Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో బస్తిసూత్రీయాం సిద్ధిం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातो बस्तिसूत्रीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
3. bastisūtrīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
కృతక్షణం శైలవరస్య రమ్యే స్థితం ధనేశాయతనస్య పార్శ్వే| మహర్షిసంఘైర్వృతమగ్నివేశః పునర్వసుం ప్రాంజలిరన్వపృచ్ఛత్||3|| బస్తిర్నరేభ్యః కిమపేక్ష్య దత్తః స్యాత్ సిద్ధిమాన్ కిమ్మయమస్య నేత్రం| కీదృక్ప్రమాణాకృతి కింగుణం చ కేభ్యశ్చ కింయోనిగుణశ్చ బస్తిః||4|| నిరూహకల్పః ప్రణిధానమాత్రా స్నేహస్య కా వా శయనే విధిః కః| కే బస్తయః కేషు హితా ఇతీదం శ్రుత్వోత్తరం ప్రాహ వచో మహర్షిః||5||
View original
कृतक्षणं शैलवरस्य रम्ये स्थितं धनेशायतनस्य पार्श्वे| महर्षिसङ्घैर्वृतमग्निवेशः पुनर्वसुं प्राञ्जलिरन्वपृच्छत्||३|| बस्तिर्नरेभ्यः किमपेक्ष्य दत्तः स्यात् सिद्धिमान् किम्मयमस्य नेत्रम्| कीदृक्प्रमाणाकृति किङ्गुणं च केभ्यश्च किंयोनिगुणश्च बस्तिः||४|| निरूहकल्पः प्रणिधानमात्रा स्नेहस्य का वा शयने विधिः कः| के बस्तयः केषु हिता इतीदं श्रुत्वोत्तरं प्राह वचो महर्षिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
సమీక్ష్య దోషౌషధదేశకాలసాత్మ్యాగ్నిసత్త్వాదివయోబలాని| బస్తిః ప్రయుక్తో నియతం గుణాయ స్యాత్ సర్వకర్మాణి చ సిద్ధిమంతి||6||
View original
समीक्ष्य दोषौषधदेशकालसात्म्याग्निसत्त्वादिवयोबलानि| बस्तिः प्रयुक्तो नियतं गुणाय स्यात् सर्वकर्माणि च सिद्धिमन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
సువర్ణరూప్యత్రపుతామ్రరీతికాంస్యాస్థిశస్త్రద్రుమవేణుదంతైః | నలైర్విషాణైర్మణిభిశ్చ తైస్తైర్నేత్రాణి కార్యాణి సు(త్రి)కర్ణికాని ||7||
View original
सुवर्णरूप्यत्रपुताम्ररीतिकांस्यास्थिशस्त्रद्रुमवेणुदन्तैः | नलैर्विषाणैर्मणिभिश्च तैस्तैर्नेत्राणि कार्याणि सु(त्रि)कर्णिकानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
షడ్ద్వాదశాష్టాంగులసమ్మితాని షడ్వింశతిద్వాదశవర్షజానాం| స్యుర్ముద్గకర్కంధుసతీనవాహిచ్ఛిద్రాణి వర్త్యాఽపిహితాని చైవ||8|| యథావయోఽంగుష్ఠకనిష్ఠికాభ్యాం మూలాగ్రయోః స్యుః పరిణాహవంతి| ఋజూని గోపుచ్ఛసమాకృతీని శ్లక్ష్ణాని చ స్యుర్గుడికాముఖాని||9|| స్యాత్ కర్ణికైకాఽగ్రచతుర్థభాగే మూలాశ్రితే బస్తినిబంధనే ద్వే|10|
View original
षड्द्वादशाष्टाङ्गुलसम्मितानि षड्विंशतिद्वादशवर्षजानाम्| स्युर्मुद्गकर्कन्धुसतीनवाहिच्छिद्राणि वर्त्याऽपिहितानि चैव||८|| यथावयोऽङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां मूलाग्रयोः स्युः परिणाहवन्ति| ऋजूनि गोपुच्छसमाकृतीनि श्लक्ष्णानि च स्युर्गुडिकामुखानि||९|| स्यात् कर्णिकैकाऽग्रचतुर्थभागे मूलाश्रिते बस्तिनिबन्धने द्वे|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
జారద్గవో మాహిషహారిణౌ వా స్యాచ్ఛౌకరో బస్తిరజస్య వాఽపి||10|| దృఢస్తనుర్నష్టసిరో విగంధః కషాయరక్తః సుమృదుః సుశుద్ధః | నృణాం వయో వీక్ష్య యథానురూపం నేత్రేషు యోజ్యస్తు సుబద్ధసూత్రః||11||
View original
जारद्गवो माहिषहारिणौ वा स्याच्छौकरो बस्तिरजस्य वाऽपि||१०|| दृढस्तनुर्नष्टसिरो विगन्धः कषायरक्तः सुमृदुः सुशुद्धः | नृणां वयो वीक्ष्य यथानुरूपं नेत्रेषु योज्यस्तु सुबद्धसूत्रः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
బస్తేరలాభే ప్లవజో గలో వా స్యాదంకపాదః సుఘనః పటో వా|12|
View original
बस्तेरलाभे प्लवजो गलो वा स्यादङ्कपादः सुघनः पटो वा|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
ఆస్థాపనార్హం పురుషం విధిజ్ఞః సమీక్ష్య పుణ్యేఽహని శుక్లపక్షే||12|| ప్రశస్తనక్షత్రముహూర్తయోగే జీర్ణాన్నమేకాగ్రముపక్రమేత |13|
View original
आस्थापनार्हं पुरुषं विधिज्ञः समीक्ष्य पुण्येऽहनि शुक्लपक्षे||१२|| प्रशस्तनक्षत्रमुहूर्तयोगे जीर्णान्नमेकाग्रमुपक्रमेत |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-19) · Śloka 20
బలాం గుడూచీం త్రిఫలాం సరాస్నాం ద్వే పంచమూలే చ పలోన్మితాని||13|| అష్టౌ ఫలాన్యర్ధతులాం చ మాంసాచ్ఛాగాత్ పచేదప్సు చతుర్థశేషం| పూతం యవానీఫలబిల్వకుష్ఠవచాశతాహ్వాఘనపిప్పలీనాం||14|| కల్కైర్గుడక్షౌద్రఘృతైః సతైలైర్యుతం సుఖోష్ణైస్తు పిచుప్రమాణైః| గుడాత్ పలం ద్విప్రసృతాం తు మాత్రాం స్నేహస్య యుక్త్యా మధు సైంధవం చ||15|| ప్రక్షిప్య బస్తౌ మథితం ఖజేన సుబద్ధముచ్ఛ్వాస్య చ నిర్వలీకం| అంగుష్ఠమధ్యేన ముఖం పిధాయ నేత్రాగ్రసంస్థామపనీయ వర్తిం||16|| తైలాక్తగాత్రం కృతమూత్రవిట్కం నాతిక్షుధార్తం శయనే మనుష్యం| సమేఽథవేషన్నతశీర్షకే వా నాత్యుచ్ఛ్రితే స్వాస్తరణోపపన్నే||17|| సవ్యేన పార్శ్వేన సుఖం శయానం కృత్వర్జుదేహం స్వభుజోపధానం| సంకోచ్య సవ్యేతరదస్య సక్థి వామం ప్రసార్య ప్రణయేత్తతస్తం||18|| స్నిగ్ధే గుదే నేత్రచతుర్థభాగం స్నిగ్ధం శనైరృజ్వన పృష్ఠవంశం| అకంపనావేపనలాఘవాదీన్ పాణ్యోర్గుణాంశ్చాపి విదర్శయంస్తం ||19|| ప్రపీడ్య చైకగ్రహణేన దత్తం నేత్రం శనైరేవ తతోఽపకర్షేత్|20|
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्वे पञ्चमूले च पलोन्मितानि||१३|| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्| पूतं यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्||१४|| कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर्युतं सुखोष्णैस्तु पिचुप्रमाणैः| गुडात् पलं द्विप्रसृतां तु मात्रां स्नेहस्य युक्त्या मधु सैन्धवं च||१५|| प्रक्षिप्य बस्तौ मथितं खजेन सुबद्धमुच्छ्वास्य च निर्वलीकम्| अङ्गुष्ठमध्येन मुखं पिधाय नेत्राग्रसंस्थामपनीय वर्तिम्||१६|| तैलाक्तगात्रं कृतमूत्रविट्कं नातिक्षुधार्तं शयने मनुष्यम्| समेऽथवेषन्नतशीर्षके वा नात्युच्छ्रिते स्वास्तरणोपपन्ने||१७|| सव्येन पार्श्वेन सुखं शयानं कृत्वर्जुदेहं स्वभुजोपधानम्| सङ्कोच्य सव्येतरदस्य सक्थि वामं प्रसार्य प्रणयेत्ततस्तम्||१८|| स्निग्धे गुदे नेत्रचतुर्थभागं स्निग्धं शनैरृज्वन पृष्ठवंशम्| अकम्पनावेपनलाघवादीन् पाण्योर्गुणांश्चापि विदर्शयंस्तम् ||१९|| प्रपीड्य चैकग्रहणेन दत्तं नेत्रं शनैरेव ततोऽपकर्षेत्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (20-22) · Śloka 23
తిర్యక్ ప్రణీతే తు న యాతి ధారా గుదే వ్రణః స్యాచ్చలితే తు నేత్రే||20|| దత్తః శనైర్నాశయమేతి బస్తిః కంఠం ప్రధావత్యతిపీడితశ్చ| శీతస్త్వతిస్తంభకరో విదాహం మూర్చ్ఛాం చ కుర్యాదతిమాత్రముష్ణః||21|| స్నిగ్ధోఽతిజాడ్యం పవనం తు రూక్షస్తన్వల్పమాత్రాలవణస్త్వయోగం| కరోతి మాత్రాభ్యధికోఽతియోగం క్షామం తు సాంద్రః సుచిరేణ చైతి||22|| దాహాతిసారౌ లవణోఽతి కుర్యాత్తస్మాత్ సుయుక్తం సమమేవ దద్యాత్|23|
View original
तिर्यक् प्रणीते तु न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते तु नेत्रे||२०|| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावत्यतिपीडितश्च| शीतस्त्वतिस्तम्भकरो विदाहं मूर्च्छां च कुर्यादतिमात्रमुष्णः||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनं तु रूक्षस्तन्वल्पमात्रालवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षामं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति||२२|| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात्तस्मात् सुयुक्तं सममेव दद्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23) · Śloka 24
పూర్వం హి దద్యాన్మధు సైంధవం తు స్నేహం వినిర్మథ్యం తతోఽను కల్కం||23|| విమథ్య సంయోజ్య పునర్ద్రవైస్తం బస్తౌ నిదధ్యాన్మథితం ఖజేన|24|
View original
पूर्वं हि दद्यान्मधु सैन्धवं तु स्नेहं विनिर्मथ्यं ततोऽनु कल्कम्||२३|| विमथ्य संयोज्य पुनर्द्रवैस्तं बस्तौ निदध्यान्मथितं खजेन|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (24) · Śloka 25
వామాశ్రయే హి గ్రహణీగుదే చ తత్ పార్శ్వసంస్థస్య సుఖోపలబ్ధిః||24|| లీయంత ఏవం వలయశ్చ తస్మాత్ సవ్యం శయానోఽర్హతి బస్తిదానం|25|
View original
वामाश्रये हि ग्रहणीगुदे च तत् पार्श्वसंस्थस्य सुखोपलब्धिः||२४|| लीयन्त एवं वलयश्च तस्मात् सव्यं शयानोऽर्हति बस्तिदानम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (25) · Śloka 26
విడ్వాతవేగో యది చార్ధదత్తే నిష్కృష్య ముక్తే ప్రణయేదశేషం ||25|| ఉత్తానదేహశ్చ కృతోపధానః స్యాద్వీర్యమాప్నోతి తథాఽస్య దేహం |26|
View original
विड्वातवेगो यदि चार्धदत्ते निष्कृष्य मुक्ते प्रणयेदशेषम् ||२५|| उत्तानदेहश्च कृतोपधानः स्याद्वीर्यमाप्नोति तथाऽस्य देहम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (26) · Śloka 26
ఏకోఽపకర్షత్యనిలం స్వమార్గాత్ పిత్తం ద్వితీయస్తు కఫం తృతీయః||26||
View original
एकोऽपकर्षत्यनिलं स्वमार्गात् पित्तं द्वितीयस्तु कफं तृतीयः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (27-29) · Śloka 30
ప్రత్యాగతే కోష్ణజలావసిక్తః శాల్యన్నమద్యాత్తనునా రసేన| జీర్ణే తు సాయం లఘు చాల్పమాత్రం భుక్తోఽనువాస్యః పరిబృంహణార్థం||27|| నిరూహపాదాంశసమేన తైలేనామ్లానిలఘ్నౌషధసాధితేన| దత్త్వా స్ఫిచౌ పాణితలేన హన్యాత్ స్నేహస్య శీఘ్రాగమరక్షణార్థం||28|| ఈషచ్చ పాదాంగులియుగ్మమాంఛేదుత్తానదేహస్య తలౌ ప్రమృజ్యాత్| స్నేహేన పార్ష్ణ్యంగులిపిండికాశ్చ యే చాస్య గాత్రావయవా రుగార్తాః||29|| తాంశ్చావమద్గీత సుఖం తతశ్చ నిద్రాముపాసీత కృతోపధానః|30|
View original
प्रत्यागते कोष्णजलावसिक्तः शाल्यन्नमद्यात्तनुना रसेन| जीर्णे तु सायं लघु चाल्पमात्रं भुक्तोऽनुवास्यः परिबृंहणार्थम्||२७|| निरूहपादांशसमेन तैलेनाम्लानिलघ्नौषधसाधितेन| दत्त्वा स्फिचौ पाणितलेन हन्यात् स्नेहस्य शीघ्रागमरक्षणार्थम्||२८|| ईषच्च पादाङ्गुलियुग्ममाञ्छेदुत्तानदेहस्य तलौ प्रमृज्यात्| स्नेहेन पार्ष्ण्यङ्गुलिपिण्डिकाश्च ये चास्य गात्रावयवा रुगार्ताः||२९|| तांश्चावमद्गीत सुखं ततश्च निद्रामुपासीत कृतोपधानः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
భాగాః కషాయస్య తు పంచ, పిత్తే స్నేహస్య షష్ఠః ప్రకృతౌ స్థితే చ||30|| వాతే వివృద్ధే తు చతుర్థభాగో, మాత్రా నిరూహేషు కఫేఽష్టభాగః|31|
View original
भागाः कषायस्य तु पञ्च, पित्ते स्नेहस्य षष्ठः प्रकृतौ स्थिते च||३०|| वाते विवृद्धे तु चतुर्थभागो, मात्रा निरूहेषु कफेऽष्टभागः|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (31-32) · Śloka 33
నిరూహమాత్రా ప్రసృతార్ధమాద్యే వర్షే తతోఽర్ధప్రసృతాభివృద్ధిః||31|| ఆద్వాదశాత్ స్యాత్ ప్రసృతాభివృద్ధిరష్టాదశాద్ ద్వాదశతః పరం స్యుః| ఆసప్తతేస్తద్విహితం ప్రమాణమతః పరం షోడశవద్విధేయం||32|| నిరూహమాత్రా ప్రసృతప్రమాణా బాలే చ వృద్ధే చ మృదుర్విశేషః|33|
View original
निरूहमात्रा प्रसृतार्धमाद्ये वर्षे ततोऽर्धप्रसृताभिवृद्धिः||३१|| आद्वादशात् स्यात् प्रसृताभिवृद्धिरष्टादशाद् द्वादशतः परं स्युः| आसप्ततेस्तद्विहितं प्रमाणमतः परं षोडशवद्विधेयम्||३२|| निरूहमात्रा प्रसृतप्रमाणा बाले च वृद्धे च मृदुर्विशेषः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 34
నాత్యుచ్ఛ్రితం నాప్యతినీచపాదం సపాదపీఠం శయనం ప్రశస్తం||33|| ప్రధానమృద్వాస్తరణోపపన్నం ప్రాక్శీర్షకం శుక్లపటోత్తరీయం|34|
View original
नात्युच्छ्रितं नाप्यतिनीचपादं सपादपीठं शयनं प्रशस्तम्||३३|| प्रधानमृद्वास्तरणोपपन्नं प्राक्शीर्षकं शुक्लपटोत्तरीयम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
భోజ్యం పునర్వ్యాధిమవేక్ష్య తద్వత్ ప్రకల్పయేద్యూషపయోరసాద్యైః||34|| సర్వేషు విద్యాద్విధిమేతమాద్యం వక్ష్యామి బస్తీనత ఉత్తరీయాన్|35|
View original
भोज्यं पुनर्व्याधिमवेक्ष्य तद्वत् प्रकल्पयेद्यूषपयोरसाद्यैः||३४|| सर्वेषु विद्याद्विधिमेतमाद्यं वक्ष्यामि बस्तीनत उत्तरीयान्|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (35-45) · Śloka 45
ద్విపంచమూలస్య రసోఽమ్లయుక్తః సచ్ఛాగమాంసస్య సపూర్వపేష్యః||35|| త్రిస్నేహయుక్తః ప్రవరో నిరూహః సర్వానిలవ్యాధిహరః ప్రదిష్టః| స్థిరాదివర్గస్య బలాపటోలత్రాయంతికైరండయవైర్యుతస్య||36|| ప్రస్థో రసాచ్ఛాగరసార్ధయుక్తః సాధ్యః పునః ప్రస్థసమస్తు యావత్| ప్రియంగుకృష్ణాఘనకల్కయుక్తః సతైలసర్పిర్మధుసైంధవశ్చ||37|| స్యాద్దీపనో మాంసబలప్రదశ్చ చక్షుర్బలం చాపి దదాతి బస్తిః | ఏరండమూలం త్రిపలం పలాశా హ్రస్వాని మూలాని చ యాని పంచ||38|| రాస్నాశ్వగంధాతిబలాగుడూచీ పునర్నవారగ్వధదేవదారు| భాగాః పలాంశా మదనాష్టయుక్తా జలద్వికంసే క్వథితేఽష్టశేషే||39|| పేష్యాః శతాహ్వా హపుషా ప్రియంగుః సపిప్పలీకం మధుకం బలా చ| రసాంజనం వత్సకబీజముస్తం భాగాక్షమాత్రం లవణాంశయుక్తం||40|| సమాక్షికస్తైలయుతః సమూత్రో బస్తిర్నృణాం దీపనలేఖనీయః| జంఘోరుపాదత్రికపృష్ఠశూలం కఫావృతిం మారుతనిగ్రహం చ||41|| విణ్మూత్రవాతగ్రహణం సశూలమాధ్మానతామశ్మరిశర్కరే చ| ఆనాహమర్శోగ్రహణీప్రదోషానేరండబస్తిః శమయేత్ ప్రయుక్తః||42|| చతుష్పలే తైలఘృతస్య భృష్టాచ్ఛాగాచ్ఛతార్ధో దధిదాడిమామ్లః| రసః సపేష్యో బలమాంసవర్ణరేతోగ్నిదశ్చాంధ్యశిరోర్తిశస్తః ||43|| జలద్వికంసేఽష్టపలం పలాశాత్ పక్త్వా రసోఽర్ధాఢకమాత్రశేషః| కల్కైర్వచామాగధికాపలాభ్యాం యుక్తః శతాహ్వాద్విపలేన చాపి||44|| ససైంధవః క్షౌద్రయుతః సతైలో దేయో నిరూహో బలవర్ణకారీ| ఆనాహపార్శ్వామయయోనిదోషాన్ గుల్మానుదావర్తరుజం చ హన్యాత్||45||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः||३५|| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः| स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमस्तु यावत्| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च||३७|| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चापि ददाति बस्तिः | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| रास्नाश्वगन्धातिबलागुडूची पुनर्नवारग्वधदेवदारु| भागाः पलांशा मदनाष्टयुक्ता जलद्विकंसे क्वथितेऽष्टशेषे||३९|| पेष्याः शताह्वा हपुषा प्रियङ्गुः सपिप्पलीकं मधुकं बला च| रसाञ्जनं वत्सकबीजमुस्तं भागाक्षमात्रं लवणांशयुक्तम्||४०|| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्नृणां दीपनलेखनीयः| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठशूलं कफावृतिं मारुतनिग्रहं च||४१|| विण्मूत्रवातग्रहणं सशूलमाध्मानतामश्मरिशर्करे च| आनाहमर्शोग्रहणीप्रदोषानेरण्डबस्तिः शमयेत् प्रयुक्तः||४२|| चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टाच्छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः| रसः सपेष्यो बलमांसवर्णरेतोग्निदश्चान्ध्यशिरोर्तिशस्तः ||४३|| जलद्विकंसेऽष्टपलं पलाशात् पक्त्वा रसोऽर्धाढकमात्रशेषः| कल्कैर्वचामागधिकापलाभ्यां युक्तः शताह्वाद्विपलेन चापि||४४|| ससैन्धवः क्षौद्रयुतः सतैलो देयो निरूहो बलवर्णकारी| आनाहपार्श्वामययोनिदोषान् गुल्मानुदावर्तरुजं च हन्यात्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (46-55) · Śloka 55
యష్ట్యాహ్వయస్యాష్టపలేన సిద్ధం పయః శతాహ్వాఫలపిప్పలీభిః| యుక్తం ససర్పిర్మధు వాతరక్తవైస్వర్యవీసర్పహితో నిరూహః||46|| యష్ట్యాహ్వలోధ్రాభయచందనైశ్చ శృతం పయోఽగ్ర్యం కమలోత్పలైశ్చ| సశర్కరం క్షౌద్రయుతం సుశీతం పిత్తామయాన్ హంతి సజీవనీయం||47|| ద్వికార్షికాశ్చందనపద్మకర్ధియష్ట్యాహ్వరాస్నావృషసారివాశ్చ| సలోధ్రమంజిష్ఠమథాప్యనంతాబలాస్థిరాదితృణపంచమూలం ||48|| తోయే సముత్క్వాథ్య రసేన తేన శృతం పయోఽర్ధాఢకమంబుహీనం| జీవంతిమేదర్ధిశతావరీభిర్వీరాద్వికాకోలికశేరుకాభిః||49|| సితోపలాజీవకపద్మరేణు ప్రపౌండరీకైః కమలోత్పలైశ్చ| లోధ్రాత్మగుప్తామధుకైర్విదారీముంజాతకైః కేశరచందనైశ్చ||50|| పిష్టైర్ఘృతక్షౌద్రయుతైర్నిరూహం ససైంధవం శీతలమేవ దద్యాత్| ప్రత్యాగతే ధన్వరసేన శాలీన్ క్షీరేణ వాఽద్యాత్ పరిషిక్తగాత్రః||51|| దాహాతిసారప్రదరాస్రపిత్తహృత్పాండురోగాన్ విషమజ్వరం చ| సగుల్మమూత్రగ్రహకామలాదీన్ సర్వామయాన్ పిత్తకృతాన్నిహంతి||52|| ద్రాక్షాదికాశ్మర్యమధూకసేవ్యైః ససారివాచందనశీతపాక్యైః| పయః శృతం శ్రావణిముద్గపర్ణీతుగాత్మగుప్తామధుయష్టికల్కైః||53|| గోధూమచూర్ణైశ్చ తథాఽక్షమాత్రైః సక్షౌద్రసర్పిర్మధుయష్టితైలైః| పథ్యావిదారీక్షురసైర్గుడేన బస్తిం యుతం పిత్తహరం విదధ్యాత్||54|| హృన్నాభిపార్శ్వోత్తమదేహదాహే దాహేఽంతరస్థే చ సకృచ్ఛ్రమూత్రే| క్షీణే క్షతే రేతసి చాపి నష్టే పైత్తేఽతిసారే చ నృణాం ప్రశస్తః||55||
View original
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (56-64) · Śloka 64
కోషాతకారగ్వధదేవదారుశారంగేష్టమూర్వాకుటజార్కపాఠాః | పక్త్వా కులత్థాన్ బృహతీం చ తోయే రసస్య తస్య ప్రసృతా దశ స్యుః||56|| తాన్ సర్షపైలామదనైః సకుష్ఠైరక్షప్రమాణైః ప్రసృతైశ్చ యుక్తాన్| ఫలాహ్వతైలస్య సమాక్షికస్య క్షారస్య తైలస్య చ సార్షపస్య||57|| దద్యాన్నిరూహం కఫరోగిణే జ్ఞో మందాగ్నయే చాప్యశనద్విషే చ| పటోలపథ్యామరదారుభిర్వా సపిప్పలీకైః క్వథితైర్జలేఽగ్నౌ||58|| ద్విపంచమూలే త్రిఫలాం సబిల్వాం ఫలాని గోమూత్రయుతః కషాయః| కలింగపాఠాఫలముస్తకల్కః ససైంధవః క్షారయుతః సతైలః||59|| నిరూహముఖ్యః కఫజాన్ వికారాన్ సపాండురోగాలసకామదోషాన్| హన్యాత్తథా మారుతమూత్రసంగం బస్తేస్తథాఽఽటోపమథాపి ఘోరం||60|| రాస్నామృతైరండవిడంగదార్వీసప్తచ్ఛదోశీరసురాహ్వనింబైః| శంపాకభూనింబపటోలపాఠాతిక్తాఖుపర్ణీదశమూలముస్తైః||61|| త్రాయంతికాశిగ్రుఫలత్రికైశ్చ క్వాథః సపిండీతకతోయమూత్రః| యష్ట్యాహ్వకృష్ణాఫలినీశతాహ్వారసాంజనశ్వేతవచావిడంగైః||62|| కలింగపాఠాంబుదసైంధవైశ్చ కల్కైః ససర్పిర్మధుతైలమిశ్రః| అయం నిరూహః క్రిమికుష్ఠమేహబ్రధ్నోదరాజీర్ణకఫాతురేభ్యః||63|| రూక్షౌషధైరప్యపతర్పితేభ్య ఏతేషు రోగేష్వపి సత్సు దత్తః| నిహత్య వాతం జ్వలనం ప్రదీప్య విజిత్య రోగాంశ్చ బలం కరోతి||64||
View original
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| दद्यान्निरूहं कफरोगिणे ज्ञो मन्दाग्नये चाप्यशनद्विषे च| पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| रास्नामृतैरण्डविडङ्गदार्वीसप्तच्छदोशीरसुराह्वनिम्बैः| शम्पाकभूनिम्बपटोलपाठातिक्ताखुपर्णीदशमूलमुस्तैः||६१|| त्रायन्तिकाशिग्रुफलत्रिकैश्च क्वाथः सपिण्डीतकतोयमूत्रः| यष्ट्याह्वकृष्णाफलिनीशताह्वारसाञ्जनश्वेतवचाविडङ्गैः||६२|| कलिङ्गपाठाम्बुदसैन्धवैश्च कल्कैः ससर्पिर्मधुतैलमिश्रः| अयं निरूहः क्रिमिकुष्ठमेहब्रध्नोदराजीर्णकफातुरेभ्यः||६३|| रूक्षौषधैरप्यपतर्पितेभ्य एतेषु रोगेष्वपि सत्सु दत्तः| निहत्य वातं ज्वलनं प्रदीप्य विजित्य रोगांश्च बलं करोति||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (65-68) · Śloka 68
పునర్నవైరండవృషాశ్మభేదవృశ్చీరభూతీకబలాపలాశాః | ద్విపంచమూలం చ పలాంశికాని క్షుణ్ణాని ధౌతాని ఫలాని చాష్టౌ||65|| బిల్వం యవాన్ కోలకులత్థధాన్యఫలాని చైవ ప్రసృతోన్మితాని| పయోజలద్వ్యాఢకవచ్ఛృతం తత్ క్షీరావశేషం సితవస్త్రపూతం||66|| వచాశతాహ్వామరదారుకుష్ఠయష్ట్యాహ్వసిద్ధార్థకపిప్పలీనాం | కల్కైర్యవాన్యా మదనైశ్చ యుక్తం నాత్యుష్ణశీతం గుడసైంధవాక్తం||67|| క్షౌద్రస్య తైలస్య చ సర్పిషశ్చ తథైవ యుక్తం ప్రసృతైస్త్రిభిశ్చ | దద్యాన్నిరూహం విధినా వివిజ్ఞః స సర్వసంసర్గకృతామయఘ్నః||68||
View original
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीरभूतीकबलापलाशाः | द्विपञ्चमूलं च पलांशिकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ||६५|| बिल्वं यवान् कोलकुलत्थधान्यफलानि चैव प्रसृतोन्मितानि| पयोजलद्व्याढकवच्छृतं तत् क्षीरावशेषं सितवस्त्रपूतम्||६६|| वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम् | कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्||६७|| क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च तथैव युक्तं प्रसृतैस्त्रिभिश्च | दद्यान्निरूहं विधिना विविज्ञः स सर्वसंसर्गकृतामयघ्नः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (69) · Śloka 69
స్నిగ్ధోష్ణ ఏకః పవనే సమాంసో ద్వౌ స్వాదుశీతౌ పయసా చ పిత్తే| త్రయః సమూత్రాః కటుకోష్ణతీక్ష్ణాః కఫే నిరూహా న పరం విధేయాః||69||
View original
स्निग्धोष्ण एकः पवने समांसो द्वौ स्वादुशीतौ पयसा च पित्ते| त्रयः समूत्राः कटुकोष्णतीक्ष्णाः कफे निरूहा न परं विधेयाः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (70-71) · Śloka 71
రసేన వాతే ప్రతిభోజనం స్యాత్ క్షీరేణ పిత్తే తు కఫే చ యూషైః| తథాఽనువాస్యేషు చ బిల్వతైలం స్యాజ్జీవనీయం ఫలసాధితం చ||70|| ఇతీదముక్తం నిఖిలం యథావద్బస్తిప్రదానస్య విధానమగ్ర్యం| యోఽధీత్య విద్వానిహ బస్తికర్మ కరోతి లోకే లభతే స సిద్ధిం||71||
View original
रसेन वाते प्रतिभोजनं स्यात् क्षीरेण पित्ते तु कफे च यूषैः| तथाऽनुवास्येषु च बिल्वतैलं स्याज्जीवनीयं फलसाधितं च||७०|| इतीदमुक्तं निखिलं यथावद्बस्तिप्रदानस्य विधानमग्र्यम्| योऽधीत्य विद्वानिह बस्तिकर्म करोति लोके लभते स सिद्धिम्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే సిద్ధిస్థానే బస్తిసూత్రీయసిద్ధిర్నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसूत्रीयसिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon