Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
27. annapānavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਇਸ੍ਟਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਵਿਧਿਵਿਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਸਞ੍ਜ੍ਞਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਕੁਸ਼ਲਾਃ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਫਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍; ਤਦਿਨ੍ਧਨਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ; ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੂਰ੍ਜਯਤਿ, ਤਚ੍ਛਰੀਰਧਾਤੁਵ੍ਯੂਹਬਲਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਕਰਂ ਯਥੋਕ੍ਤਮੁਪਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ, ਵਿਪਰੀਤਮਹਿਤਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੩||
View original
इष्टवर्णगन्धरसस्पर्शं विधिविहितमन्नपानं प्राणिनां प्राणिसञ्ज्ञकानां प्राणमाचक्षते कुशलाः, प्रत्यक्षफलदर्शनात्; तदिन्धना ह्यन्तरग्नेः स्थितिः; तत् सत्त्वमूर्जयति, तच्छरीरधातुव्यूहबलवर्णेन्द्रियप्रसादकरं यथोक्तमुपसेव्यमानं, विपरीतमहिताय सम्पद्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਤਾਹਿਤਾਵਬੋਧਨਾਰ੍ਥਮਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮਖਿਲੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮੋਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੁਦਕ੍ਤਂ ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ, ਲਵਣਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ, ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਾਚਯਤਿ, ਮਧੁ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਨੇਹਯਤਿ, ਕ੍ਸੀਰਂ ਜੀਵਯਤਿ, ਮਾਂਸਂ ਬਂਹਯਤਿ, ਰਸਃ ਪ੍ਰੀਣਯਤਿ, ਸੁਰਾ ਜਰ੍ਜਰੀਕਰੋਤਿ, ਸ਼ੀਧੁਰਵਧਮਤਿ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵੋ ਦੀਪਯਤਿ, ਫਾਣਿਤਮਾਚਿਨੋਤਿ, ਦਧਿ ਸ਼ੋਫਂ ਜਨਯਤਿ, ਪਿਣ੍ਯਾਕਸ਼ਾਕਂ ਗ੍ਲਪਯਤਿ, ਪ੍ਰਭੂਤਾਨ੍ਤਰ੍ਮਲੋ ਮਾਸਸੂਪਃ, ਦਸ੍ਟਿਸ਼ੁਕ੍ਰਘ੍ਨਃ ਕ੍ਸਾਰਃ, ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਲਮਮ੍ਲਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਮਧੁਰਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਧੁਨਃ ਪੁਰਾਣਾਚ੍ਚ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵਗੋਧੂਮਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤਿਕਂ ਵਾਤਲਮਵਸ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਗਾਗ੍ਰਾਮਤਾਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਟੁਕਂ ਵਾਤਲਮਵਸ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਾਤ੍||੪||
View original
तस्माद्धिताहितावबोधनार्थमन्नपानविधिमखिलेनोपदेक्ष्यामोऽग्निवेश! तत् स्वभावादुदक्तं क्लेदयति, लवणं विष्यन्दयति, क्षारः पाचयति, मधु सन्दधाति, सर्पिः स्नेहयति, क्षीरं जीवयति, मांसं बृंहयति, रसः प्रीणयति, सुरा जर्जरीकरोति, शीधुरवधमति, द्राक्षासवो दीपयति, फाणितमाचिनोति, दधि शोफं जनयति, पिण्याकशाकं ग्लपयति, प्रभूतान्तर्मलो माषसूपः, दृष्टिशुक्रघ्नः क्षारः, प्रायः पित्तलमम्लमन्यत्र दाडिमामलकात्, प्रायः श्लेष्मलं मधुरमन्यत्र मधुनः पुराणाच्च शालिषष्टिकयवगोधूमात्, प्रायस्तिकं वातलमवृष्यं चान्यत्र वेगाग्रामृतापटोलपत्रात्, प्रायः कटुकं वातलमवृष्यं चान्यत्र पिप्पलीविश्वभेषजात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
ਪਰਮਤੋ ਵਰ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੫|| ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਮਾਂਸਸ਼ਾਕਫਲਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍| ਵਰ੍ਗਾਨ੍ ਹਰਿਤਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁਗੋਰਸੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਿਕਾਨ੍||੬|| ਦਸ਼ ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਰੌ ਵਰ੍ਗੌ ਕਤਾਨ੍ਨਾਹਾਰਯੋਗਿਨਾਮ੍| ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੭||
View original
परमतो वर्गसङ्ग्रहेणाहारद्रव्याण्यनुव्याख्यास्यामः ||५|| शूकधान्यशमीधान्यमांसशाकफलाश्रयान्| वर्गान् हरितमद्याम्बुगोरसेक्षुविकारिकान्||६|| दश द्वौ चापरौ वर्गौ कृतान्नाहारयोगिनाम्| रसवीर्यविपाकैश्च प्रभावैश्च प्रचक्ष्महे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-12) · Śloka 12
ਅਥ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ- ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਃ ਕਲਮਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤਃ | ਤੂਰ੍ਣਕੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਸ਼੍ਚ ਗੌਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕਲਾਙ੍ਗੁਲੌ||੮|| ਸੁਗਨ੍ਧਕੋ ਲੋਹਵਾਲਃ ਸਾਰਿਵਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮੋਦਕਃ| ਪਤਙ੍ਗਸ੍ਤਪਨੀਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੯|| ਸ਼ੀਤਾ ਰਸੇ ਵਿਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਾਸ਼੍ਚਾਲ੍ਪਮਾਰੁਤਾਃ| ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਾਃ||੧੦|| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਮਲਾਪਹਃ | ਮਹਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਕਲਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁ ਤਤਃ ਪਰੇ||੧੧|| ਯਵਕਾ ਹਾਯਨਾਃ ਪਾਂਸੁਵਾਪ੍ਯਨੈਸਧਕਾਦਯਃ | ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਸ਼ਾਲਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨੁਕਾਰਂ ਗੁਣਾਗੁਣੈਃ||੧੨||
View original
अथ शूकधान्यवर्गः- रक्तशालिर्महाशालिः कलमः शकुनाहृतः | तूर्णको दीर्घशूकश्च गौरः पाण्डुकलाङ्गुलौ||८|| सुगन्धको लोहवालः सारिवाख्यः प्रमोदकः| पतङ्गस्तपनीयश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||९|| शीता रसे विपाके च मधुराश्चाल्पमारुताः| बद्धाल्पवर्चसः स्निग्धा बृंहणाः शुक्रमूत्रलाः||१०|| रक्तशालिर्वरस्तेषां तृष्णाघ्नस्त्रिमलापहः | महांस्तस्यानु कलमस्तस्याप्यनु ततः परे||११|| यवका हायनाः पांसुवाप्यनैषधकादयः | शालीनां शालयः कुर्वन्त्यनुकारं गुणागुणैः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13-15) · Śloka 15
ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਥਿਰਾਤ੍ਮਕਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਪ੍ਰਵਰੋ ਗੌਰਃ ਕਸ੍ਣਗੌਰਸ੍ਤਤੋਨੁ ਚ||੧੩|| ਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕੌ ਚੀਨਸ਼ਾਰਦੋਜ੍ਜ੍ਵਲਦਰ੍ਦੁਰਾਃ| ਗਨ੍ਧਨਾਃ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਟਿਕਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾ ਗੁਣੈਃ||੧੪|| ਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਪਾਕਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਃ| ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਾਟਲਃ||੧੫||
View original
शीतः स्निग्धोऽगुरुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरात्मकः| षष्टिकः प्रवरो गौरः कृष्णगौरस्ततोऽनु च||१३|| वरकोद्दालकौ चीनशारदोज्ज्वलदर्दुराः| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च षष्टिकाल्पान्तरा गुणैः||१४|| मधुरश्चाम्लपाकश्च व्रीहिः पित्तकरो गुरुः| बहुमूत्रपुरीषोष्मा त्रिदोषस्त्वेव पाटलः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16-18) · Śloka 18
ਸਕੋਰਦੂਸਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਲਘੁਃ| ਵਾਤਲਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਸ਼ੋਸਣਃ||੧੬|| ਹਸ੍ਤਿਸ਼੍ਯਾਮਾਕਨੀਵਾਰਤੋਯਪਰ੍ਣੀਗਵੇਧੁਕਾਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾਮ੍ਭਃਸ਼੍ਯਾਮਾਕਲੌਹਿਤ੍ਯਾਣੁਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ ||੧੭|| ਮੁਕੁਨ੍ਦੋ ਝਿਣ੍ਟਿਗਰ੍ਮੂਟੀ ਵਰੁਕਾ ਵਰਕਾਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ਿਬਿਰੋਤ੍ਕਟਜੂਰ੍ਣਾਹ੍ਵਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸਦਸ਼ਾ ਗੁਣੈਃ||੧੮||
View original
सकोरदूषः श्यामाकः कषायमधुरो लघुः| वातलः कफपित्तघ्नः शीतः सङ्ग्राहिशोषणः||१६|| हस्तिश्यामाकनीवारतोयपर्णीगवेधुकाः| प्रशान्तिकाम्भःश्यामाकलौहित्याणुप्रियङ्गवः ||१७|| मुकुन्दो झिण्टिगर्मूटी वरुका वरकास्तथा| शिबिरोत्कटजूर्णाह्वाः श्यामाकसदृशा गुणैः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (19-20) · Śloka 20
ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਬਹੁਵਾਤਸ਼ਕਦ੍ਯਵਃ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ ਸਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੧੯|| ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਮਧੁਰਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਾ| ਮੇਦਃਕ੍ਰਿਮਿਵਿਸਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯੋ ਵੇਣੁਯਵੋ ਮਤਃ||੨੦||
View original
रूक्षः शीतोऽगुरुः स्वादुर्बहुवातशकृद्यवः| स्थैर्यकृत् सकषायश्च बल्यः श्लेष्मविकारनुत्||१९|| रूक्षः कषायानुरसो मधुरः कफपित्तहा| मेदःक्रिमिविषघ्नश्च बल्यो वेणुयवो मतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (21-22) · Śloka 22
ਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਵਾਤਹਰੋ ਗੋਧੂਮਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ| ਜੀਵਨੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰੋ ਗੁਰੁਃ||੨੧|| ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਮਧੂਲੀ ਚ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੇ| ਇਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਰ੍ਗਃ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ||੨੨|| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਥਮਃ|
View original
सन्धानकृद्वातहरो गोधूमः स्वादुशीतलः| जीवनो बृंहणो वृष्यः स्निग्धः स्थैर्यकरो गुरुः||२१|| नान्दीमुखी मधूली च मधुरस्निग्धशीतले| इत्ययं शूकधान्यानां पूर्वो वर्गः समाप्यते||२२|| इति शूकधान्यवर्गः प्रथमः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (23-34) · Śloka 34
ਅਥ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ- ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਰ੍ਲਘੁਃ| ਵਿਸ਼ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਮੁਦ੍ਗਃ ਸੂਪ੍ਯੋਤ੍ਤਮੋ ਮਤਃ||੨੩|| ਵਸ੍ਯਃ ਪਰਂ ਵਾਤਹਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋ ਮਧੁਰੋ ਗੁਰੁਃ| ਬਲ੍ਯੋ ਬਹੁਮਲਃ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਸਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਦਾਤਿ ਚ||੨੪|| ਰਾਜਮਾਸਃ ਸਰੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍| ਤਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਵਾਤਲੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਸਾਯੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੁਰੁਃ||੨੫|| ਉਸ੍ਣਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਾਪਹਾਃ| ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣਃ ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ||੨੬|| ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਾਃ| ਮਕੁਸ੍ਠਕਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ||੨੭|| ਚਣਕਾਸ਼੍ਚ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਖਣ੍ਡਿਕਾਃ ਸਹਰੇਣਵਃ| ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ||੨੮|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੂਪੇਸ੍ਵਾਲੇਪਨੇਸੁ ਚ| ਤੇਸਾਂ ਮਸੂਰਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਕਲਾਯੋ ਵਾਤਲਃ ਪਰਮ੍||੨੯|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋ ਮਧੁਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਕਸ੍ਤਿਲਃ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਤਘ੍ਨਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੩੦|| ਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਲਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯੋ ਬਲਘ੍ਨ੍ਯੋ ਰੂਕ੍ਸਣਾਤ੍ਮਿਕਾਃ| ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਬਲਿਭਿਰ੍ਭੋਜ੍ਯਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਾਤਯਃ||੩੧|| ਸ਼ਿਮ੍ਬੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਸਾਯਾ ਚ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਿਨੀ| ਨ ਚ ਵਸ੍ਯਾ ਨ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਚ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ||੩੨|| ਆਢਕੀ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਵਾਤਲਾ, ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍| ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ਸੈਡਗਜੋ, ਨਿਸ੍ਪਾਵਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੩੩|| ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਮਾ(ਲਾ)ਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਨਾਂ ਮਾਸਵਤ੍ ਫਲਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਯਂ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ||੩੪|| ਇਤਿ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ|
View original
अथ शमीधान्यवर्गः- कषायमधुरो रूक्षः शीतः पाके कटुर्लघुः| विशदः श्लेष्मपित्तघ्नो मुद्गः सूप्योत्तमो मतः||२३|| वृष्यः परं वातहरः स्निग्धोष्णो मधुरो गुरुः| बल्यो बहुमलः पुंस्त्वं माषः शीघ्रं ददाति च||२४|| राजमाषः सरो रुच्यः कफशुक्राम्लपित्तनुत्| तत्स्वादुर्वातलो रूक्षः कषायो विशदो गुरुः||२५|| उष्णाः कषायाः पाकेऽम्लाः कफशुक्रानिलापहाः| कुलत्था ग्राहिणः कासहिक्काश्वासार्शसां हिताः||२६|| मधुरा मधुराः पाके ग्राहिणो रूक्षशीतलाः| मकुष्ठकाः प्रशस्यन्ते रक्तपित्तज्वरादिषु||२७|| चणकाश्च मसूराश्च खण्डिकाः सहरेणवः| लघवः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः||२८|| पित्तश्लेष्मणि शस्यन्ते सूपेष्वालेपनेषु च| तेषां मसूरः सङ्ग्राही कलायो वातलः परम्||२९|| स्निग्धोष्णो मधुरस्तिक्तः कषायः कटुकस्तिलः| त्वच्यः केश्यश्च बल्यश्च वातघ्नः कफपित्तकृत्||३०|| मधुराः शीतला गुर्व्यो बलघ्न्यो रूक्षणात्मिकाः| सस्नेहा बलिभिर्भोज्या विविधाः शिम्बिजातयः||३१|| शिम्बी रूक्षा कषाया च कोष्ठे वातप्रकोपिनी| न च वृष्या न चक्षुष्या विष्टभ्य च विपच्यते||३२|| आढकी कफपित्तघ्नी वातला, कफवातनुत्| अवल्गुजः सैडगजो, निष्पावा वातपित्तलाः||३३|| काकाण्डोमा(ला)त्मगुप्तानां माषवत् फलमादिशेत्| द्वितीयोऽयं शमीधान्यवर्गः प्रोक्तो महर्षिणा||३४|| इति शमीधान्यवर्गो द्वितीयः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (35-36) · Śloka 37
ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ- ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵਤਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਦ੍ਵੀਪਿਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸਵਾਨਰਾਃ| ਵਕੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸ੍ਤਰਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚ ਬਭ੍ਰੁਮਾਰ੍ਜਾਰਮੂਸਿਕਾਃ||੩੫|| ਲੋਪਾਕੋ ਜਮ੍ਬੁਕਃ ਸ਼੍ਯੇਨੋ ਵਾਨ੍ਤਾਦਸ਼੍ਚਾਸਵਾਯਸੌ| ਸ਼ਸ਼ਘ੍ਨੀ ਮਧੁਹਾ ਭਾਸੋ ਗਧ੍ਰੋਲੂਕਕੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੩੬|| ਧੂਮਿਕਾ ਕੁਰਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ|੩੭|
View original
अथ मांसवर्गः- गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| वृको व्याघ्रस्तरक्षुश्च बभ्रुमार्जारमूषिकाः||३५|| लोपाको जम्बुकः श्येनो वान्तादश्चाषवायसौ| शशघ्नी मधुहा भासो गृध्रोलूककुलिङ्गकाः||३६|| धूमिका कुररश्चेति प्रसहा मृगपक्षिणः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38
ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਸ੍ਠਃ ਕਾਲਕਃ ਕਾਕੁਲੀਮਗਃ||੩੭|| ਕੂਰ੍ਚਿਕਾ ਚਿਲ੍ਲਟੋ ਭੇਕੋ ਗੋਧਾ ਸ਼ਲ੍ਲਕਗਣ੍ਡਕੌ| ਕਦਲੀ ਨਕੁਲਃ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦਿਤਿ ਭੂਮਿਸ਼ਯਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੩੮||
View original
श्वेतः श्यामश्चित्रपृष्ठः कालकः काकुलीमृगः||३७|| कूर्चिका चिल्लटो भेको गोधा शल्लकगण्डकौ| कदली नकुलः श्वाविदिति भूमिशयाः स्मृताः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (39) · Śloka 39
ਸਮਰਸ਼੍ਚਮਰਃ ਖਙ੍ਗੋ ਮਹਿਸੋ ਗਵਯੋ ਗਜਃ| ਨ੍ਯਙ੍ਕੁਰ੍ਵਰਾਹਸ਼੍ਚਾਨੂਪਾ ਮਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰੁਰੁਸ੍ਤਥਾ||੩੯||
View original
सृमरश्चमरः खङ्गो महिषो गवयो गजः| न्यङ्कुर्वराहश्चानूपा मृगाः सर्वे रुरुस्तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (40) · Śloka 41
ਕੂਰ੍ਮਃ ਕਰ੍ਕਟਕੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਙ੍ਖੋਦ੍ਰਕੁਮ੍ਮੀਰਚੁਲੁਕੀਮਕਰਾਦਯਃ||੪੦|| ਇਤਿ ਵਾਰਿਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ...|੪੧|
View original
कूर्मः कर्कटको मत्स्यः शिशुमारस्तिमिङ्गिलः| शुक्तिशङ्खोद्रकुम्मीरचुलुकीमकरादयः||४०|| इति वारिशयाः प्रोक्ता...|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (41-44) · Śloka 44
...ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਰਿਚਾਰਿਣਃ| ਹਂਸਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੋ ਬਲਾਕਾ ਚ ਬਕਃ ਕਾਰਣ੍ਡਵਃ ਪ੍ਲਵਃ||੪੧|| ਸ਼ਰਾਰਿਃ ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਰੀ ਮਣਿਤੁਣ੍ਡਕਃ | ਮਣਾਲਕਣ੍ਠੋ ਮਦ੍ਗੁਸ਼੍ਚ ਕਾਦਮ੍ਬਃ ਕਾਕਤੁਣ੍ਡਕਃ||੪੨|| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸੋ ਮੇਘਰਾਵੋਮ੍ਬਕੁਕ੍ਕੁਟੀ| ਆਰਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਵਾਟੀ ਸੁਮੁਖਾਃ ਸਹਚਾਰਿਣਃ||੪੩|| ਰੋਹਿਣੀ ਕਾਮਕਾਲੀ ਚ ਸਾਰਸੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ| ਚਕ੍ਰਵਾਕਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਖਗਾਃ ਸਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਬੁਚਾਰਿਣਃ||੪੪||
View original
...वक्ष्यन्ते वारिचारिणः| हंसः क्रौञ्चो बलाका च बकः कारण्डवः प्लवः||४१|| शरारिः पुष्कराह्वश्च केशरी मणितुण्डकः | मृणालकण्ठो मद्गुश्च कादम्बः काकतुण्डकः||४२|| उत्क्रोशः पुण्डरीकाक्षो मेघरावोऽम्बकुक्कुटी| आरा नन्दीमुखी वाटी सुमुखाः सहचारिणः||४३|| रोहिणी कामकाली च सारसो रक्तशीर्षकः| चक्रवाकस्तथाऽन्ये च खगाः सन्त्यम्बुचारिणः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (45-46) · Śloka 46
ਪਸਤਃ ਸ਼ਰਭੋ ਰਾਮਃ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰੋ ਮਗਮਾਤਕਾ| ਸ਼ਸ਼ੋਰਣੌ ਕੁਰਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਗੋਕਰ੍ਣਃ ਕੋਟ੍ਟਕਾਰਕਃ||੪੫|| ਚਾਰੁਸ੍ਕੋ ਹਰਿਣੈਣੌ ਚ ਸ਼ਮ੍ਬਰਃ ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਃ| ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਰਪੋਤਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਾਃ||੪੬||
View original
पृषतः शरभो रामः श्वदंष्ट्रो मृगमातृका| शशोरणौ कुरङ्गश्च गोकर्णः कोट्टकारकः||४५|| चारुष्को हरिणैणौ च शम्बरः कालपुच्छकः| ऋष्यश्च वरपोतश्च विज्ञेया जाङ्गला मृगाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (47-49) · Śloka 49
ਲਾਵੋ ਵਰ੍ਤੀਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਤੀਕਃ ਸਕਪਿਞ੍ਜਲਃ| ਚਕੋਰਸ਼੍ਚੋਪਚਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਭੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਃ||੪੭|| ਲਾਵਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤਕਾਦਯਃ| ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾ ਚੈਵ ਬਰ੍ਹੀ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕੁਕ੍ਕੁਟੌ||੪੮|| ਕਙ੍ਕਸ਼ਾਰਪਦੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਗੋਨਰ੍ਦਗਿਰਿਵਰ੍ਤਕਾਃ| ਕ੍ਰਕਰੋਵਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਰਡਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ||੪੯||
View original
लावो वर्तीरकश्चैव वार्तीकः सकपिञ्जलः| चकोरश्चोपचक्रश्च कुक्कुभो रक्तवर्त्मकः||४७|| लावाद्या विष्किरास्त्वेते वक्ष्यन्ते वर्तकादयः| वर्तको वर्तिका चैव बर्ही तित्तिरिकुक्कुटौ||४८|| कङ्कशारपदेन्द्राभगोनर्दगिरिवर्तकाः| क्रकरोऽवकरश्चैव वारडश्चेति विष्किराः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (50-52) · Śloka 53
ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੋ ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ ਕੋਯਸ੍ਟਿਰ੍ਜੀਵਜੀਵਕਃ| ਕੈਰਾਤਃ ਕੋਕਿਲੋਤ੍ਯੂਹੋ ਗੋਪਾਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਜਃ||੫੦|| ਲਟ੍ਟਾ ਲਟ੍ਟ(ਟੂ)ਸਕੋ ਬਭ੍ਰੁਰ੍ਵਟਹਾ ਡਿਣ੍ਡਿਮਾਨਕਃ| ਜਟੀ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਪਾਕ੍ਕਾਰਲੋਹਪਸ੍ਠਕੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ ||੫੧|| ਕਪੋਤਸ਼ੁਕਸ਼ਾਰਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚਿਰਟੀਕਙ੍ਕੁਯਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਸਾਰਿਕਾ ਕਲਵਿਙ੍ਕਸ਼੍ਚ ਚਟਕੋਙ੍ਗਾਰਚੂਡਕਃ||੫੨|| ਪਾਰਾਵਤਃ ਪਾਣ੍ਡ(ਨ)ਵਿਕ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ|੫੩|
View original
शतपत्रो भृङ्गराजः कोयष्टिर्जीवजीवकः| कैरातः कोकिलोऽत्यूहो गोपापुत्रः प्रियात्मजः||५०|| लट्टा लट्ट(टू)षको बभ्रुर्वटहा डिण्डिमानकः| जटी दुन्दुभिपाक्कारलोहपृष्ठकुलिङ्गकाः ||५१|| कपोतशुकशारङ्गाश्चिरटीकङ्कुयष्टिकाः| सारिका कलविङ्कश्च चटकोऽङ्गारचूडकः||५२|| पारावतः पाण्ड(न)विक इत्युक्ताः प्रतुदा द्विजाः|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (53-55) · Śloka 56
ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾਸ੍ਤੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ||੫੩|| ਭੂਸ਼ਯਾ ਬਿਲਵਾਸਿਤ੍ਵਾਦਾਨੂਪਾਨੂਪਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ | ਜਲੇ ਨਿਵਾਸਾਜ੍ਜਲਜਾ ਜਲੇਚਰ੍ਯਾਜ੍ਜਲੇਚਰਾਃ||੫੪|| ਸ੍ਥਲਜਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਗਾ ਜਾਙ੍ਗਲਚਾਰਿਣਃ| ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਤੁਦ੍ਯ ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੫੫|| ਯੋਨਿਰਸ੍ਟਵਿਧਾ ਤ੍ਵੇਸਾ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ|੫੬|
View original
प्रसह्य भक्षयन्तीति प्रसहास्तेन सञ्ज्ञिताः||५३|| भूशया बिलवासित्वादानूपानूपसंश्रयात् | जले निवासाज्जलजा जलेचर्याज्जलेचराः||५४|| स्थलजा जाङ्गलाः प्रोक्ता मृगा जाङ्गलचारिणः| विकीर्य विष्किराश्चेति प्रतुद्य प्रतुदाः स्मृताः||५५|| योनिरष्टविधा त्वेषा मांसानां परिकीर्तिता|५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (56-60) · Śloka 61
ਪ੍ਰਸਹਾ ਭੂਸ਼ਯਾਨੂਪਵਾਰਿਜਾ ਵਾਰਿਚਾਰਿਣਃ||੫੬|| ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਾਃ| ਵਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਵਾਤਹਰਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ||੫੭|| ਹਿਤਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਰਾ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਂ ਭਿਸਕ੍||੫੮|| ਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਲਾਵਾਦ੍ਯੋ ਵੈਸ੍ਕਿਰੋ ਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਾਃ||੫੯|| ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਹਿਤਾ ਨਣਾਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਮਧ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਕਫਾਨੁਗੇ||੬੦|| ਵਿਸ੍ਕਿਰਾ ਵਰ੍ਤਕਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸਹਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾ ਗੁਣੈਃ|੬੧|
View original
प्रसहा भूशयानूपवारिजा वारिचारिणः||५६|| गुरूष्णस्निग्धमधुरा बलोपचयवर्धनाः| वृष्याः परं वातहराः कफपित्तविवर्धनाः||५७|| हिता व्यायामनित्येभ्यो नरा दीप्ताग्नयश्च ये| प्रसहानां विशेषेण मांसं मांसाशिनां भिषक्||५८|| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां प्रयोजयेत्| लावाद्यो वैष्किरो वर्गः प्रतुदा जाङ्गला मृगाः||५९|| लघवः शीतमधुराः सकषाया हिता नृणाम्| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे||६०|| विष्किरा वर्तकाद्यास्तु प्रसहाल्पान्तरा गुणैः|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (61-62) · Śloka 63
ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਮਾਜਮਦੋਸਲਮ੍||੬੧|| ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਮ੍| ਮਾਂਸਂ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਰੁ ਬਂਹਣਮਾਵਿਕਮ੍||੬੨|| ਯੋਨਾਵਜਾਵਿਕੇ ਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ|੬੩|
View original
नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६१|| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहणम्| मांसं मधुरशीतत्वाद्गुरु बृंहणमाविकम्||६२|| योनावजाविके मिश्रगोचरत्वादनिश्चिते|६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (63-87) · Śloka 87
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਪਦਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਪਥਕ੍||੬੩|| ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਣਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਯੋਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਯੁਸਾਮ੍||੬੪|| ਬਰ੍ਹੀ ਹਿਤਤਮੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਲਃ| ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਾਃ||੬੫|| ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਹਂਸਾ ਮਾਰੁਤਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾਃ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਾਃ||੬੬|| ਬਲ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਵਾਤਹਰਾਃ ਸ੍ਵੇਦਨਾਸ਼੍ਚਰਣਾਯੁਧਾਃ| ਗੁਰੂਸ੍ਣੋ ਮਧੁਰੋ ਨਾਤਿਧਨ੍ਵਾਨੂਪਨਿਸੇਵਣਾਤ੍||੬੭|| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸਞ੍ਜਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨਨਿਲੋਲ੍ਬਣਾਨ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰੇਸੁ ਸਰਕ੍ਤੇਸੁ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ||੬੮|| ਮਨ੍ਦਵਾਤੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਲਾਘਵਾਤ੍| ਲਾਵਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘਵੋਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ||੬੯|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਃ ਕਟੁਕਾਸ਼੍ਚ ਵਿਪਾਕਤਃ| ਗੋਧਾ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਕਟੁਕਾ ਰਸੇ||੭੦|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਬਂਹਣੀ ਬਲਵਰ੍ਧਨੀ| ਸ਼ਲ੍ਲਕੋ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਸ਼੍ਚ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਃ ਸ੍ਮਤਃ||੭੧|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਰਸ੍ਤਥਾ| ਕਸਾਯਵਿਸ਼ਦਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ||੭੨|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਪੋਤਾ ਗਹਵਾਸਿਨਃ| ਤੇਭ੍ਯੋ ਲਘੁਤਰਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਪੋਤਾ ਵਨਵਾਸਿਨਃ ||੭੩|| ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਕਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ| ਸ਼ੁਕਮਾਂਸਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਵਿਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਮ੍||੭੪|| ਸ਼ੋਸਕਾਸਕ੍ਸਯਹਿਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਲਘੁ ਦੀਪਨਮ੍| ਚਟਕਾ ਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ||੭੫|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਃ ਸ਼ਮਨਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਰ੍ਲਘੁਃ||੭੬|| ਸ਼ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨਿਲਾਵਰੇ| ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਾਃ ਪਾਕੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ||੭੭|| ਲਘਵੋ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਸ਼੍ਚੈਣਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਮਨਿਲਾਪਹਮ੍||੭੮|| ਵਰਾਹਪਿਸ਼ਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਰੋਚਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਗੁਰੁ| ਗਵ੍ਯਂ ਕੇਵਲਵਾਤੇਸੁ ਪੀਨਸੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ||੭੯|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਮਾਂਸਕ੍ਸਯਹਿਤਂ ਚ ਤਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਮਾਹਿਸਂ ਗੁਰੁ ਤਰ੍ਪਣਮ੍||੮੦|| ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਬਹਤ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਸਾਹਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ| ਗੁਰੂਸ੍ਣਾ ਮਧੁਰਾ ਬਲ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾਃ ਪਵਨਾਪਹਾਃ||੮੧|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਸ਼ੈਵਾਲਸ਼ਸ੍ਪਭੋਜਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਨਾਤ੍||੮੨|| ਰੋਹਿਤੋ ਦੀਪਨੀਯਸ਼੍ਚ ਲਘੁਪਾਕੋ ਮਹਾਬਲਃ| ਵਰ੍ਣ੍ਯੋ ਵਾਤਹਰੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ||੮੩|| ਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਕਰਃ ਪਥ੍ਯਃ ਸ਼ੋਸਘ੍ਨਃ ਕੂਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਖਙ੍ਗਮਾਂਸਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਲਕਨ੍ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੮੪|| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਮਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਧਾਰ੍ਤਰਾਸ੍ਟ੍ਰਚਕੋਰਾਣਾਂ ਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸ਼ਿਖਿਨਾਮਪਿ||੮੫|| ਚਟਕਾਨਾਂ ਚ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਣ੍ਡਾਨਿ ਚ ਹਿਤਾਨਿ ਚ| ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਃਸੁ ਕਾਸੇਸੁ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸੁ ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਚ||੮੬|| ਮਧੁਰਾਣ੍ਯਵਿਦਾਹੀਨਿ ਸਦ੍ਯੋਬਲਕਰਾਣਿ ਚ| ਸ਼ਰੀਰਬਂਹਣੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਖਾਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ||੮੭|| ਇਤਿ ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਤੀਯੋਯਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਸ੍ਤਤੀਯਃ|
View original
सामान्येनोपदिष्टानां मांसानां स्वगुणैः पृथक्||६३|| केषाञ्चिद्गुणवैशेष्याद्विशेष उपदेक्ष्यते| दर्शनश्रोत्रमेधाग्निवयोवर्णस्वरायुषाम्||६४|| बर्ही हिततमो बल्यो वातघ्नो मांसशुक्रलः| गुरूष्णस्निग्धमधुराः स्वरवर्णबलप्रदाः||६५|| बृंहणाः शुक्रलाश्चोक्ता हंसा मारुतनाशनाः| स्निग्धाश्चोष्णाश्च वृष्याश्च बृंहणाः स्वरबोधनाः||६६|| बल्याः परं वातहराः स्वेदनाश्चरणायुधाः| गुरूष्णो मधुरो नातिधन्वानूपनिषेवणात्||६७|| तित्तिरिः सञ्जयेच्छीघ्रं त्रीन् दोषाननिलोल्बणान्| पित्तश्लेष्मविकारेषु सरक्तेषु कपिञ्जलाः||६८|| मन्दवातेषु शस्यन्ते शैत्यमाधुर्यलाघवात्| लावाः कषायमधुरा लघवोऽग्निविवर्धनाः||६९|| सन्निपातप्रशमनाः कटुकाश्च विपाकतः| गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका रसे||७०|| वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी| शल्लको मधुराम्लश्च विपाके कटुकः स्मृतः||७१|| वातपित्तकफघ्नश्च कासश्वासहरस्तथा| कषायविशदाः शीता रक्तपित्तनिबर्हणाः||७२|| विपाके मधुराश्चैव कपोता गृहवासिनः| तेभ्यो लघुतराः किञ्चित् कपोता वनवासिनः ||७३|| शीताः सङ्ग्राहिणश्चैव स्वल्पमूत्रकराश्च ते| शुकमांसं कषायाम्लं विपाके रूक्षशीतलम्||७४|| शोषकासक्षयहितं सङ्ग्राहि लघु दीपनम्| चटका मधुराः स्निग्धा बलशुक्रविवर्धनाः||७५|| सन्निपातप्रशमनाः शमना मारुतस्य च| कषायो विशदो रूक्षः शीतः पाके कटुर्लघुः||७६|| शशः स्वादुः प्रशस्तश्च सन्निपातेऽनिलावरे| मधुरा मधुराः पाके त्रिदोषशमनाः शिवाः||७७|| लघवो बद्धविण्मूत्राः शीताश्चैणाः प्रकीर्तिताः| स्नेहनं बृंहणं वृष्यं श्रमघ्नमनिलापहम्||७८|| वराहपिशितं बल्यं रोचनं स्वेदनं गुरु| गव्यं केवलवातेषु पीनसे विषमज्वरे||७९|| शुष्ककासश्रमात्यग्निमांसक्षयहितं च तत्| स्निग्धोष्णं मधुरं वृष्यं माहिषं गुरु तर्पणम्||८०|| दार्ढ्यं बृहत्त्वमुत्साहं स्वप्नं च जनयत्यपि| गुरूष्णा मधुरा बल्या बृंहणाः पवनापहाः||८१|| मत्स्याः स्निग्धाश्च वृष्याश्च बहुदोषाः प्रकीर्तिताः| शैवालशष्पभोजित्वात्स्वप्नस्य च विवर्जनात्||८२|| रोहितो दीपनीयश्च लघुपाको महाबलः| वर्ण्यो वातहरो वृष्यश्चक्षुष्यो बलवर्धनः||८३|| मेधास्मृतिकरः पथ्यः शोषघ्नः कूर्म उच्यते| खङ्गमांसमभिष्यन्दि बलकृन्मधुरं स्मृतम्||८४|| स्नेहनं बृंहणं वर्ण्यं श्रमघ्नमनिलापहम्| धार्तराष्ट्रचकोराणां दक्षाणां शिखिनामपि||८५|| चटकानां च यानि स्युरण्डानि च हितानि च| क्षीणरेतःसु कासेषु हृद्रोगेषु क्षतेषु च||८६|| मधुराण्यविदाहीनि सद्योबलकराणि च| शरीरबृंहणे नान्यत् खाद्यं मांसाद्विशिष्यते||८७|| इति वर्गस्तृतीयोऽयं मांसानां परिकीर्तितः| इति मांसवर्गस्तृतीयः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (88-97) · Śloka 98
ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ- ਪਾਠਾਸ਼ੁਸਾਸ਼ਟੀਸ਼ਾਕਂ ਵਾਸ੍ਤੁਕਂ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਾਕਮ੍||੮੮|| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਕਾਕਮਾਚੀ ਰਸਾਯਨੀ||੮੯|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਚ ਭੇਦਿਨੀ ਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਲਘੁ||੯੦|| ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍| ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਤੁ ਕਟੁਕਂ ਦੀਪਨਂ ਗਰਸ਼ੋਫਜਿਤ੍||੯੧|| ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਾਲਾਯਂ ਸ਼ਾਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਦੀਪਨੀ ਚੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਚ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਕਫਮਾਰੁਤੇ||੯੨|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇਮ੍ਲਚਾਙ੍ਗੇਰੀ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਹਿਤਾ ਚ ਸਾ| ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਭੇਦਿਨੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨੀ||੯੩|| ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਸ਼ੀਤਾ ਚ ਮਦਘ੍ਨੀ ਚਾਪ੍ਯੁਪੋਦਿਕਾ| ਰੂਕ੍ਸੋ ਮਦਵਿਸਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍||੯੪|| ਮਧੁਰੋ ਮਧੁਰਃ ਪਾਕੇ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਂ ਕੁਚੇਲਾ ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੯੫|| ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕੌ ਪਟੋਲਂ ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ| ਵਸਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਕੇਮ੍ਬੂਕਂ ਸਕਠਿਲ੍ਲਕਮ੍||੯੬|| ਨਾਡੀ ਕਲਾਯਂ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾ| ਕੌਲਕਂ ਕਾਰ੍ਕਸ਼ਂ ਨੈਮ੍ਬਂ ਸ਼ਾਕਂ ਪਾਰ੍ਪਟਕਂ ਚ ਯਤ੍||੯੭|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਟੁ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ|੯੮|
View original
अथ शाकवर्गः- पाठाशुषाशटीशाकं वास्तुकं सुनिषण्णाकम्||८८|| विद्याद्ग्राहि त्रिदोषघ्नं भिन्नवर्चस्तु वास्तुकम्| त्रिदोषशमनी वृष्या काकमाची रसायनी||८९|| नात्युष्णशीतवीर्या च भेदिनी कुष्ठनाशिनी| राजक्षवकशाकं तु त्रिदोषशमनं लघु||९०|| ग्राहि शस्तं विशेषेण ग्रहण्यर्शोविकारिणाम्| कालशाकं तु कटुकं दीपनं गरशोफजित्||९१|| लघूष्णं वातलं रूक्षं कालायं शाकमुच्यते| दीपनी चोष्णवीर्या च ग्राहिणी कफमारुते||९२|| प्रशस्यतेऽम्लचाङ्गेरी ग्रहण्यर्शोहिता च सा| मधुरा मधुरा पाके भेदिनी श्लेष्मवर्धनी||९३|| वृष्या स्निग्धा च शीता च मदघ्नी चाप्युपोदिका| रूक्षो मदविषघ्नश्च प्रशस्तो रक्तपित्तिनाम्||९४|| मधुरो मधुरः पाके शीतलस्तण्डुलीयकः| मण्डूकपर्णी वेत्राग्रं कुचेला वनतिक्तकम्||९५|| कर्कोटकावल्गुजकौ पटोलं शकुलादनी| वृषपुष्पाणि शार्ङ्गेष्टा केम्बूकं सकठिल्लकम्||९६|| नाडी कलायं गोजिह्वा वार्ताकं तिलपर्णिका| कौलकं कार्कशं नैम्बं शाकं पार्पटकं च यत्||९७|| कफपित्तहरं तिक्तं शीतं कटु विपच्यते|९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (98-113) · Śloka 113
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸੂਪ੍ਯਸ਼ਾਕਾਨਿ ਫਞ੍ਜੀ ਚਿਲ੍ਲੀ ਕੁਤੁਮ੍ਬਕਃ||੯੮|| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਟਿਞ੍ਜਰਮ੍ | ਸ਼ਣਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ||੯੯|| ਨਿਸ੍ਪਾਵਃ ਕੋਵਿਦਾਰਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਤੁਰਸ਼੍ਚੁਚ੍ਚੁਪਰ੍ਣਿਕਾ| ਕੁਮਾਰਜੀਵੋ ਲੋਟ੍ਟਾਕਃ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਮਾਰਿਸਸ੍ਤਥਾ||੧੦੦|| ਕਲਮ੍ਬਨਾਲਿਕਾਸੂਰ੍ਯਃ ਕੁਸੁਮ੍ਭਵਕਧੂਮਕੌ| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾ ਚ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡੋ ਨਲਿਨੀਕਾ ਕੁਠੇਰਕਃ||੧੦੧|| ਲੋਣਿਕਾ ਯਵਸ਼ਾਕਂ ਚ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਮਵਲ੍ਗੁਜਮ੍| ਯਾਤੁਕਃ ਸ਼ਾਲਕਲ੍ਯਾਣੀ ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣੀ ਪੀਲੁਪਰ੍ਣਿਕਾ||੧੦੨|| ਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੁ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਚ ਭੇਦਨਮ੍||੧੦੩|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਂ ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ||੧੦੪|| ਪੁਸ੍ਪਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਪਦ੍ਮਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਃ||੧੦੫|| ਕਸਾਯਾਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਹਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍| ਵਾਯੁਂ ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਂ ਗਣ੍ਡੀਰਚਿਤ੍ਰਕੌ||੧੦੬|| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਬਿਲ੍ਵਪਰ੍ਣੀ ਚ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਾਤਨੁਤ੍| ਭਣ੍ਡੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀਸ਼ਾਕਂ ਬਲਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿਕਂ ਚ ਯਤ੍||੧੦੭|| ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਲਘੁ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ਕਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਲਾਙ੍ਗਲਕ੍ਯੁਰੁਬੂਕਯੋਃ||੧੦੮|| ਤਿਲਵੇਤਸਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸ਼ਾਕਂ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਸ੍ਯ ਚ| ਵਾਤਲਂ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਮਧੋਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੧੦੯|| ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੧੧੦|| ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤ੍ਵਤਿ| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਂ ਚ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਕ੍ਲਮਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੧੧੧|| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦੀਨ੍ਯਲਾਬੂਨਿ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਗੁਰੂਣਿ ਚ| ਚਿਰ੍ਭਟੈਰ੍ਵਾਰੁਕੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਹਿਤੇ ਤੁ ਤੇ||੧੧੨|| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਕ੍ਵਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਤਥਾ ਲਘੁ| ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋਸਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||੧੧੩||
View original
सर्वाणि सूप्यशाकानि फञ्जी चिल्ली कुतुम्बकः||९८|| आलुकानि च सर्वाणि सपत्राणि कुटिञ्जरम् | शणशाल्मलिपुष्पाणि कर्बुदारः सुवर्चला||९९|| निष्पावः कोविदारश्च पत्तुरश्चुच्चुपर्णिका| कुमारजीवो लोट्टाकः पालङ्क्या मारिषस्तथा||१००|| कलम्बनालिकासूर्यः कुसुम्भवृकधूमकौ| लक्ष्मणा च प्रपुन्नाडो नलिनीका कुठेरकः||१०१|| लोणिका यवशाकं च कूष्माण्डकमवल्गुजम्| यातुकः शालकल्याणी त्रिपर्णी पीलुपर्णिका||१०२|| शाकं गुरु च रूक्षं च प्रायो विष्टभ्य जीर्यति| मधुरं शीतवीर्यं च पुरीषस्य च भेदनम्||१०३|| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं तत् प्रशस्यते| शणस्य कोविदारस्य कर्बुदारस्य शाल्मलेः||१०४|| पुष्पं ग्राहि प्रशस्तं च रक्तपित्ते विशेषतः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षपद्मादिपल्लवाः||१०५|| कषायाः स्तम्भनाः शीता हिताः पित्तातिसारिणाम्| वायुं वत्सादनी हन्यात् कफं गण्डीरचित्रकौ||१०६|| श्रेयसी बिल्वपर्णी च बिल्वपत्रं तु वातनुत्| भण्डी शतावरीशाकं बला जीवन्तिकं च यत्||१०७|| पर्वण्याः पर्वपुष्प्याश्च वातपित्तहरं स्मृतम्| लघु भिन्नशकृत्तिक्तं लाङ्गलक्युरुबूकयोः||१०८|| तिलवेतसशाकं च शाकं पञ्चाङ्गुलस्य च| वातलं कटुतिक्ताम्लमधोमार्गप्रवर्तनम्||१०९|| रूक्षाम्लमुष्णं कौसुम्भं कफघ्नं पित्तवर्धनम्| त्रपुसैर्वारुकं स्वादु गुरु विष्टम्भि शीतलम्||११०|| मुखप्रियं च रूक्षं च मूत्रलं त्रपुसं त्वति| एर्वारुकं च सम्पक्वं दाहतृष्णाक्लमार्तिनुत्||१११|| वर्चोभेदीन्यलाबूनि रूक्षशीतगुरूणि च| चिर्भटैर्वारुके तद्वद्वर्चोभेदहिते तु ते||११२|| सक्षारं पक्वकूष्माण्डं मधुराम्लं तथा लघु| सृष्टमूत्रपुरीषं च सर्वदोषनिबर्हणम्||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (114-124) · Śloka 124
ਕੇਲੂਟਂ ਚ ਕਦਮ੍ਬਂ ਚ ਨਦੀਮਾਸਕਮੈਨ੍ਦੁਕਮ੍| ਵਿਸ਼ਦਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਸਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ||੧੧੪|| ਉਤ੍ਪਲਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ| ਤਥਾ ਤਾਲਪ੍ਰਲਮ੍ਬਂ ਸ੍ਯਾਦੁਰਃਕ੍ਸਤਰੁਜਾਪਹਮ੍||੧੧੫|| ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਤਾਲਸ਼ਸ੍ਯਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍| ਤਰੂਟਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਕਸ਼ੇਰੁਕਮ੍||੧੧੬|| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਙ੍ਕਲੋਡ੍ਯਂ ਚ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਨਾਲਾਸ੍ਤੁ ਸਪੁਸ੍ਪਾਃ ਸਫਲਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੧੧੭|| ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ| ਕਸਾਯਮੀਸਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੧੮|| ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਬੀਜਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ| ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਬਂਹਣਾਤ੍ਮਕਃ||੧੧੯|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਵਸ੍ਯੋ ਮੁਞ੍ਜਾਤਕਃ ਪਰਮ੍| ਜੀਵਨੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਰਸਾਯਨੇ||੧੨੦|| ਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦੋ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਲਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ| ਅਮ੍ਲਿਕਾਯਾਃ ਸ੍ਮਤਃ ਕਨ੍ਦੋ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਹਿਤੋ ਲਘੁਃ||੧੨੧|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੨੨|| (ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਨਾਲਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਮਮ੍ਲਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|) ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਨ੍ਦਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਸਰ੍ਪਚ੍ਛਤ੍ਰਕਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਛਤ੍ਰਜਾਤਯਃ||੧੨੩|| ਸ਼ੀਤਾਃ ਪੀਨਸਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੋਯਂ ਪਤ੍ਰਕਨ੍ਦਫਲਾਸ਼੍ਰਯਃ||੧੨੪|| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ|
View original
केलूटं च कदम्बं च नदीमाषकमैन्दुकम्| विशदं गुरु शीतं च समभिष्यन्दि चोच्यते||११४|| उत्पलानि कषायाणि रक्तपित्तहराणि च| तथा तालप्रलम्बं स्यादुरःक्षतरुजापहम्||११५|| खर्जूरं तालशस्यं च रक्तपित्तक्षयापहम्| तरूटबिसशालूकक्रौञ्चादनकशेरुकम्||११६|| शृङ्गाटकाङ्कलोड्यं च गुरु विष्टम्भि शीतलम्| कुमुदोत्पलनालास्तु सपुष्पाः सफलाः स्मृताः||११७|| शीताः स्वादुकषायास्तु कफमारुतकोपनाः| कषायमीषद्विष्टम्भि रक्तपित्तहरं स्मृतम्||११८|| पौष्करं तु भवेद्बीजं मधुरं रसपाकयोः| बल्यः शीतो गुरुः स्निग्धस्तर्पणो बृंहणात्मकः||११९|| वातपित्तहरः स्वादुर्वृष्यो मुञ्जातकः परम्| जीवनो बृंहणो वृष्यः कण्ठ्यः शस्तो रसायने||१२०|| विदारिकन्दो बल्यश्च मूत्रलः स्वादुशीतलः| अम्लिकायाः स्मृतः कन्दो ग्रहण्यर्शोहितो लघुः||१२१|| नात्युष्णः कफवातघ्नो ग्राही शस्तो मदात्यये| त्रिदोषं बद्धविण्मूत्रं सार्षपं शाकमुच्यते||१२२|| (तद्वत् स्याद्रक्तनालस्य रूक्षमम्लं विशेषतः|) तद्वत् पिण्डालुकं विद्यात् कन्दत्वाच्च मुखप्रियम्| सर्पच्छत्रकवर्ज्यास्तु बह्व्योऽन्याश्छत्रजातयः||१२३|| शीताः पीनसकर्त्र्यश्च मधुरा गुर्व्य एव च| चतुर्थः शाकवर्गोऽयं पत्रकन्दफलाश्रयः||१२४|| इति शाकवर्गश्चतुर्थः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (125-165) · Śloka 165
ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ- ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਨ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੧੨੫|| ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾਮਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਂ ਕਾਸਂ ਚਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਮਦ੍ਵੀਕਾ ਬਂਹਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲਾ||੧੨੬|| ਮਧੁਰਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਕ੍ਸਯੇਭਿਘਾਤੇ ਦਾਹੇ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍||੧੨੭|| ਤਰ੍ਪਣਂ ਬਂਹਣਂ ਫਲ੍ਗੁ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਰੂਸਕਂ ਮਧੂਕਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੨੮|| ਮਧੁਰਂ ਬਂਹਣਂ ਬਲ੍ਯਮਾਮ੍ਰਾਤਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਸ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੧੨੯|| ਤਾਲਸ਼ਸ੍ਯਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਾਨਿ ਚ| ਬਂਹਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ||੧੩੦|| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯਂ ਚ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਭਵ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਕ੍ਰਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੩੧|| ਅਮ੍ਲਂ ਪਰੂਸਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੀਣਿ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਨਿਕੁਚਾਨ੍ਯਪਿ||੧੩੨|| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਗੁਰੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪ੍ਰਾਯਂ ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਬਂਹਣਂ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਨਾਤਿਦੋਸਲਮਾਰੁਕਮ੍||੧੩੩|| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਮਧੁਰਂ ਚਾਮ੍ਲਮੇਵ ਚ| ਗੁਰੁ ਪਾਰਾਵਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮਰੁਚ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੩੪|| ਭਵ੍ਯਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਥੈਵਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਤੂਦਮਮ੍ਲਂ ਪਰੂਸਕਾਤ੍||੧੩੫|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਟਙ੍ਕਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਮਾਮਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਲਮ੍ ||੧੩੬|| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| ਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਚ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰ੍ਵਪਿ||੧੩੭|| ਬਿਲ੍ਵਂ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਦੋਸਲਂ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤਦ੍ਬਾਲਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੧੩੮|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਬਾਲਮਾਪੂਰ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਪਕ੍ਵਮਾਮ੍ਰਂ ਜਯੇਦ੍ਵਾਯੁਂ ਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਪ੍ਰਦਮ੍||੧੩੯|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਕਰਂ ਪਰਮ੍||੧੪੦|| ਬਦਰਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੇਦਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਨ ਚ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||੧੪੧|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਸਿਮ੍ਬਿ(ਞ੍ਚਿ)ਤਿਕਾਫਲਮ੍| ਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕੀ ਕਰੀਰਂ ਚ ਬਿਮ੍ਬੀ ਤੋਦਨਧਨ੍ਵਨਮ੍||੧੪੨|| ਮਧੁਰਂ ਸਕਸਾਯਂ ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਪਨਸਂ ਮੋਚਂ ਰਾਜਾਦਨਫਲਾਨਿ ਚ||੧੪੩|| ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਸਕਸਾਯਾਣਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਗੁਰੂਣਿ ਚ| ਕਸਾਯਵਿਸ਼ਦਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍||੧੪੪|| ਅਵਦਂਸ਼ਕ੍ਸਮਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਾਤਲਂ ਲਵਲੀਫਲਮ੍| ਨੀਪਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਕਂ ਪੀਲੁ ਤਣਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਿਕਙ੍ਕਤਮ੍||੧੪੫|| ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਚੈਵ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਗਰਹਾਰਿ ਚ| ਐਙ੍ਗੁਦਂ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੧੪੬|| ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਲਘੁ| ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਮਲਕੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰਸਾਂਲ੍ਲਵਣਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍||੧੪੭|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਰਸਾਸਙ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋਜਾਨ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਬਿਭੀਤਕਮ੍||੧੪੮|| ਸ੍ਵਰਭੇਦਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਪਿਤ੍ਤਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਅਮ੍ਲਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੀਪਨਮ੍||੧੪੯|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਦਾਡਿਮਂ ਹਦ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਚ| ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕੋਪਨਮ੍||੧੫੦|| ਮਧੁਰਂ ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਾਡਿਮਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੫੧|| ਅਮ੍ਲਿਕਾਯਾਃ ਫਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਗੁਣੈਃ| ਗੁਣੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭੇਦਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੧੫੨|| ਸ਼ੂਲੇਰੁਚੌ ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਮਦ੍ਯਵਿਪ੍ਲਵੇ | ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਕਾਸੇ ਚ ਵਮ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਚੋਗਦੇਸੁ ਚ||੧੫੩|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਕੇਸਰਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਲਘੁ ਸ਼ੇਸਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੧੫੪|| ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਕਰ੍ਚੂਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ||੧੫੫|| ਮਧੁਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਂ ਚ ਹਦ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਪ੍ਰਰੋਚਨਮ੍| ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਵਾਤਸ਼ਮਨਂ ਨਾਗਰਙ੍ਗਫਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੫੬|| ਵਾਤਾਮਾਭਿਸੁਕਾਕ੍ਸੋਟਮੁਕੂਲਕਨਿਕੋਚਕਾਃ| ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਃ ਸੋਰੁਮਾਣਾ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ||੧੫੭|| ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਬਂਹਣਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭਿਵਰ੍ਧਨਾਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਮੇਸਾਂ ਸਦਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਗੁਣੈਃ||੧੫੮|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਫਲਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਚਾਙ੍ਕੋਟਫਲਮਗ੍ਨਿਜਿਤ੍||੧੫੯|| ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ਮੀਫਲਮ੍| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਯਤਿ ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਿਰੋਧਿ ਚ||੧੬੦|| ਆਮ੍ਰਾਤਕਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲਂ ਸਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੈਰਾਵਤਕਮੇਵ ਚ||੧੬੧|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਵਾਤਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰ੍ਪਟਕੀਫਲਮ੍||੧੬੨|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਮ੍ਲਂ ਚ ਵਾਤਲਂ ਚਾਕ੍ਸਿਕੀਫਲਮ੍| ਮਧੁਰਾਣ੍ਯਮ੍ਲਪਾਕੀਨਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾਣਿ ਚ||੧੬੩|| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਨਾਂ ਫਲਾਨਿ ਚ| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਮ੍ਲਾਨਿ ਵਾਤਲਾਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ||੧੬੪|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਂ ਤਨ੍ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਞ੍ਚਮਃ ਫਲਵਰ੍ਗੋਯਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੋਪਯੋਗਿਕਃ||੧੬੫|| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ|
View original
अथ फलवर्गः- तृष्णादाहज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्| वातपित्तमुदावर्तं स्वरभेदं मदात्ययम्||१२५|| तिक्तास्यतामास्यशोषं कासं चाशु व्यपोहति| मृद्वीका बृंहणी वृष्या मधुरा स्निग्धशीतला||१२६|| मधुरं बृंहणं वृष्यं खर्जूरं गुरु शीतलम्| क्षयेऽभिघाते दाहे च वातपित्ते च तद्धितम्||१२७|| तर्पणं बृंहणं फल्गु गुरु विष्टम्भि शीतलम्| परूषकं मधूकं च वातपित्ते च शस्यते||१२८|| मधुरं बृंहणं बल्यमाम्रातं तर्पणं गुरु| सस्नेहं श्लेष्मलं शीतं वृष्यं विष्टभ्य जीर्यति||१२९|| तालशस्यानि सिद्धानि नारिकेलफलानि च| बृंहणस्निग्धशीतानि बल्यानि मधुराणि च||१३०|| मधुराम्लकषायं च विष्टम्भि गुरु शीतलम्| पित्तश्लेष्मकरं भव्यं ग्राहि वक्रविशोधनम्||१३१|| अम्लं परूषकं द्राक्षा बदराण्यारुकाणि च| पित्तश्लेष्मप्रकोपीणि कर्कन्धुनिकुचान्यपि||१३२|| नात्युष्णं गुरु सम्पक्वं स्वादुप्रायं मुखप्रियम्| बृंहणं जीर्यति क्षिप्रं नातिदोषलमारुकम्||१३३|| द्विविधं शीतमुष्णं च मधुरं चाम्लमेव च| गुरु पारावतं ज्ञेयमरुच्यत्यग्निनाशनम्||१३४|| भव्यादल्पान्तरगुणं काश्मर्यफलमुच्यते| तथैवाल्पान्तरगुणं तूदमम्लं परूषकात्||१३५|| कषायमधुरं टङ्कं वातलं गुरु शीतलम्| कपित्थमामं कण्ठघ्नं विषघ्नं ग्राहि वातलम् ||१३६|| मधुराम्लकषायत्वात् सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्| परिपक्वं च दोषघ्नं विषघ्नं ग्राहि गुर्वपि||१३७|| बिल्वं तु दुर्जरं पक्वं दोषलं पूतिमारुतम्| स्निग्धोष्णतीक्ष्णं तद्बालं दीपनं कफवातजित्||१३८|| रक्तपित्तकरं बालमापूर्णं पित्तवर्धनम्| पक्वमाम्रं जयेद्वायुं मांसशुक्रबलप्रदम्||१३९|| कषायमधुरप्रायं गुरु विष्टम्भि शीतलम्| जाम्बवं कफपित्तघ्नं ग्राहि वातकरं परम्||१४०|| बदरं मधुरं स्निग्धं भेदनं वातपित्तजित्| तच्छुष्कं कफवातघ्नं पित्ते न च विरुध्यते||१४१|| कषायमधुरं शीतं ग्राहि सिम्बि(ञ्चि)तिकाफलम्| गाङ्गेरुकी करीरं च बिम्बी तोदनधन्वनम्||१४२|| मधुरं सकषायं च शीतं पित्तकफापहम्| सम्पक्वं पनसं मोचं राजादनफलानि च||१४३|| स्वादूनि सकषायाणि स्निग्धशीतगुरूणि च| कषायविशदत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्||१४४|| अवदंशक्षमं हृद्यं वातलं लवलीफलम्| नीपं शताह्वकं पीलु तृणशून्यं विकङ्कतम्||१४५|| प्राचीनामलकं चैव दोषघ्नं गरहारि च| ऐङ्गुदं तिक्तमधुरं स्निग्धोष्णं कफवातजित्||१४६|| तिन्दुकं कफपित्तघ्नं कषायं मधुरं लघु| विद्यादामलके सर्वान् रसांल्लवणवर्जितान्||१४७|| रूक्षं स्वादु कषायाम्लं कफपित्तहरं परम्| रसासृङ्मांसमेदोजान्दोषान् हन्ति बिभीतकम्||१४८|| स्वरभेदकफोत्क्लेदपित्तरोगविनाशनम्| अम्लं कषायमधुरं वातघ्नं ग्राहि दीपनम्||१४९|| स्निग्धोष्णं दाडिमं हृद्यं कफपित्ताविरोधि च| रूक्षाम्लं दाडिमं यत्तु तत् पित्तानिलकोपनम्||१५०|| मधुरं पित्तनुत्तेषां पूर्वं दाडिममुत्तमम्| वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्मणि शस्यते||१५१|| अम्लिकायाः फलं पक्वं तस्मादल्पान्तरं गुणैः| गुणैस्तैरेव संयुक्तं भेदनं त्वम्लवेतसम्||१५२|| शूलेऽरुचौ विबन्धे च मन्देऽग्नौ मद्यविप्लवे | हिक्काश्वासे च कासे च वम्यां वर्चोगदेषु च||१५३|| वातश्लेष्मसमुत्थेषु सर्वेष्वेवोपदिश्यते| केसरं मातुलुङ्गस्य लघु शेषमतोऽन्यथा||१५४|| रोचनो दीपनो हृद्यः सुगन्धिस्त्वग्विवर्जितः| कर्चूरः कफवातघ्नः श्वासहिक्कार्शसां हितः||१५५|| मधुरं किञ्चिदम्लं च हृद्यं भक्तप्ररोचनम्| दुर्जरं वातशमनं नागरङ्गफलं गुरु ||१५६|| वातामाभिषुकाक्षोटमुकूलकनिकोचकाः| गुरूष्णस्निग्धमधुराः सोरुमाणा बलप्रदाः||१५७|| वातघ्ना बृंहणा वृष्याः कफपित्ताभिवर्धनाः| प्रियालमेषां सदृशं विद्यादौष्ण्यं विना गुणैः||१५८|| श्लेष्मलं मधुरं शीतं श्लेष्मातकफलं गुरु| श्लेष्मलं गुरु विष्टम्भि चाङ्कोटफलमग्निजित्||१५९|| गुरूष्णं मधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम्| विष्टम्भयति कारञ्जं वातश्लेष्माविरोधि च||१६०|| आम्रातकं दन्तशठमम्लं सकरमर्दकम्| रक्तपित्तकरं विद्यादैरावतकमेव च||१६१|| वातघ्नं दीपनं चैव वार्ताकं कटु तिक्तकम्| वातलं कफपित्तघ्नं विद्यात् पर्पटकीफलम्||१६२|| पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षिकीफलम्| मधुराण्यम्लपाकीनि पित्तश्लेष्महराणि च||१६३|| अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधानां फलानि च| कषायमधुराम्लानि वातलानि गुरूणि च||१६४|| भल्लातकास्थ्यग्निसमं तन्मांसं स्वादु शीतलम्| पञ्चमः फलवर्गोऽयमुक्तः प्रायोपयोगिकः||१६५|| इति फलवर्गः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (166-177) · Śloka 177
ਅਥ ਹਰਿਤਵਰ੍ਗਃ- ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੧੬੬|| ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮੁਖਸ਼ੋਧਨਃ| ਜਮ੍ਬੀਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨੋ ਭਕ੍ਤਪਾਚਨਃ||੧੬੭|| ਬਾਲਂ ਦੋਸਹਰਂ, ਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ, ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਂ, ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਮੂਲਕਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੧੬੮|| ਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਵਿਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਵਿਨਾਸ਼ਨਃ| ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸੁਰਸਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਹਾ||੧੬੯|| ਯਵਾਨੀ ਚਾਰ੍ਜਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ਼ਾਲੇਯਮਸ੍ਟਕਮ੍| ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਨੀਯਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ||੧੭੦|| ਗਣ੍ਡੀਰੋ ਜਲਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੁਃ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਿਕਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਕਟੁਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਕਫਵਾਤਹਰਾਣਿ ਚ||੧੭੧|| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਘ੍ਨਃ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋ ਭੂਸ੍ਤਣੋ ਵਕ੍ਰਸ਼ੋਧਨਃ| ਖਰਾਹ੍ਵਾ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ ਬਸ੍ਤਿਰੋਗਰੁਜਾਪਹਾ||੧੭੧|| ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਚਾਜਗਨ੍ਧਾ ਚ ਸੁਮੁਖਸ਼੍ਚੇਤਿ ਰੋਚਨਾਃ| ਸੁਗਨ੍ਧਾ ਨਾਤਿਕਟੁਕਾ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ||੧੭੩|| ਗ੍ਰਾਹੀ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ| ਸ੍ਵੇਦਨੇਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਮਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍||੧੭੪|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਮਾਰੁਤਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਪਲਾਣ੍ਡੁਰ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ | ਆਹਾਰਯੋਗੀ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯੋਥ ਰੋਚਨਃ||੧੭੫|| ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਕਿਲਾਸਘ੍ਨੋ ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਗੁਲ੍ਮਨਾਸ਼ਨਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਲਸ਼ੁਨਃ ਕਟੁਕੋ ਗੁਰੁਃ||੧੭੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਫਲਾਨਿ ਚ| ਹਰਿਤਾਨਾਮਯਂ ਚੈਸ ਸਸ੍ਠੋ ਵਰ੍ਗਃ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ||੧੭੭|| ਇਤਿ ਹਰਿਤਵਰ੍ਗਃ|
View original
अथ हरितवर्गः- रोचनं दीपनं वृष्यमार्द्रकं विश्वभेषजम्| वातश्लेष्मविबन्धेषु रसस्तस्योपदिश्यते||१६६|| रोचनो दीपनस्तीक्ष्णः सुगन्धिर्मुखशोधनः| जम्बीरः कफवातघ्नः क्रिमिघ्नो भक्तपाचनः||१६७|| बालं दोषहरं, वृद्धं त्रिदोषं, मारुतापहम्| स्निग्धसिद्धं, विशुष्कं तु मूलकं कफवातजित्||१६८|| हिक्काकासविषश्वासपार्श्वशूलविनाशनः| पित्तकृत् कफवातघ्नः सुरसः पूतिगन्धहा||१६९|| यवानी चार्जकश्चैव शिग्रुशालेयमृष्टकम्| हृद्यान्यास्वादनीयानि पित्तमुत्क्लेशयन्ति च||१७०|| गण्डीरो जलपिप्पल्यस्तुम्बरुः शृङ्गवेरिका| तीक्ष्णोष्णकटुरूक्षाणि कफवातहराणि च||१७१|| पुंस्त्वघ्नः कटुरूक्षोष्णो भूस्तृणो वक्रशोधनः| खराह्वा कफवातघ्नी बस्तिरोगरुजापहा||१७१|| धान्यकं चाजगन्धा च सुमुखश्चेति रोचनाः| सुगन्धा नातिकटुका दोषानुत्क्लेशयन्ति च||१७३|| ग्राही गृञ्जनकस्तीक्ष्णो वातश्लेष्मार्शसां हितः| स्वेदनेऽभ्यवहारे च योजयेत्तमपित्तिनाम्||१७४|| श्लेष्मलो मारुतघ्नश्च पलाण्डुर्न च पित्तनुत् | आहारयोगी बल्यश्च गुरुर्वृष्योऽथ रोचनः||१७५|| क्रिमिकुष्ठकिलासघ्नो वातघ्नो गुल्मनाशनः| स्निग्धश्चोष्णश्च वृष्यश्च लशुनः कटुको गुरुः||१७६|| शुष्काणि कफवातघ्नान्येतान्येषां फलानि च| हरितानामयं चैष षष्ठो वर्गः समाप्यते||१७७|| इति हरितवर्गः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (178) · Śloka 178
ਅਥ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ- ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਵਿਪਾਕਤਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੭੮||
View original
अथ मद्यवर्गः- प्रकृत्या मद्यमम्लोष्णमम्लं चोक्तं विपाकतः| सर्वं सामान्यतस्तस्य विशेष उपदेक्ष्यते||१७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (179-195) · Śloka 195
ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਸਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍| ਸੁਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਸ੍ਤਨ੍ਯਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੇਸੁ ਚ||੧੭੯|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਾਸਵਰ੍ਚੋਗ੍ਰਹਾਰੁਚੌ| ਵਮ੍ਯਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਮਦਿਰਾ ਹਿਤਾ||੧੮੦|| ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਟੋਪਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ| ਜਗਲੋ ਗ੍ਰਾਹਿਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਃ ਸ਼ੋਫਘ੍ਨੋ ਭਕ੍ਤਪਾਚਨਃ||੧੮੧|| ਸ਼ੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਹਨ੍ਤ੍ਯਰਿਸ੍ਟਃ ਕਫਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ ||੧੮੨|| ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਃ ਸੁਖਮਦਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੋਗਨੁਤ੍ | ਜਰਣੀਯਃ ਪਰਿਣਤੋ ਹਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਃ||੧੮੩|| ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਘ੍ਨੋ ਵਰ੍ਣ੍ਯਃ ਪਕ੍ਵਰਸੋ ਮਤਃ||੧੮੪|| ਜਰਣੀਯੋ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੋਧਨਃ| ਲੇਖਨਃ ਸ਼ੀਤਰਸਿਕੋ ਹਿਤਃ ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੮੫|| ਸਸ੍ਟਭਿਨ੍ਨਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤੋ ਗੌਡਸ੍ਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਃ| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵ੍ਰਣਹਿਤਾ ਦੀਪਨੀ ਚਾਕ੍ਸਿਕੀ ਮਤਾ ||੧੮੬|| ਸੁਰਾਸਵਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਦੋ ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਵਦਨਪ੍ਰਿਯਃ| ਛੇਦੀ ਮਧ੍ਵਾਸਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁਰੋ ਗੁਰੁਃ||੧੮੭|| ਧਾਤਕ੍ਯਾਭਿਸੁਤੋ ਹਦ੍ਯੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ| ਮਾਧ੍ਵੀਕਵਨ੍ਨ ਚਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਮਦ੍ਵੀਕੇਕ੍ਸੁਰਸਾਸਵਃ||੧੮੮|| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਚ| ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਚ ਮਧੁ ਲਘ੍ਵਲ੍ਪਮਾਰੁਤਮ੍||੧੮੯|| ਸੁਰਾ ਸਮਣ੍ਡਾ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾ ਯਵਾਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਾ| ਗੁਰ੍ਵੀ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਤੁ ਮਧੂਲਿਕਾ||੧੯੦|| ਦੀਪਨਂ ਜਰਣੀਯਂ ਚ ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਕ੍ਰਿਮਿਰੋਗਨੁਤ੍| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਹਿਤ ਭੇਦਿ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਮ੍||੧੯੧|| ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਪਹਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਨਾਦ੍ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਮਵਸ੍ਰਂਸਿ ਦੀਪਨਂ ਚਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍||੧੯੨|| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਭਿਨਵਂ ਮਦ੍ਯਂ ਗੁਰੁਦੋਸਸਮੀਰਣਮ੍| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਮ੍||੧੯੩|| ਹਰ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਭਯਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍| ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਵੀਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਭਾਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਬਲਪ੍ਰਦਮ੍||੧੯੪|| ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਰ੍ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਸ੍ਯਾਦਮਤਂ ਯਥਾ| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਦ੍ਯਮਧਿਕਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ||੧੯੫|| ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ|
View original
कृशानां सक्तमूत्राणां ग्रहण्यर्शोविकारिणाम्| सुरा प्रशस्ता वातघ्नी स्तन्यरक्तक्षयेषु च||१७९|| हिक्काश्वासप्रतिश्यायकासवर्चोग्रहारुचौ| वम्यानाहविबन्धेषु वातघ्नी मदिरा हिता||१८०|| शूलप्रवाहिकाटोपकफवातार्शसां हितः| जगलो ग्राहिरूक्षोष्णः शोफघ्नो भक्तपाचनः||१८१|| शोषार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगारुचिज्वरान्| हन्त्यरिष्टः कफकृतान् रोगान्रोचनदीपनः ||१८२|| मुखप्रियः सुखमदः सुगन्धिर्बस्तिरोगनुत् | जरणीयः परिणतो हृद्यो वर्ण्यश्च शार्करः||१८३|| रोचनो दीपनो हृद्यः शोषशोफार्शसां हितः| स्नेहश्लेष्मविकारघ्नो वर्ण्यः पक्वरसो मतः||१८४|| जरणीयो विबन्धघ्नः स्वरवर्णविशोधनः| लेखनः शीतरसिको हितः शोफोदरार्शसाम्||१८५|| सृष्टभिन्नशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः| पाण्डुरोगव्रणहिता दीपनी चाक्षिकी मता ||१८६|| सुरासवस्तीव्रमदो वातघ्नो वदनप्रियः| छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मैरेयो मधुरो गुरुः||१८७|| धातक्याऽभिषुतो हृद्यो रूक्षो रोचनदीपनः| माध्वीकवन्न चात्युष्णो मृद्वीकेक्षुरसासवः||१८८|| रोचनं दीपनं हृद्यं बल्यं पित्ताविरोधि च| विबन्धघ्नं कफघ्नं च मधु लघ्वल्पमारुतम्||१८९|| सुरा समण्डा रूक्षोष्णा यवानां वातपित्तला| गुर्वी जीर्यति विष्टभ्य श्लेष्मला तु मधूलिका||१९०|| दीपनं जरणीयं च हृत्पाण्डुक्रिमिरोगनुत्| ग्रहण्यर्शोहित भेदि सौवीरकतुषोदकम्||१९१|| दाहज्वरापहं स्पर्शात् पानाद्वातकफापहम्| विबन्धघ्नमवस्रंसि दीपनं चाम्लकाञ्जिकम्||१९२|| प्रायशोऽभिनवं मद्यं गुरुदोषसमीरणम्| स्रोतसां शोधनं जीर्णं दीपनं लघु रोचनम्||१९३|| हर्षणं प्रीणनं मद्यं भयशोकश्रमापहम्| प्रागल्भ्यवीर्यप्रतिभातुष्टिपुष्टिबलप्रदम्||१९४|| सात्त्विकैर्विधिवद्युक्त्या पीतं स्यादमृतं यथा| वर्गोऽयं सप्तमो मद्यमधिकृत्य प्रकीर्तितः||१९५|| इति मद्यवर्गः सप्तमः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (196) · Śloka 196
ਅਥ ਜਲਵਰ੍ਗਃ- ਜਲਮੇਕਵਿਧਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਤਤ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਨਭਸ੍ਤਲਾਤ੍|੧੯੬|
View original
अथ जलवर्गः- जलमेकविधं सर्वं पतत्यैन्द्रं नभस्तलात्|१९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (196) · Śloka 196
ਤਤ੍ ਪਤਤ੍ ਪਤਿਤਂ ਚੈਵ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸਤੇ||੧੯੬||
View original
तत् पतत् पतितं चैव देशकालावपेक्षते||१९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (197) · Śloka 197
ਖਾਤ੍ ਪਤਤ੍ ਸੋਮਵਾਯ੍ਵਰ੍ਕੈਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਮਹੀਗੁਣੈਃ||੧੯੭||
View original
खात् पतत् सोमवाय्वर्कैः स्पृष्टं कालानुवर्तिभिः| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्यथासन्नं महीगुणैः||१९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (198) · Śloka 198
ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸ਼ਿਵਂ ਮਸ੍ਟਂ ਵਿਮਲਂ ਲਘੁ ਸਡ੍ਗੁਣਮ੍| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਮੁਦਕਂ,...|੧੯੮|
View original
शीतं शुचि शिवं मृष्टं विमलं लघु षड्गुणम्| प्रकृत्या दिव्यमुदकं,...|१९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (198-208) · Śloka 208
...ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਪਾਤ੍ਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ||੧੯੮|| ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਕਸਾਯਂ ਭਵਤਿ ਪਾਣ੍ਡਰੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਕਪਿਲੇ ਕ੍ਸਾਰਸਂਸਸ੍ਟਮੂਸਰੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੯੯|| ਕਟੁ ਪਰ੍ਵਤਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਮਧੁਰਂ ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕੇ| ਏਤਤ੍ ਸਾਡ੍ਗੁਣ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਹੀਸ੍ਥਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਹਿ| ਤਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕਾਰਂ ਹਿਮਂ ਚ ਯਤ੍||੨੦੦|| ਯਦਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਾਤ੍ ਪਤਤੀਨ੍ਦ੍ਰਸਸ੍ਟਂ ਚੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਪਾਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਗਹ੍ਯਤੇਮ੍ਭਃ| ਤਦੈਨ੍ਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੇਯਂ ਸਲਿਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ||੨੦੧|| ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ| ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਨੀਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੨੦੨|| ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਪਾਨੀਯਂ ਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਮਧੁਰਂ ਨਵਮ੍| ਤਨੁ ਲਘ੍ਵਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ਰਦਿ ਵਰ੍ਸਤਿ||੨੦੩|| ਤਤ੍ਤੁ ਯੇ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭੂਯਿਸ੍ਠਭੋਜਨਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਭੋਜ੍ਯੇ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇ ਚ ਲੇਹ੍ਯੇ ਪੇਯੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੦੪|| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਸ੍ਯਂ ਬਲਹਿਤਂ ਗੁਰੁ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਲਘੁਤਰਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੨੦੫|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਸਨ੍ਤਿਕਂ ਜਲਮ੍| ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਿਕਂ ਤ੍ਵਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਜਲਮਿਤ੍ਯੇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ| ਤਾਵਤਾਵਿਹਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਮ੍ਭਸੋ ਗੁਣਾਃ||੨੦੬|| ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਤੁ ਕਾਲੇਸੁ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੋਯਦਾਃ| ਸਲਿਲਂ ਤਤ੍ਤੁ ਦੋਸਾਯ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ||੨੦੭|| ਰਾਜਭੀ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸੁਕੁਮਾਰੈਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵੈਃ| ਸੁਗਹੀਤਾਃ ਸ਼ਰਦ੍ਯਾਪਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੦੮||
View original
...भ्रष्टं पात्रमपेक्षते||१९८|| श्वेते कषायं भवति पाण्डरे स्यात्तु तिक्तकम्| कपिले क्षारसंसृष्टमूषरे लवणान्वितम्||१९९|| कटु पर्वतविस्तारे मधुरं कृष्णमृत्तिके| एतत् षाड्गुण्यमाख्यातं महीस्थस्य जलस्य हि| तथाऽव्यक्तरसं विद्यादैन्द्रं कारं हिमं च यत्||२००|| यदन्तरीक्षात् पततीन्द्रसृष्टं चोक्तैश्च पात्रैः परिगृह्यतेऽम्भः| तदैन्द्रमित्येव वदन्ति धीरा नरेन्द्रपेयं सलिलं प्रधानम् ||२०१|| ईषत्कषायमधुरं सुसूक्ष्मं विशदं लघु| अरूक्षमनभिष्यन्दि सर्वं पानीयमुत्तमम्||२०२|| गुर्वभिष्यन्दि पानीयं वार्षिकं मधुरं नवम्| तनु लघ्वनभिष्यन्दि प्रायः शरदि वर्षति||२०३|| तत्तु ये सुकुमाराः स्युः स्निग्धभूयिष्ठभोजनाः| तेषां भोज्ये च भक्ष्ये च लेह्ये पेये च शस्यते||२०४|| हेमन्ते सलिलं स्निग्धं वृष्यं बलहितं गुरु| किञ्चित्ततो लघुतरं शिशिरे कफवातजित्||२०५|| कषायमधुरं रूक्षं विद्याद्वासन्तिकं जलम्| ग्रैष्मिकं त्वनभिष्यन्दि जलमित्येव निश्चयः| ऋतावृताविहाख्याताः सर्व एवाम्भसो गुणाः||२०६|| विभ्रान्तेषु तु कालेषु यत् प्रयच्छन्ति तोयदाः| सलिलं तत्तु दोषाय युज्यते नात्र संशयः||२०७|| राजभी राजमात्रैश्च सुकुमारैश्च मानवैः| सुगृहीताः शरद्यापः प्रयोक्तव्या विशेषतः||२०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (209-212) · Śloka 212
ਨਦ੍ਯਃ ਪਾਸਾਣਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਿਕ੍ਸੁਬ੍ਧਾਭਿਹਤੋਦਕਾਃ | ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਦੇਵਰ੍ਸਿਸੇਵਿਤਾਃ||੨੦੯|| ਨਦ੍ਯਃ ਪਾਸਾਣਸਿਕਤਾਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਵਿਮਲੋਦਕਾਃ| ਮਲਯਪ੍ਰਭਵਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਲਂ ਤਾਸ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍||੨੧੦|| ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਭਿਮੁਖਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਮਲੋਦਕਾਃ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਦੁਵਹਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯੋ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ||੨੧੧|| ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਭਵਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸਹ੍ਯਭਵਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ| ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਤਾ ਹੇਤੁਃ ਸ਼੍ਲੀਪਦਸ੍ਯ ਚ||੨੧੨||
View original
नद्यः पाषाणविच्छिन्नविक्षुब्धाभिहतोदकाः | हिमवत्प्रभवाः पथ्याः पुण्या देवर्षिसेविताः||२०९|| नद्यः पाषाणसिकतावाहिन्यो विमलोदकाः| मलयप्रभवा याश्च जलं तास्वमृतोपमम्||२१०|| पश्चिमाभिमुखा याश्च पथ्यास्ता निर्मलोदकाः| प्रायो मृदुवहा गुर्व्यो याश्च पूर्वसमुद्रगाः||२११|| पारियात्रभवा याश्च विन्ध्यसह्यभवाश्च याः| शिरोहृद्रोगकुष्ठानां ता हेतुः श्लीपदस्य च||२१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (213-216) · Śloka 216
ਵਸੁਧਾਕੀਟਸਰ੍ਪਾਖੁਮਲਸਨ੍ਦੂਸਿਤੋਦਕਾਃ| ਵਰ੍ਸਾਜਲਵਹਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮੀਰਣਾਃ||੨੧੩|| ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗੋਤ੍ਸਸਰਃਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਦਿਸੁ| ਆਨੂਪਸ਼ੈਲਧਨ੍ਵਾਨਾਂ ਗੁਣਦੋਸੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍||੨੧੪|| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਕ੍ਰਿਮਿਲਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ੈਵਾਲਕਰ੍ਦਮੈਃ| ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਿਰਸਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਨ ਹਿਤਂ ਜਲਮ੍||੨੧੫|| ਵਿਸ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਲਵਣਮਮ੍ਬੁ ਯਦ੍ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍| ਇਤ੍ਯਮ੍ਬੁਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋਯਮਸ੍ਟਮਃ ਸੁਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ||੨੧੬|| ਇਤਿ ਜਲਵਰ੍ਗੋਸ੍ਟਮਃ|
View original
वसुधाकीटसर्पाखुमलसन्दूषितोदकाः| वर्षाजलवहा नद्यः सर्वदोषसमीरणाः||२१३|| वापीकूपतडागोत्ससरःप्रस्रवणादिषु| आनूपशैलधन्वानां गुणदोषैर्विभावयेत्||२१४|| पिच्छिलं क्रिमिलं क्लिन्नं पर्णशैवालकर्दमैः| विवर्णं विरसं सान्द्रं दुर्गन्धं न हितं जलम्||२१५|| विस्रं त्रिदोषं लवणमम्बु यद्वरुणालयम्| इत्यम्बुवर्गः प्रोक्तोऽयमष्टमः सुविनिश्चितः||२१६|| इति जलवर्गोऽष्टमः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (217-224) · Śloka 224
ਅਥ ਗੋਰਸਵਰ੍ਗਃ- ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਹਲਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਗੁਰੁ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਗਵ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਪਯਃ||੨੧੭|| ਤਦੇਵਙ੍ਗੁਣਮੇਵੌਜਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਵਰਂ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੨੧੮|| ਮਹਿਸੀਣਾਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਗਵ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਤਰਂ ਪਯਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਯੂਨਮਨਿਦ੍ਰਾਯ ਹਿਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨਯੇ ਚ ਤਤ੍||੨੧੯|| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਸ੍ਟ੍ਰੀਣਾਮੀਸਤ੍ਸਲਵਣਂ ਲਘੁ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਕ੍ਰਿਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੨੨੦|| ਬਲ੍ਯਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਂ ਸਰ੍ਵਮੁਸ੍ਣਂ ਚੈਕਸ਼ਫਂ ਪਯਃ| ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਲਵਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਂ ਲਘੁ||੨੨੧|| ਛਾਗਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਪਯੋ ਲਘੁ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨਂ ਕ੍ਸਯਕਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੨੨੨|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਰਂ ਤੂਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਮਾਵਿਕਮ੍| ਹਸ੍ਤਿਨੀਨਾਂ ਪਯੋ ਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਂ ਪਰਮ੍||੨੨੩|| ਜੀਵਨਂ ਬਂਹਣਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਮਾਨੁਸਂ ਪਯਃ| ਨਾਵਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਚਾਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍||੨੨੪||
View original
अथ गोरसवर्गः- स्वादु शीतं मृदु स्निग्धं बहलं श्लक्ष्णपिच्छिलम्| गुरु मन्दं प्रसन्नं च गव्यं दशगुणं पयः||२१७|| तदेवङ्गुणमेवौजः सामान्यादभिवर्धयेत्| प्रवरं जीवनीयानां क्षीरमुक्तं रसायनम्||२१८|| महिषीणां गुरुतरं गव्याच्छीततरं पयः| स्नेहान्यूनमनिद्राय हितमत्यग्नये च तत्||२१९|| रूक्षोष्णं क्षीरमुष्ट्रीणामीषत्सलवणं लघु| शस्तं वातकफानाहक्रिमिशोफोदरार्शसाम्||२२०|| बल्यं स्थैर्यकरं सर्वमुष्णं चैकशफं पयः| साम्लं सलवणं रूक्षं शाखावातहरं लघु||२२१|| छागं कषायमधुरं शीतं ग्राहि पयो लघु| रक्तपित्तातिसारघ्नं क्षयकासज्वरापहम्||२२२|| हिक्काश्वासकरं तूष्णं पित्तश्लेष्मलमाविकम्| हस्तिनीनां पयो बल्यं गुरु स्थैर्यकरं परम्||२२३|| जीवनं बृंहणं सात्म्यं स्नेहनं मानुषं पयः| नावनं रक्तपित्ते च तर्पणं चाक्षिशूलिनाम्||२२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (225-227) · Śloka 227
ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਪਾਕੇਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਬਂਹਣਂ ਦਧਿ||੨੨੫|| ਪੀਨਸੇ ਚਾਤਿਸਾਰੇ ਚ ਸ਼ੀਤਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ| ਅਰੁਚੌ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਦਧਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੨੬|| ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦਧਿ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਹਿਤਂ ਚ ਤਤ੍||੨੨੭||
View original
रोचनं दीपनं वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम्| पाकेऽम्लमुष्णं वातघ्नं मङ्गल्यं बृंहणं दधि||२२५|| पीनसे चातिसारे च शीतके विषमज्वरे| अरुचौ मूत्रकृच्छ्रे च कार्श्ये च दधि शस्यते||२२६|| शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु प्रायशो दधि गर्हितम्| रक्तपित्तकफोत्थेषु विकारेष्वहितं च तत्||२२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (228) · Śloka 228
ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਮਨ੍ਦਕਂ, ਜਾਤਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦਧਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਃ| ਸਰਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਘ੍ਨਸ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਃ||੨੨੮||
View original
त्रिदोषं मन्दकं, जातं वातघ्नं दधि, शुक्रलः| सरः, श्लेष्मानिलघ्नस्तु मण्डः स्रोतोविशोधनः||२२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (229) · Śloka 229
ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹੋਦਰਾਰੁਚੌ| ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵੇ ਤਕ੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਰੇਸੁ ਚ||੨੨੯||
View original
शोफार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहोदरारुचौ| स्नेहव्यापदि पाण्डुत्वे तक्रं दद्याद्गरेषु च||२२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (230) · Śloka 230
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਵਨੀਤਂ ਨਵੋਦ੍ਧਤਮ੍| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਮਰ੍ਦਿਤਾਰੁਚਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੩੦||
View original
सङ्ग्राहि दीपनं हृद्यं नवनीतं नवोद्धृतम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नमर्दितारुचिनाशनम्||२३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (231-233) · Śloka 234
ਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਃਕਫਮੇਦੋਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਸ਼ੋਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍ ||੨੩੧|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਘਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍||੨੩੨|| ਮਦਾਪਸ੍ਮਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸ਼ੋਸੋਨ੍ਮਾਦਗਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਯੋਨਿਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਘਤਂ ਜੀਰ੍ਣਮਪੋਹਤਿ||੨੩੩|| ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯਜਾਵਿਮਹਿਸੀਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ ਸ੍ਵਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|੨੩੪|
View original
स्मृतिबुद्ध्यग्निशुक्रौजःकफमेदोविवर्धनम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् ||२३१|| सर्वस्नेहोत्तमं शीतं मधुरं रसपाकयोः| सहस्रवीर्यं विधिभिर्घृतं कर्मसहस्रकृत्||२३२|| मदापस्मारमूर्च्छायशोषोन्मादगरज्वरान्| योनिकर्णशिरःशूलं घृतं जीर्णमपोहति||२३३|| सर्पींष्यजाविमहिषीक्षीरवत् स्वानि निर्दिशेत्|२३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (234-236) · Śloka 236
ਪੀਯੂਸੋ ਮੋਰਟਂ ਚੈਵ ਕਿਲਾਟਾ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੨੩੪|| ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਮਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸੁਖਪ੍ਰਦਾਃ| ਗੁਰਵਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾਃ ਪਵਨਾਪਹਾਃ||੨੩੫|| ਵਿਸ਼ਦਾ ਗੁਰਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣਸ੍ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਾਃ| ਗੋਰਸਾਨਾਮਯਂ ਵਰ੍ਗੋ ਨਵਮਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ||੨੩੬|| ਇਤਿ ਗੋਰਸਵਰ੍ਗੋ ਨਵਮਃ|
View original
पीयूषो मोरटं चैव किलाटा विविधाश्च ये||२३४|| दीप्ताग्नीनामनिद्राणां सर्व एव सुखप्रदाः| गुरवस्तर्पणा वृष्या बृंहणाः पवनापहाः||२३५|| विशदा गुरवो रूक्षा ग्राहिणस्तक्रपिण्डकाः| गोरसानामयं वर्गो नवमः परिकीर्तितः||२३६|| इति गोरसवर्गो नवमः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (237) · Śloka 238
ਅਥੇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ- ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਂਹਣੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਭਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯੇਕ੍ਸੋਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਤੁ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ||੨੩੭|| ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਾਦ੍ਵਂਸ਼ਕੋ ਵਰਃ|੨੩੮|
View original
अथेक्षुवर्गः- वृष्यः शीतः सरः स्निग्धो बृंहणो मधुरो रसः| श्लेष्मलो भक्षितस्येक्षोर्यान्त्रिकस्तु विदह्यते||२३७|| शैत्यात् प्रसादान्माधुर्यात् पौण्ड्रकाद्वंशको वरः|२३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (238-242) · Śloka 242
ਪ੍ਰਭੂਤਕ੍ਰਿਮਿਮਜ੍ਜਾਸਙ੍ਮੇਦੋਮਾਂਸਕਰੋ ਗੁਡਃ||੨੩੮|| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੋ ਗੁਡਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਧਾਵਸ਼ੇਸਿਤਃ| ਰਸੋ ਗੁਰੁਰ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਧੌਤਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਲੋ ਗੁਡਃ||੨੩੯|| ਤਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਵਿਮਲਾਃ ਪਰਮ੍| ਯਥਾ ਯਥੈਸਾਂ ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਭਵੇਚ੍ਛੈਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਤਥਾ||੨੪੦|| ਵਸ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸਤਿਕ੍ਤਾ ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੨੪੧|| ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਮ੍ਯਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਚ੍ਛੇਦਨੀ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਤਸ੍ਣਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੨੪੨||
View original
प्रभूतक्रिमिमज्जासृङ्मेदोमांसकरो गुडः||२३८|| क्षुद्रो गुडश्चतुर्भागत्रिभागार्धावशेषितः| रसो गुरुर्यथापूर्वं धौतः स्वल्पमलो गुडः||२३९|| ततो मत्स्यण्डिकाखण्डशर्करा विमलाः परम्| यथा यथैषां वैमल्यं भवेच्छैत्यं तथा तथा||२४०|| वृष्या क्षीणक्षतहिता सस्नेहा गुडशर्करा| कषायमधुरा शीता सतिक्ता यासशर्करा||२४१|| रूक्षा वम्यतिसारघ्नी च्छेदनी मधुशर्करा| तृष्णासृक्पित्तदाहेषु प्रशस्ताः सर्वशर्कराः||२४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (243-246) · Śloka 246
ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪੌਤ੍ਤਿਕਂ ਮਧੁਜਾਤਯਃ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਗੁਰੁ||੨੪੩|| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਤੈਲਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਘਤਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਪੌਤ੍ਤਿਕਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕਪਿਲਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ ਭ੍ਰਾਮਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੪੪|| ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਨ੍ਧਾਤ ਚ੍ਛੇਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਮਧੁ ||੨੪੫|| ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮਧੂਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਰ੍ਤਮਥਵਾ ਸਵਿਸਾਨ੍ਵਯਾਤ੍| ਗੁਰੁਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛੈਤ੍ਯਾਚ੍ਚਾਲ੍ਪਂ ਹਿਤਂ ਮਧੁ||੨੪੬||
View original
माक्षिकं भ्रामरं क्षौद्रं पौत्तिकं मधुजातयः| माक्षिकं प्रवरं तेषां विशेषाद्भ्रामरं गुरु||२४३|| माक्षिकं तैलवर्णं स्याद्घृतवर्णं तु पौत्तिकम्| क्षौद्रं कपिलवर्णं स्याच्छ्वेतं भ्रामरमुच्यते||२४४|| वातलं गुरु शीतं च रक्तपित्तकफापहम्| सन्धातृ च्छेदनं रूक्षं कषायं मधुरं मधु ||२४५|| हन्यान्मधूष्णमुष्णार्तमथवा सविषान्वयात्| गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु||२४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (247-248) · Śloka 248
ਨਾਤਃ ਕਸ੍ਟਤਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਧ੍ਵਾਮਾਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਮਾਨਵਮ੍| ਉਪਕ੍ਰਮਵਿਰੋਧਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਵਿਸਮ੍||੨੪੭|| ਆਮੇ ਸੋਸ੍ਣਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਮਧ੍ਵਾਮੇ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਮਧ੍ਵਾਮਂ ਦਾਰੁਣਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਵਿਸਮ੍||੨੪੮||
View original
नातः कष्टतमं किञ्चिन्मध्वामात्तद्धि मानवम्| उपक्रमविरोधित्वात् सद्यो हन्याद्यथा विषम्||२४७|| आमे सोष्णा क्रिया कार्या सा मध्वामे विरुध्यते| मध्वामं दारुणं तस्मात् सद्यो हन्याद्यथा विषम्||२४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (249) · Śloka 249
ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਗਵਾਹਿ ਪਰਂ ਮਧੁ| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਪ੍ਰਾਯੋ ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਦਸ਼ਮੋ ਮਤਃ||੨੪੯|| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗੋ ਦਸ਼ਮਃ|
View original
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु| इतीक्षुविकृतिप्रायो वर्गोऽयं दशमो मतः||२४९|| इतीक्षुवर्गो दशमः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (250-256) · Śloka 257
ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ- ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਗ੍ਲਾਨਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਜ੍ਵਰਾਪਹਾ| ਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਜਨਨੀ ਪੇਯਾ ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨੀ||੨੫੦|| ਤਰ੍ਪਣੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਲਘ੍ਵੀ ਹਦ੍ਯਾ ਚਾਪਿ ਵਿਲੇਪਿਕਾ| ਮਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਦੀਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਵਾਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||੨੫੧|| ਮਦੂਕਰੋਤਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਵੇਦਂ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ| ਲਙ੍ਘਿਤਾਨਾਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਚ ਤਸ੍ਯਤਾਮ੍||੨੫੨|| ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਣ੍ਡਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਃ| ਲਾਜਪੇਯਾ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨੀ ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ||੨੫੩|| ਤਸ੍ਣਾਤੀਸਾਰਸ਼ਮਨੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਃ ਸ਼ਿਵਃ| ਲਾਜਮਣ੍ਡੋਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਨਿਵਾਰਣਃ ||੨੫੪|| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਵਿਸਮਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਯੋਸਿਤਾਮ੍| ਦੇਯਸ਼੍ਚ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਲਾਜਮਣ੍ਡਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਃ||੨੫੫|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪਹਃ ਪਥ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਮਲਾਪਹਃ| ਸ਼ਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲਿਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਾਜਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮੈਃ||੨੫੬|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘਵੋ ਲਾਜਸਕ੍ਤਵਃ|੨੫੭|
View original
अथ कृतान्नवर्गः- क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा| स्वेदाग्निजननी पेया वातवर्चोनुलोमनी||२५०|| तर्पणी ग्राहिणी लघ्वी हृद्या चापि विलेपिका| मण्डस्तु दीपयत्यग्निं वातं चाप्यनुलोमयेत्||२५१|| मृदूकरोति स्रोतांसि स्वेदं सञ्जनयत्यपि| लङ्घितानां विरिक्तानां जीर्णे स्नेहे च तृष्यताम्||२५२|| दीपनत्वाल्लघुत्वाच्च मण्डः स्यात् प्राणधारणः| लाजपेया श्रमघ्नी तु क्षामकण्ठस्य देहिनः||२५३|| तृष्णातीसारशमनो धातुसाम्यकरः शिवः| लाजमण्डोऽग्निजननो दाहमूर्च्छानिवारणः ||२५४|| मन्दाग्निविषमाग्नीनां बालस्थविरयोषिताम्| देयश्च सुकुमाराणां लाजमण्डः सुसंस्कृतः||२५५|| क्षुत्पिपासापहः पथ्यः शुद्धानां च मलापहः| शृतः पिप्पलिशुण्ठीभ्यां युक्तो लाजाम्लदाडिमैः||२५६|| कषायमधुराः शीता लघवो लाजसक्तवः|२५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (257-259) · Śloka 260
ਸੁਧੌਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ਼੍ਚੌਦਨੋ ਲਘੁਃ||੨੫੭|| ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੇਸ੍ਵਪਿ| ਅਧੌਤੋਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੋਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੋਦਨੋ ਗੁਰੁਃ||੨੫੮|| ਮਾਂਸਸ਼ਾਕਵਸਾਤੈਲਘਤਮਜ੍ਜਫਲੌਦਨਾਃ| ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਹਦ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਯਨ੍ਤਿ ਚ||੨੫੯|| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਾਸਤਿਲਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਗਸਂਯੋਗਸਾਧਿਤਾਃ|੨੬੦|
View original
सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नः सन्तप्तश्चौदनो लघुः||२५७|| भृष्टतण्डुलमिच्छन्ति गरश्लेष्मामयेष्वपि| अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः||२५८|| मांसशाकवसातैलघृतमज्जफलौदनाः| बल्याः सन्तर्पणा हृद्या गुरवो बृंहयन्ति च||२५९|| तद्वन्माषतिलक्षीरमुद्गसंयोगसाधिताः|२६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (260-261) · Śloka 261
ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਗੁਰਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਾਤਲਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ||੨੬੦|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਕਿਚਿਤ੍ ਸੌਪ੍ਯਗੌਧੂਮਯਾਵਿਕਾਃ| ਭਿਸਕ੍ ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਦ੍ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍||੨੬੧||
View original
कुल्माषा गुरवो रूक्षा वातला भिन्नवर्चसः||२६०|| स्विन्नभक्ष्यास्तु ये किचित् सौप्यगौधूमयाविकाः| भिषक् तेषां यथाद्रव्यमादिशेद्गुरुलाघवम्||२६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (262) · Śloka 262
ਅਕਤਂ ਕਤਯੂਸਂ ਚ ਤਨੁਂ ਸਾਂਸ੍ਕਾਰਿਕਂ ਰਸਮ੍| ਸੂਪਮਮ੍ਲਮਨਮ੍ਲਂ ਚ ਗੁਰੁਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੨੬੨||
View original
अकृतं कृतयूषं च तनुं सांस्कारिकं रसम्| सूपमम्लमनम्लं च गुरुं विद्याद्यथोत्तरम्||२६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (263-264) · Śloka 264
ਸਕ੍ਤਵੋ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਬਹੁਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਿਨਃ| ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਨਰਂ ਸਦ੍ਯਃ ਪੀਤਾਃ ਸਦ੍ਯੋਬਲਾਸ਼੍ਚ ਤੇ||੨੬੩|| ਮਧੁਰਾ ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ ਸ਼ਾਲਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ||੨੬੪||
View original
सक्तवो वातला रूक्षा बहुवर्चोनुलोमिनः| तर्पयन्ति नरं सद्यः पीताः सद्योबलाश्च ते||२६३|| मधुरा लघवः शीताः सक्तवः शालिसम्भवाः| ग्राहिणो रक्तपित्तघ्नास्तृष्णाच्छर्दिज्वरापहाः||२६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (265-267) · Śloka 267
ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਯਵਾਪੂਪੋ ਯਾਵਕੋ ਵਾਟ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਾਸਮੇਹਗਲਗ੍ਰਹਾਨ੍||੨੬੫|| ਧਾਨਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤੇ ਲੇਖਨਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੁਰ੍ਜਰਾਃ||੨੬੬|| ਵਿਰੂਢਧਾਨਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯੋ ਮਧੁਕ੍ਰੋਡਾਃ ਸਪਿਣ੍ਡਕਾਃ| ਪੂਪਾਃ ਪੂਪਲਿਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਾਃ ਪਰਮ੍||੨੬੭||
View original
हन्याद्व्याधीन् यवापूपो यावको वाट्य एव च| उदावर्तप्रतिश्यायकासमेहगलग्रहान्||२६५|| धानासञ्ज्ञास्तु ये भक्ष्याः प्रायस्ते लेखनात्मकाः| शुष्कत्वात्तर्पणाश्चैव विष्टम्भित्वाच्च दुर्जराः||२६६|| विरूढधाना शष्कुल्यो मधुक्रोडाः सपिण्डकाः| पूपाः पूपलिकाद्याश्च गुरवः पैष्टिकाः परम्||२६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (268-270) · Śloka 270
ਫਲਮਾਂਸਵਸਾਸ਼ਾਕਪਲਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵੋ ਬਂਹਣਾਤ੍ਮਕਾਃ||੨੬੮|| ਵੇਸ਼ਵਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਃ| ਗੁਰਵਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਪੂਪਕਾਃ ||੨੬੯|| ਸਗੁਡਾਃ ਸਤਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਤੁ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੨੭੦||
View original
फलमांसवसाशाकपललक्षौद्रसंस्कृताः| भक्ष्या वृष्याश्च बल्याश्च गुरवो बृंहणात्मकाः||२६८|| वेशवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः| गुरवस्तर्पणा वृष्याः क्षीरेक्षुरसपूपकाः ||२६९|| सगुडाः सतिलाश्चैव सक्षीरक्षौद्रशर्कराः| भक्ष्या वृष्याश्च बल्याश्च परं तु गुरवः स्मृताः||२७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (271-272) · Śloka 272
ਸਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਗੁਰਵਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਵਸ੍ਯਾ ਹਦ੍ਯਾ ਗੌਧੂਮਿਕਾ ਮਤਾਃ||੨੭੧|| ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਲ੍ਲਘਵਃ ਸਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਗੌਧੂਮਪੈਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਧਾਨਾਪਰ੍ਪਟਪੂਪਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤਥਾ||੨੭੨||
View original
सस्नेहाः स्नेहसिद्धाश्च भक्ष्या विविधलक्षणाः| गुरवस्तर्पणा वृष्या हृद्या गौधूमिका मताः||२७१|| संस्काराल्लघवः सन्ति भक्ष्या गौधूमपैष्टिकाः| धानापर्पटपूपाद्यास्तान् बुद्ध्वा निर्दिशेत्तथा||२७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (273) · Śloka 273
ਪਥੁਕਾ ਗੁਰਵੋ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਦਲ੍ਪਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍| ਯਾਵਾ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰਸਾ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸਃ||੨੭੩||
View original
पृथुका गुरवो भृष्टान् भक्षयेदल्पशस्तु तान्| यावा विष्टभ्य जीर्यन्ति सरसा भिन्नवर्चसः||२७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (274) · Śloka 274
ਸੂਪ੍ਯਾਨ੍ਨਵਿਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਾਃ| ਸਕਟੁਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਨਲ੍ਪਸ਼ੋ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍||੨੭੪||
View original
सूप्यान्नविकृता भक्ष्या वातला रूक्षशीतलाः| सकटुस्नेहलवणानल्पशो भक्षयेत्तु तान्||२७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (275) · Śloka 275
ਮਦੁਪਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਕਠਿਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਗੁਰਵਸ੍ਤੇ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪਾਕਾਃ ਪੁਸ੍ਟਿਬਲਪ੍ਰਦਾਃ||੨੭੫||
View original
मृदुपाकाश्च ये भक्ष्याः स्थूलाश्च कठिनाश्च ये| गुरवस्ते व्यतिक्रान्तपाकाः पुष्टिबलप्रदाः||२७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (276) · Śloka 276
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨਂ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਮਾਦਿਸ਼ੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍||੨੭੬||
View original
द्रव्यसंयोगसंस्कारं द्रव्यमानं पृथक् तथा| भक्ष्याणामादिशेद्बुद्ध्वा यथास्वं गुरुलाघवम्||२७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (277-278) · Śloka 278
(ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਕ੍ਵਾਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਭਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਵਿਮਰ੍ਦਕੋ ਗੁਰੁਰ੍ਹਦ੍ਯੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲਵਤਾਂ ਹਿਤਃ)||੨੭੭|| ਰਸਾਲਾ ਬਂਹਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਾ| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸਗੁਡਂ ਦਧਿ||੨੭੮||
View original
(नानाद्रव्यैः समायुक्तः पक्वामक्लिन्नभर्जितैः| विमर्दको गुरुर्हृद्यो वृष्यो बलवतां हितः)||२७७|| रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा| स्नेहनं तर्पणं हृद्यं वातघ्नं सगुडं दधि||२७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (279-283) · Śloka 283
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਖਰ੍ਜੂਰਕੋਲਾਨਾਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਾਨਕਮ੍| ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਚ੍ਚੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ||੨੭੯|| ਤੇਸਾਂ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਪਾਨਕਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਾਨਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੮੦|| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣਾ ਲਘਵੋ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ| ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਹਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾ ਭਕ੍ਤਰੋਚਨਾਃ||੨੮੧|| ਆਮ੍ਰਾਮਲਕਲੇਹਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ| ਰੋਚਨਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਧੁਰ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍||੨੮੨|| ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਤਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍| ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲੇਹਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਤੇਸਾਂ ਤਥਾ ਵਦੇਤ੍||੨੮੩||
View original
द्राक्षाखर्जूरकोलानां गुरु विष्टम्भि पानकम्| परूषकाणां क्षौद्रस्य यच्चेक्षुविकृतिं प्रति||२७९|| तेषां कट्वम्लसंयोगान् पानकानां पृथक् पृथक्| द्रव्यं मानं च विज्ञाय गुणकर्माणि चादिशेत्||२८०|| कट्वम्लस्वादुलवणा लघवो रागषाडवाः| मुखप्रियाश्च हृद्याश्च दीपना भक्तरोचनाः||२८१|| आम्रामलकलेहाश्च बृंहणा बलवर्धनाः| रोचनास्तर्पणाश्चोक्ताः स्नेहमाधुर्यगौरवात्||२८२|| बुद्ध्वा संयोगसंस्कारं द्रव्यमानं च तच्छ्रितम्| गुणकर्माणि लेहानां तेषां तेषां तथा वदेत्||२८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (284-285) · Śloka 285
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਦ੍ਯਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਸੁਤਮ੍||੨੮੪|| ਸ਼ਿਣ੍ਡਾਕੀ ਚਾਸੁਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਕਾਲਾਮ੍ਲਂ ਰੋਚਨਂ ਲਘੁ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਗਂ ਕਤਾਨ੍ਨਾਨਾਮੇਕਾਦਸ਼ਤਮਂ ਭਿਸਕ੍||੨੮੫|| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗ ਏਕਾਦਸ਼ਃ|
View original
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम्| कन्दमूलफलाद्यं च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्||२८४|| शिण्डाकी चासुतं चान्यत् कालाम्लं रोचनं लघु| विद्याद्वर्गं कृतान्नानामेकादशतमं भिषक्||२८५|| इति कृतान्नवर्ग एकादशः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (286-294) · Śloka 294
ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਨ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੨੮੬|| ਵਾਤਘ੍ਨੇਸੂਤ੍ਤਮਂ ਬਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਚ੍ਯਂ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਤੈਲਂ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਪਹਂ ਮਤਮ੍||੨੮੭|| ਤੈਲਪ੍ਰਯੋਗਾਦਜਰਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾ ਜਿਤਸ਼੍ਰਮਾਃ| ਆਸਨ੍ਨਤਿਬਲਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤਯਃ ਪੁਰਾ||੨੮੮|| ਐਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਾਤਾਸਗ੍ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਹਰਂ ਪਰਮ੍||੨੮੯|| ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਹਰਂ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੨੯੦|| ਪ੍ਰਿਯਾਲਤੈਲਂ ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਹਿਤਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਂਯੋਗੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ||੨੯੧|| ਆਤਸ੍ਯਂ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਤਥਾ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਹਿਤਂ ਵਾਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍||੨੯੨|| ਕੁਸੁਮ੍ਭਤੈਲਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਗੁਰੁ| ਵਿਦਾਹਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍||੨੯੩|| ਫਲਾਨਾਂ ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਤੈਲਾਨ੍ਯਾਹਾਰਸਂਵਿਧੌ | ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਤਾਨਿ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਯਥਾਫਲਮ੍||੨੯੪||
View original
कषायानुरसं स्वादु सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च| पित्तलं बद्धविण्मूत्रं न च श्लेष्माभिवर्धनम्||२८६|| वातघ्नेषूत्तमं बल्यं त्वच्यं मेधाग्निवर्धनम्| तैलं संयोगसंस्कारात् सर्वरोगापहं मतम्||२८७|| तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः| आसन्नतिबलाः सङ्ख्ये दैत्याधिपतयः पुरा||२८८|| ऐरण्डतैलं मधुरं गुरु श्लेष्माभिवर्धनम्| वातासृग्गुल्महृद्रोगजीर्णज्वरहरं परम्||२८९|| कटूष्णं सार्षपं तैलं रक्तपित्तप्रदूषणम्| कफशुक्रानिलहरं कण्डूकोठविनाशनम् ||२९०|| प्रियालतैलं मधुरं गुरु श्लेष्माभिवर्धनम्| हितमिच्छन्ति नात्यौष्ण्यात्संयोगे वातपित्तयोः||२९१|| आतस्यं मधुराम्लं तु विपाके कटुकं तथा| उष्णवीर्यं हितं वाते रक्तपित्तप्रकोपणम्||२९२|| कुसुम्भतैलमुष्णं च विपाके कटुकं गुरु| विदाहि च विशेषेण सर्वदोषप्रकोपणम्||२९३|| फलानां यानि चान्यानि तैलान्याहारसंविधौ | युज्यन्ते गुणकर्मभ्यां तानि ब्रूयाद्यथाफलम्||२९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (295) · Śloka 295
ਮਧੁਰੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਥਾ ਵਸਾ| ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯੋਸ੍ਣੇ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੯੫||
View original
मधुरो बृंहणो वृष्यो बल्यो मज्जा तथा वसा| यथासत्त्वं तु शैत्योष्णे वसामज्ज्ञोर्विनिर्दिशेत्||२९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (296-304) · Śloka 304
ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੋਚਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੨੯੬|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਮਧੁਰਾ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ ਕਟੂਸ੍ਣਾ ਵਸ੍ਯਸਮ੍ਮਤਾ ||੨੯੭|| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਂ ਮਰਿਚਮਵਸ੍ਯਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਮ੍| ਛੇਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਸਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੯੮|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| ਹਿਙ੍ਗੁ ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਚਨਰੋਚਨਮ੍||੨੯੯|| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਵਿਦਾਹਿ ਚ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸਮਧੁਰਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਮ੍||੩੦੦|| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਰਸ਼ੋਧਿ ਚ||੩੦੧|| ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪਨਂ ਸ਼ੂਲਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਨਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯਕਰਂ ਬਿਡਮ੍||੩੦੨|| ਸਤਿਕ੍ਤਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਨ ਕਾਲਲਵਣੇ ਗਨ੍ਧਃ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ||੩੦੩|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਕਂ ਸਮਧੁਰਂ, ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਪਾਂਸ਼ੁਜਮ੍| ਰੋਚਨਂ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਕਿ ਸ੍ਰਂਸ੍ਯਨਿਲਾਪਹਮ੍||੩੦੪||
View original
सस्नेहं दीपनं वृष्यमुष्णं वातकफापहम्| विपाके मधुरं हृद्यं रोचनं विश्वभेषजम्||२९६|| श्लेष्मला मधुरा चार्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली| सा शुष्का कफवातघ्नी कटूष्णा वृष्यसम्मता ||२९७|| नात्यर्थमुष्णं मरिचमवृष्यं लघु रोचनम्| छेदित्वाच्छोषणत्वाच्च दीपनं कफवातजित् ||२९८|| वातश्लेष्मविबन्धघ्नं कटूष्णं दीपनं लघु| हिङ्गु शूलप्रशमनं विद्यात् पाचनरोचनम्||२९९|| रोचनं दीपनं वृष्यं चक्षुष्यमविदाहि च| त्रिदोषघ्नं समधुरं सैन्धवं लवणोत्तमम्||३००|| सौक्ष्म्यादौष्ण्याल्लघुत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्| सौवर्चलं विबन्धघ्नं हृद्यमुद्गारशोधि च||३०१|| तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्व्यवायित्वाद्दीपनं शूलनाशनम्| ऊर्ध्वं चाधश्च वातानामानुलोम्यकरं बिडम्||३०२|| सतिक्तकटु सक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्| न काललवणे गन्धः सौवर्चलगुणाश्च ते||३०३|| सामुद्रकं समधुरं, सतिक्तं कटु पांशुजम्| रोचनं लवणं सर्वं पाकि स्रंस्यनिलापहम्||३०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (305-306) · Śloka 306
ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਲਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਕਾਸਂ ਕਫਜਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਯਾਵਸ਼ੂਕੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੩੦੫|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੋ ਲਘੁਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਲੇਦੀ ਪਕ੍ਤਾ ਵਿਦਾਰਣਃ| ਦਾਹਨੋ ਦੀਪਨਸ਼੍ਛੇਤ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਃ ||੩੦੬||
View original
हृत्पाण्डुग्रहणीरोगप्लीहानाहगलग्रहान्| कासं कफजमर्शांसि यावशूको व्यपोहति||३०५|| तीक्ष्णोष्णो लघुरूक्षश्च क्लेदी पक्ता विदारणः| दाहनो दीपनश्छेत्ता सर्वः क्षारोऽग्निसन्निभः ||३०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (307) · Śloka 307
ਕਾਰਵੀ ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਜਾਜੀ ਯਵਾਨੀ ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬੁਰੁ| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਾਤਕਫਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੩੦੭||
View original
कारवी कुञ्चिकाऽजाजी यवानी धान्यतुम्बुरु| रोचनं दीपनं वातकफदौर्गन्ध्यनाशनम्||३०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (308) · Śloka 308
ਆਹਾਰਯੋਗਿਨਾਂ ਭਕ੍ਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਨ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਸਮਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਰ੍ਗ ਆਹਾਰਯੋਗਿਨਾਮ੍||੩੦੮|| ਇਤ੍ਯਾਹਾਰਯੋਗਿਵਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ|
View original
आहारयोगिनां भक्तिनिश्चयो न तु विद्यते| समाप्तो द्वादशश्चायं वर्ग आहारयोगिनाम्||३०८|| इत्याहारयोगिवर्गो द्वादशः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (309-310) · Śloka 310
ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਂ ਸਮਾਤੀਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਰੂਕ੍ਸਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਭਿਨਵਂ ਗੁਰੁ ||੩੦੯|| ਯਦ੍ਯਦਾਗਚ੍ਛਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਤ੍ਤਲ੍ਲਘੁਤਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਨਿਸ੍ਤੁਸਂ ਯੁਕ੍ਤਿਭਸ੍ਟਂ ਚ ਸੂਪ੍ਯਂ ਲਘੁ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ||੩੧੦||
View original
शूकधान्यं शमीधान्यं समातीतं प्रशस्यते| पुराणं प्रायशो रूक्षं प्रायेणाभिनवं गुरु ||३०९|| यद्यदागच्छति क्षिप्रं तत्तल्लघुतरं स्मृतम्| निस्तुषं युक्तिभृष्टं च सूप्यं लघु विपच्यते||३१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (311) · Śloka 312
ਮਤਂ ਕਸ਼ਂ ਚਾਤਿਮੇਦ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਂ ਬਾਲਂ ਵਿਸੈਰ੍ਹਤਮ੍| ਅਗੋਚਰਭਤਂ ਵ੍ਯਾਲਸੂਦਿਤਂ ਮਾਂਸਮੁਤ੍ਸਜੇਤ੍||੩੧੧|| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਹਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਬਂਹਣਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍|੩੧੨|
View original
मृतं कृशं चातिमेद्यं वृद्धं बालं विषैर्हतम्| अगोचरभृतं व्यालसूदितं मांसमुत्सृजेत्||३११|| अतोऽन्यथा हितं मांसं बृंहणं बलवर्धनम्|३१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (312-315) · Śloka 315
ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਹਦ੍ਯੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਪਰਮ੍||੩੧੨|| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਸਾਮ੍| ਬਲਵਰ੍ਣਾਰ੍ਥਿਨਾਂ ਚੈਵ ਰਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਮਤਮ੍||੩੧੩|| ਸਰ੍ਵਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਹਿਤਂ ਰਸਮ੍| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਬਲਕਰਂ ਵਯੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯੁਸਾਮ੍||੩੧੪|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ| ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਾਂਸਰਸਾਹਾਰਾ ਨਾਤੁਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ ਦੁਰ੍ਬਲਾਃ||੩੧੫||
View original
प्रीणनः सर्वभूतानां हृद्यो मांसरसः परम्||३१२|| शुष्यतां व्याधिमुक्तानां कृशानां क्षीणरेतसाम्| बलवर्णार्थिनां चैव रसं विद्याद्यथामृतम्||३१३|| सर्वरोगप्रशमनं यथास्वं विहितं रसम्| विद्यात् स्वर्यं बलकरं वयोबुद्धीन्द्रियायुषाम्||३१४|| व्यायामनित्याः स्त्रीनित्या मद्यनित्याश्च ये नराः| नित्यं मांसरसाहारा नातुराः स्युर्न दुर्बलाः||३१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (316-318) · Śloka 318
ਕ੍ਰਿਮਿਵਾਤਾਤਪਹਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਜੀਰ੍ਣਮਨਾਰ੍ਤਵਮ੍| ਸ਼ਾਕਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍||੩੧੬|| ਪੁਰਾਣਮਾਮਂ ਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਯਾਲਹਿਮਾਤਪੈਃ| ਅਦੇਸ਼ਕਾਲਜਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਫਲਮਸਾਧੁ ਤਤ੍||੩੧੭|| ਹਰਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ਼ਾਕਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸਾਧਨਾਦਤੇ| ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁਗੋਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਵਰ੍ਗੇ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ||੩੧੮||
View original
क्रिमिवातातपहतं शुष्कं जीर्णमनार्तवम्| शाकं निःस्नेहसिद्धं च वर्ज्यं यच्चापरिस्रुतम्||३१६|| पुराणमामं सङ्क्लिष्टं क्रिमिव्यालहिमातपैः| अदेशकालजं क्लिन्नं यत्स्यात्फलमसाधु तत्||३१७|| हरितानां यथाशाकं निर्देशः साधनादृते| मद्याम्बुगोरसादीनां स्वे स्वे वर्गे विनिश्चयः||३१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (319-324) · Śloka 324
ਯਦਾਹਾਰਗੁਣੈਃ ਪਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਤਦਿਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਨਾਨੁਪਾਨਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਦਸ੍ਟਂ ਯਨ੍ਨ ਵਿਰੋਧਿ ਚ||੩੧੯|| ਆਸਵਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਮਸ਼ੀਤਿਂ ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰਾਮ੍| ਜਲਂ ਪੇਯਮਪੇਯਂ ਚ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਨੁਪਿਬੇਦ੍ਧਿਤਮ੍||੩੨੦|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਮਾਰੁਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਕਫੇਨੁਪਾਨਂ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਯੇ ਮਾਂਸਰਸਃ ਪਰਮ੍||੩੨੧|| ਉਪਵਾਸਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਮਾਰੁਤਾਤਪਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਮਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਯਃ ਪਥ੍ਯਂ ਯਥਾਮਤਮ੍||੩੨੨|| ਸੁਰਾ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥੂਲਦੇਹਾਨਾਮਨੁ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਧੂਦਕਮ੍||੩੨੩|| ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਨੀਨਾਮਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ੋਕਭਯਕ੍ਲਮੈਃ| ਮਦ੍ਯਮਾਂਸੋਚਿਤਾਨਾਂ ਚ ਮਦ੍ਯਮੇਵਾਨੁਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੨੪||
View original
यदाहारगुणैः पानं विपरीतं तदिष्यते| अन्नानुपानं धातूनां दृष्टं यन्न विरोधि च||३१९|| आसवानां समुद्दिष्टामशीतिं चतुरुत्तराम्| जलं पेयमपेयं च परीक्ष्यानुपिबेद्धितम्||३२०|| स्निग्धोष्णं मारुते शस्तं पित्ते मधुरशीतलम्| कफेऽनुपानं रूक्षोष्णं क्षये मांसरसः परम्||३२१|| उपवासाध्वभाष्यस्त्रीमारुतातपकर्मभिः| क्लान्तानामनुपानार्थं पयः पथ्यं यथाऽमृतम्||३२२|| सुरा कृशानां पुष्ट्यर्थमनुपानं विधीयते| कार्श्यार्थं स्थूलदेहानामनु शस्तं मधूदकम्||३२३|| अल्पाग्नीनामनिद्राणां तन्द्राशोकभयक्लमैः| मद्यमांसोचितानां च मद्यमेवानुशस्यते||३२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (325-326) · Śloka 326
ਅਥਾਨੁਪਾਨਕਰ੍ਮਗੁਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਅਨੁਪਾਨਂ ਤਰ੍ਪਯਤਿ, ਪ੍ਰੀਣਯਤਿ, ਊਰ੍ਜਯਤਿ, ਬਂਹਯਤਿ, ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ, ਭੁਕ੍ਤਮਵਸਾਦਯਤਿ, ਅਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ, ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਪਾਦਯਤਿ, ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ, ਜਰਯਤਿ, ਸੁਖਪਰਿਣਾਮਿਤਾਮਾਸ਼ੁਵ੍ਯਵਾਯਿਤਾਂ ਚਾਹਾਰਸ੍ਯੋਪਜਨਯਤੀਤਿ||੩੨੫|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਨੁਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਰ੍ਪਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਾਨਵਮ੍| ਸੁਖਂ ਪਚਤਿ ਚਾਹਾਰਮਾਯੁਸੇ ਚ ਬਲਾਯ ਚ||੩੨੬||
View original
अथानुपानकर्मगुणान् प्रवक्ष्यामः- अनुपानं तर्पयति, प्रीणयति, ऊर्जयति, बृंहयति, पर्याप्तिमभिनिर्वर्तयति, भुक्तमवसादयति, अन्नसङ्घातं भिनत्ति, मार्दवमापादयति, क्लेदयति, जरयति, सुखपरिणामितामाशुव्यवायितां चाहारस्योपजनयतीति||३२५|| भवति चात्र- अनुपानं हितं युक्तं तर्पयत्याशु मानवम्| सुखं पचति चाहारमायुषे च बलाय च||३२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (327-328) · Śloka 328
ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਮਾਰੁਤਾਵਿਸ੍ਟਾ ਨ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਿਨਃ| ਨ ਗੀਤਭਾਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਨੋਰਸਿ ਕ੍ਸਤਾਃ||੩੨੭|| ਪਿਬੇਯੁਰੁਦਕਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਧਿ ਕਣ੍ਠੋਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਮਾਹਾਰਜਂ ਹਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਦੋਸਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੩੨੮||
View original
नोर्ध्वाङ्गमारुताविष्टा न हिक्काश्वासकासिनः| न गीतभाष्याध्ययनप्रसक्ता नोरसि क्षताः||३२७|| पिबेयुरुदकं भुक्त्वा तद्धि कण्ठोरसि स्थितम्| स्नेहमाहारजं हत्वा भूयो दोषाय कल्पते||३२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (329-330) · Śloka 330
ਅਨ੍ਨਪਾਨੈਕਦੇਸ਼ੋਯਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੋਪਯੋਗਿਕਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਨ ਹਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਨਾਮਭਿਃ||੩੨੯|| ਯਥਾ ਨਾਨੌਸਧਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੇਸ਼ਜਾਨਾਂ ਵਚੋ ਯਥਾ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਥਾ ਵਾਚ੍ਯਮਨੁਕ੍ਤਮਿਹ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍||੩੩੦||
View original
अन्नपानैकदेशोऽयमुक्तः प्रायोपयोगिकः| द्रव्याणि न हि निर्देष्टुं शक्यं कार्त्स्न्येन नामभिः||३२९|| यथा नानौषधं किञ्चिद्देशजानां वचो यथा| द्रव्यं तत्तत्तथा वाच्यमनुक्तमिह यद्भवेत्||३३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (331) · Śloka 331
ਚਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਧਾਤਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੩੧||
View original
चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया| लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते||३३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (332-333) · Śloka 333
ਚਰੋਨੂਪਜਲਾਕਾਸ਼ਧਨ੍ਵਾਦ੍ਯੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਸਂਵਿਧਿਃ| ਜਲਜਾਨੂਪਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਲਾਨੂਪਚਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੩੩੨|| ਗੁਰੁਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਲਘੁਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵੋ ਧਨ੍ਵਜਾ ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਃ||੩੩੩||
View original
चरोऽनूपजलाकाशधन्वाद्यो भक्ष्यसंविधिः| जलजानूपजाश्चैव जलानूपचराश्च ये||३३२|| गुरुभक्ष्याश्च ये सत्त्वाः सर्वे ते गुरवः स्मृताः| लघुभक्ष्यास्तु लघवो धन्वजा धन्वचारिणः||३३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (334-335) · Śloka 335
ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਸਕ੍ਥਿਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਯਸ੍ਤਥਾ| ਸਕ੍ਥਿਮਾਂਸਾਦ੍ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਡਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ਿਰਃ||੩੩੪|| ਵਸਣੌ ਚਰ੍ਮ ਮੇਢ੍ਰਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਣੀ ਵਕ੍ਕੌ ਯਕਦ੍ਗੁਦਮ੍| ਮਾਂਸਾਦ੍ਗੁਰੁਤਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਥਿ ਚ||੩੩੫||
View original
शरीरावयवाः सक्थिशिरःस्कन्धादयस्तथा| सक्थिमांसाद्गुरुः स्कन्धस्ततः क्रोडस्ततः शिरः||३३४|| वृषणौ चर्म मेढ्रं च श्रोणी वृक्कौ यकृद्गुदम्| मांसाद्गुरुतरं विद्याद्यथास्वं मध्यमस्थि च||३३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (336-337) · Śloka 337
ਸ੍ਵਭਾਵਾਲ੍ਲਘਵੋ ਮੁਦ੍ਗਾਸ੍ਤਥਾ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਗੁਰਵੋ ਮਾਸਾ ਵਰਾਹਮਹਿਸਾਸ੍ਤਥਾ||੩੩੬|| ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੁਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਅਲਸੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯੇ ਬਹੁਕ੍ਰਿਯਾਃ||੩੩੭||
View original
स्वभावाल्लघवो मुद्गास्तथा लावकपिञ्जलाः| स्वभावाद्गुरवो माषा वराहमहिषास्तथा||३३६|| धातूनां शोणितादीनां गुरुं विद्याद्यथोत्तरम्| अलसेभ्यो विशिष्यन्ते प्राणिनो ये बहुक्रियाः||३३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (338) · Śloka 338
ਗੌਰਵਂ ਲਿਙ੍ਗਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਪੁਂਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਲਾਘਵਮ੍| ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਵਜਾਤੌ ਲਘਵੋਨ੍ਯਥਾ||੩੩੮||
View original
गौरवं लिङ्गसामान्ये पुंसां स्त्रीणां तु लाघवम्| महाप्रमाणा गुरवः स्वजातौ लघवोऽन्यथा||३३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (339) · Śloka 339
ਗੁਰੂਣਾਂ ਲਾਘਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍| ਵ੍ਰੀਹੇਰ੍ਲਾਜਾ ਯਥਾ ਚ ਸ੍ਯੁਃ ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ||੩੩੯||
View original
गुरूणां लाघवं विद्यात् संस्कारात् सविपर्ययम्| व्रीहेर्लाजा यथा च स्युः सक्तूनां सिद्धपिण्डिकाः||३३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (340-341) · Śloka 341
ਅਲ੍ਪਾਦਾਨੇ ਗੁਰੂਣਾਂ ਚ ਲਘੂਨਾਂ ਚਾਤਿਸੇਵਨੇ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਾਰਣਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵੇ||੩੪੦|| ਗੁਰੂਣਾਮਲ੍ਪਮਾਦੇਯਂ ਲਘੂਨਾਂ ਤਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਪੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਗ੍ਨਿਮਪੇਕ੍ਸਤੇ||੩੪੧||
View original
अल्पादाने गुरूणां च लघूनां चातिसेवने| मात्रा कारणमुद्दिष्टं द्रव्याणां गुरुलाघवे||३४०|| गुरूणामल्पमादेयं लघूनां तृप्तिरिष्यते| मात्रां द्रव्याण्यपेक्षन्ते मात्रा चाग्निमपेक्षते||३४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (342) · Śloka 342
ਬਲਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨੇਨ੍ਧਨੈਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਵਲਤਿ ਵ੍ਯੇਤਿ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ||੩੪੨||
View original
बलमारोग्यमायुश्च प्राणाश्चाग्नौ प्रतिष्ठिताः| अन्नपानेन्धनैश्चाग्निर्ज्वलति व्येति चान्यथा ||३४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (343) · Śloka 343
ਗੁਰੁਲਾਘਵਚਿਨ੍ਤੇਯਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਲ੍ਪਬਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ| ਮਨ੍ਦਕ੍ਰਿਯਾਨਨਾਰੋਗ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ਸੁਖੋਚਿਤਾਨ੍||੩੪੩||
View original
गुरुलाघवचिन्तेयं प्रायेणाल्पबलान् प्रति| मन्दक्रियाननारोग्यान् सुकुमारान्सुखोचितान्||३४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (344) · Śloka 344
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯਃ ਖਰਾਹਾਰਾਃ ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਮਹੋਦਰਾਃ| ਯੇ ਨਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿ ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍||੩੪੪||
View original
दीप्ताग्नयः खराहाराः कर्मनित्या महोदराः| ये नराः प्रति तांश्चिन्त्यं नावश्यं गुरुलाघवम्||३४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 88 (345-347) · Śloka 347
ਹਿਤਾਭਿਰ੍ਜੁਹੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਂ ਸਮਾਹਿਤਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨਸਮਿਦ੍ਭਿਰ੍ਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲੌ ਵਿਚਾਰਯਨ੍||੩੪੫|| ਆਹਿਤਾਗ੍ਨਿਃ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰਗ੍ਨੌ ਜੁਹੋਤਿ ਯਃ| ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਪਤ੍ਯਥ ਦਦਾਤਿ ਚ||੩੪੬|| ਨਰਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜ੍ਞਂ ਪਾਨਭੋਜਨੇ| ਭਜਨ੍ਤੇ ਨਾਮਯਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭਾਵਿਨੋਪ੍ਯਨ੍ਤਰਾਦਤੇ||੩੪੭||
View original
हिताभिर्जुहुयान्नित्यमन्तरग्निं समाहितः| अन्नपानसमिद्भिर्ना मात्राकालौ विचारयन्||३४५|| आहिताग्निः सदा पथ्यान्यन्तरग्नौ जुहोति यः| दिवसे दिवसे ब्रह्म जपत्यथ ददाति च||३४६|| नरं निःश्रेयसे युक्तं सात्म्यज्ञं पानभोजने| भजन्ते नामयाः केचिद्भाविनोऽप्यन्तरादृते||३४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 89 (348) · Śloka 348
ਸਡ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਤ੍ਰੀਣਾਂ ਹਿਤਭੋਜਨਃ| ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਤੁਰੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਤਃ ਸਤਾਮ੍||੩੪੮||
View original
षड्त्रिंशतं सहस्राणि रात्रीणां हितभोजनः| जीवत्यनातुरो जन्तुर्जितात्मा सम्मतः सताम्||३४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 90 (349-350) · Śloka 351
ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਮਨ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਲੋਕੋਭਿਧਾਵਤਿ| ਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸੌਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੁਖਮ੍||੩੪੯|| ਤੁਸ੍ਟਿਃ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਬਲਂ ਮੇਧਾ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਲੌਕਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੌ ਯਚ੍ਚ ਵੈਦਿਕਮ੍||੩੫੦|| ਕਰ੍ਮਾਪਵਰ੍ਗੇ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍|੩੫੧|
View original
प्राणाः प्राणभृतामन्नमन्नं लोकोऽभिधावति| वर्णः प्रसादः सौस्वर्यं जीवितं प्रतिभा सुखम्||३४९|| तुष्टिः पुष्टिर्बलं मेधा सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्| लौकिकं कर्म यद्वृत्तौ स्वर्गतौ यच्च वैदिकम्||३५०|| कर्मापवर्गे यच्चोक्तं तच्चाप्यन्ने प्रतिष्ठितम्|३५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 91 (351-352) · Śloka 352
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਅਨ੍ਨਪਾਨਗੁਣਾਃ ਸਾਗ੍ਰ੍ਯਾ ਵਰ੍ਗਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਃ||੩੫੧|| ਸਗੁਣਾਨ੍ਯਨੁਪਾਨਾਨਿ ਗੁਰੁਲਾਘਵਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਾਵੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੩੫੨||
View original
तत्र श्लोकः- अन्नपानगुणाः साग्र्या वर्गा द्वादश निश्चिताः||३५१|| सगुणान्यनुपानानि गुरुलाघवसङ्ग्रहः| अन्नपानविधावुक्तं तत् परीक्ष्यं विशेषतः||३५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽन्नपानविधिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon