27. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతోఽన్నపానవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ఇష్టవర్ణగంధరసస్పర్శం విధివిహితమన్నపానం ప్రాణినాం ప్రాణిసంజ్ఞకానాం ప్రాణమాచక్షతే కుశలాః, ప్రత్యక్షఫలదర్శనాత్; తదింధనా హ్యంతరగ్నేః స్థితిః; తత్ సత్త్వమూర్జయతి, తచ్ఛరీరధాతువ్యూహబలవర్ణేంద్రియప్రసాదకరం యథోక్తముపసేవ్యమానం, విపరీతమహితాయ సంపద్యతే||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

తస్మాద్ధితాహితావబోధనార్థమన్నపానవిధిమఖిలేనోపదేక్ష్యామోఽగ్నివేశ! తత్ స్వభావాదుదక్తం క్లేదయతి, లవణం విష్యందయతి, క్షారః పాచయతి, మధు సందధాతి, సర్పిః స్నేహయతి, క్షీరం జీవయతి, మాంసం బృంహయతి, రసః ప్రీణయతి, సురా జర్జరీకరోతి, శీధురవధమతి, ద్రాక్షాసవో దీపయతి, ఫాణితమాచినోతి, దధి శోఫం జనయతి, పిణ్యాకశాకం గ్లపయతి, ప్రభూతాంతర్మలో మాషసూపః, దృష్టిశుక్రఘ్నః క్షారః, ప్రాయః పిత్తలమమ్లమన్యత్ర దాడిమామలకాత్, ప్రాయః శ్లేష్మలం మధురమన్యత్ర మధునః పురాణాచ్చ శాలిషష్టికయవగోధూమాత్, ప్రాయస్తికం వాతలమవృష్యం చాన్యత్ర వేగాగ్రామృతాపటోలపత్రాత్, ప్రాయః కటుకం వాతలమవృష్యం చాన్యత్ర పిప్పలీవిశ్వభేషజాత్||4||

Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7

పరమతో వర్గసంగ్రహేణాహారద్రవ్యాణ్యనువ్యాఖ్యాస్యామః ||5|| శూకధాన్యశమీధాన్యమాంసశాకఫలాశ్రయాన్| వర్గాన్ హరితమద్యాంబుగోరసేక్షువికారికాన్||6|| దశ ద్వౌ చాపరౌ వర్గౌ కృతాన్నాహారయోగినాం| రసవీర్యవిపాకైశ్చ ప్రభావైశ్చ ప్రచక్ష్మహే||7||

Adhikarana 5 (8-12) · Śloka 12

అథ శూకధాన్యవర్గః- రక్తశాలిర్మహాశాలిః కలమః శకునాహృతః | తూర్ణకో దీర్ఘశూకశ్చ గౌరః పాండుకలాంగులౌ||8|| సుగంధకో లోహవాలః సారివాఖ్యః ప్రమోదకః| పతంగస్తపనీయశ్చ యే చాన్యే శాలయః శుభాః||9|| శీతా రసే విపాకే చ మధురాశ్చాల్పమారుతాః| బద్ధాల్పవర్చసః స్నిగ్ధా బృంహణాః శుక్రమూత్రలాః||10|| రక్తశాలిర్వరస్తేషాం తృష్ణాఘ్నస్త్రిమలాపహః | మహాంస్తస్యాను కలమస్తస్యాప్యను తతః పరే||11|| యవకా హాయనాః పాంసువాప్యనైషధకాదయః | శాలీనాం శాలయః కుర్వంత్యనుకారం గుణాగుణైః||12||

Adhikarana 6 (13-15) · Śloka 15

శీతః స్నిగ్ధోఽగురుః స్వాదుస్త్రిదోషఘ్నః స్థిరాత్మకః| షష్టికః ప్రవరో గౌరః కృష్ణగౌరస్తతోఽను చ||13|| వరకోద్దాలకౌ చీనశారదోజ్జ్వలదర్దురాః| గంధనాః కురువిందాశ్చ షష్టికాల్పాంతరా గుణైః||14|| మధురశ్చామ్లపాకశ్చ వ్రీహిః పిత్తకరో గురుః| బహుమూత్రపురీషోష్మా త్రిదోషస్త్వేవ పాటలః||15||

Adhikarana 7 (16-18) · Śloka 18

సకోరదూషః శ్యామాకః కషాయమధురో లఘుః| వాతలః కఫపిత్తఘ్నః శీతః సంగ్రాహిశోషణః||16|| హస్తిశ్యామాకనీవారతోయపర్ణీగవేధుకాః| ప్రశాంతికాంభఃశ్యామాకలౌహిత్యాణుప్రియంగవః ||17|| ముకుందో ఝింటిగర్మూటీ వరుకా వరకాస్తథా| శిబిరోత్కటజూర్ణాహ్వాః శ్యామాకసదృశా గుణైః||18||

Adhikarana 8 (19-20) · Śloka 20

రూక్షః శీతోఽగురుః స్వాదుర్బహువాతశకృద్యవః| స్థైర్యకృత్ సకషాయశ్చ బల్యః శ్లేష్మవికారనుత్||19|| రూక్షః కషాయానురసో మధురః కఫపిత్తహా| మేదఃక్రిమివిషఘ్నశ్చ బల్యో వేణుయవో మతః||20||

Adhikarana 9 (21-22) · Śloka 22

సంధానకృద్వాతహరో గోధూమః స్వాదుశీతలః| జీవనో బృంహణో వృష్యః స్నిగ్ధః స్థైర్యకరో గురుః||21|| నాందీముఖీ మధూలీ చ మధురస్నిగ్ధశీతలే| ఇత్యయం శూకధాన్యానాం పూర్వో వర్గః సమాప్యతే||22|| ఇతి శూకధాన్యవర్గః ప్రథమః|

Adhikarana 10 (23-34) · Śloka 34

అథ శమీధాన్యవర్గః- కషాయమధురో రూక్షః శీతః పాకే కటుర్లఘుః| విశదః శ్లేష్మపిత్తఘ్నో ముద్గః సూప్యోత్తమో మతః||23|| వృష్యః పరం వాతహరః స్నిగ్ధోష్ణో మధురో గురుః| బల్యో బహుమలః పుంస్త్వం మాషః శీఘ్రం దదాతి చ||24|| రాజమాషః సరో రుచ్యః కఫశుక్రామ్లపిత్తనుత్| తత్స్వాదుర్వాతలో రూక్షః కషాయో విశదో గురుః||25|| ఉష్ణాః కషాయాః పాకేఽమ్లాః కఫశుక్రానిలాపహాః| కులత్థా గ్రాహిణః కాసహిక్కాశ్వాసార్శసాం హితాః||26|| మధురా మధురాః పాకే గ్రాహిణో రూక్షశీతలాః| మకుష్ఠకాః ప్రశస్యంతే రక్తపిత్తజ్వరాదిషు||27|| చణకాశ్చ మసూరాశ్చ ఖండికాః సహరేణవః| లఘవః శీతమధురాః సకషాయా విరూక్షణాః||28|| పిత్తశ్లేష్మణి శస్యంతే సూపేష్వాలేపనేషు చ| తేషాం మసూరః సంగ్రాహీ కలాయో వాతలః పరం||29|| స్నిగ్ధోష్ణో మధురస్తిక్తః కషాయః కటుకస్తిలః| త్వచ్యః కేశ్యశ్చ బల్యశ్చ వాతఘ్నః కఫపిత్తకృత్||30|| మధురాః శీతలా గుర్వ్యో బలఘ్న్యో రూక్షణాత్మికాః| సస్నేహా బలిభిర్భోజ్యా వివిధాః శింబిజాతయః||31|| శింబీ రూక్షా కషాయా చ కోష్ఠే వాతప్రకోపినీ| న చ వృష్యా న చక్షుష్యా విష్టభ్య చ విపచ్యతే||32|| ఆఢకీ కఫపిత్తఘ్నీ వాతలా, కఫవాతనుత్| అవల్గుజః సైడగజో, నిష్పావా వాతపిత్తలాః||33|| కాకాండోమా(లా)త్మగుప్తానాం మాషవత్ ఫలమాదిశేత్| ద్వితీయోఽయం శమీధాన్యవర్గః ప్రోక్తో మహర్షిణా||34|| ఇతి శమీధాన్యవర్గో ద్వితీయః|

Adhikarana 11 (35-36) · Śloka 37

అథ మాంసవర్గః- గోఖరాశ్వతరోష్ట్రాశ్వద్వీపిసింహర్క్షవానరాః| వృకో వ్యాఘ్రస్తరక్షుశ్చ బభ్రుమార్జారమూషికాః||35|| లోపాకో జంబుకః శ్యేనో వాంతాదశ్చాషవాయసౌ| శశఘ్నీ మధుహా భాసో గృధ్రోలూకకులింగకాః||36|| ధూమికా కురరశ్చేతి ప్రసహా మృగపక్షిణః|37|

Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38

శ్వేతః శ్యామశ్చిత్రపృష్ఠః కాలకః కాకులీమృగః||37|| కూర్చికా చిల్లటో భేకో గోధా శల్లకగండకౌ| కదలీ నకులః శ్వావిదితి భూమిశయాః స్మృతాః||38||

Adhikarana 13 (39) · Śloka 39

సృమరశ్చమరః ఖంగో మహిషో గవయో గజః| న్యంకుర్వరాహశ్చానూపా మృగాః సర్వే రురుస్తథా||39||

Adhikarana 14 (40) · Śloka 41

కూర్మః కర్కటకో మత్స్యః శిశుమారస్తిమింగిలః| శుక్తిశంఖోద్రకుమ్మీరచులుకీమకరాదయః||40|| ఇతి వారిశయాః ప్రోక్తా...|41|

Adhikarana 15 (41-44) · Śloka 44

...వక్ష్యంతే వారిచారిణః| హంసః క్రౌంచో బలాకా చ బకః కారండవః ప్లవః||41|| శరారిః పుష్కరాహ్వశ్చ కేశరీ మణితుండకః | మృణాలకంఠో మద్గుశ్చ కాదంబః కాకతుండకః||42|| ఉత్క్రోశః పుండరీకాక్షో మేఘరావోఽంబకుక్కుటీ| ఆరా నందీముఖీ వాటీ సుముఖాః సహచారిణః||43|| రోహిణీ కామకాలీ చ సారసో రక్తశీర్షకః| చక్రవాకస్తథాఽన్యే చ ఖగాః సంత్యంబుచారిణః||44||

Adhikarana 16 (45-46) · Śloka 46

పృషతః శరభో రామః శ్వదంష్ట్రో మృగమాతృకా| శశోరణౌ కురంగశ్చ గోకర్ణః కోట్టకారకః||45|| చారుష్కో హరిణైణౌ చ శంబరః కాలపుచ్ఛకః| ఋష్యశ్చ వరపోతశ్చ విజ్ఞేయా జాంగలా మృగాః||46||

Adhikarana 17 (47-49) · Śloka 49

లావో వర్తీరకశ్చైవ వార్తీకః సకపింజలః| చకోరశ్చోపచక్రశ్చ కుక్కుభో రక్తవర్త్మకః||47|| లావాద్యా విష్కిరాస్త్వేతే వక్ష్యంతే వర్తకాదయః| వర్తకో వర్తికా చైవ బర్హీ తిత్తిరికుక్కుటౌ||48|| కంకశారపదేంద్రాభగోనర్దగిరివర్తకాః| క్రకరోఽవకరశ్చైవ వారడశ్చేతి విష్కిరాః||49||

Adhikarana 18 (50-52) · Śloka 53

శతపత్రో భృంగరాజః కోయష్టిర్జీవజీవకః| కైరాతః కోకిలోఽత్యూహో గోపాపుత్రః ప్రియాత్మజః||50|| లట్టా లట్ట(టూ)షకో బభ్రుర్వటహా డిండిమానకః| జటీ దుందుభిపాక్కారలోహపృష్ఠకులింగకాః ||51|| కపోతశుకశారంగాశ్చిరటీకంకుయష్టికాః| సారికా కలవింకశ్చ చటకోఽంగారచూడకః||52|| పారావతః పాండ(న)విక ఇత్యుక్తాః ప్రతుదా ద్విజాః|53|

Adhikarana 19 (53-55) · Śloka 56

ప్రసహ్య భక్షయంతీతి ప్రసహాస్తేన సంజ్ఞితాః||53|| భూశయా బిలవాసిత్వాదానూపానూపసంశ్రయాత్ | జలే నివాసాజ్జలజా జలేచర్యాజ్జలేచరాః||54|| స్థలజా జాంగలాః ప్రోక్తా మృగా జాంగలచారిణః| వికీర్య విష్కిరాశ్చేతి ప్రతుద్య ప్రతుదాః స్మృతాః||55|| యోనిరష్టవిధా త్వేషా మాంసానాం పరికీర్తితా|56|

Adhikarana 20 (56-60) · Śloka 61

ప్రసహా భూశయానూపవారిజా వారిచారిణః||56|| గురూష్ణస్నిగ్ధమధురా బలోపచయవర్ధనాః| వృష్యాః పరం వాతహరాః కఫపిత్తవివర్ధనాః||57|| హితా వ్యాయామనిత్యేభ్యో నరా దీప్తాగ్నయశ్చ యే| ప్రసహానాం విశేషేణ మాంసం మాంసాశినాం భిషక్||58|| జీర్ణార్శోగ్రహణీదోషశోషార్తానాం ప్రయోజయేత్| లావాద్యో వైష్కిరో వర్గః ప్రతుదా జాంగలా మృగాః||59|| లఘవః శీతమధురాః సకషాయా హితా నృణాం| పిత్తోత్తరే వాతమధ్యే సన్నిపాతే కఫానుగే||60|| విష్కిరా వర్తకాద్యాస్తు ప్రసహాల్పాంతరా గుణైః|61|

Adhikarana 21 (61-62) · Śloka 63

నాతిశీతగురుస్నిగ్ధం మాంసమాజమదోషలం||61|| శరీరధాతుసామాన్యాదనభిష్యంది బృంహణం| మాంసం మధురశీతత్వాద్గురు బృంహణమావికం||62|| యోనావజావికే మిశ్రగోచరత్వాదనిశ్చితే|63|

Adhikarana 22 (63-87) · Śloka 87

సామాన్యేనోపదిష్టానాం మాంసానాం స్వగుణైః పృథక్||63|| కేషాంచిద్గుణవైశేష్యాద్విశేష ఉపదేక్ష్యతే| దర్శనశ్రోత్రమేధాగ్నివయోవర్ణస్వరాయుషాం||64|| బర్హీ హితతమో బల్యో వాతఘ్నో మాంసశుక్రలః| గురూష్ణస్నిగ్ధమధురాః స్వరవర్ణబలప్రదాః||65|| బృంహణాః శుక్రలాశ్చోక్తా హంసా మారుతనాశనాః| స్నిగ్ధాశ్చోష్ణాశ్చ వృష్యాశ్చ బృంహణాః స్వరబోధనాః||66|| బల్యాః పరం వాతహరాః స్వేదనాశ్చరణాయుధాః| గురూష్ణో మధురో నాతిధన్వానూపనిషేవణాత్||67|| తిత్తిరిః సంజయేచ్ఛీఘ్రం త్రీన్ దోషాననిలోల్బణాన్| పిత్తశ్లేష్మవికారేషు సరక్తేషు కపింజలాః||68|| మందవాతేషు శస్యంతే శైత్యమాధుర్యలాఘవాత్| లావాః కషాయమధురా లఘవోఽగ్నివివర్ధనాః||69|| సన్నిపాతప్రశమనాః కటుకాశ్చ విపాకతః| గోధా విపాకే మధురా కషాయకటుకా రసే||70|| వాతపిత్తప్రశమనీ బృంహణీ బలవర్ధనీ| శల్లకో మధురామ్లశ్చ విపాకే కటుకః స్మృతః||71|| వాతపిత్తకఫఘ్నశ్చ కాసశ్వాసహరస్తథా| కషాయవిశదాః శీతా రక్తపిత్తనిబర్హణాః||72|| విపాకే మధురాశ్చైవ కపోతా గృహవాసినః| తేభ్యో లఘుతరాః కించిత్ కపోతా వనవాసినః ||73|| శీతాః సంగ్రాహిణశ్చైవ స్వల్పమూత్రకరాశ్చ తే| శుకమాంసం కషాయామ్లం విపాకే రూక్షశీతలం||74|| శోషకాసక్షయహితం సంగ్రాహి లఘు దీపనం| చటకా మధురాః స్నిగ్ధా బలశుక్రవివర్ధనాః||75|| సన్నిపాతప్రశమనాః శమనా మారుతస్య చ| కషాయో విశదో రూక్షః శీతః పాకే కటుర్లఘుః||76|| శశః స్వాదుః ప్రశస్తశ్చ సన్నిపాతేఽనిలావరే| మధురా మధురాః పాకే త్రిదోషశమనాః శివాః||77|| లఘవో బద్ధవిణ్మూత్రాః శీతాశ్చైణాః ప్రకీర్తితాః| స్నేహనం బృంహణం వృష్యం శ్రమఘ్నమనిలాపహం||78|| వరాహపిశితం బల్యం రోచనం స్వేదనం గురు| గవ్యం కేవలవాతేషు పీనసే విషమజ్వరే||79|| శుష్కకాసశ్రమాత్యగ్నిమాంసక్షయహితం చ తత్| స్నిగ్ధోష్ణం మధురం వృష్యం మాహిషం గురు తర్పణం||80|| దార్ఢ్యం బృహత్త్వముత్సాహం స్వప్నం చ జనయత్యపి| గురూష్ణా మధురా బల్యా బృంహణాః పవనాపహాః||81|| మత్స్యాః స్నిగ్ధాశ్చ వృష్యాశ్చ బహుదోషాః ప్రకీర్తితాః| శైవాలశష్పభోజిత్వాత్స్వప్నస్య చ వివర్జనాత్||82|| రోహితో దీపనీయశ్చ లఘుపాకో మహాబలః| వర్ణ్యో వాతహరో వృష్యశ్చక్షుష్యో బలవర్ధనః||83|| మేధాస్మృతికరః పథ్యః శోషఘ్నః కూర్మ ఉచ్యతే| ఖంగమాంసమభిష్యంది బలకృన్మధురం స్మృతం||84|| స్నేహనం బృంహణం వర్ణ్యం శ్రమఘ్నమనిలాపహం| ధార్తరాష్ట్రచకోరాణాం దక్షాణాం శిఖినామపి||85|| చటకానాం చ యాని స్యురండాని చ హితాని చ| క్షీణరేతఃసు కాసేషు హృద్రోగేషు క్షతేషు చ||86|| మధురాణ్యవిదాహీని సద్యోబలకరాణి చ| శరీరబృంహణే నాన్యత్ ఖాద్యం మాంసాద్విశిష్యతే||87|| ఇతి వర్గస్తృతీయోఽయం మాంసానాం పరికీర్తితః| ఇతి మాంసవర్గస్తృతీయః|

Adhikarana 23 (88-97) · Śloka 98

అథ శాకవర్గః- పాఠాశుషాశటీశాకం వాస్తుకం సునిషణ్ణాకం||88|| విద్యాద్గ్రాహి త్రిదోషఘ్నం భిన్నవర్చస్తు వాస్తుకం| త్రిదోషశమనీ వృష్యా కాకమాచీ రసాయనీ||89|| నాత్యుష్ణశీతవీర్యా చ భేదినీ కుష్ఠనాశినీ| రాజక్షవకశాకం తు త్రిదోషశమనం లఘు||90|| గ్రాహి శస్తం విశేషేణ గ్రహణ్యర్శోవికారిణాం| కాలశాకం తు కటుకం దీపనం గరశోఫజిత్||91|| లఘూష్ణం వాతలం రూక్షం కాలాయం శాకముచ్యతే| దీపనీ చోష్ణవీర్యా చ గ్రాహిణీ కఫమారుతే||92|| ప్రశస్యతేఽమ్లచాంగేరీ గ్రహణ్యర్శోహితా చ సా| మధురా మధురా పాకే భేదినీ శ్లేష్మవర్ధనీ||93|| వృష్యా స్నిగ్ధా చ శీతా చ మదఘ్నీ చాప్యుపోదికా| రూక్షో మదవిషఘ్నశ్చ ప్రశస్తో రక్తపిత్తినాం||94|| మధురో మధురః పాకే శీతలస్తండులీయకః| మండూకపర్ణీ వేత్రాగ్రం కుచేలా వనతిక్తకం||95|| కర్కోటకావల్గుజకౌ పటోలం శకులాదనీ| వృషపుష్పాణి శారంగేష్టా కేంబూకం సకఠిల్లకం||96|| నాడీ కలాయం గోజిహ్వా వార్తాకం తిలపర్ణికా| కౌలకం కార్కశం నైంబం శాకం పార్పటకం చ యత్||97|| కఫపిత్తహరం తిక్తం శీతం కటు విపచ్యతే|98|

Adhikarana 24 (98-113) · Śloka 113

సర్వాణి సూప్యశాకాని ఫంజీ చిల్లీ కుతుంబకః||98|| ఆలుకాని చ సర్వాణి సపత్రాణి కుటింజరం | శణశాల్మలిపుష్పాణి కర్బుదారః సువర్చలా||99|| నిష్పావః కోవిదారశ్చ పత్తురశ్చుచ్చుపర్ణికా| కుమారజీవో లోట్టాకః పాలంక్యా మారిషస్తథా||100|| కలంబనాలికాసూర్యః కుసుంభవృకధూమకౌ| లక్ష్మణా చ ప్రపున్నాడో నలినీకా కుఠేరకః||101|| లోణికా యవశాకం చ కూష్మాండకమవల్గుజం| యాతుకః శాలకల్యాణీ త్రిపర్ణీ పీలుపర్ణికా||102|| శాకం గురు చ రూక్షం చ ప్రాయో విష్టభ్య జీర్యతి| మధురం శీతవీర్యం చ పురీషస్య చ భేదనం||103|| స్విన్నం నిష్పీడితరసం స్నేహాఢ్యం తత్ ప్రశస్యతే| శణస్య కోవిదారస్య కర్బుదారస్య శాల్మలేః||104|| పుష్పం గ్రాహి ప్రశస్తం చ రక్తపిత్తే విశేషతః| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షపద్మాదిపల్లవాః||105|| కషాయాః స్తంభనాః శీతా హితాః పిత్తాతిసారిణాం| వాయుం వత్సాదనీ హన్యాత్ కఫం గండీరచిత్రకౌ||106|| శ్రేయసీ బిల్వపర్ణీ చ బిల్వపత్రం తు వాతనుత్| భండీ శతావరీశాకం బలా జీవంతికం చ యత్||107|| పర్వణ్యాః పర్వపుష్ప్యాశ్చ వాతపిత్తహరం స్మృతం| లఘు భిన్నశకృత్తిక్తం లాంగలక్యురుబూకయోః||108|| తిలవేతసశాకం చ శాకం పంచాంగులస్య చ| వాతలం కటుతిక్తామ్లమధోమార్గప్రవర్తనం||109|| రూక్షామ్లముష్ణం కౌసుంభం కఫఘ్నం పిత్తవర్ధనం| త్రపుసైర్వారుకం స్వాదు గురు విష్టంభి శీతలం||110|| ముఖప్రియం చ రూక్షం చ మూత్రలం త్రపుసం త్వతి| ఏర్వారుకం చ సంపక్వం దాహతృష్ణాక్లమార్తినుత్||111|| వర్చోభేదీన్యలాబూని రూక్షశీతగురూణి చ| చిర్భటైర్వారుకే తద్వద్వర్చోభేదహితే తు తే||112|| సక్షారం పక్వకూష్మాండం మధురామ్లం తథా లఘు| సృష్టమూత్రపురీషం చ సర్వదోషనిబర్హణం||113||

Adhikarana 25 (114-124) · Śloka 124

కేలూటం చ కదంబం చ నదీమాషకమైందుకం| విశదం గురు శీతం చ సమభిష్యంది చోచ్యతే||114|| ఉత్పలాని కషాయాణి రక్తపిత్తహరాణి చ| తథా తాలప్రలంబం స్యాదురఃక్షతరుజాపహం||115|| ఖర్జూరం తాలశస్యం చ రక్తపిత్తక్షయాపహం| తరూటబిసశాలూకక్రౌంచాదనకశేరుకం||116|| శృంగాటకాంకలోడ్యం చ గురు విష్టంభి శీతలం| కుముదోత్పలనాలాస్తు సపుష్పాః సఫలాః స్మృతాః||117|| శీతాః స్వాదుకషాయాస్తు కఫమారుతకోపనాః| కషాయమీషద్విష్టంభి రక్తపిత్తహరం స్మృతం||118|| పౌష్కరం తు భవేద్బీజం మధురం రసపాకయోః| బల్యః శీతో గురుః స్నిగ్ధస్తర్పణో బృంహణాత్మకః||119|| వాతపిత్తహరః స్వాదుర్వృష్యో ముంజాతకః పరం| జీవనో బృంహణో వృష్యః కంఠ్యః శస్తో రసాయనే||120|| విదారికందో బల్యశ్చ మూత్రలః స్వాదుశీతలః| అమ్లికాయాః స్మృతః కందో గ్రహణ్యర్శోహితో లఘుః||121|| నాత్యుష్ణః కఫవాతఘ్నో గ్రాహీ శస్తో మదాత్యయే| త్రిదోషం బద్ధవిణ్మూత్రం సార్షపం శాకముచ్యతే||122|| (తద్వత్ స్యాద్రక్తనాలస్య రూక్షమమ్లం విశేషతః|) తద్వత్ పిండాలుకం విద్యాత్ కందత్వాచ్చ ముఖప్రియం| సర్పచ్ఛత్రకవర్జ్యాస్తు బహ్వ్యోఽన్యాశ్ఛత్రజాతయః||123|| శీతాః పీనసకర్త్ర్యశ్చ మధురా గుర్వ్య ఏవ చ| చతుర్థః శాకవర్గోఽయం పత్రకందఫలాశ్రయః||124|| ఇతి శాకవర్గశ్చతుర్థః|

Adhikarana 26 (125-165) · Śloka 165

అథ ఫలవర్గః- తృష్ణాదాహజ్వరశ్వాసరక్తపిత్తక్షతక్షయాన్| వాతపిత్తముదావర్తం స్వరభేదం మదాత్యయం||125|| తిక్తాస్యతామాస్యశోషం కాసం చాశు వ్యపోహతి| మృద్వీకా బృంహణీ వృష్యా మధురా స్నిగ్ధశీతలా||126|| మధురం బృంహణం వృష్యం ఖర్జూరం గురు శీతలం| క్షయేఽభిఘాతే దాహే చ వాతపిత్తే చ తద్ధితం||127|| తర్పణం బృంహణం ఫల్గు గురు విష్టంభి శీతలం| పరూషకం మధూకం చ వాతపిత్తే చ శస్యతే||128|| మధురం బృంహణం బల్యమామ్రాతం తర్పణం గురు| సస్నేహం శ్లేష్మలం శీతం వృష్యం విష్టభ్య జీర్యతి||129|| తాలశస్యాని సిద్ధాని నారికేలఫలాని చ| బృంహణస్నిగ్ధశీతాని బల్యాని మధురాణి చ||130|| మధురామ్లకషాయం చ విష్టంభి గురు శీతలం| పిత్తశ్లేష్మకరం భవ్యం గ్రాహి వక్రవిశోధనం||131|| అమ్లం పరూషకం ద్రాక్షా బదరాణ్యారుకాణి చ| పిత్తశ్లేష్మప్రకోపీణి కర్కంధునికుచాన్యపి||132|| నాత్యుష్ణం గురు సంపక్వం స్వాదుప్రాయం ముఖప్రియం| బృంహణం జీర్యతి క్షిప్రం నాతిదోషలమారుకం||133|| ద్వివిధం శీతముష్ణం చ మధురం చామ్లమేవ చ| గురు పారావతం జ్ఞేయమరుచ్యత్యగ్నినాశనం||134|| భవ్యాదల్పాంతరగుణం కాశ్మర్యఫలముచ్యతే| తథైవాల్పాంతరగుణం తూదమమ్లం పరూషకాత్||135|| కషాయమధురం టంకం వాతలం గురు శీతలం| కపిత్థమామం కంఠఘ్నం విషఘ్నం గ్రాహి వాతలం ||136|| మధురామ్లకషాయత్వాత్ సౌగంధ్యాచ్చ రుచిప్రదం| పరిపక్వం చ దోషఘ్నం విషఘ్నం గ్రాహి గుర్వపి||137|| బిల్వం తు దుర్జరం పక్వం దోషలం పూతిమారుతం| స్నిగ్ధోష్ణతీక్ష్ణం తద్బాలం దీపనం కఫవాతజిత్||138|| రక్తపిత్తకరం బాలమాపూర్ణం పిత్తవర్ధనం| పక్వమామ్రం జయేద్వాయుం మాంసశుక్రబలప్రదం||139|| కషాయమధురప్రాయం గురు విష్టంభి శీతలం| జాంబవం కఫపిత్తఘ్నం గ్రాహి వాతకరం పరం||140|| బదరం మధురం స్నిగ్ధం భేదనం వాతపిత్తజిత్| తచ్ఛుష్కం కఫవాతఘ్నం పిత్తే న చ విరుధ్యతే||141|| కషాయమధురం శీతం గ్రాహి సింబి(ంచి)తికాఫలం| గాంగేరుకీ కరీరం చ బింబీ తోదనధన్వనం||142|| మధురం సకషాయం చ శీతం పిత్తకఫాపహం| సంపక్వం పనసం మోచం రాజాదనఫలాని చ||143|| స్వాదూని సకషాయాణి స్నిగ్ధశీతగురూణి చ| కషాయవిశదత్వాచ్చ సౌగంధ్యాచ్చ రుచిప్రదం||144|| అవదంశక్షమం హృద్యం వాతలం లవలీఫలం| నీపం శతాహ్వకం పీలు తృణశూన్యం వికంకతం||145|| ప్రాచీనామలకం చైవ దోషఘ్నం గరహారి చ| ఐంగుదం తిక్తమధురం స్నిగ్ధోష్ణం కఫవాతజిత్||146|| తిందుకం కఫపిత్తఘ్నం కషాయం మధురం లఘు| విద్యాదామలకే సర్వాన్ రసాంల్లవణవర్జితాన్||147|| రూక్షం స్వాదు కషాయామ్లం కఫపిత్తహరం పరం| రసాసృఙ్మాంసమేదోజాందోషాన్ హంతి బిభీతకం||148|| స్వరభేదకఫోత్క్లేదపిత్తరోగవినాశనం| అమ్లం కషాయమధురం వాతఘ్నం గ్రాహి దీపనం||149|| స్నిగ్ధోష్ణం దాడిమం హృద్యం కఫపిత్తావిరోధి చ| రూక్షామ్లం దాడిమం యత్తు తత్ పిత్తానిలకోపనం||150|| మధురం పిత్తనుత్తేషాం పూర్వం దాడిమముత్తమం| వృక్షామ్లం గ్రాహి రూక్షోష్ణం వాతశ్లేష్మణి శస్యతే||151|| అమ్లికాయాః ఫలం పక్వం తస్మాదల్పాంతరం గుణైః| గుణైస్తైరేవ సంయుక్తం భేదనం త్వమ్లవేతసం||152|| శూలేఽరుచౌ విబంధే చ మందేఽగ్నౌ మద్యవిప్లవే | హిక్కాశ్వాసే చ కాసే చ వమ్యాం వర్చోగదేషు చ||153|| వాతశ్లేష్మసముత్థేషు సర్వేష్వేవోపదిశ్యతే| కేసరం మాతులుంగస్య లఘు శేషమతోఽన్యథా||154|| రోచనో దీపనో హృద్యః సుగంధిస్త్వగ్వివర్జితః| కర్చూరః కఫవాతఘ్నః శ్వాసహిక్కార్శసాం హితః||155|| మధురం కించిదమ్లం చ హృద్యం భక్తప్రరోచనం| దుర్జరం వాతశమనం నాగరంగఫలం గురు ||156|| వాతామాభిషుకాక్షోటముకూలకనికోచకాః| గురూష్ణస్నిగ్ధమధురాః సోరుమాణా బలప్రదాః||157|| వాతఘ్నా బృంహణా వృష్యాః కఫపిత్తాభివర్ధనాః| ప్రియాలమేషాం సదృశం విద్యాదౌష్ణ్యం వినా గుణైః||158|| శ్లేష్మలం మధురం శీతం శ్లేష్మాతకఫలం గురు| శ్లేష్మలం గురు విష్టంభి చాంకోటఫలమగ్నిజిత్||159|| గురూష్ణం మధురం రూక్షం కేశఘ్నం చ శమీఫలం| విష్టంభయతి కారంజం వాతశ్లేష్మావిరోధి చ||160|| ఆమ్రాతకం దంతశఠమమ్లం సకరమర్దకం| రక్తపిత్తకరం విద్యాదైరావతకమేవ చ||161|| వాతఘ్నం దీపనం చైవ వార్తాకం కటు తిక్తకం| వాతలం కఫపిత్తఘ్నం విద్యాత్ పర్పటకీఫలం||162|| పిత్తశ్లేష్మఘ్నమమ్లం చ వాతలం చాక్షికీఫలం| మధురాణ్యమ్లపాకీని పిత్తశ్లేష్మహరాణి చ||163|| అశ్వత్థోదుంబరప్లక్షన్యగ్రోధానాం ఫలాని చ| కషాయమధురామ్లాని వాతలాని గురూణి చ||164|| భల్లాతకాస్థ్యగ్నిసమం తన్మాంసం స్వాదు శీతలం| పంచమః ఫలవర్గోఽయముక్తః ప్రాయోపయోగికః||165|| ఇతి ఫలవర్గః|

Adhikarana 27 (166-177) · Śloka 177

అథ హరితవర్గః- రోచనం దీపనం వృష్యమార్ద్రకం విశ్వభేషజం| వాతశ్లేష్మవిబంధేషు రసస్తస్యోపదిశ్యతే||166|| రోచనో దీపనస్తీక్ష్ణః సుగంధిర్ముఖశోధనః| జంబీరః కఫవాతఘ్నః క్రిమిఘ్నో భక్తపాచనః||167|| బాలం దోషహరం, వృద్ధం త్రిదోషం, మారుతాపహం| స్నిగ్ధసిద్ధం, విశుష్కం తు మూలకం కఫవాతజిత్||168|| హిక్కాకాసవిషశ్వాసపార్శ్వశూలవినాశనః| పిత్తకృత్ కఫవాతఘ్నః సురసః పూతిగంధహా||169|| యవానీ చార్జకశ్చైవ శిగ్రుశాలేయమృష్టకం| హృద్యాన్యాస్వాదనీయాని పిత్తముత్క్లేశయంతి చ||170|| గండీరో జలపిప్పల్యస్తుంబరుః శృంగవేరికా| తీక్ష్ణోష్ణకటురూక్షాణి కఫవాతహరాణి చ||171|| పుంస్త్వఘ్నః కటురూక్షోష్ణో భూస్తృణో వక్రశోధనః| ఖరాహ్వా కఫవాతఘ్నీ బస్తిరోగరుజాపహా||171|| ధాన్యకం చాజగంధా చ సుముఖశ్చేతి రోచనాః| సుగంధా నాతికటుకా దోషానుత్క్లేశయంతి చ||173|| గ్రాహీ గృంజనకస్తీక్ష్ణో వాతశ్లేష్మార్శసాం హితః| స్వేదనేఽభ్యవహారే చ యోజయేత్తమపిత్తినాం||174|| శ్లేష్మలో మారుతఘ్నశ్చ పలాండుర్న చ పిత్తనుత్ | ఆహారయోగీ బల్యశ్చ గురుర్వృష్యోఽథ రోచనః||175|| క్రిమికుష్ఠకిలాసఘ్నో వాతఘ్నో గుల్మనాశనః| స్నిగ్ధశ్చోష్ణశ్చ వృష్యశ్చ లశునః కటుకో గురుః||176|| శుష్కాణి కఫవాతఘ్నాన్యేతాన్యేషాం ఫలాని చ| హరితానామయం చైష షష్ఠో వర్గః సమాప్యతే||177|| ఇతి హరితవర్గః|

Adhikarana 28 (178) · Śloka 178

అథ మద్యవర్గః- ప్రకృత్యా మద్యమమ్లోష్ణమమ్లం చోక్తం విపాకతః| సర్వం సామాన్యతస్తస్య విశేష ఉపదేక్ష్యతే||178||

Adhikarana 29 (179-195) · Śloka 195

కృశానాం సక్తమూత్రాణాం గ్రహణ్యర్శోవికారిణాం| సురా ప్రశస్తా వాతఘ్నీ స్తన్యరక్తక్షయేషు చ||179|| హిక్కాశ్వాసప్రతిశ్యాయకాసవర్చోగ్రహారుచౌ| వమ్యానాహవిబంధేషు వాతఘ్నీ మదిరా హితా||180|| శూలప్రవాహికాటోపకఫవాతార్శసాం హితః| జగలో గ్రాహిరూక్షోష్ణః శోఫఘ్నో భక్తపాచనః||181|| శోషార్శోగ్రహణీదోషపాండురోగారుచిజ్వరాన్| హంత్యరిష్టః కఫకృతాన్ రోగాన్రోచనదీపనః ||182|| ముఖప్రియః సుఖమదః సుగంధిర్బస్తిరోగనుత్ | జరణీయః పరిణతో హృద్యో వర్ణ్యశ్చ శార్కరః||183|| రోచనో దీపనో హృద్యః శోషశోఫార్శసాం హితః| స్నేహశ్లేష్మవికారఘ్నో వర్ణ్యః పక్వరసో మతః||184|| జరణీయో విబంధఘ్నః స్వరవర్ణవిశోధనః| లేఖనః శీతరసికో హితః శోఫోదరార్శసాం||185|| సృష్టభిన్నశకృద్వాతో గౌడస్తర్పణదీపనః| పాండురోగవ్రణహితా దీపనీ చాక్షికీ మతా ||186|| సురాసవస్తీవ్రమదో వాతఘ్నో వదనప్రియః| ఛేదీ మధ్వాసవస్తీక్ష్ణో మైరేయో మధురో గురుః||187|| ధాతక్యాఽభిషుతో హృద్యో రూక్షో రోచనదీపనః| మాధ్వీకవన్న చాత్యుష్ణో మృద్వీకేక్షురసాసవః||188|| రోచనం దీపనం హృద్యం బల్యం పిత్తావిరోధి చ| విబంధఘ్నం కఫఘ్నం చ మధు లఘ్వల్పమారుతం||189|| సురా సమండా రూక్షోష్ణా యవానాం వాతపిత్తలా| గుర్వీ జీర్యతి విష్టభ్య శ్లేష్మలా తు మధూలికా||190|| దీపనం జరణీయం చ హృత్పాండుక్రిమిరోగనుత్| గ్రహణ్యర్శోహిత భేది సౌవీరకతుషోదకం||191|| దాహజ్వరాపహం స్పర్శాత్ పానాద్వాతకఫాపహం| విబంధఘ్నమవస్రంసి దీపనం చామ్లకాంజికం||192|| ప్రాయశోఽభినవం మద్యం గురుదోషసమీరణం| స్రోతసాం శోధనం జీర్ణం దీపనం లఘు రోచనం||193|| హర్షణం ప్రీణనం మద్యం భయశోకశ్రమాపహం| ప్రాగల్భ్యవీర్యప్రతిభాతుష్టిపుష్టిబలప్రదం||194|| సాత్త్వికైర్విధివద్యుక్త్యా పీతం స్యాదమృతం యథా| వర్గోఽయం సప్తమో మద్యమధికృత్య ప్రకీర్తితః||195|| ఇతి మద్యవర్గః సప్తమః|

Adhikarana 30 (196) · Śloka 196

అథ జలవర్గః- జలమేకవిధం సర్వం పతత్యైంద్రం నభస్తలాత్|196|

Adhikarana 31 (196) · Śloka 196

తత్ పతత్ పతితం చైవ దేశకాలావపేక్షతే||196||

Adhikarana 32 (197) · Śloka 197

ఖాత్ పతత్ సోమవాయ్వర్కైః స్పృష్టం కాలానువర్తిభిః| శీతోష్ణస్నిగ్ధరూక్షాద్యైర్యథాసన్నం మహీగుణైః||197||

Adhikarana 33 (198) · Śloka 198

శీతం శుచి శివం మృష్టం విమలం లఘు షడ్గుణం| ప్రకృత్యా దివ్యముదకం,...|198|

Adhikarana 34 (198-208) · Śloka 208

...భ్రష్టం పాత్రమపేక్షతే||198|| శ్వేతే కషాయం భవతి పాండరే స్యాత్తు తిక్తకం| కపిలే క్షారసంసృష్టమూషరే లవణాన్వితం||199|| కటు పర్వతవిస్తారే మధురం కృష్ణమృత్తికే| ఏతత్ షాడ్గుణ్యమాఖ్యాతం మహీస్థస్య జలస్య హి| తథాఽవ్యక్తరసం విద్యాదైంద్రం కారం హిమం చ యత్||200|| యదంతరీక్షాత్ పతతీంద్రసృష్టం చోక్తైశ్చ పాత్రైః పరిగృహ్యతేఽంభః| తదైంద్రమిత్యేవ వదంతి ధీరా నరేంద్రపేయం సలిలం ప్రధానం ||201|| ఈషత్కషాయమధురం సుసూక్ష్మం విశదం లఘు| అరూక్షమనభిష్యంది సర్వం పానీయముత్తమం||202|| గుర్వభిష్యంది పానీయం వార్షికం మధురం నవం| తను లఘ్వనభిష్యంది ప్రాయః శరది వర్షతి||203|| తత్తు యే సుకుమారాః స్యుః స్నిగ్ధభూయిష్ఠభోజనాః| తేషాం భోజ్యే చ భక్ష్యే చ లేహ్యే పేయే చ శస్యతే||204|| హేమంతే సలిలం స్నిగ్ధం వృష్యం బలహితం గురు| కించిత్తతో లఘుతరం శిశిరే కఫవాతజిత్||205|| కషాయమధురం రూక్షం విద్యాద్వాసంతికం జలం| గ్రైష్మికం త్వనభిష్యంది జలమిత్యేవ నిశ్చయః| ఋతావృతావిహాఖ్యాతాః సర్వ ఏవాంభసో గుణాః||206|| విభ్రాంతేషు తు కాలేషు యత్ ప్రయచ్ఛంతి తోయదాః| సలిలం తత్తు దోషాయ యుజ్యతే నాత్ర సంశయః||207|| రాజభీ రాజమాత్రైశ్చ సుకుమారైశ్చ మానవైః| సుగృహీతాః శరద్యాపః ప్రయోక్తవ్యా విశేషతః||208||

Adhikarana 35 (209-212) · Śloka 212

నద్యః పాషాణవిచ్ఛిన్నవిక్షుబ్ధాభిహతోదకాః | హిమవత్ప్రభవాః పథ్యాః పుణ్యా దేవర్షిసేవితాః||209|| నద్యః పాషాణసికతావాహిన్యో విమలోదకాః| మలయప్రభవా యాశ్చ జలం తాస్వమృతోపమం||210|| పశ్చిమాభిముఖా యాశ్చ పథ్యాస్తా నిర్మలోదకాః| ప్రాయో మృదువహా గుర్వ్యో యాశ్చ పూర్వసముద్రగాః||211|| పారియాత్రభవా యాశ్చ వింధ్యసహ్యభవాశ్చ యాః| శిరోహృద్రోగకుష్ఠానాం తా హేతుః శ్లీపదస్య చ||212||

Adhikarana 36 (213-216) · Śloka 216

వసుధాకీటసర్పాఖుమలసందూషితోదకాః| వర్షాజలవహా నద్యః సర్వదోషసమీరణాః||213|| వాపీకూపతడాగోత్ససరఃప్రస్రవణాదిషు| ఆనూపశైలధన్వానాం గుణదోషైర్విభావయేత్||214|| పిచ్ఛిలం క్రిమిలం క్లిన్నం పర్ణశైవాలకర్దమైః| వివర్ణం విరసం సాంద్రం దుర్గంధం న హితం జలం||215|| విస్రం త్రిదోషం లవణమంబు యద్వరుణాలయం| ఇత్యంబువర్గః ప్రోక్తోఽయమష్టమః సువినిశ్చితః||216|| ఇతి జలవర్గోఽష్టమః|

Adhikarana 37 (217-224) · Śloka 224

అథ గోరసవర్గః- స్వాదు శీతం మృదు స్నిగ్ధం బహలం శ్లక్ష్ణపిచ్ఛిలం| గురు మందం ప్రసన్నం చ గవ్యం దశగుణం పయః||217|| తదేవంగుణమేవౌజః సామాన్యాదభివర్ధయేత్| ప్రవరం జీవనీయానాం క్షీరముక్తం రసాయనం||218|| మహిషీణాం గురుతరం గవ్యాచ్ఛీతతరం పయః| స్నేహాన్యూనమనిద్రాయ హితమత్యగ్నయే చ తత్||219|| రూక్షోష్ణం క్షీరముష్ట్రీణామీషత్సలవణం లఘు| శస్తం వాతకఫానాహక్రిమిశోఫోదరార్శసాం||220|| బల్యం స్థైర్యకరం సర్వముష్ణం చైకశఫం పయః| సామ్లం సలవణం రూక్షం శాఖావాతహరం లఘు||221|| ఛాగం కషాయమధురం శీతం గ్రాహి పయో లఘు| రక్తపిత్తాతిసారఘ్నం క్షయకాసజ్వరాపహం||222|| హిక్కాశ్వాసకరం తూష్ణం పిత్తశ్లేష్మలమావికం| హస్తినీనాం పయో బల్యం గురు స్థైర్యకరం పరం||223|| జీవనం బృంహణం సాత్మ్యం స్నేహనం మానుషం పయః| నావనం రక్తపిత్తే చ తర్పణం చాక్షిశూలినాం||224||

Adhikarana 38 (225-227) · Śloka 227

రోచనం దీపనం వృష్యం స్నేహనం బలవర్ధనం| పాకేఽమ్లముష్ణం వాతఘ్నం మంగల్యం బృంహణం దధి||225|| పీనసే చాతిసారే చ శీతకే విషమజ్వరే| అరుచౌ మూత్రకృచ్ఛ్రే చ కార్శ్యే చ దధి శస్యతే||226|| శరద్గ్రీష్మవసంతేషు ప్రాయశో దధి గర్హితం| రక్తపిత్తకఫోత్థేషు వికారేష్వహితం చ తత్||227||

Adhikarana 39 (228) · Śloka 228

త్రిదోషం మందకం, జాతం వాతఘ్నం దధి, శుక్రలః| సరః, శ్లేష్మానిలఘ్నస్తు మండః స్రోతోవిశోధనః||228||

Adhikarana 40 (229) · Śloka 229

శోఫార్శోగ్రహణీదోషమూత్రగ్రహోదరారుచౌ| స్నేహవ్యాపది పాండుత్వే తక్రం దద్యాద్గరేషు చ||229||

Adhikarana 41 (230) · Śloka 230

సంగ్రాహి దీపనం హృద్యం నవనీతం నవోద్ధృతం| గ్రహణ్యర్శోవికారఘ్నమర్దితారుచినాశనం||230||

Adhikarana 42 (231-233) · Śloka 234

స్మృతిబుద్ధ్యగ్నిశుక్రౌజఃకఫమేదోవివర్ధనం| వాతపిత్తవిషోన్మాదశోషాలక్ష్మీజ్వరాపహం ||231|| సర్వస్నేహోత్తమం శీతం మధురం రసపాకయోః| సహస్రవీర్యం విధిభిర్ఘృతం కర్మసహస్రకృత్||232|| మదాపస్మారమూర్చ్ఛాయశోషోన్మాదగరజ్వరాన్| యోనికర్ణశిరఃశూలం ఘృతం జీర్ణమపోహతి||233|| సర్పీంష్యజావిమహిషీక్షీరవత్ స్వాని నిర్దిశేత్|234|

Adhikarana 43 (234-236) · Śloka 236

పీయూషో మోరటం చైవ కిలాటా వివిధాశ్చ యే||234|| దీప్తాగ్నీనామనిద్రాణాం సర్వ ఏవ సుఖప్రదాః| గురవస్తర్పణా వృష్యా బృంహణాః పవనాపహాః||235|| విశదా గురవో రూక్షా గ్రాహిణస్తక్రపిండకాః| గోరసానామయం వర్గో నవమః పరికీర్తితః||236|| ఇతి గోరసవర్గో నవమః|

Adhikarana 44 (237) · Śloka 238

అథేక్షువర్గః- వృష్యః శీతః సరః స్నిగ్ధో బృంహణో మధురో రసః| శ్లేష్మలో భక్షితస్యేక్షోర్యాంత్రికస్తు విదహ్యతే||237|| శైత్యాత్ ప్రసాదాన్మాధుర్యాత్ పౌండ్రకాద్వంశకో వరః|238|

Adhikarana 45 (238-242) · Śloka 242

ప్రభూతక్రిమిమజ్జాసృఙ్మేదోమాంసకరో గుడః||238|| క్షుద్రో గుడశ్చతుర్భాగత్రిభాగార్ధావశేషితః| రసో గురుర్యథాపూర్వం ధౌతః స్వల్పమలో గుడః||239|| తతో మత్స్యండికాఖండశర్కరా విమలాః పరం| యథా యథైషాం వైమల్యం భవేచ్ఛైత్యం తథా తథా||240|| వృష్యా క్షీణక్షతహితా సస్నేహా గుడశర్కరా| కషాయమధురా శీతా సతిక్తా యాసశర్కరా||241|| రూక్షా వమ్యతిసారఘ్నీ చ్ఛేదనీ మధుశర్కరా| తృష్ణాసృక్పిత్తదాహేషు ప్రశస్తాః సర్వశర్కరాః||242||

Adhikarana 46 (243-246) · Śloka 246

మాక్షికం భ్రామరం క్షౌద్రం పౌత్తికం మధుజాతయః| మాక్షికం ప్రవరం తేషాం విశేషాద్భ్రామరం గురు||243|| మాక్షికం తైలవర్ణం స్యాద్ఘృతవర్ణం తు పౌత్తికం| క్షౌద్రం కపిలవర్ణం స్యాచ్ఛ్వేతం భ్రామరముచ్యతే||244|| వాతలం గురు శీతం చ రక్తపిత్తకఫాపహం| సంధాతృ చ్ఛేదనం రూక్షం కషాయం మధురం మధు ||245|| హన్యాన్మధూష్ణముష్ణార్తమథవా సవిషాన్వయాత్| గురురూక్షకషాయత్వాచ్ఛైత్యాచ్చాల్పం హితం మధు||246||

Adhikarana 47 (247-248) · Śloka 248

నాతః కష్టతమం కించిన్మధ్వామాత్తద్ధి మానవం| ఉపక్రమవిరోధిత్వాత్ సద్యో హన్యాద్యథా విషం||247|| ఆమే సోష్ణా క్రియా కార్యా సా మధ్వామే విరుధ్యతే| మధ్వామం దారుణం తస్మాత్ సద్యో హన్యాద్యథా విషం||248||

Adhikarana 48 (249) · Śloka 249

నానాద్రవ్యాత్మకత్వాచ్చ యోగవాహి పరం మధు| ఇతీక్షువికృతిప్రాయో వర్గోఽయం దశమో మతః||249|| ఇతీక్షువర్గో దశమః|

Adhikarana 49 (250-256) · Śloka 257

అథ కృతాన్నవర్గః- క్షుత్తృష్ణాగ్లానిదౌర్బల్యకుక్షిరోగజ్వరాపహా| స్వేదాగ్నిజననీ పేయా వాతవర్చోనులోమనీ||250|| తర్పణీ గ్రాహిణీ లఘ్వీ హృద్యా చాపి విలేపికా| మండస్తు దీపయత్యగ్నిం వాతం చాప్యనులోమయేత్||251|| మృదూకరోతి స్రోతాంసి స్వేదం సంజనయత్యపి| లంఘితానాం విరిక్తానాం జీర్ణే స్నేహే చ తృష్యతాం||252|| దీపనత్వాల్లఘుత్వాచ్చ మండః స్యాత్ ప్రాణధారణః| లాజపేయా శ్రమఘ్నీ తు క్షామకంఠస్య దేహినః||253|| తృష్ణాతీసారశమనో ధాతుసామ్యకరః శివః| లాజమండోఽగ్నిజననో దాహమూర్చ్ఛానివారణః ||254|| మందాగ్నివిషమాగ్నీనాం బాలస్థవిరయోషితాం| దేయశ్చ సుకుమారాణాం లాజమండః సుసంస్కృతః||255|| క్షుత్పిపాసాపహః పథ్యః శుద్ధానాం చ మలాపహః| శృతః పిప్పలిశుంఠీభ్యాం యుక్తో లాజామ్లదాడిమైః||256|| కషాయమధురాః శీతా లఘవో లాజసక్తవః|257|

Adhikarana 50 (257-259) · Śloka 260

సుధౌతః ప్రస్రుతః స్విన్నః సంతప్తశ్చౌదనో లఘుః||257|| భృష్టతండులమిచ్ఛంతి గరశ్లేష్మామయేష్వపి| అధౌతోఽప్రస్రుతోఽస్విన్నః శీతశ్చాప్యోదనో గురుః||258|| మాంసశాకవసాతైలఘృతమజ్జఫలౌదనాః| బల్యాః సంతర్పణా హృద్యా గురవో బృంహయంతి చ||259|| తద్వన్మాషతిలక్షీరముద్గసంయోగసాధితాః|260|

Adhikarana 51 (260-261) · Śloka 261

కుల్మాషా గురవో రూక్షా వాతలా భిన్నవర్చసః||260|| స్విన్నభక్ష్యాస్తు యే కిచిత్ సౌప్యగౌధూమయావికాః| భిషక్ తేషాం యథాద్రవ్యమాదిశేద్గురులాఘవం||261||

Adhikarana 52 (262) · Śloka 262

అకృతం కృతయూషం చ తనుం సాంస్కారికం రసం| సూపమమ్లమనమ్లం చ గురుం విద్యాద్యథోత్తరం||262||

Adhikarana 53 (263-264) · Śloka 264

సక్తవో వాతలా రూక్షా బహువర్చోనులోమినః| తర్పయంతి నరం సద్యః పీతాః సద్యోబలాశ్చ తే||263|| మధురా లఘవః శీతాః సక్తవః శాలిసంభవాః| గ్రాహిణో రక్తపిత్తఘ్నాస్తృష్ణాచ్ఛర్దిజ్వరాపహాః||264||

Adhikarana 54 (265-267) · Śloka 267

హన్యాద్వ్యాధీన్ యవాపూపో యావకో వాట్య ఏవ చ| ఉదావర్తప్రతిశ్యాయకాసమేహగలగ్రహాన్||265|| ధానాసంజ్ఞాస్తు యే భక్ష్యాః ప్రాయస్తే లేఖనాత్మకాః| శుష్కత్వాత్తర్పణాశ్చైవ విష్టంభిత్వాచ్చ దుర్జరాః||266|| విరూఢధానా శష్కుల్యో మధుక్రోడాః సపిండకాః| పూపాః పూపలికాద్యాశ్చ గురవః పైష్టికాః పరం||267||

Adhikarana 55 (268-270) · Śloka 270

ఫలమాంసవసాశాకపలలక్షౌద్రసంస్కృతాః| భక్ష్యా వృష్యాశ్చ బల్యాశ్చ గురవో బృంహణాత్మకాః||268|| వేశవారో గురుః స్నిగ్ధో బలోపచయవర్ధనః| గురవస్తర్పణా వృష్యాః క్షీరేక్షురసపూపకాః ||269|| సగుడాః సతిలాశ్చైవ సక్షీరక్షౌద్రశర్కరాః| భక్ష్యా వృష్యాశ్చ బల్యాశ్చ పరం తు గురవః స్మృతాః||270||

Adhikarana 56 (271-272) · Śloka 272

సస్నేహాః స్నేహసిద్ధాశ్చ భక్ష్యా వివిధలక్షణాః| గురవస్తర్పణా వృష్యా హృద్యా గౌధూమికా మతాః||271|| సంస్కారాల్లఘవః సంతి భక్ష్యా గౌధూమపైష్టికాః| ధానాపర్పటపూపాద్యాస్తాన్ బుద్ధ్వా నిర్దిశేత్తథా||272||

Adhikarana 57 (273) · Śloka 273

పృథుకా గురవో భృష్టాన్ భక్షయేదల్పశస్తు తాన్| యావా విష్టభ్య జీర్యంతి సరసా భిన్నవర్చసః||273||

Adhikarana 58 (274) · Śloka 274

సూప్యాన్నవికృతా భక్ష్యా వాతలా రూక్షశీతలాః| సకటుస్నేహలవణానల్పశో భక్షయేత్తు తాన్||274||

Adhikarana 59 (275) · Śloka 275

మృదుపాకాశ్చ యే భక్ష్యాః స్థూలాశ్చ కఠినాశ్చ యే| గురవస్తే వ్యతిక్రాంతపాకాః పుష్టిబలప్రదాః||275||

Adhikarana 60 (276) · Śloka 276

ద్రవ్యసంయోగసంస్కారం ద్రవ్యమానం పృథక్ తథా| భక్ష్యాణామాదిశేద్బుద్ధ్వా యథాస్వం గురులాఘవం||276||

Adhikarana 61 (277-278) · Śloka 278

(నానాద్రవ్యైః సమాయుక్తః పక్వామక్లిన్నభర్జితైః| విమర్దకో గురుర్హృద్యో వృష్యో బలవతాం హితః)||277|| రసాలా బృంహణీ వృష్యా స్నిగ్ధా బల్యా రుచిప్రదా| స్నేహనం తర్పణం హృద్యం వాతఘ్నం సగుడం దధి||278||

Adhikarana 62 (279-283) · Śloka 283

ద్రాక్షాఖర్జూరకోలానాం గురు విష్టంభి పానకం| పరూషకాణాం క్షౌద్రస్య యచ్చేక్షువికృతిం ప్రతి||279|| తేషాం కట్వమ్లసంయోగాన్ పానకానాం పృథక్ పృథక్| ద్రవ్యం మానం చ విజ్ఞాయ గుణకర్మాణి చాదిశేత్||280|| కట్వమ్లస్వాదులవణా లఘవో రాగషాడవాః| ముఖప్రియాశ్చ హృద్యాశ్చ దీపనా భక్తరోచనాః||281|| ఆమ్రామలకలేహాశ్చ బృంహణా బలవర్ధనాః| రోచనాస్తర్పణాశ్చోక్తాః స్నేహమాధుర్యగౌరవాత్||282|| బుద్ధ్వా సంయోగసంస్కారం ద్రవ్యమానం చ తచ్ఛ్రితం| గుణకర్మాణి లేహానాం తేషాం తేషాం తథా వదేత్||283||

Adhikarana 63 (284-285) · Śloka 285

రక్తపిత్తకఫోత్క్లేది శుక్తం వాతానులోమనం| కందమూలఫలాద్యం చ తద్వద్విద్యాత్తదాసుతం||284|| శిండాకీ చాసుతం చాన్యత్ కాలామ్లం రోచనం లఘు| విద్యాద్వర్గం కృతాన్నానామేకాదశతమం భిషక్||285|| ఇతి కృతాన్నవర్గ ఏకాదశః|

Adhikarana 64 (286-294) · Śloka 294

కషాయానురసం స్వాదు సూక్ష్మముష్ణం వ్యవాయి చ| పిత్తలం బద్ధవిణ్మూత్రం న చ శ్లేష్మాభివర్ధనం||286|| వాతఘ్నేషూత్తమం బల్యం త్వచ్యం మేధాగ్నివర్ధనం| తైలం సంయోగసంస్కారాత్ సర్వరోగాపహం మతం||287|| తైలప్రయోగాదజరా నిర్వికారా జితశ్రమాః| ఆసన్నతిబలాః సంఖ్యే దైత్యాధిపతయః పురా||288|| ఐరండతైలం మధురం గురు శ్లేష్మాభివర్ధనం| వాతాసృగ్గుల్మహృద్రోగజీర్ణజ్వరహరం పరం||289|| కటూష్ణం సార్షపం తైలం రక్తపిత్తప్రదూషణం| కఫశుక్రానిలహరం కండూకోఠవినాశనం ||290|| ప్రియాలతైలం మధురం గురు శ్లేష్మాభివర్ధనం| హితమిచ్ఛంతి నాత్యౌష్ణ్యాత్సంయోగే వాతపిత్తయోః||291|| ఆతస్యం మధురామ్లం తు విపాకే కటుకం తథా| ఉష్ణవీర్యం హితం వాతే రక్తపిత్తప్రకోపణం||292|| కుసుంభతైలముష్ణం చ విపాకే కటుకం గురు| విదాహి చ విశేషేణ సర్వదోషప్రకోపణం||293|| ఫలానాం యాని చాన్యాని తైలాన్యాహారసంవిధౌ | యుజ్యంతే గుణకర్మభ్యాం తాని బ్రూయాద్యథాఫలం||294||

Adhikarana 65 (295) · Śloka 295

మధురో బృంహణో వృష్యో బల్యో మజ్జా తథా వసా| యథాసత్త్వం తు శైత్యోష్ణే వసామజ్జ్ఞోర్వినిర్దిశేత్||295||

Adhikarana 66 (296-304) · Śloka 304

సస్నేహం దీపనం వృష్యముష్ణం వాతకఫాపహం| విపాకే మధురం హృద్యం రోచనం విశ్వభేషజం||296|| శ్లేష్మలా మధురా చార్ద్రా గుర్వీ స్నిగ్ధా చ పిప్పలీ| సా శుష్కా కఫవాతఘ్నీ కటూష్ణా వృష్యసమ్మతా ||297|| నాత్యర్థముష్ణం మరిచమవృష్యం లఘు రోచనం| ఛేదిత్వాచ్ఛోషణత్వాచ్చ దీపనం కఫవాతజిత్ ||298|| వాతశ్లేష్మవిబంధఘ్నం కటూష్ణం దీపనం లఘు| హింగు శూలప్రశమనం విద్యాత్ పాచనరోచనం||299|| రోచనం దీపనం వృష్యం చక్షుష్యమవిదాహి చ| త్రిదోషఘ్నం సమధురం సైంధవం లవణోత్తమం||300|| సౌక్ష్మ్యాదౌష్ణ్యాల్లఘుత్వాచ్చ సౌగంధ్యాచ్చ రుచిప్రదం| సౌవర్చలం విబంధఘ్నం హృద్యముద్గారశోధి చ||301|| తైక్ష్ణ్యాదౌష్ణ్యాద్వ్యవాయిత్వాద్దీపనం శూలనాశనం| ఊర్ధ్వం చాధశ్చ వాతానామానులోమ్యకరం బిడం||302|| సతిక్తకటు సక్షారం తీక్ష్ణముత్క్లేది చౌద్భిదం| న కాలలవణే గంధః సౌవర్చలగుణాశ్చ తే||303|| సాముద్రకం సమధురం, సతిక్తం కటు పాంశుజం| రోచనం లవణం సర్వం పాకి స్రంస్యనిలాపహం||304||

Adhikarana 67 (305-306) · Śloka 306

హృత్పాండుగ్రహణీరోగప్లీహానాహగలగ్రహాన్| కాసం కఫజమర్శాంసి యావశూకో వ్యపోహతి||305|| తీక్ష్ణోష్ణో లఘురూక్షశ్చ క్లేదీ పక్తా విదారణః| దాహనో దీపనశ్ఛేత్తా సర్వః క్షారోఽగ్నిసన్నిభః ||306||

Adhikarana 68 (307) · Śloka 307

కారవీ కుంచికాఽజాజీ యవానీ ధాన్యతుంబురు| రోచనం దీపనం వాతకఫదౌర్గంధ్యనాశనం||307||

Adhikarana 69 (308) · Śloka 308

ఆహారయోగినాం భక్తినిశ్చయో న తు విద్యతే| సమాప్తో ద్వాదశశ్చాయం వర్గ ఆహారయోగినాం||308|| ఇత్యాహారయోగివర్గో ద్వాదశః|

Adhikarana 70 (309-310) · Śloka 310

శూకధాన్యం శమీధాన్యం సమాతీతం ప్రశస్యతే| పురాణం ప్రాయశో రూక్షం ప్రాయేణాభినవం గురు ||309|| యద్యదాగచ్ఛతి క్షిప్రం తత్తల్లఘుతరం స్మృతం| నిస్తుషం యుక్తిభృష్టం చ సూప్యం లఘు విపచ్యతే||310||

Adhikarana 71 (311) · Śloka 312

మృతం కృశం చాతిమేద్యం వృద్ధం బాలం విషైర్హతం| అగోచరభృతం వ్యాలసూదితం మాంసముత్సృజేత్||311|| అతోఽన్యథా హితం మాంసం బృంహణం బలవర్ధనం|312|

Adhikarana 72 (312-315) · Śloka 315

ప్రీణనః సర్వభూతానాం హృద్యో మాంసరసః పరం||312|| శుష్యతాం వ్యాధిముక్తానాం కృశానాం క్షీణరేతసాం| బలవర్ణార్థినాం చైవ రసం విద్యాద్యథామృతం||313|| సర్వరోగప్రశమనం యథాస్వం విహితం రసం| విద్యాత్ స్వర్యం బలకరం వయోబుద్ధీంద్రియాయుషాం||314|| వ్యాయామనిత్యాః స్త్రీనిత్యా మద్యనిత్యాశ్చ యే నరాః| నిత్యం మాంసరసాహారా నాతురాః స్యుర్న దుర్బలాః||315||

Adhikarana 73 (316-318) · Śloka 318

క్రిమివాతాతపహతం శుష్కం జీర్ణమనార్తవం| శాకం నిఃస్నేహసిద్ధం చ వర్జ్యం యచ్చాపరిస్రుతం||316|| పురాణమామం సంక్లిష్టం క్రిమివ్యాలహిమాతపైః| అదేశకాలజం క్లిన్నం యత్స్యాత్ఫలమసాధు తత్||317|| హరితానాం యథాశాకం నిర్దేశః సాధనాదృతే| మద్యాంబుగోరసాదీనాం స్వే స్వే వర్గే వినిశ్చయః||318||

Adhikarana 74 (319-324) · Śloka 324

యదాహారగుణైః పానం విపరీతం తదిష్యతే| అన్నానుపానం ధాతూనాం దృష్టం యన్న విరోధి చ||319|| ఆసవానాం సముద్దిష్టామశీతిం చతురుత్తరాం| జలం పేయమపేయం చ పరీక్ష్యానుపిబేద్ధితం||320|| స్నిగ్ధోష్ణం మారుతే శస్తం పిత్తే మధురశీతలం| కఫేఽనుపానం రూక్షోష్ణం క్షయే మాంసరసః పరం||321|| ఉపవాసాధ్వభాష్యస్త్రీమారుతాతపకర్మభిః| క్లాంతానామనుపానార్థం పయః పథ్యం యథాఽమృతం||322|| సురా కృశానాం పుష్ట్యర్థమనుపానం విధీయతే| కార్శ్యార్థం స్థూలదేహానామను శస్తం మధూదకం||323|| అల్పాగ్నీనామనిద్రాణాం తంద్రాశోకభయక్లమైః| మద్యమాంసోచితానాం చ మద్యమేవానుశస్యతే||324||

Adhikarana 75 (325-326) · Śloka 326

అథానుపానకర్మగుణాన్ ప్రవక్ష్యామః- అనుపానం తర్పయతి, ప్రీణయతి, ఊర్జయతి, బృంహయతి, పర్యాప్తిమభినిర్వర్తయతి, భుక్తమవసాదయతి, అన్నసంఘాతం భినత్తి, మార్దవమాపాదయతి, క్లేదయతి, జరయతి, సుఖపరిణామితామాశువ్యవాయితాం చాహారస్యోపజనయతీతి||325|| భవతి చాత్ర- అనుపానం హితం యుక్తం తర్పయత్యాశు మానవం| సుఖం పచతి చాహారమాయుషే చ బలాయ చ||326||

Adhikarana 76 (327-328) · Śloka 328

నోర్ధ్వాంగమారుతావిష్టా న హిక్కాశ్వాసకాసినః| న గీతభాష్యాధ్యయనప్రసక్తా నోరసి క్షతాః||327|| పిబేయురుదకం భుక్త్వా తద్ధి కంఠోరసి స్థితం| స్నేహమాహారజం హత్వా భూయో దోషాయ కల్పతే||328||

Adhikarana 77 (329-330) · Śloka 330

అన్నపానైకదేశోఽయముక్తః ప్రాయోపయోగికః| ద్రవ్యాణి న హి నిర్దేష్టుం శక్యం కార్త్స్న్యేన నామభిః||329|| యథా నానౌషధం కించిద్దేశజానాం వచో యథా| ద్రవ్యం తత్తత్తథా వాచ్యమనుక్తమిహ యద్భవేత్||330||

Adhikarana 78 (331) · Śloka 331

చరః శరీరావయవాః స్వభావో ధాతవః క్రియా| లింగం ప్రమాణం సంస్కారో మాత్రా చాస్మిన్ పరీక్ష్యతే||331||

Adhikarana 79 (332-333) · Śloka 333

చరోఽనూపజలాకాశధన్వాద్యో భక్ష్యసంవిధిః| జలజానూపజాశ్చైవ జలానూపచరాశ్చ యే||332|| గురుభక్ష్యాశ్చ యే సత్త్వాః సర్వే తే గురవః స్మృతాః| లఘుభక్ష్యాస్తు లఘవో ధన్వజా ధన్వచారిణః||333||

Adhikarana 80 (334-335) · Śloka 335

శరీరావయవాః సక్థిశిరఃస్కంధాదయస్తథా| సక్థిమాంసాద్గురుః స్కంధస్తతః క్రోడస్తతః శిరః||334|| వృషణౌ చర్మ మేఢ్రం చ శ్రోణీ వృక్కౌ యకృద్గుదం| మాంసాద్గురుతరం విద్యాద్యథాస్వం మధ్యమస్థి చ||335||

Adhikarana 81 (336-337) · Śloka 337

స్వభావాల్లఘవో ముద్గాస్తథా లావకపింజలాః| స్వభావాద్గురవో మాషా వరాహమహిషాస్తథా||336|| ధాతూనాం శోణితాదీనాం గురుం విద్యాద్యథోత్తరం| అలసేభ్యో విశిష్యంతే ప్రాణినో యే బహుక్రియాః||337||

Adhikarana 82 (338) · Śloka 338

గౌరవం లింగసామాన్యే పుంసాం స్త్రీణాం తు లాఘవం| మహాప్రమాణా గురవః స్వజాతౌ లఘవోఽన్యథా||338||

Adhikarana 83 (339) · Śloka 339

గురూణాం లాఘవం విద్యాత్ సంస్కారాత్ సవిపర్యయం| వ్రీహేర్లాజా యథా చ స్యుః సక్తూనాం సిద్ధపిండికాః||339||

Adhikarana 84 (340-341) · Śloka 341

అల్పాదానే గురూణాం చ లఘూనాం చాతిసేవనే| మాత్రా కారణముద్దిష్టం ద్రవ్యాణాం గురులాఘవే||340|| గురూణామల్పమాదేయం లఘూనాం తృప్తిరిష్యతే| మాత్రాం ద్రవ్యాణ్యపేక్షంతే మాత్రా చాగ్నిమపేక్షతే||341||

Adhikarana 85 (342) · Śloka 342

బలమారోగ్యమాయుశ్చ ప్రాణాశ్చాగ్నౌ ప్రతిష్ఠితాః| అన్నపానేంధనైశ్చాగ్నిర్జ్వలతి వ్యేతి చాన్యథా ||342||

Adhikarana 86 (343) · Śloka 343

గురులాఘవచింతేయం ప్రాయేణాల్పబలాన్ ప్రతి| మందక్రియాననారోగ్యాన్ సుకుమారాన్సుఖోచితాన్||343||

Adhikarana 87 (344) · Śloka 344

దీప్తాగ్నయః ఖరాహారాః కర్మనిత్యా మహోదరాః| యే నరాః ప్రతి తాంశ్చింత్యం నావశ్యం గురులాఘవం||344||

Adhikarana 88 (345-347) · Śloka 347

హితాభిర్జుహుయాన్నిత్యమంతరగ్నిం సమాహితః| అన్నపానసమిద్భిర్నా మాత్రాకాలౌ విచారయన్||345|| ఆహితాగ్నిః సదా పథ్యాన్యంతరగ్నౌ జుహోతి యః| దివసే దివసే బ్రహ్మ జపత్యథ దదాతి చ||346|| నరం నిఃశ్రేయసే యుక్తం సాత్మ్యజ్ఞం పానభోజనే| భజంతే నామయాః కేచిద్భావినోఽప్యంతరాదృతే||347||

Adhikarana 89 (348) · Śloka 348

షడ్త్రింశతం సహస్రాణి రాత్రీణాం హితభోజనః| జీవత్యనాతురో జంతుర్జితాత్మా సమ్మతః సతాం||348||

Adhikarana 90 (349-350) · Śloka 351

ప్రాణాః ప్రాణభృతామన్నమన్నం లోకోఽభిధావతి| వర్ణః ప్రసాదః సౌస్వర్యం జీవితం ప్రతిభా సుఖం||349|| తుష్టిః పుష్టిర్బలం మేధా సర్వమన్నే ప్రతిష్ఠితం| లౌకికం కర్మ యద్వృత్తౌ స్వర్గతౌ యచ్చ వైదికం||350|| కర్మాపవర్గే యచ్చోక్తం తచ్చాప్యన్నే ప్రతిష్ఠితం|351|

Adhikarana 91 (351-352) · Śloka 352

తత్ర శ్లోకః- అన్నపానగుణాః సాగ్ర్యా వర్గా ద్వాదశ నిశ్చితాః||351|| సగుణాన్యనుపానాని గురులాఘవసంగ్రహః| అన్నపానవిధావుక్తం తత్ పరీక్ష్యం విశేషతః||352||

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శ్లోకస్థానేఽన్నపానవిధిర్నామ సప్తవింశోఽధ్యాయః||27||