Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō bastisūtrīyāṁ siddhiṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातो बस्तिसूत्रीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
3. bastisūtrīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
kr̥takṣaṇaṁ śailavarasya ramyē sthitaṁ dhanēśāyatanasya pārśvē| maharṣisaṅghairvr̥tamagnivēśaḥ punarvasuṁ prāñjaliranvapr̥cchat||3|| bastirnarēbhyaḥ kimapēkṣya dattaḥ syāt siddhimān kimmayamasya nētram| kīdr̥kpramāṇākr̥ti kiṅguṇaṁ ca kēbhyaśca kiṁyōniguṇaśca bastiḥ||4|| nirūhakalpaḥ praṇidhānamātrā snēhasya kā vā śayanē vidhiḥ kaḥ| kē bastayaḥ kēṣu hitā itīdaṁ śrutvōttaraṁ prāha vacō maharṣiḥ||5||
View original
कृतक्षणं शैलवरस्य रम्ये स्थितं धनेशायतनस्य पार्श्वे| महर्षिसङ्घैर्वृतमग्निवेशः पुनर्वसुं प्राञ्जलिरन्वपृच्छत्||३|| बस्तिर्नरेभ्यः किमपेक्ष्य दत्तः स्यात् सिद्धिमान् किम्मयमस्य नेत्रम्| कीदृक्प्रमाणाकृति किङ्गुणं च केभ्यश्च किंयोनिगुणश्च बस्तिः||४|| निरूहकल्पः प्रणिधानमात्रा स्नेहस्य का वा शयने विधिः कः| के बस्तयः केषु हिता इतीदं श्रुत्वोत्तरं प्राह वचो महर्षिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
samīkṣya dōṣauṣadhadēśakālasātmyāgnisattvādivayōbalāni| bastiḥ prayuktō niyataṁ guṇāya syāt sarvakarmāṇi ca siddhimanti||6||
View original
समीक्ष्य दोषौषधदेशकालसात्म्याग्निसत्त्वादिवयोबलानि| बस्तिः प्रयुक्तो नियतं गुणाय स्यात् सर्वकर्माणि च सिद्धिमन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
suvarṇarūpyatraputāmrarītikāṁsyāsthiśastradrumavēṇudantaiḥ | nalairviṣāṇairmaṇibhiśca taistairnētrāṇi kāryāṇi su(tri)karṇikāni ||7||
View original
सुवर्णरूप्यत्रपुताम्ररीतिकांस्यास्थिशस्त्रद्रुमवेणुदन्तैः | नलैर्विषाणैर्मणिभिश्च तैस्तैर्नेत्राणि कार्याणि सु(त्रि)कर्णिकानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
ṣaḍdvādaśāṣṭāṅgulasammitāni ṣaḍviṁśatidvādaśavarṣajānām| syurmudgakarkandhusatīnavāhicchidrāṇi vartyā'pihitāni caiva||8|| yathāvayō'ṅguṣṭhakaniṣṭhikābhyāṁ mūlāgrayōḥ syuḥ pariṇāhavanti| r̥jūni gōpucchasamākr̥tīni ślakṣṇāni ca syurguḍikāmukhāni||9|| syāt karṇikaikā'gracaturthabhāgē mūlāśritē bastinibandhanē dvē|10|
View original
षड्द्वादशाष्टाङ्गुलसम्मितानि षड्विंशतिद्वादशवर्षजानाम्| स्युर्मुद्गकर्कन्धुसतीनवाहिच्छिद्राणि वर्त्याऽपिहितानि चैव||८|| यथावयोऽङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां मूलाग्रयोः स्युः परिणाहवन्ति| ऋजूनि गोपुच्छसमाकृतीनि श्लक्ष्णानि च स्युर्गुडिकामुखानि||९|| स्यात् कर्णिकैकाऽग्रचतुर्थभागे मूलाश्रिते बस्तिनिबन्धने द्वे|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
jāradgavō māhiṣahāriṇau vā syācchaukarō bastirajasya vā'pi||10|| dr̥ḍhastanurnaṣṭasirō vigandhaḥ kaṣāyaraktaḥ sumr̥duḥ suśuddhaḥ | nr̥ṇāṁ vayō vīkṣya yathānurūpaṁ nētrēṣu yōjyastu subaddhasūtraḥ||11||
View original
जारद्गवो माहिषहारिणौ वा स्याच्छौकरो बस्तिरजस्य वाऽपि||१०|| दृढस्तनुर्नष्टसिरो विगन्धः कषायरक्तः सुमृदुः सुशुद्धः | नृणां वयो वीक्ष्य यथानुरूपं नेत्रेषु योज्यस्तु सुबद्धसूत्रः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
bastēralābhē plavajō galō vā syādaṅkapādaḥ sughanaḥ paṭō vā|12|
View original
बस्तेरलाभे प्लवजो गलो वा स्यादङ्कपादः सुघनः पटो वा|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
āsthāpanārhaṁ puruṣaṁ vidhijñaḥ samīkṣya puṇyē'hani śuklapakṣē||12|| praśastanakṣatramuhūrtayōgē jīrṇānnamēkāgramupakramēta |13|
View original
आस्थापनार्हं पुरुषं विधिज्ञः समीक्ष्य पुण्येऽहनि शुक्लपक्षे||१२|| प्रशस्तनक्षत्रमुहूर्तयोगे जीर्णान्नमेकाग्रमुपक्रमेत |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-19) · Śloka 20
balāṁ guḍūcīṁ triphalāṁ sarāsnāṁ dvē pañcamūlē ca palōnmitāni||13|| aṣṭau phalānyardhatulāṁ ca māṁsācchāgāt pacēdapsu caturthaśēṣam| pūtaṁ yavānīphalabilvakuṣṭhavacāśatāhvāghanapippalīnām||14|| kalkairguḍakṣaudraghr̥taiḥ satailairyutaṁ sukhōṣṇaistu picupramāṇaiḥ| guḍāt palaṁ dviprasr̥tāṁ tu mātrāṁ snēhasya yuktyā madhu saindhavaṁ ca||15|| prakṣipya bastau mathitaṁ khajēna subaddhamucchvāsya ca nirvalīkam| aṅguṣṭhamadhyēna mukhaṁ pidhāya nētrāgrasaṁsthāmapanīya vartim||16|| tailāktagātraṁ kr̥tamūtraviṭkaṁ nātikṣudhārtaṁ śayanē manuṣyam| samē'thavēṣannataśīrṣakē vā nātyucchritē svāstaraṇōpapannē||17|| savyēna pārśvēna sukhaṁ śayānaṁ kr̥tvarjudēhaṁ svabhujōpadhānam| saṅkōcya savyētaradasya sakthi vāmaṁ prasārya praṇayēttatastam||18|| snigdhē gudē nētracaturthabhāgaṁ snigdhaṁ śanaiṟujvana pr̥ṣṭhavaṁśam| akampanāvēpanalāghavādīn pāṇyōrguṇāṁścāpi vidarśayaṁstam ||19|| prapīḍya caikagrahaṇēna dattaṁ nētraṁ śanairēva tatō'pakarṣēt|20|
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्वे पञ्चमूले च पलोन्मितानि||१३|| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्| पूतं यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्||१४|| कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर्युतं सुखोष्णैस्तु पिचुप्रमाणैः| गुडात् पलं द्विप्रसृतां तु मात्रां स्नेहस्य युक्त्या मधु सैन्धवं च||१५|| प्रक्षिप्य बस्तौ मथितं खजेन सुबद्धमुच्छ्वास्य च निर्वलीकम्| अङ्गुष्ठमध्येन मुखं पिधाय नेत्राग्रसंस्थामपनीय वर्तिम्||१६|| तैलाक्तगात्रं कृतमूत्रविट्कं नातिक्षुधार्तं शयने मनुष्यम्| समेऽथवेषन्नतशीर्षके वा नात्युच्छ्रिते स्वास्तरणोपपन्ने||१७|| सव्येन पार्श्वेन सुखं शयानं कृत्वर्जुदेहं स्वभुजोपधानम्| सङ्कोच्य सव्येतरदस्य सक्थि वामं प्रसार्य प्रणयेत्ततस्तम्||१८|| स्निग्धे गुदे नेत्रचतुर्थभागं स्निग्धं शनैरृज्वन पृष्ठवंशम्| अकम्पनावेपनलाघवादीन् पाण्योर्गुणांश्चापि विदर्शयंस्तम् ||१९|| प्रपीड्य चैकग्रहणेन दत्तं नेत्रं शनैरेव ततोऽपकर्षेत्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (20-22) · Śloka 23
tiryak praṇītē tu na yāti dhārā gudē vraṇaḥ syāccalitē tu nētrē||20|| dattaḥ śanairnāśayamēti bastiḥ kaṇṭhaṁ pradhāvatyatipīḍitaśca| śītastvatistambhakarō vidāhaṁ mūrcchāṁ ca kuryādatimātramuṣṇaḥ||21|| snigdhō'tijāḍyaṁ pavanaṁ tu rūkṣastanvalpamātrālavaṇastvayōgam| karōti mātrābhyadhikō'tiyōgaṁ kṣāmaṁ tu sāndraḥ sucirēṇa caiti||22|| dāhātisārau lavaṇō'ti kuryāttasmāt suyuktaṁ samamēva dadyāt|23|
View original
तिर्यक् प्रणीते तु न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते तु नेत्रे||२०|| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावत्यतिपीडितश्च| शीतस्त्वतिस्तम्भकरो विदाहं मूर्च्छां च कुर्यादतिमात्रमुष्णः||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनं तु रूक्षस्तन्वल्पमात्रालवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षामं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति||२२|| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात्तस्मात् सुयुक्तं सममेव दद्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23) · Śloka 24
pūrvaṁ hi dadyānmadhu saindhavaṁ tu snēhaṁ vinirmathyaṁ tatō'nu kalkam||23|| vimathya saṁyōjya punardravaistaṁ bastau nidadhyānmathitaṁ khajēna|24|
View original
पूर्वं हि दद्यान्मधु सैन्धवं तु स्नेहं विनिर्मथ्यं ततोऽनु कल्कम्||२३|| विमथ्य संयोज्य पुनर्द्रवैस्तं बस्तौ निदध्यान्मथितं खजेन|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (24) · Śloka 25
vāmāśrayē hi grahaṇīgudē ca tat pārśvasaṁsthasya sukhōpalabdhiḥ||24|| līyanta ēvaṁ valayaśca tasmāt savyaṁ śayānō'rhati bastidānam|25|
View original
वामाश्रये हि ग्रहणीगुदे च तत् पार्श्वसंस्थस्य सुखोपलब्धिः||२४|| लीयन्त एवं वलयश्च तस्मात् सव्यं शयानोऽर्हति बस्तिदानम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (25) · Śloka 26
viḍvātavēgō yadi cārdhadattē niṣkr̥ṣya muktē praṇayēdaśēṣam ||25|| uttānadēhaśca kr̥tōpadhānaḥ syādvīryamāpnōti tathā'sya dēham |26|
View original
विड्वातवेगो यदि चार्धदत्ते निष्कृष्य मुक्ते प्रणयेदशेषम् ||२५|| उत्तानदेहश्च कृतोपधानः स्याद्वीर्यमाप्नोति तथाऽस्य देहम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (26) · Śloka 26
ēkō'pakarṣatyanilaṁ svamārgāt pittaṁ dvitīyastu kaphaṁ tr̥tīyaḥ||26||
View original
एकोऽपकर्षत्यनिलं स्वमार्गात् पित्तं द्वितीयस्तु कफं तृतीयः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (27-29) · Śloka 30
pratyāgatē kōṣṇajalāvasiktaḥ śālyannamadyāttanunā rasēna| jīrṇē tu sāyaṁ laghu cālpamātraṁ bhuktō'nuvāsyaḥ paribr̥ṁhaṇārtham||27|| nirūhapādāṁśasamēna tailēnāmlānilaghnauṣadhasādhitēna| dattvā sphicau pāṇitalēna hanyāt snēhasya śīghrāgamarakṣaṇārtham||28|| īṣacca pādāṅguliyugmamāñchēduttānadēhasya talau pramr̥jyāt| snēhēna pārṣṇyaṅgulipiṇḍikāśca yē cāsya gātrāvayavā rugārtāḥ||29|| tāṁścāvamadgīta sukhaṁ tataśca nidrāmupāsīta kr̥tōpadhānaḥ|30|
View original
प्रत्यागते कोष्णजलावसिक्तः शाल्यन्नमद्यात्तनुना रसेन| जीर्णे तु सायं लघु चाल्पमात्रं भुक्तोऽनुवास्यः परिबृंहणार्थम्||२७|| निरूहपादांशसमेन तैलेनाम्लानिलघ्नौषधसाधितेन| दत्त्वा स्फिचौ पाणितलेन हन्यात् स्नेहस्य शीघ्रागमरक्षणार्थम्||२८|| ईषच्च पादाङ्गुलियुग्ममाञ्छेदुत्तानदेहस्य तलौ प्रमृज्यात्| स्नेहेन पार्ष्ण्यङ्गुलिपिण्डिकाश्च ये चास्य गात्रावयवा रुगार्ताः||२९|| तांश्चावमद्गीत सुखं ततश्च निद्रामुपासीत कृतोपधानः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
bhāgāḥ kaṣāyasya tu pañca, pittē snēhasya ṣaṣṭhaḥ prakr̥tau sthitē ca||30|| vātē vivr̥ddhē tu caturthabhāgō, mātrā nirūhēṣu kaphē'ṣṭabhāgaḥ|31|
View original
भागाः कषायस्य तु पञ्च, पित्ते स्नेहस्य षष्ठः प्रकृतौ स्थिते च||३०|| वाते विवृद्धे तु चतुर्थभागो, मात्रा निरूहेषु कफेऽष्टभागः|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (31-32) · Śloka 33
nirūhamātrā prasr̥tārdhamādyē varṣē tatō'rdhaprasr̥tābhivr̥ddhiḥ||31|| ādvādaśāt syāt prasr̥tābhivr̥ddhiraṣṭādaśād dvādaśataḥ paraṁ syuḥ| āsaptatēstadvihitaṁ pramāṇamataḥ paraṁ ṣōḍaśavadvidhēyam||32|| nirūhamātrā prasr̥tapramāṇā bālē ca vr̥ddhē ca mr̥durviśēṣaḥ|33|
View original
निरूहमात्रा प्रसृतार्धमाद्ये वर्षे ततोऽर्धप्रसृताभिवृद्धिः||३१|| आद्वादशात् स्यात् प्रसृताभिवृद्धिरष्टादशाद् द्वादशतः परं स्युः| आसप्ततेस्तद्विहितं प्रमाणमतः परं षोडशवद्विधेयम्||३२|| निरूहमात्रा प्रसृतप्रमाणा बाले च वृद्धे च मृदुर्विशेषः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 34
nātyucchritaṁ nāpyatinīcapādaṁ sapādapīṭhaṁ śayanaṁ praśastam||33|| pradhānamr̥dvāstaraṇōpapannaṁ prākśīrṣakaṁ śuklapaṭōttarīyam|34|
View original
नात्युच्छ्रितं नाप्यतिनीचपादं सपादपीठं शयनं प्रशस्तम्||३३|| प्रधानमृद्वास्तरणोपपन्नं प्राक्शीर्षकं शुक्लपटोत्तरीयम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
bhōjyaṁ punarvyādhimavēkṣya tadvat prakalpayēdyūṣapayōrasādyaiḥ||34|| sarvēṣu vidyādvidhimētamādyaṁ vakṣyāmi bastīnata uttarīyān|35|
View original
भोज्यं पुनर्व्याधिमवेक्ष्य तद्वत् प्रकल्पयेद्यूषपयोरसाद्यैः||३४|| सर्वेषु विद्याद्विधिमेतमाद्यं वक्ष्यामि बस्तीनत उत्तरीयान्|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (35-45) · Śloka 45
dvipañcamūlasya rasō'mlayuktaḥ sacchāgamāṁsasya sapūrvapēṣyaḥ||35|| trisnēhayuktaḥ pravarō nirūhaḥ sarvānilavyādhiharaḥ pradiṣṭaḥ| sthirādivargasya balāpaṭōlatrāyantikairaṇḍayavairyutasya||36|| prasthō rasācchāgarasārdhayuktaḥ sādhyaḥ punaḥ prasthasamastu yāvat| priyaṅgukr̥ṣṇāghanakalkayuktaḥ satailasarpirmadhusaindhavaśca||37|| syāddīpanō māṁsabalapradaśca cakṣurbalaṁ cāpi dadāti bastiḥ | ēraṇḍamūlaṁ tripalaṁ palāśā hrasvāni mūlāni ca yāni pañca||38|| rāsnāśvagandhātibalāguḍūcī punarnavāragvadhadēvadāru| bhāgāḥ palāṁśā madanāṣṭayuktā jaladvikaṁsē kvathitē'ṣṭaśēṣē||39|| pēṣyāḥ śatāhvā hapuṣā priyaṅguḥ sapippalīkaṁ madhukaṁ balā ca| rasāñjanaṁ vatsakabījamustaṁ bhāgākṣamātraṁ lavaṇāṁśayuktam||40|| samākṣikastailayutaḥ samūtrō bastirnr̥ṇāṁ dīpanalēkhanīyaḥ| jaṅghōrupādatrikapr̥ṣṭhaśūlaṁ kaphāvr̥tiṁ mārutanigrahaṁ ca||41|| viṇmūtravātagrahaṇaṁ saśūlamādhmānatāmaśmariśarkarē ca| ānāhamarśōgrahaṇīpradōṣānēraṇḍabastiḥ śamayēt prayuktaḥ||42|| catuṣpalē tailaghr̥tasya bhr̥ṣṭācchāgācchatārdhō dadhidāḍimāmlaḥ| rasaḥ sapēṣyō balamāṁsavarṇarētōgnidaścāndhyaśirōrtiśastaḥ ||43|| jaladvikaṁsē'ṣṭapalaṁ palāśāt paktvā rasō'rdhāḍhakamātraśēṣaḥ| kalkairvacāmāgadhikāpalābhyāṁ yuktaḥ śatāhvādvipalēna cāpi||44|| sasaindhavaḥ kṣaudrayutaḥ satailō dēyō nirūhō balavarṇakārī| ānāhapārśvāmayayōnidōṣān gulmānudāvartarujaṁ ca hanyāt||45||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः||३५|| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः| स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमस्तु यावत्| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च||३७|| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चापि ददाति बस्तिः | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| रास्नाश्वगन्धातिबलागुडूची पुनर्नवारग्वधदेवदारु| भागाः पलांशा मदनाष्टयुक्ता जलद्विकंसे क्वथितेऽष्टशेषे||३९|| पेष्याः शताह्वा हपुषा प्रियङ्गुः सपिप्पलीकं मधुकं बला च| रसाञ्जनं वत्सकबीजमुस्तं भागाक्षमात्रं लवणांशयुक्तम्||४०|| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्नृणां दीपनलेखनीयः| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठशूलं कफावृतिं मारुतनिग्रहं च||४१|| विण्मूत्रवातग्रहणं सशूलमाध्मानतामश्मरिशर्करे च| आनाहमर्शोग्रहणीप्रदोषानेरण्डबस्तिः शमयेत् प्रयुक्तः||४२|| चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टाच्छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः| रसः सपेष्यो बलमांसवर्णरेतोग्निदश्चान्ध्यशिरोर्तिशस्तः ||४३|| जलद्विकंसेऽष्टपलं पलाशात् पक्त्वा रसोऽर्धाढकमात्रशेषः| कल्कैर्वचामागधिकापलाभ्यां युक्तः शताह्वाद्विपलेन चापि||४४|| ससैन्धवः क्षौद्रयुतः सतैलो देयो निरूहो बलवर्णकारी| आनाहपार्श्वामययोनिदोषान् गुल्मानुदावर्तरुजं च हन्यात्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (46-55) · Śloka 55
yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalēna siddhaṁ payaḥ śatāhvāphalapippalībhiḥ| yuktaṁ sasarpirmadhu vātaraktavaisvaryavīsarpahitō nirūhaḥ||46|| yaṣṭyāhvalōdhrābhayacandanaiśca śr̥taṁ payō'gryaṁ kamalōtpalaiśca| saśarkaraṁ kṣaudrayutaṁ suśītaṁ pittāmayān hanti sajīvanīyam||47|| dvikārṣikāścandanapadmakardhiyaṣṭyāhvarāsnāvr̥ṣasārivāśca| salōdhramañjiṣṭhamathāpyanantābalāsthirāditr̥ṇapañcamūlam ||48|| tōyē samutkvāthya rasēna tēna śr̥taṁ payō'rdhāḍhakamambuhīnam| jīvantimēdardhiśatāvarībhirvīrādvikākōlikaśērukābhiḥ||49|| sitōpalājīvakapadmarēṇu prapauṇḍarīkaiḥ kamalōtpalaiśca| lōdhrātmaguptāmadhukairvidārīmuñjātakaiḥ kēśaracandanaiśca||50|| piṣṭairghr̥takṣaudrayutairnirūhaṁ sasaindhavaṁ śītalamēva dadyāt| pratyāgatē dhanvarasēna śālīn kṣīrēṇa vā'dyāt pariṣiktagātraḥ||51|| dāhātisārapradarāsrapittahr̥tpāṇḍurōgān viṣamajvaraṁ ca| sagulmamūtragrahakāmalādīn sarvāmayān pittakr̥tānnihanti||52|| drākṣādikāśmaryamadhūkasēvyaiḥ sasārivācandanaśītapākyaiḥ| payaḥ śr̥taṁ śrāvaṇimudgaparṇītugātmaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ||53|| gōdhūmacūrṇaiśca tathā'kṣamātraiḥ sakṣaudrasarpirmadhuyaṣṭitailaiḥ| pathyāvidārīkṣurasairguḍēna bastiṁ yutaṁ pittaharaṁ vidadhyāt||54|| hr̥nnābhipārśvōttamadēhadāhē dāhē'ntarasthē ca sakr̥cchramūtrē| kṣīṇē kṣatē rētasi cāpi naṣṭē paittē'tisārē ca nr̥ṇāṁ praśastaḥ||55||
View original
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (56-64) · Śloka 64
kōṣātakāragvadhadēvadāruśārṅgēṣṭamūrvākuṭajārkapāṭhāḥ | paktvā kulatthān br̥hatīṁ ca tōyē rasasya tasya prasr̥tā daśa syuḥ||56|| tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasr̥taiśca yuktān| phalāhvatailasya samākṣikasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya||57|| dadyānnirūhaṁ kapharōgiṇē jñō mandāgnayē cāpyaśanadviṣē ca| paṭōlapathyāmaradārubhirvā sapippalīkaiḥ kvathitairjalē'gnau||58|| dvipañcamūlē triphalāṁ sabilvāṁ phalāni gōmūtrayutaḥ kaṣāyaḥ| kaliṅgapāṭhāphalamustakalkaḥ sasaindhavaḥ kṣārayutaḥ satailaḥ||59|| nirūhamukhyaḥ kaphajān vikārān sapāṇḍurōgālasakāmadōṣān| hanyāttathā mārutamūtrasaṅgaṁ bastēstathā''ṭōpamathāpi ghōram||60|| rāsnāmr̥tairaṇḍaviḍaṅgadārvīsaptacchadōśīrasurāhvanimbaiḥ| śampākabhūnimbapaṭōlapāṭhātiktākhuparṇīdaśamūlamustaiḥ||61|| trāyantikāśigruphalatrikaiśca kvāthaḥ sapiṇḍītakatōyamūtraḥ| yaṣṭyāhvakr̥ṣṇāphalinīśatāhvārasāñjanaśvētavacāviḍaṅgaiḥ||62|| kaliṅgapāṭhāmbudasaindhavaiśca kalkaiḥ sasarpirmadhutailamiśraḥ| ayaṁ nirūhaḥ krimikuṣṭhamēhabradhnōdarājīrṇakaphāturēbhyaḥ||63|| rūkṣauṣadhairapyapatarpitēbhya ētēṣu rōgēṣvapi satsu dattaḥ| nihatya vātaṁ jvalanaṁ pradīpya vijitya rōgāṁśca balaṁ karōti||64||
View original
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| दद्यान्निरूहं कफरोगिणे ज्ञो मन्दाग्नये चाप्यशनद्विषे च| पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| रास्नामृतैरण्डविडङ्गदार्वीसप्तच्छदोशीरसुराह्वनिम्बैः| शम्पाकभूनिम्बपटोलपाठातिक्ताखुपर्णीदशमूलमुस्तैः||६१|| त्रायन्तिकाशिग्रुफलत्रिकैश्च क्वाथः सपिण्डीतकतोयमूत्रः| यष्ट्याह्वकृष्णाफलिनीशताह्वारसाञ्जनश्वेतवचाविडङ्गैः||६२|| कलिङ्गपाठाम्बुदसैन्धवैश्च कल्कैः ससर्पिर्मधुतैलमिश्रः| अयं निरूहः क्रिमिकुष्ठमेहब्रध्नोदराजीर्णकफातुरेभ्यः||६३|| रूक्षौषधैरप्यपतर्पितेभ्य एतेषु रोगेष्वपि सत्सु दत्तः| निहत्य वातं ज्वलनं प्रदीप्य विजित्य रोगांश्च बलं करोति||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (65-68) · Śloka 68
punarnavairaṇḍavr̥ṣāśmabhēdavr̥ścīrabhūtīkabalāpalāśāḥ | dvipañcamūlaṁ ca palāṁśikāni kṣuṇṇāni dhautāni phalāni cāṣṭau||65|| bilvaṁ yavān kōlakulatthadhānyaphalāni caiva prasr̥tōnmitāni| payōjaladvyāḍhakavacchr̥taṁ tat kṣīrāvaśēṣaṁ sitavastrapūtam||66|| vacāśatāhvāmaradārukuṣṭhayaṣṭyāhvasiddhārthakapippalīnām | kalkairyavānyā madanaiśca yuktaṁ nātyuṣṇaśītaṁ guḍasaindhavāktam||67|| kṣaudrasya tailasya ca sarpiṣaśca tathaiva yuktaṁ prasr̥taistribhiśca | dadyānnirūhaṁ vidhinā vivijñaḥ sa sarvasaṁsargakr̥tāmayaghnaḥ||68||
View original
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीरभूतीकबलापलाशाः | द्विपञ्चमूलं च पलांशिकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ||६५|| बिल्वं यवान् कोलकुलत्थधान्यफलानि चैव प्रसृतोन्मितानि| पयोजलद्व्याढकवच्छृतं तत् क्षीरावशेषं सितवस्त्रपूतम्||६६|| वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम् | कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्||६७|| क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च तथैव युक्तं प्रसृतैस्त्रिभिश्च | दद्यान्निरूहं विधिना विविज्ञः स सर्वसंसर्गकृतामयघ्नः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (69) · Śloka 69
snigdhōṣṇa ēkaḥ pavanē samāṁsō dvau svāduśītau payasā ca pittē| trayaḥ samūtrāḥ kaṭukōṣṇatīkṣṇāḥ kaphē nirūhā na paraṁ vidhēyāḥ||69||
View original
स्निग्धोष्ण एकः पवने समांसो द्वौ स्वादुशीतौ पयसा च पित्ते| त्रयः समूत्राः कटुकोष्णतीक्ष्णाः कफे निरूहा न परं विधेयाः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (70-71) · Śloka 71
rasēna vātē pratibhōjanaṁ syāt kṣīrēṇa pittē tu kaphē ca yūṣaiḥ| tathā'nuvāsyēṣu ca bilvatailaṁ syājjīvanīyaṁ phalasādhitaṁ ca||70|| itīdamuktaṁ nikhilaṁ yathāvadbastipradānasya vidhānamagryam| yō'dhītya vidvāniha bastikarma karōti lōkē labhatē sa siddhim||71||
View original
रसेन वाते प्रतिभोजनं स्यात् क्षीरेण पित्ते तु कफे च यूषैः| तथाऽनुवास्येषु च बिल्वतैलं स्याज्जीवनीयं फलसाधितं च||७०|| इतीदमुक्तं निखिलं यथावद्बस्तिप्रदानस्य विधानमग्र्यम्| योऽधीत्य विद्वानिह बस्तिकर्म करोति लोके लभते स सिद्धिम्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē siddhisthānē bastisūtrīyasiddhirnāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ||3||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसूत्रीयसिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon