് ||൧൯|| പ്രപീഡ്യ ചൈകഗ്രഹണേന ദത്തം നേത്രം ശനൈരേവ തതോऽപകര്ഷേത്|൨൦|
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्वे पञ्चमूले च पलोन्मितानि||१३|| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्| पूतं यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्||१४|| कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर्युतं सुखोष्णैस्तु पिचुप्रमाणैः| गुडात् पलं द्विप्रसृतां तु मात्रां स्नेहस्य युक्त्या मधु सैन्धवं च||१५|| प्रक्षिप्य बस्तौ मथितं खजेन सुबद्धमुच्छ्वास्य च निर्वलीकम्| अङ्गुष्ठमध्येन मुखं पिधाय नेत्राग्रसंस्थामपनीय वर्तिम्||१६|| तैलाक्तगात्रं कृतमूत्रविट्कं नातिक्षुधार्तं शयने मनुष्यम्| समेऽथवेषन्नतशीर्षके वा नात्युच्छ्रिते स्वास्तरणोपपन्ने||१७|| सव्येन पार्श्वेन सुखं शयानं कृत्वर्जुदेहं स्वभुजोपधानम्| सङ्कोच्य सव्येतरदस्य सक्थि वामं प्रसार्य प्रणयेत्ततस्तम्||१८|| स्निग्धे गुदे नेत्रचतुर्थभागं स्निग्धं शनैरृज्वन पृष्ठवंशम्| अकम्पनावेपनलाघवादीन् पाण्योर्गुणांश्चापि विदर्शयंस्तम् ||१९|| प्रपीड्य चैकग्रहणेन दत्तं नेत्रं शनैरेव ततोऽपकर्षेत्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (20-22) · Śloka 23
തിര്യക് പ്രണീതേ തു ന യാതി ധാരാ ഗുദേ വ്രണഃ സ്യാച്ചലിതേ തു നേത്രേ||൨൦|| ദത്തഃ ശനൈര്നാശയമേതി ബസ്തിഃ കണ്ഠം പ്രധാവത്യതിപീഡിതശ്ച| ശീതസ്ത്വതിസ്തമ്ഭകരോ വിദാഹം മൂര്ച്ഛാം ച കുര്യാദതിമാത്രമുഷ്ണഃ||൨൧|| സ്നിഗ്ധോऽതിജാഡ്യം പവനം തു രൂക്ഷസ്തന്വല്പമാത്രാലവണസ്ത്വയോഗമ്| കരോതി മാത്രാഭ്യധികോऽതിയോഗം ക്ഷാമം തു സാന്ദ്രഃ സുചിരേണ ചൈതി||൨൨|| ദാഹാതിസാരൌ ലവണോऽതി കുര്യാത്തസ്മാത് സുയുക്തം സമമേവ ദദ്യാത്|൨൩|
View original
तिर्यक् प्रणीते तु न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते तु नेत्रे||२०|| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावत्यतिपीडितश्च| शीतस्त्वतिस्तम्भकरो विदाहं मूर्च्छां च कुर्यादतिमात्रमुष्णः||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनं तु रूक्षस्तन्वल्पमात्रालवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षामं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति||२२|| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात्तस्मात् सुयुक्तं सममेव दद्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23) · Śloka 24
പൂര്വം ഹി ദദ്യാന്മധു സൈന്ധവം തു സ്നേഹം വിനിര്മഥ്യം തതോऽനു കല്കമ്||൨൩|| വിമഥ്യ സംയോജ്യ പുനര്ദ്രവൈസ്തം ബസ്തൌ നിദധ്യാന്മഥിതം ഖജേന|൨൪|
View original
पूर्वं हि दद्यान्मधु सैन्धवं तु स्नेहं विनिर्मथ्यं ततोऽनु कल्कम्||२३|| विमथ्य संयोज्य पुनर्द्रवैस्तं बस्तौ निदध्यान्मथितं खजेन|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (24) · Śloka 25
വാമാശ്രയേ ഹി ഗ്രഹണീഗുദേ ച തത് പാര്ശ്വസംസ്ഥസ്യ സുഖോപലബ്ധിഃ||൨൪|| ലീയന്ത ഏവം വലയശ്ച തസ്മാത് സവ്യം ശയാനോऽര്ഹതി ബസ്തിദാനമ്|൨൫|
View original
वामाश्रये हि ग्रहणीगुदे च तत् पार्श्वसंस्थस्य सुखोपलब्धिः||२४|| लीयन्त एवं वलयश्च तस्मात् सव्यं शयानोऽर्हति बस्तिदानम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (25) · Śloka 26
വിഡ്വാതവേഗോ യദി ചാര്ധദത്തേ നിഷ്കൃഷ്യ മുക്തേ പ്രണയേദശേഷമ് ||൨൫|| ഉത്താനദേഹശ്ച കൃതോപധാനഃ സ്യാദ്വീര്യമാപ്നോതി തഥാऽസ്യ ദേഹമ് |൨൬|
View original
विड्वातवेगो यदि चार्धदत्ते निष्कृष्य मुक्ते प्रणयेदशेषम् ||२५|| उत्तानदेहश्च कृतोपधानः स्याद्वीर्यमाप्नोति तथाऽस्य देहम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (26) · Śloka 26
ഏകോऽപകര്ഷത്യനിലം സ്വമാര്ഗാത് പിത്തം ദ്വിതീയസ്തു കഫം തൃതീയഃ||൨൬||
View original
एकोऽपकर्षत्यनिलं स्वमार्गात् पित्तं द्वितीयस्तु कफं तृतीयः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (27-29) · Śloka 30
പ്രത്യാഗതേ കോഷ്ണജലാവസിക്തഃ ശാല്യന്നമദ്യാത്തനുനാ രസേന| ജീര്ണേ തു സായം ലഘു ചാല്പമാത്രം ഭുക്തോऽനുവാസ്യഃ പരിബൃംഹണാര്ഥമ്||൨൭|| നിരൂഹപാദാംശസമേന തൈലേനാമ്ലാനിലഘ്നൌഷധസാധിതേന| ദത്ത്വാ സ്ഫിചൌ പാണിതലേന ഹന്യാത് സ്നേഹസ്യ ശീഘ്രാഗമരക്ഷണാര്ഥമ്||൨൮|| ഈഷച്ച പാദാങ്ഗുലിയുഗ്മമാഞ്ഛേദുത്താനദേഹസ്യ തലൌ പ്രമൃജ്യാത്| സ്നേഹേന പാര്ഷ്ണ്യങ്ഗുലിപിണ്ഡികാശ്ച യേ ചാസ്യ ഗാത്രാവയവാ രുഗാര്താഃ||൨൯|| താംശ്ചാവമദ്ഗീത സുഖം തതശ്ച നിദ്രാമുപാസീത കൃതോപധാനഃ|൩൦|
View original
प्रत्यागते कोष्णजलावसिक्तः शाल्यन्नमद्यात्तनुना रसेन| जीर्णे तु सायं लघु चाल्पमात्रं भुक्तोऽनुवास्यः परिबृंहणार्थम्||२७|| निरूहपादांशसमेन तैलेनाम्लानिलघ्नौषधसाधितेन| दत्त्वा स्फिचौ पाणितलेन हन्यात् स्नेहस्य शीघ्रागमरक्षणार्थम्||२८|| ईषच्च पादाङ्गुलियुग्ममाञ्छेदुत्तानदेहस्य तलौ प्रमृज्यात्| स्नेहेन पार्ष्ण्यङ्गुलिपिण्डिकाश्च ये चास्य गात्रावयवा रुगार्ताः||२९|| तांश्चावमद्गीत सुखं ततश्च निद्रामुपासीत कृतोपधानः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
ഭാഗാഃ കഷായസ്യ തു പഞ്ച, പിത്തേ സ്നേഹസ്യ ഷഷ്ഠഃ പ്രകൃതൌ സ്ഥിതേ ച||൩൦|| വാതേ വിവൃദ്ധേ തു ചതുര്ഥഭാഗോ, മാത്രാ നിരൂഹേഷു കഫേऽഷ്ടഭാഗഃ|൩൧|
View original
भागाः कषायस्य तु पञ्च, पित्ते स्नेहस्य षष्ठः प्रकृतौ स्थिते च||३०|| वाते विवृद्धे तु चतुर्थभागो, मात्रा निरूहेषु कफेऽष्टभागः|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (31-32) · Śloka 33
നിരൂഹമാത്രാ പ്രസൃതാര്ധമാദ്യേ വര്ഷേ തതോऽര്ധപ്രസൃതാഭിവൃദ്ധിഃ||൩൧|| ആദ്വാദശാത് സ്യാത് പ്രസൃതാഭിവൃദ്ധിരഷ്ടാദശാദ് ദ്വാദശതഃ പരം സ്യുഃ| ആസപ്തതേസ്തദ്വിഹിതം പ്രമാണമതഃ പരം ഷോഡശവദ്വിധേയമ്||൩൨|| നിരൂഹമാത്രാ പ്രസൃതപ്രമാണാ ബാലേ ച വൃദ്ധേ ച മൃദുര്വിശേഷഃ|൩൩|
View original
निरूहमात्रा प्रसृतार्धमाद्ये वर्षे ततोऽर्धप्रसृताभिवृद्धिः||३१|| आद्वादशात् स्यात् प्रसृताभिवृद्धिरष्टादशाद् द्वादशतः परं स्युः| आसप्ततेस्तद्विहितं प्रमाणमतः परं षोडशवद्विधेयम्||३२|| निरूहमात्रा प्रसृतप्रमाणा बाले च वृद्धे च मृदुर्विशेषः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 34
നാത്യുച്ഛ്രിതം നാപ്യതിനീചപാദം സപാദപീഠം ശയനം പ്രശസ്തമ്||൩൩|| പ്രധാനമൃദ്വാസ്തരണോപപന്നം പ്രാക്ശീര്ഷകം ശുക്ലപടോത്തരീയമ്|൩൪|
View original
नात्युच्छ्रितं नाप्यतिनीचपादं सपादपीठं शयनं प्रशस्तम्||३३|| प्रधानमृद्वास्तरणोपपन्नं प्राक्शीर्षकं शुक्लपटोत्तरीयम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ഭോജ്യം പുനര്വ്യാധിമവേക്ഷ്യ തദ്വത് പ്രകല്പയേദ്യൂഷപയോരസാദ്യൈഃ||൩൪|| സര്വേഷു വിദ്യാദ്വിധിമേതമാദ്യം വക്ഷ്യാമി ബസ്തീനത ഉത്തരീയാന്|൩൫|
View original
भोज्यं पुनर्व्याधिमवेक्ष्य तद्वत् प्रकल्पयेद्यूषपयोरसाद्यैः||३४|| सर्वेषु विद्याद्विधिमेतमाद्यं वक्ष्यामि बस्तीनत उत्तरीयान्|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (35-45) · Śloka 45
ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ രസോऽമ്ലയുക്തഃ സച്ഛാഗമാംസസ്യ സപൂര്വപേഷ്യഃ||൩൫|| ത്രിസ്നേഹയുക്തഃ പ്രവരോ നിരൂഹഃ സര്വാനിലവ്യാധിഹരഃ പ്രദിഷ്ടഃ| സ്ഥിരാദിവര്ഗസ്യ ബലാപടോലത്രായന്തികൈരണ്ഡയവൈര്യുതസ്യ||൩൬|| പ്രസ്ഥോ രസാച്ഛാഗരസാര്ധയുക്തഃ സാധ്യഃ പുനഃ പ്രസ്ഥസമസ്തു യാവത്| പ്രിയങ്ഗുകൃഷ്ണാഘനകല്കയുക്തഃ സതൈലസര്പിര്മധുസൈന്ധവശ്ച||൩൭|| സ്യാദ്ദീപനോ മാംസബലപ്രദശ്ച ചക്ഷുര്ബലം ചാപി ദദാതി ബസ്തിഃ | ഏരണ്ഡമൂലം ത്രിപലം പലാശാ ഹ്രസ്വാനി മൂലാനി ച യാനി പഞ്ച||൩൮|| രാസ്നാശ്വഗന്ധാതിബലാഗുഡൂചീ പുനര്നവാരഗ്വധദേവദാരു| ഭാഗാഃ പലാംശാ മദനാഷ്ടയുക്താ ജലദ്വികംസേ ക്വഥിതേऽഷ്ടശേഷേ||൩൯|| പേഷ്യാഃ ശതാഹ്വാ ഹപുഷാ പ്രിയങ്ഗുഃ സപിപ്പലീകം മധുകം ബലാ ച| രസാഞ്ജനം വത്സകബീജമുസ്തം ഭാഗാക്ഷമാത്രം ലവണാംശയുക്തമ്||൪൦|| സമാക്ഷികസ്തൈലയുതഃ സമൂത്രോ ബസ്തിര്നൃണാം ദീപനലേഖനീയഃ| ജങ്ഘോരുപാദത്രികപൃഷ്ഠശൂലം കഫാവൃതിം മാരുതനിഗ്രഹം ച||൪൧|| വിണ്മൂത്രവാതഗ്രഹണം സശൂലമാധ്മാനതാമശ്മരിശര്കരേ ച| ആനാഹമര്ശോഗ്രഹണീപ്രദോഷാനേരണ്ഡബസ്തിഃ ശമയേത് പ്രയുക്തഃ||൪൨|| ചതുഷ്പലേ തൈലഘൃതസ്യ ഭൃഷ്ടാച്ഛാഗാച്ഛതാര്ധോ ദധിദാഡിമാമ്ലഃ| രസഃ സപേഷ്യോ ബലമാംസവര്ണരേതോഗ്നിദശ്ചാന്ധ്യശിരോര്തിശസ്തഃ ||൪൩|| ജലദ്വികംസേऽഷ്ടപലം പലാശാത് പക്ത്വാ രസോऽര്ധാഢകമാത്രശേഷഃ| കല്കൈര്വചാമാഗധികാപലാഭ്യാം യുക്തഃ ശതാഹ്വാദ്വിപലേന ചാപി||൪൪|| സസൈന്ധവഃ ക്ഷൌദ്രയുതഃ സതൈലോ ദേയോ നിരൂഹോ ബലവര്ണകാരീ| ആനാഹപാര്ശ്വാമയയോനിദോഷാന് ഗുല്മാനുദാവര്തരുജം ച ഹന്യാത്||൪൫||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः||३५|| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः| स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमस्तु यावत्| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च||३७|| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चापि ददाति बस्तिः | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| रास्नाश्वगन्धातिबलागुडूची पुनर्नवारग्वधदेवदारु| भागाः पलांशा मदनाष्टयुक्ता जलद्विकंसे क्वथितेऽष्टशेषे||३९|| पेष्याः शताह्वा हपुषा प्रियङ्गुः सपिप्पलीकं मधुकं बला च| रसाञ्जनं वत्सकबीजमुस्तं भागाक्षमात्रं लवणांशयुक्तम्||४०|| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्नृणां दीपनलेखनीयः| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठशूलं कफावृतिं मारुतनिग्रहं च||४१|| विण्मूत्रवातग्रहणं सशूलमाध्मानतामश्मरिशर्करे च| आनाहमर्शोग्रहणीप्रदोषानेरण्डबस्तिः शमयेत् प्रयुक्तः||४२|| चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टाच्छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः| रसः सपेष्यो बलमांसवर्णरेतोग्निदश्चान्ध्यशिरोर्तिशस्तः ||४३|| जलद्विकंसेऽष्टपलं पलाशात् पक्त्वा रसोऽर्धाढकमात्रशेषः| कल्कैर्वचामागधिकापलाभ्यां युक्तः शताह्वाद्विपलेन चापि||४४|| ससैन्धवः क्षौद्रयुतः सतैलो देयो निरूहो बलवर्णकारी| आनाहपार्श्वामययोनिदोषान् गुल्मानुदावर्तरुजं च हन्यात्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (46-55) · Śloka 55
യഷ്ട്യാഹ്വയസ്യാഷ്ടപലേന സിദ്ധം പയഃ ശതാഹ്വാഫലപിപ്പലീഭിഃ| യുക്തം സസര്പിര്മധു വാതരക്തവൈസ്വര്യവീസര്പഹിതോ നിരൂഹഃ||൪൬|| യഷ്ട്യാഹ്വലോധ്രാഭയചന്ദനൈശ്ച ശൃതം പയോऽഗ്ര്യം കമലോത്പലൈശ്ച| സശര്കരം ക്ഷൌദ്രയുതം സുശീതം പിത്താമയാന് ഹന്തി സജീവനീയമ്||൪൭|| ദ്വികാര്ഷികാശ്ചന്ദനപദ്മകര്ധിയഷ്ട്യാഹ്വരാസ്നാവൃഷസാരിവാശ്ച| സലോധ്രമഞ്ജിഷ്ഠമഥാപ്യനന്താബലാസ്ഥിരാദിതൃണപഞ്ചമൂലമ് ||൪൮|| തോയേ സമുത്ക്വാഥ്യ രസേന തേന ശൃതം പയോऽര്ധാഢകമമ്ബുഹീനമ്| ജീവന്തിമേദര്ധിശതാവരീഭിര്വീരാദ്വികാകോലികശേരുകാഭിഃ||൪൯|| സിതോപലാജീവകപദ്മരേണു പ്രപൌണ്ഡരീകൈഃ കമലോത്പലൈശ്ച| ലോധ്രാത്മഗുപ്താമധുകൈര്വിദാരീമുഞ്ജാതകൈഃ കേശരചന്ദനൈശ്ച||൫൦|| പിഷ്ടൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതൈര്നിരൂഹം സസൈന്ധവം ശീതലമേവ ദദ്യാത്| പ്രത്യാഗതേ ധന്വരസേന ശാലീന് ക്ഷീരേണ വാऽദ്യാത് പരിഷിക്തഗാത്രഃ||൫൧|| ദാഹാതിസാരപ്രദരാസ്രപിത്തഹൃത്പാണ്ഡുരോഗാന് വിഷമജ്വരം ച| സഗുല്മമൂത്രഗ്രഹകാമലാദീന് സര്വാമയാന് പിത്തകൃതാന്നിഹന്തി||൫൨|| ദ്രാക്ഷാദികാശ്മര്യമധൂകസേവ്യൈഃ സസാരിവാചന്ദനശീതപാക്യൈഃ| പയഃ ശൃതം ശ്രാവണിമുദ്ഗപര്ണീതുഗാത്മഗുപ്താമധുയഷ്ടികല്കൈഃ||൫൩|| ഗോധൂമചൂര്ണൈശ്ച തഥാऽക്ഷമാത്രൈഃ സക്ഷൌദ്രസര്പിര്മധുയഷ്ടിതൈലൈഃ| പഥ്യാവിദാരീക്ഷുരസൈര്ഗുഡേന ബസ്തിം യുതം പിത്തഹരം വിദധ്യാത്||൫൪|| ഹൃന്നാഭിപാര്ശ്വോത്തമദേഹദാഹേ ദാഹേऽന്തരസ്ഥേ ച സകൃച്ഛ്രമൂത്രേ| ക്ഷീണേ ക്ഷതേ രേതസി ചാപി നഷ്ടേ പൈത്തേऽതിസാരേ ച നൃണാം പ്രശസ്തഃ||൫൫||
View original
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (56-64) · Śloka 64
കോഷാതകാരഗ്വധദേവദാരുശാര്ങ്ഗേഷ്ടമൂര്വാകുടജാര്കപാഠാഃ | പക്ത്വാ കുലത്ഥാന് ബൃഹതീം ച തോയേ രസസ്യ തസ്യ പ്രസൃതാ ദശ സ്യുഃ||൫൬|| താന് സര്ഷപൈലാമദനൈഃ സകുഷ്ഠൈരക്ഷപ്രമാണൈഃ പ്രസൃതൈശ്ച യുക്താന്| ഫലാഹ്വതൈലസ്യ സമാക്ഷികസ്യ ക്ഷാരസ്യ തൈലസ്യ ച സാര്ഷപസ്യ||൫൭|| ദദ്യാന്നിരൂഹം കഫരോഗിണേ ജ്ഞോ മന്ദാഗ്നയേ ചാപ്യശനദ്വിഷേ ച| പടോലപഥ്യാമരദാരുഭിര്വാ സപിപ്പലീകൈഃ ക്വഥിതൈര്ജലേऽഗ്നൌ||൫൮|| ദ്വിപഞ്ചമൂലേ ത്രിഫലാം സബില്വാം ഫലാനി ഗോമൂത്രയുതഃ കഷായഃ| കലിങ്ഗപാഠാഫലമുസ്തകല്കഃ സസൈന്ധവഃ ക്ഷാരയുതഃ സതൈലഃ||൫൯|| നിരൂഹമുഖ്യഃ കഫജാന് വികാരാന് സപാണ്ഡുരോഗാലസകാമദോഷാന്| ഹന്യാത്തഥാ മാരുതമൂത്രസങ്ഗം ബസ്തേസ്തഥാऽऽടോപമഥാപി ഘോരമ്||൬൦|| രാസ്നാമൃതൈരണ്ഡവിഡങ്ഗദാര്വീസപ്തച്ഛദോശീരസുരാഹ്വനിമ്ബൈഃ| ശമ്പാകഭൂനിമ്ബപടോലപാഠാതിക്താഖുപര്ണീദശമൂലമുസ്തൈഃ||൬൧|| ത്രായന്തികാശിഗ്രുഫലത്രികൈശ്ച ക്വാഥഃ സപിണ്ഡീതകതോയമൂത്രഃ| യഷ്ട്യാഹ്വകൃഷ്ണാഫലിനീശതാഹ്വാരസാഞ്ജനശ്വേതവചാവിഡങ്ഗൈഃ||൬൨|| കലിങ്ഗപാഠാമ്ബുദസൈന്ധവൈശ്ച കല്കൈഃ സസര്പിര്മധുതൈലമിശ്രഃ| അയം നിരൂഹഃ ക്രിമികുഷ്ഠമേഹബ്രധ്നോദരാജീര്ണകഫാതുരേഭ്യഃ||൬൩|| രൂക്ഷൌഷധൈരപ്യപതര്പിതേഭ്യ ഏതേഷു രോഗേഷ്വപി സത്സു ദത്തഃ| നിഹത്യ വാതം ജ്വലനം പ്രദീപ്യ വിജിത്യ രോഗാംശ്ച ബലം കരോതി||൬൪||
View original
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| दद्यान्निरूहं कफरोगिणे ज्ञो मन्दाग्नये चाप्यशनद्विषे च| पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| रास्नामृतैरण्डविडङ्गदार्वीसप्तच्छदोशीरसुराह्वनिम्बैः| शम्पाकभूनिम्बपटोलपाठातिक्ताखुपर्णीदशमूलमुस्तैः||६१|| त्रायन्तिकाशिग्रुफलत्रिकैश्च क्वाथः सपिण्डीतकतोयमूत्रः| यष्ट्याह्वकृष्णाफलिनीशताह्वारसाञ्जनश्वेतवचाविडङ्गैः||६२|| कलिङ्गपाठाम्बुदसैन्धवैश्च कल्कैः ससर्पिर्मधुतैलमिश्रः| अयं निरूहः क्रिमिकुष्ठमेहब्रध्नोदराजीर्णकफातुरेभ्यः||६३|| रूक्षौषधैरप्यपतर्पितेभ्य एतेषु रोगेष्वपि सत्सु दत्तः| निहत्य वातं ज्वलनं प्रदीप्य विजित्य रोगांश्च बलं करोति||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (65-68) · Śloka 68
പുനര്നവൈരണ്ഡവൃഷാശ്മഭേദവൃശ്ചീരഭൂതീകബലാപലാശാഃ | ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച പലാംശികാനി ക്ഷുണ്ണാനി ധൌതാനി ഫലാനി ചാഷ്ടൌ||൬൫|| ബില്വം യവാന് കോലകുലത്ഥധാന്യഫലാനി ചൈവ പ്രസൃതോന്മിതാനി| പയോജലദ്വ്യാഢകവച്ഛൃതം തത് ക്ഷീരാവശേഷം സിതവസ്ത്രപൂതമ്||൬൬|| വചാശതാഹ്വാമരദാരുകുഷ്ഠയഷ്ട്യാഹ്വസിദ്ധാര്ഥകപിപ്പലീനാമ് | കല്കൈര്യവാന്യാ മദനൈശ്ച യുക്തം നാത്യുഷ്ണശീതം ഗുഡസൈന്ധവാക്തമ്||൬൭|| ക്ഷൌദ്രസ്യ തൈലസ്യ ച സര്പിഷശ്ച തഥൈവ യുക്തം പ്രസൃതൈസ്ത്രിഭിശ്ച | ദദ്യാന്നിരൂഹം വിധിനാ വിവിജ്ഞഃ സ സര്വസംസര്ഗകൃതാമയഘ്നഃ||൬൮||
View original
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीरभूतीकबलापलाशाः | द्विपञ्चमूलं च पलांशिकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ||६५|| बिल्वं यवान् कोलकुलत्थधान्यफलानि चैव प्रसृतोन्मितानि| पयोजलद्व्याढकवच्छृतं तत् क्षीरावशेषं सितवस्त्रपूतम्||६६|| वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम् | कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्||६७|| क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च तथैव युक्तं प्रसृतैस्त्रिभिश्च | दद्यान्निरूहं विधिना विविज्ञः स सर्वसंसर्गकृतामयघ्नः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (69) · Śloka 69
സ്നിഗ്ധോഷ്ണ ഏകഃ പവനേ സമാംസോ ദ്വൌ സ്വാദുശീതൌ പയസാ ച പിത്തേ| ത്രയഃ സമൂത്രാഃ കടുകോഷ്ണതീക്ഷ്ണാഃ കഫേ നിരൂഹാ ന പരം വിധേയാഃ||൬൯||
View original
स्निग्धोष्ण एकः पवने समांसो द्वौ स्वादुशीतौ पयसा च पित्ते| त्रयः समूत्राः कटुकोष्णतीक्ष्णाः कफे निरूहा न परं विधेयाः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (70-71) · Śloka 71
രസേന വാതേ പ്രതിഭോജനം സ്യാത് ക്ഷീരേണ പിത്തേ തു കഫേ ച യൂഷൈഃ| തഥാऽനുവാസ്യേഷു ച ബില്വതൈലം സ്യാജ്ജീവനീയം ഫലസാധിതം ച||൭൦|| ഇതീദമുക്തം നിഖിലം യഥാവദ്ബസ്തിപ്രദാനസ്യ വിധാനമഗ്ര്യമ്| യോऽധീത്യ വിദ്വാനിഹ ബസ്തികര്മ കരോതി ലോകേ ലഭതേ സ സിദ്ധിമ്||൭൧||
View original
रसेन वाते प्रतिभोजनं स्यात् क्षीरेण पित्ते तु कफे च यूषैः| तथाऽनुवास्येषु च बिल्वतैलं स्याज्जीवनीयं फलसाधितं च||७०|| इतीदमुक्तं निखिलं यथावद्बस्तिप्रदानस्य विधानमग्र्यम्| योऽधीत्य विद्वानिह बस्तिकर्म करोति लोके लभते स सिद्धिम्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ബസ്തിസൂത്രീയസിദ്ധിര്നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसूत्रीयसिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon