Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

27. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽந்நபாநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

View original

अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

இஷ்டவர்ணகந்தரஸஸ்பர்ஶஂ விதிவிஹிதமந்நபாநஂ ப்ராணிநாஂ ப்ராணிஸஞ்ஜ்ஞகாநாஂ ப்ராணமாசக்ஷதே குஶலாஃ, ப்ரத்யக்ஷபலதர்ஶநாத்; ததிந்தநா ஹ்யந்தரக்நேஃ ஸ்திதிஃ; தத் ஸத்த்வமூர்ஜயதி, தச்சரீரதாதுவ்யூஹபலவர்ணேந்த்ரியப்ரஸாதகரஂ யதோக்தமுபஸேவ்யமாநஂ, விபரீதமஹிதாய ஸம்பத்யதே||௩||

View original

इष्टवर्णगन्धरसस्पर्शं विधिविहितमन्नपानं प्राणिनां प्राणिसञ्ज्ञकानां प्राणमाचक्षते कुशलाः, प्रत्यक्षफलदर्शनात्; तदिन्धना ह्यन्तरग्नेः स्थितिः; तत् सत्त्वमूर्जयति, तच्छरीरधातुव्यूहबलवर्णेन्द्रियप्रसादकरं यथोक्तमुपसेव्यमानं, विपरीतमहिताय सम्पद्यते||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தஸ்மாத்திதாஹிதாவபோதநார்தமந்நபாநவிதிமகிலேநோபதேக்ஷ்யாமோऽக்நிவேஶ! தத் ஸ்வபாவாதுதக்தஂ க்லேதயதி, லவணஂ விஷ்யந்தயதி, க்ஷாரஃ பாசயதி, மது ஸந்ததாதி, ஸர்பிஃ ஸ்நேஹயதி, க்ஷீரஂ ஜீவயதி, மாஂஸஂ பஂஹயதி, ரஸஃ ப்ரீணயதி, ஸுரா ஜர்ஜரீகரோதி, ஶீதுரவதமதி, த்ராக்ஷாஸவோ தீபயதி, பாணிதமாசிநோதி, ததி ஶோபஂ ஜநயதி, பிண்யாகஶாகஂ க்லபயதி, ப்ரபூதாந்தர்மலோ மாஷஸூபஃ, தஷ்டிஶுக்ரக்நஃ க்ஷாரஃ, ப்ராயஃ பித்தலமம்லமந்யத்ர தாடிமாமலகாத், ப்ராயஃ ஶ்லேஷ்மலஂ மதுரமந்யத்ர மதுநஃ புராணாச்ச ஶாலிஷஷ்டிகயவகோதூமாத், ப்ராயஸ்திகஂ வாதலமவஷ்யஂ சாந்யத்ர வேகாக்ராமதாபடோலபத்ராத், ப்ராயஃ கடுகஂ வாதலமவஷ்யஂ சாந்யத்ர பிப்பலீவிஶ்வபேஷஜாத்||௪||

View original

तस्माद्धिताहितावबोधनार्थमन्नपानविधिमखिलेनोपदेक्ष्यामोऽग्निवेश! तत् स्वभावादुदक्तं क्लेदयति, लवणं विष्यन्दयति, क्षारः पाचयति, मधु सन्दधाति, सर्पिः स्नेहयति, क्षीरं जीवयति, मांसं बृंहयति, रसः प्रीणयति, सुरा जर्जरीकरोति, शीधुरवधमति, द्राक्षासवो दीपयति, फाणितमाचिनोति, दधि शोफं जनयति, पिण्याकशाकं ग्लपयति, प्रभूतान्तर्मलो माषसूपः, दृष्टिशुक्रघ्नः क्षारः, प्रायः पित्तलमम्लमन्यत्र दाडिमामलकात्, प्रायः श्लेष्मलं मधुरमन्यत्र मधुनः पुराणाच्च शालिषष्टिकयवगोधूमात्, प्रायस्तिकं वातलमवृष्यं चान्यत्र वेगाग्रामृतापटोलपत्रात्, प्रायः कटुकं वातलमवृष्यं चान्यत्र पिप्पलीविश्वभेषजात्||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7

பரமதோ வர்கஸங்க்ரஹேணாஹாரத்ரவ்யாண்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௫|| ஶூகதாந்யஶமீதாந்யமாஂஸஶாகபலாஶ்ரயாந்| வர்காந் ஹரிதமத்யாம்புகோரஸேக்ஷுவிகாரிகாந்||௬|| தஶ த்வௌ சாபரௌ வர்கௌ கதாந்நாஹாரயோகிநாம்| ரஸவீர்யவிபாகைஶ்ச ப்ரபாவைஶ்ச ப்ரசக்ஷ்மஹே||௭||

View original

परमतो वर्गसङ्ग्रहेणाहारद्रव्याण्यनुव्याख्यास्यामः ||५|| शूकधान्यशमीधान्यमांसशाकफलाश्रयान्| वर्गान् हरितमद्याम्बुगोरसेक्षुविकारिकान्||६|| दश द्वौ चापरौ वर्गौ कृतान्नाहारयोगिनाम्| रसवीर्यविपाकैश्च प्रभावैश्च प्रचक्ष्महे||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8-12) · Śloka 12

அத ஶூகதாந்யவர்கஃ- ரக்தஶாலிர்மஹாஶாலிஃ கலமஃ ஶகுநாஹதஃ | தூர்ணகோ தீர்கஶூகஶ்ச கௌரஃ பாண்டுகலாங்குலௌ||௮|| ஸுகந்தகோ லோஹவாலஃ ஸாரிவாக்யஃ ப்ரமோதகஃ| பதங்கஸ்தபநீயஶ்ச யே சாந்யே ஶாலயஃ ஶுபாஃ||௯|| ஶீதா ரஸே விபாகே ச மதுராஶ்சால்பமாருதாஃ| பத்தால்பவர்சஸஃ ஸ்நிக்தா பஂஹணாஃ ஶுக்ரமூத்ரலாஃ||௧௦|| ரக்தஶாலிர்வரஸ்தேஷாஂ தஷ்ணாக்நஸ்த்ரிமலாபஹஃ | மஹாஂஸ்தஸ்யாநு கலமஸ்தஸ்யாப்யநு ததஃ பரே||௧௧|| யவகா ஹாயநாஃ பாஂஸுவாப்யநைஷதகாதயஃ | ஶாலீநாஂ ஶாலயஃ குர்வந்த்யநுகாரஂ குணாகுணைஃ||௧௨||

View original

अथ शूकधान्यवर्गः- रक्तशालिर्महाशालिः कलमः शकुनाहृतः | तूर्णको दीर्घशूकश्च गौरः पाण्डुकलाङ्गुलौ||८|| सुगन्धको लोहवालः सारिवाख्यः प्रमोदकः| पतङ्गस्तपनीयश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||९|| शीता रसे विपाके च मधुराश्चाल्पमारुताः| बद्धाल्पवर्चसः स्निग्धा बृंहणाः शुक्रमूत्रलाः||१०|| रक्तशालिर्वरस्तेषां तृष्णाघ्नस्त्रिमलापहः | महांस्तस्यानु कलमस्तस्याप्यनु ततः परे||११|| यवका हायनाः पांसुवाप्यनैषधकादयः | शालीनां शालयः कुर्वन्त्यनुकारं गुणागुणैः||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (13-15) · Śloka 15

ஶீதஃ ஸ்நிக்தோऽகுருஃ ஸ்வாதுஸ்த்ரிதோஷக்நஃ ஸ்திராத்மகஃ| ஷஷ்டிகஃ ப்ரவரோ கௌரஃ கஷ்ணகௌரஸ்ததோऽநு ச||௧௩|| வரகோத்தாலகௌ சீநஶாரதோஜ்ஜ்வலதர்துராஃ| கந்தநாஃ குருவிந்தாஶ்ச ஷஷ்டிகால்பாந்தரா குணைஃ||௧௪|| மதுரஶ்சாம்லபாகஶ்ச வ்ரீஹிஃ பித்தகரோ குருஃ| பஹுமூத்ரபுரீஷோஷ்மா த்ரிதோஷஸ்த்வேவ பாடலஃ||௧௫||

View original

शीतः स्निग्धोऽगुरुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरात्मकः| षष्टिकः प्रवरो गौरः कृष्णगौरस्ततोऽनु च||१३|| वरकोद्दालकौ चीनशारदोज्ज्वलदर्दुराः| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च षष्टिकाल्पान्तरा गुणैः||१४|| मधुरश्चाम्लपाकश्च व्रीहिः पित्तकरो गुरुः| बहुमूत्रपुरीषोष्मा त्रिदोषस्त्वेव पाटलः||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (16-18) · Śloka 18

ஸகோரதூஷஃ ஶ்யாமாகஃ கஷாயமதுரோ லகுஃ| வாதலஃ கபபித்தக்நஃ ஶீதஃ ஸங்க்ராஹிஶோஷணஃ||௧௬|| ஹஸ்திஶ்யாமாகநீவாரதோயபர்ணீகவேதுகாஃ| ப்ரஶாந்திகாம்பஃஶ்யாமாகலௌஹித்யாணுப்ரியங்கவஃ ||௧௭|| முகுந்தோ ஜிண்டிகர்மூடீ வருகா வரகாஸ்ததா| ஶிபிரோத்கடஜூர்ணாஹ்வாஃ ஶ்யாமாகஸதஶா குணைஃ||௧௮||

View original

सकोरदूषः श्यामाकः कषायमधुरो लघुः| वातलः कफपित्तघ्नः शीतः सङ्ग्राहिशोषणः||१६|| हस्तिश्यामाकनीवारतोयपर्णीगवेधुकाः| प्रशान्तिकाम्भःश्यामाकलौहित्याणुप्रियङ्गवः ||१७|| मुकुन्दो झिण्टिगर्मूटी वरुका वरकास्तथा| शिबिरोत्कटजूर्णाह्वाः श्यामाकसदृशा गुणैः||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (19-20) · Śloka 20

ரூக்ஷஃ ஶீதோऽகுருஃ ஸ்வாதுர்பஹுவாதஶகத்யவஃ| ஸ்தைர்யகத் ஸகஷாயஶ்ச பல்யஃ ஶ்லேஷ்மவிகாரநுத்||௧௯|| ரூக்ஷஃ கஷாயாநுரஸோ மதுரஃ கபபித்தஹா| மேதஃக்ரிமிவிஷக்நஶ்ச பல்யோ வேணுயவோ மதஃ||௨௦||

View original

रूक्षः शीतोऽगुरुः स्वादुर्बहुवातशकृद्यवः| स्थैर्यकृत् सकषायश्च बल्यः श्लेष्मविकारनुत्||१९|| रूक्षः कषायानुरसो मधुरः कफपित्तहा| मेदःक्रिमिविषघ्नश्च बल्यो वेणुयवो मतः||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (21-22) · Śloka 22

ஸந்தாநகத்வாதஹரோ கோதூமஃ ஸ்வாதுஶீதலஃ| ஜீவநோ பஂஹணோ வஷ்யஃ ஸ்நிக்தஃ ஸ்தைர்யகரோ குருஃ||௨௧|| நாந்தீமுகீ மதூலீ ச மதுரஸ்நிக்தஶீதலே| இத்யயஂ ஶூகதாந்யாநாஂ பூர்வோ வர்கஃ ஸமாப்யதே||௨௨|| இதி ஶூகதாந்யவர்கஃ ப்ரதமஃ|

View original

सन्धानकृद्वातहरो गोधूमः स्वादुशीतलः| जीवनो बृंहणो वृष्यः स्निग्धः स्थैर्यकरो गुरुः||२१|| नान्दीमुखी मधूली च मधुरस्निग्धशीतले| इत्ययं शूकधान्यानां पूर्वो वर्गः समाप्यते||२२|| इति शूकधान्यवर्गः प्रथमः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (23-34) · Śloka 34

அத ஶமீதாந்யவர்கஃ- கஷாயமதுரோ ரூக்ஷஃ ஶீதஃ பாகே கடுர்லகுஃ| விஶதஃ ஶ்லேஷ்மபித்தக்நோ முத்கஃ ஸூப்யோத்தமோ மதஃ||௨௩|| வஷ்யஃ பரஂ வாதஹரஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணோ மதுரோ குருஃ| பல்யோ பஹுமலஃ புஂஸ்த்வஂ மாஷஃ ஶீக்ரஂ ததாதி ச||௨௪|| ராஜமாஷஃ ஸரோ ருச்யஃ கபஶுக்ராம்லபித்தநுத்| தத்ஸ்வாதுர்வாதலோ ரூக்ஷஃ கஷாயோ விஶதோ குருஃ||௨௫|| உஷ்ணாஃ கஷாயாஃ பாகேऽம்லாஃ கபஶுக்ராநிலாபஹாஃ| குலத்தா க்ராஹிணஃ காஸஹிக்காஶ்வாஸார்ஶஸாஂ ஹிதாஃ||௨௬|| மதுரா மதுராஃ பாகே க்ராஹிணோ ரூக்ஷஶீதலாஃ| மகுஷ்டகாஃ ப்ரஶஸ்யந்தே ரக்தபித்தஜ்வராதிஷு||௨௭|| சணகாஶ்ச மஸூராஶ்ச கண்டிகாஃ ஸஹரேணவஃ| லகவஃ ஶீதமதுராஃ ஸகஷாயா விரூக்ஷணாஃ||௨௮|| பித்தஶ்லேஷ்மணி ஶஸ்யந்தே ஸூபேஷ்வாலேபநேஷு ச| தேஷாஂ மஸூரஃ ஸங்க்ராஹீ கலாயோ வாதலஃ பரம்||௨௯|| ஸ்நிக்தோஷ்ணோ மதுரஸ்திக்தஃ கஷாயஃ கடுகஸ்திலஃ| த்வச்யஃ கேஶ்யஶ்ச பல்யஶ்ச வாதக்நஃ கபபித்தகத்||௩௦|| மதுராஃ ஶீதலா குர்வ்யோ பலக்ந்யோ ரூக்ஷணாத்மிகாஃ| ஸஸ்நேஹா பலிபிர்போஜ்யா விவிதாஃ ஶிம்பிஜாதயஃ||௩௧|| ஶிம்பீ ரூக்ஷா கஷாயா ச கோஷ்டே வாதப்ரகோபிநீ| ந ச வஷ்யா ந சக்ஷுஷ்யா விஷ்டப்ய ச விபச்யதே||௩௨|| ஆடகீ கபபித்தக்நீ வாதலா, கபவாதநுத்| அவல்குஜஃ ஸைடகஜோ, நிஷ்பாவா வாதபித்தலாஃ||௩௩|| காகாண்டோமா(லா)த்மகுப்தாநாஂ மாஷவத் பலமாதிஶேத்| த்விதீயோऽயஂ ஶமீதாந்யவர்கஃ ப்ரோக்தோ மஹர்ஷிணா||௩௪|| இதி ஶமீதாந்யவர்கோ த்விதீயஃ|

View original

अथ शमीधान्यवर्गः- कषायमधुरो रूक्षः शीतः पाके कटुर्लघुः| विशदः श्लेष्मपित्तघ्नो मुद्गः सूप्योत्तमो मतः||२३|| वृष्यः परं वातहरः स्निग्धोष्णो मधुरो गुरुः| बल्यो बहुमलः पुंस्त्वं माषः शीघ्रं ददाति च||२४|| राजमाषः सरो रुच्यः कफशुक्राम्लपित्तनुत्| तत्स्वादुर्वातलो रूक्षः कषायो विशदो गुरुः||२५|| उष्णाः कषायाः पाकेऽम्लाः कफशुक्रानिलापहाः| कुलत्था ग्राहिणः कासहिक्काश्वासार्शसां हिताः||२६|| मधुरा मधुराः पाके ग्राहिणो रूक्षशीतलाः| मकुष्ठकाः प्रशस्यन्ते रक्तपित्तज्वरादिषु||२७|| चणकाश्च मसूराश्च खण्डिकाः सहरेणवः| लघवः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः||२८|| पित्तश्लेष्मणि शस्यन्ते सूपेष्वालेपनेषु च| तेषां मसूरः सङ्ग्राही कलायो वातलः परम्||२९|| स्निग्धोष्णो मधुरस्तिक्तः कषायः कटुकस्तिलः| त्वच्यः केश्यश्च बल्यश्च वातघ्नः कफपित्तकृत्||३०|| मधुराः शीतला गुर्व्यो बलघ्न्यो रूक्षणात्मिकाः| सस्नेहा बलिभिर्भोज्या विविधाः शिम्बिजातयः||३१|| शिम्बी रूक्षा कषाया च कोष्ठे वातप्रकोपिनी| न च वृष्या न चक्षुष्या विष्टभ्य च विपच्यते||३२|| आढकी कफपित्तघ्नी वातला, कफवातनुत्| अवल्गुजः सैडगजो, निष्पावा वातपित्तलाः||३३|| काकाण्डोमा(ला)त्मगुप्तानां माषवत् फलमादिशेत्| द्वितीयोऽयं शमीधान्यवर्गः प्रोक्तो महर्षिणा||३४|| इति शमीधान्यवर्गो द्वितीयः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (35-36) · Śloka 37

அத மாஂஸவர்கஃ- கோகராஶ்வதரோஷ்ட்ராஶ்வத்வீபிஸிஂஹர்க்ஷவாநராஃ| வகோ வ்யாக்ரஸ்தரக்ஷுஶ்ச பப்ருமார்ஜாரமூஷிகாஃ||௩௫|| லோபாகோ ஜம்புகஃ ஶ்யேநோ வாந்தாதஶ்சாஷவாயஸௌ| ஶஶக்நீ மதுஹா பாஸோ கத்ரோலூககுலிங்ககாஃ||௩௬|| தூமிகா குரரஶ்சேதி ப்ரஸஹா மகபக்ஷிணஃ|௩௭|

View original

अथ मांसवर्गः- गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| वृको व्याघ्रस्तरक्षुश्च बभ्रुमार्जारमूषिकाः||३५|| लोपाको जम्बुकः श्येनो वान्तादश्चाषवायसौ| शशघ्नी मधुहा भासो गृध्रोलूककुलिङ्गकाः||३६|| धूमिका कुररश्चेति प्रसहा मृगपक्षिणः|३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38

ஶ்வேதஃ ஶ்யாமஶ்சித்ரபஷ்டஃ காலகஃ காகுலீமகஃ||௩௭|| கூர்சிகா சில்லடோ பேகோ கோதா ஶல்லககண்டகௌ| கதலீ நகுலஃ ஶ்வாவிதிதி பூமிஶயாஃ ஸ்மதாஃ||௩௮||

View original

श्वेतः श्यामश्चित्रपृष्ठः कालकः काकुलीमृगः||३७|| कूर्चिका चिल्लटो भेको गोधा शल्लकगण्डकौ| कदली नकुलः श्वाविदिति भूमिशयाः स्मृताः||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (39) · Śloka 39

ஸமரஶ்சமரஃ கங்கோ மஹிஷோ கவயோ கஜஃ| ந்யங்குர்வராஹஶ்சாநூபா மகாஃ ஸர்வே ருருஸ்ததா||௩௯||

View original

सृमरश्चमरः खङ्गो महिषो गवयो गजः| न्यङ्कुर्वराहश्चानूपा मृगाः सर्वे रुरुस्तथा||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (40) · Śloka 41

கூர்மஃ கர்கடகோ மத்ஸ்யஃ ஶிஶுமாரஸ்திமிங்கிலஃ| ஶுக்திஶங்கோத்ரகும்மீரசுலுகீமகராதயஃ||௪௦|| இதி வாரிஶயாஃ ப்ரோக்தா...|௪௧|

View original

कूर्मः कर्कटको मत्स्यः शिशुमारस्तिमिङ्गिलः| शुक्तिशङ्खोद्रकुम्मीरचुलुकीमकरादयः||४०|| इति वारिशयाः प्रोक्ता...|४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (41-44) · Śloka 44

...வக்ஷ்யந்தே வாரிசாரிணஃ| ஹஂஸஃ க்ரௌஞ்சோ பலாகா ச பகஃ காரண்டவஃ ப்லவஃ||௪௧|| ஶராரிஃ புஷ்கராஹ்வஶ்ச கேஶரீ மணிதுண்டகஃ | மணாலகண்டோ மத்குஶ்ச காதம்பஃ காகதுண்டகஃ||௪௨|| உத்க்ரோஶஃ புண்டரீகாக்ஷோ மேகராவோऽம்பகுக்குடீ| ஆரா நந்தீமுகீ வாடீ ஸுமுகாஃ ஸஹசாரிணஃ||௪௩|| ரோஹிணீ காமகாலீ ச ஸாரஸோ ரக்தஶீர்ஷகஃ| சக்ரவாகஸ்ததாऽந்யே ச ககாஃ ஸந்த்யம்புசாரிணஃ||௪௪||

View original

...वक्ष्यन्ते वारिचारिणः| हंसः क्रौञ्चो बलाका च बकः कारण्डवः प्लवः||४१|| शरारिः पुष्कराह्वश्च केशरी मणितुण्डकः | मृणालकण्ठो मद्गुश्च कादम्बः काकतुण्डकः||४२|| उत्क्रोशः पुण्डरीकाक्षो मेघरावोऽम्बकुक्कुटी| आरा नन्दीमुखी वाटी सुमुखाः सहचारिणः||४३|| रोहिणी कामकाली च सारसो रक्तशीर्षकः| चक्रवाकस्तथाऽन्ये च खगाः सन्त्यम्बुचारिणः||४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (45-46) · Śloka 46

பஷதஃ ஶரபோ ராமஃ ஶ்வதஂஷ்ட்ரோ மகமாதகா| ஶஶோரணௌ குரங்கஶ்ச கோகர்ணஃ கோட்டகாரகஃ||௪௫|| சாருஷ்கோ ஹரிணைணௌ ச ஶம்பரஃ காலபுச்சகஃ| ஷ்யஶ்ச வரபோதஶ்ச விஜ்ஞேயா ஜாங்கலா மகாஃ||௪௬||

View original

पृषतः शरभो रामः श्वदंष्ट्रो मृगमातृका| शशोरणौ कुरङ्गश्च गोकर्णः कोट्टकारकः||४५|| चारुष्को हरिणैणौ च शम्बरः कालपुच्छकः| ऋष्यश्च वरपोतश्च विज्ञेया जाङ्गला मृगाः||४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (47-49) · Śloka 49

லாவோ வர்தீரகஶ்சைவ வார்தீகஃ ஸகபிஞ்ஜலஃ| சகோரஶ்சோபசக்ரஶ்ச குக்குபோ ரக்தவர்த்மகஃ||௪௭|| லாவாத்யா விஷ்கிராஸ்த்வேதே வக்ஷ்யந்தே வர்தகாதயஃ| வர்தகோ வர்திகா சைவ பர்ஹீ தித்திரிகுக்குடௌ||௪௮|| கங்கஶாரபதேந்த்ராபகோநர்தகிரிவர்தகாஃ| க்ரகரோऽவகரஶ்சைவ வாரடஶ்சேதி விஷ்கிராஃ||௪௯||

View original

लावो वर्तीरकश्चैव वार्तीकः सकपिञ्जलः| चकोरश्चोपचक्रश्च कुक्कुभो रक्तवर्त्मकः||४७|| लावाद्या विष्किरास्त्वेते वक्ष्यन्ते वर्तकादयः| वर्तको वर्तिका चैव बर्ही तित्तिरिकुक्कुटौ||४८|| कङ्कशारपदेन्द्राभगोनर्दगिरिवर्तकाः| क्रकरोऽवकरश्चैव वारडश्चेति विष्किराः||४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (50-52) · Śloka 53

ஶதபத்ரோ பங்கராஜஃ கோயஷ்டிர்ஜீவஜீவகஃ| கைராதஃ கோகிலோऽத்யூஹோ கோபாபுத்ரஃ ப்ரியாத்மஜஃ||௫௦|| லட்டா லட்ட(டூ)ஷகோ பப்ருர்வடஹா டிண்டிமாநகஃ| ஜடீ துந்துபிபாக்காரலோஹபஷ்டகுலிங்ககாஃ ||௫௧|| கபோதஶுகஶாரங்காஶ்சிரடீகங்குயஷ்டிகாஃ| ஸாரிகா கலவிங்கஶ்ச சடகோऽங்காரசூடகஃ||௫௨|| பாராவதஃ பாண்ட(ந)விக இத்யுக்தாஃ ப்ரதுதா த்விஜாஃ|௫௩|

View original

शतपत्रो भृङ्गराजः कोयष्टिर्जीवजीवकः| कैरातः कोकिलोऽत्यूहो गोपापुत्रः प्रियात्मजः||५०|| लट्टा लट्ट(टू)षको बभ्रुर्वटहा डिण्डिमानकः| जटी दुन्दुभिपाक्कारलोहपृष्ठकुलिङ्गकाः ||५१|| कपोतशुकशारङ्गाश्चिरटीकङ्कुयष्टिकाः| सारिका कलविङ्कश्च चटकोऽङ्गारचूडकः||५२|| पारावतः पाण्ड(न)विक इत्युक्ताः प्रतुदा द्विजाः|५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (53-55) · Śloka 56

ப்ரஸஹ்ய பக்ஷயந்தீதி ப்ரஸஹாஸ்தேந ஸஞ்ஜ்ஞிதாஃ||௫௩|| பூஶயா பிலவாஸித்வாதாநூபாநூபஸஂஶ்ரயாத் | ஜலே நிவாஸாஜ்ஜலஜா ஜலேசர்யாஜ்ஜலேசராஃ||௫௪|| ஸ்தலஜா ஜாங்கலாஃ ப்ரோக்தா மகா ஜாங்கலசாரிணஃ| விகீர்ய விஷ்கிராஶ்சேதி ப்ரதுத்ய ப்ரதுதாஃ ஸ்மதாஃ||௫௫|| யோநிரஷ்டவிதா த்வேஷா மாஂஸாநாஂ பரிகீர்திதா|௫௬|

View original

प्रसह्य भक्षयन्तीति प्रसहास्तेन सञ्ज्ञिताः||५३|| भूशया बिलवासित्वादानूपानूपसंश्रयात् | जले निवासाज्जलजा जलेचर्याज्जलेचराः||५४|| स्थलजा जाङ्गलाः प्रोक्ता मृगा जाङ्गलचारिणः| विकीर्य विष्किराश्चेति प्रतुद्य प्रतुदाः स्मृताः||५५|| योनिरष्टविधा त्वेषा मांसानां परिकीर्तिता|५६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (56-60) · Śloka 61

ப்ரஸஹா பூஶயாநூபவாரிஜா வாரிசாரிணஃ||௫௬|| குரூஷ்ணஸ்நிக்தமதுரா பலோபசயவர்தநாஃ| வஷ்யாஃ பரஂ வாதஹராஃ கபபித்தவிவர்தநாஃ||௫௭|| ஹிதா வ்யாயாமநித்யேப்யோ நரா தீப்தாக்நயஶ்ச யே| ப்ரஸஹாநாஂ விஶேஷேண மாஂஸஂ மாஂஸாஶிநாஂ பிஷக்||௫௮|| ஜீர்ணார்ஶோக்ரஹணீதோஷஶோஷார்தாநாஂ ப்ரயோஜயேத்| லாவாத்யோ வைஷ்கிரோ வர்கஃ ப்ரதுதா ஜாங்கலா மகாஃ||௫௯|| லகவஃ ஶீதமதுராஃ ஸகஷாயா ஹிதா நணாம்| பித்தோத்தரே வாதமத்யே ஸந்நிபாதே கபாநுகே||௬௦|| விஷ்கிரா வர்தகாத்யாஸ்து ப்ரஸஹால்பாந்தரா குணைஃ|௬௧|

View original

प्रसहा भूशयानूपवारिजा वारिचारिणः||५६|| गुरूष्णस्निग्धमधुरा बलोपचयवर्धनाः| वृष्याः परं वातहराः कफपित्तविवर्धनाः||५७|| हिता व्यायामनित्येभ्यो नरा दीप्ताग्नयश्च ये| प्रसहानां विशेषेण मांसं मांसाशिनां भिषक्||५८|| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां प्रयोजयेत्| लावाद्यो वैष्किरो वर्गः प्रतुदा जाङ्गला मृगाः||५९|| लघवः शीतमधुराः सकषाया हिता नृणाम्| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे||६०|| विष्किरा वर्तकाद्यास्तु प्रसहाल्पान्तरा गुणैः|६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (61-62) · Śloka 63

நாதிஶீதகுருஸ்நிக்தஂ மாஂஸமாஜமதோஷலம்||௬௧|| ஶரீரதாதுஸாமாந்யாதநபிஷ்யந்தி பஂஹணம்| மாஂஸஂ மதுரஶீதத்வாத்குரு பஂஹணமாவிகம்||௬௨|| யோநாவஜாவிகே மிஶ்ரகோசரத்வாதநிஶ்சிதே|௬௩|

View original

नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६१|| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहणम्| मांसं मधुरशीतत्वाद्गुरु बृंहणमाविकम्||६२|| योनावजाविके मिश्रगोचरत्वादनिश्चिते|६३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (63-87) · Śloka 87

ஸாமாந்யேநோபதிஷ்டாநாஂ மாஂஸாநாஂ ஸ்வகுணைஃ பதக்||௬௩|| கேஷாஞ்சித்குணவைஶேஷ்யாத்விஶேஷ உபதேக்ஷ்யதே| தர்ஶநஶ்ரோத்ரமேதாக்நிவயோவர்ணஸ்வராயுஷாம்||௬௪|| பர்ஹீ ஹிததமோ பல்யோ வாதக்நோ மாஂஸஶுக்ரலஃ| குரூஷ்ணஸ்நிக்தமதுராஃ ஸ்வரவர்ணபலப்ரதாஃ||௬௫|| பஂஹணாஃ ஶுக்ரலாஶ்சோக்தா ஹஂஸா மாருதநாஶநாஃ| ஸ்நிக்தாஶ்சோஷ்ணாஶ்ச வஷ்யாஶ்ச பஂஹணாஃ ஸ்வரபோதநாஃ||௬௬|| பல்யாஃ பரஂ வாதஹராஃ ஸ்வேதநாஶ்சரணாயுதாஃ| குரூஷ்ணோ மதுரோ நாதிதந்வாநூபநிஷேவணாத்||௬௭|| தித்திரிஃ ஸஞ்ஜயேச்சீக்ரஂ த்ரீந் தோஷாநநிலோல்பணாந்| பித்தஶ்லேஷ்மவிகாரேஷு ஸரக்தேஷு கபிஞ்ஜலாஃ||௬௮|| மந்தவாதேஷு ஶஸ்யந்தே ஶைத்யமாதுர்யலாகவாத்| லாவாஃ கஷாயமதுரா லகவோऽக்நிவிவர்தநாஃ||௬௯|| ஸந்நிபாதப்ரஶமநாஃ கடுகாஶ்ச விபாகதஃ| கோதா விபாகே மதுரா கஷாயகடுகா ரஸே||௭௦|| வாதபித்தப்ரஶமநீ பஂஹணீ பலவர்தநீ| ஶல்லகோ மதுராம்லஶ்ச விபாகே கடுகஃ ஸ்மதஃ||௭௧|| வாதபித்தகபக்நஶ்ச காஸஶ்வாஸஹரஸ்ததா| கஷாயவிஶதாஃ ஶீதா ரக்தபித்தநிபர்ஹணாஃ||௭௨|| விபாகே மதுராஶ்சைவ கபோதா கஹவாஸிநஃ| தேப்யோ லகுதராஃ கிஞ்சித் கபோதா வநவாஸிநஃ ||௭௩|| ஶீதாஃ ஸங்க்ராஹிணஶ்சைவ ஸ்வல்பமூத்ரகராஶ்ச தே| ஶுகமாஂஸஂ கஷாயாம்லஂ விபாகே ரூக்ஷஶீதலம்||௭௪|| ஶோஷகாஸக்ஷயஹிதஂ ஸங்க்ராஹி லகு தீபநம்| சடகா மதுராஃ ஸ்நிக்தா பலஶுக்ரவிவர்தநாஃ||௭௫|| ஸந்நிபாதப்ரஶமநாஃ ஶமநா மாருதஸ்ய ச| கஷாயோ விஶதோ ரூக்ஷஃ ஶீதஃ பாகே கடுர்லகுஃ||௭௬|| ஶஶஃ ஸ்வாதுஃ ப்ரஶஸ்தஶ்ச ஸந்நிபாதேऽநிலாவரே| மதுரா மதுராஃ பாகே த்ரிதோஷஶமநாஃ ஶிவாஃ||௭௭|| லகவோ பத்தவிண்மூத்ராஃ ஶீதாஶ்சைணாஃ ப்ரகீர்திதாஃ| ஸ்நேஹநஂ பஂஹணஂ வஷ்யஂ ஶ்ரமக்நமநிலாபஹம்||௭௮|| வராஹபிஶிதஂ பல்யஂ ரோசநஂ ஸ்வேதநஂ குரு| கவ்யஂ கேவலவாதேஷு பீநஸே விஷமஜ்வரே||௭௯|| ஶுஷ்ககாஸஶ்ரமாத்யக்நிமாஂஸக்ஷயஹிதஂ ச தத்| ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ மதுரஂ வஷ்யஂ மாஹிஷஂ குரு தர்பணம்||௮௦|| தார்ட்யஂ பஹத்த்வமுத்ஸாஹஂ ஸ்வப்நஂ ச ஜநயத்யபி| குரூஷ்ணா மதுரா பல்யா பஂஹணாஃ பவநாபஹாஃ||௮௧|| மத்ஸ்யாஃ ஸ்நிக்தாஶ்ச வஷ்யாஶ்ச பஹுதோஷாஃ ப்ரகீர்திதாஃ| ஶைவாலஶஷ்பபோஜித்வாத்ஸ்வப்நஸ்ய ச விவர்ஜநாத்||௮௨|| ரோஹிதோ தீபநீயஶ்ச லகுபாகோ மஹாபலஃ| வர்ண்யோ வாதஹரோ வஷ்யஶ்சக்ஷுஷ்யோ பலவர்தநஃ||௮௩|| மேதாஸ்மதிகரஃ பத்யஃ ஶோஷக்நஃ கூர்ம உச்யதே| கங்கமாஂஸமபிஷ்யந்தி பலகந்மதுரஂ ஸ்மதம்||௮௪|| ஸ்நேஹநஂ பஂஹணஂ வர்ண்யஂ ஶ்ரமக்நமநிலாபஹம்| தார்தராஷ்ட்ரசகோராணாஂ தக்ஷாணாஂ ஶிகிநாமபி||௮௫|| சடகாநாஂ ச யாநி ஸ்யுரண்டாநி ச ஹிதாநி ச| க்ஷீணரேதஃஸு காஸேஷு ஹத்ரோகேஷு க்ஷதேஷு ச||௮௬|| மதுராண்யவிதாஹீநி ஸத்யோபலகராணி ச| ஶரீரபஂஹணே நாந்யத் காத்யஂ மாஂஸாத்விஶிஷ்யதே||௮௭|| இதி வர்கஸ்ததீயோऽயஂ மாஂஸாநாஂ பரிகீர்திதஃ| இதி மாஂஸவர்கஸ்ததீயஃ|

View original

सामान्येनोपदिष्टानां मांसानां स्वगुणैः पृथक्||६३|| केषाञ्चिद्गुणवैशेष्याद्विशेष उपदेक्ष्यते| दर्शनश्रोत्रमेधाग्निवयोवर्णस्वरायुषाम्||६४|| बर्ही हिततमो बल्यो वातघ्नो मांसशुक्रलः| गुरूष्णस्निग्धमधुराः स्वरवर्णबलप्रदाः||६५|| बृंहणाः शुक्रलाश्चोक्ता हंसा मारुतनाशनाः| स्निग्धाश्चोष्णाश्च वृष्याश्च बृंहणाः स्वरबोधनाः||६६|| बल्याः परं वातहराः स्वेदनाश्चरणायुधाः| गुरूष्णो मधुरो नातिधन्वानूपनिषेवणात्||६७|| तित्तिरिः सञ्जयेच्छीघ्रं त्रीन् दोषाननिलोल्बणान्| पित्तश्लेष्मविकारेषु सरक्तेषु कपिञ्जलाः||६८|| मन्दवातेषु शस्यन्ते शैत्यमाधुर्यलाघवात्| लावाः कषायमधुरा लघवोऽग्निविवर्धनाः||६९|| सन्निपातप्रशमनाः कटुकाश्च विपाकतः| गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका रसे||७०|| वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी| शल्लको मधुराम्लश्च विपाके कटुकः स्मृतः||७१|| वातपित्तकफघ्नश्च कासश्वासहरस्तथा| कषायविशदाः शीता रक्तपित्तनिबर्हणाः||७२|| विपाके मधुराश्चैव कपोता गृहवासिनः| तेभ्यो लघुतराः किञ्चित् कपोता वनवासिनः ||७३|| शीताः सङ्ग्राहिणश्चैव स्वल्पमूत्रकराश्च ते| शुकमांसं कषायाम्लं विपाके रूक्षशीतलम्||७४|| शोषकासक्षयहितं सङ्ग्राहि लघु दीपनम्| चटका मधुराः स्निग्धा बलशुक्रविवर्धनाः||७५|| सन्निपातप्रशमनाः शमना मारुतस्य च| कषायो विशदो रूक्षः शीतः पाके कटुर्लघुः||७६|| शशः स्वादुः प्रशस्तश्च सन्निपातेऽनिलावरे| मधुरा मधुराः पाके त्रिदोषशमनाः शिवाः||७७|| लघवो बद्धविण्मूत्राः शीताश्चैणाः प्रकीर्तिताः| स्नेहनं बृंहणं वृष्यं श्रमघ्नमनिलापहम्||७८|| वराहपिशितं बल्यं रोचनं स्वेदनं गुरु| गव्यं केवलवातेषु पीनसे विषमज्वरे||७९|| शुष्ककासश्रमात्यग्निमांसक्षयहितं च तत्| स्निग्धोष्णं मधुरं वृष्यं माहिषं गुरु तर्पणम्||८०|| दार्ढ्यं बृहत्त्वमुत्साहं स्वप्नं च जनयत्यपि| गुरूष्णा मधुरा बल्या बृंहणाः पवनापहाः||८१|| मत्स्याः स्निग्धाश्च वृष्याश्च बहुदोषाः प्रकीर्तिताः| शैवालशष्पभोजित्वात्स्वप्नस्य च विवर्जनात्||८२|| रोहितो दीपनीयश्च लघुपाको महाबलः| वर्ण्यो वातहरो वृष्यश्चक्षुष्यो बलवर्धनः||८३|| मेधास्मृतिकरः पथ्यः शोषघ्नः कूर्म उच्यते| खङ्गमांसमभिष्यन्दि बलकृन्मधुरं स्मृतम्||८४|| स्नेहनं बृंहणं वर्ण्यं श्रमघ्नमनिलापहम्| धार्तराष्ट्रचकोराणां दक्षाणां शिखिनामपि||८५|| चटकानां च यानि स्युरण्डानि च हितानि च| क्षीणरेतःसु कासेषु हृद्रोगेषु क्षतेषु च||८६|| मधुराण्यविदाहीनि सद्योबलकराणि च| शरीरबृंहणे नान्यत् खाद्यं मांसाद्विशिष्यते||८७|| इति वर्गस्तृतीयोऽयं मांसानां परिकीर्तितः| इति मांसवर्गस्तृतीयः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (88-97) · Śloka 98

அத ஶாகவர்கஃ- பாடாஶுஷாஶடீஶாகஂ வாஸ்துகஂ ஸுநிஷண்ணாகம்||௮௮|| வித்யாத்க்ராஹி த்ரிதோஷக்நஂ பிந்நவர்சஸ்து வாஸ்துகம்| த்ரிதோஷஶமநீ வஷ்யா காகமாசீ ரஸாயநீ||௮௯|| நாத்யுஷ்ணஶீதவீர்யா ச பேதிநீ குஷ்டநாஶிநீ| ராஜக்ஷவகஶாகஂ து த்ரிதோஷஶமநஂ லகு||௯௦|| க்ராஹி ஶஸ்தஂ விஶேஷேண க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரிணாம்| காலஶாகஂ து கடுகஂ தீபநஂ கரஶோபஜித்||௯௧|| லகூஷ்ணஂ வாதலஂ ரூக்ஷஂ காலாயஂ ஶாகமுச்யதே| தீபநீ சோஷ்ணவீர்யா ச க்ராஹிணீ கபமாருதே||௯௨|| ப்ரஶஸ்யதேऽம்லசாங்கேரீ க்ரஹண்யர்ஶோஹிதா ச ஸா| மதுரா மதுரா பாகே பேதிநீ ஶ்லேஷ்மவர்தநீ||௯௩|| வஷ்யா ஸ்நிக்தா ச ஶீதா ச மதக்நீ சாப்யுபோதிகா| ரூக்ஷோ மதவிஷக்நஶ்ச ப்ரஶஸ்தோ ரக்தபித்திநாம்||௯௪|| மதுரோ மதுரஃ பாகே ஶீதலஸ்தண்டுலீயகஃ| மண்டூகபர்ணீ வேத்ராக்ரஂ குசேலா வநதிக்தகம்||௯௫|| கர்கோடகாவல்குஜகௌ படோலஂ ஶகுலாதநீ| வஷபுஷ்பாணி ஶார்ங்கேஷ்டா கேம்பூகஂ ஸகடில்லகம்||௯௬|| நாடீ கலாயஂ கோஜிஹ்வா வார்தாகஂ திலபர்ணிகா| கௌலகஂ கார்கஶஂ நைம்பஂ ஶாகஂ பார்படகஂ ச யத்||௯௭|| கபபித்தஹரஂ திக்தஂ ஶீதஂ கடு விபச்யதே|௯௮|

View original

अथ शाकवर्गः- पाठाशुषाशटीशाकं वास्तुकं सुनिषण्णाकम्||८८|| विद्याद्ग्राहि त्रिदोषघ्नं भिन्नवर्चस्तु वास्तुकम्| त्रिदोषशमनी वृष्या काकमाची रसायनी||८९|| नात्युष्णशीतवीर्या च भेदिनी कुष्ठनाशिनी| राजक्षवकशाकं तु त्रिदोषशमनं लघु||९०|| ग्राहि शस्तं विशेषेण ग्रहण्यर्शोविकारिणाम्| कालशाकं तु कटुकं दीपनं गरशोफजित्||९१|| लघूष्णं वातलं रूक्षं कालायं शाकमुच्यते| दीपनी चोष्णवीर्या च ग्राहिणी कफमारुते||९२|| प्रशस्यतेऽम्लचाङ्गेरी ग्रहण्यर्शोहिता च सा| मधुरा मधुरा पाके भेदिनी श्लेष्मवर्धनी||९३|| वृष्या स्निग्धा च शीता च मदघ्नी चाप्युपोदिका| रूक्षो मदविषघ्नश्च प्रशस्तो रक्तपित्तिनाम्||९४|| मधुरो मधुरः पाके शीतलस्तण्डुलीयकः| मण्डूकपर्णी वेत्राग्रं कुचेला वनतिक्तकम्||९५|| कर्कोटकावल्गुजकौ पटोलं शकुलादनी| वृषपुष्पाणि शार्ङ्गेष्टा केम्बूकं सकठिल्लकम्||९६|| नाडी कलायं गोजिह्वा वार्ताकं तिलपर्णिका| कौलकं कार्कशं नैम्बं शाकं पार्पटकं च यत्||९७|| कफपित्तहरं तिक्तं शीतं कटु विपच्यते|९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (98-113) · Śloka 113

ஸர்வாணி ஸூப்யஶாகாநி பஞ்ஜீ சில்லீ குதும்பகஃ||௯௮|| ஆலுகாநி ச ஸர்வாணி ஸபத்ராணி குடிஞ்ஜரம் | ஶணஶால்மலிபுஷ்பாணி கர்புதாரஃ ஸுவர்சலா||௯௯|| நிஷ்பாவஃ கோவிதாரஶ்ச பத்துரஶ்சுச்சுபர்ணிகா| குமாரஜீவோ லோட்டாகஃ பாலங்க்யா மாரிஷஸ்ததா||௧௦௦|| கலம்பநாலிகாஸூர்யஃ குஸும்பவகதூமகௌ| லக்ஷ்மணா ச ப்ரபுந்நாடோ நலிநீகா குடேரகஃ||௧௦௧|| லோணிகா யவஶாகஂ ச கூஷ்மாண்டகமவல்குஜம்| யாதுகஃ ஶாலகல்யாணீ த்ரிபர்ணீ பீலுபர்ணிகா||௧௦௨|| ஶாகஂ குரு ச ரூக்ஷஂ ச ப்ராயோ விஷ்டப்ய ஜீர்யதி| மதுரஂ ஶீதவீர்யஂ ச புரீஷஸ்ய ச பேதநம்||௧௦௩|| ஸ்விந்நஂ நிஷ்பீடிதரஸஂ ஸ்நேஹாட்யஂ தத் ப்ரஶஸ்யதே| ஶணஸ்ய கோவிதாரஸ்ய கர்புதாரஸ்ய ஶால்மலேஃ||௧௦௪|| புஷ்பஂ க்ராஹி ப்ரஶஸ்தஂ ச ரக்தபித்தே விஶேஷதஃ| ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷபத்மாதிபல்லவாஃ||௧௦௫|| கஷாயாஃ ஸ்தம்பநாஃ ஶீதா ஹிதாஃ பித்தாதிஸாரிணாம்| வாயுஂ வத்ஸாதநீ ஹந்யாத் கபஂ கண்டீரசித்ரகௌ||௧௦௬|| ஶ்ரேயஸீ பில்வபர்ணீ ச பில்வபத்ரஂ து வாதநுத்| பண்டீ ஶதாவரீஶாகஂ பலா ஜீவந்திகஂ ச யத்||௧௦௭|| பர்வண்யாஃ பர்வபுஷ்ப்யாஶ்ச வாதபித்தஹரஂ ஸ்மதம்| லகு பிந்நஶகத்திக்தஂ லாங்கலக்யுருபூகயோஃ||௧௦௮|| திலவேதஸஶாகஂ ச ஶாகஂ பஞ்சாங்குலஸ்ய ச| வாதலஂ கடுதிக்தாம்லமதோமார்கப்ரவர்தநம்||௧௦௯|| ரூக்ஷாம்லமுஷ்ணஂ கௌஸும்பஂ கபக்நஂ பித்தவர்தநம்| த்ரபுஸைர்வாருகஂ ஸ்வாது குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம்||௧௧௦|| முகப்ரியஂ ச ரூக்ஷஂ ச மூத்ரலஂ த்ரபுஸஂ த்வதி| ஏர்வாருகஂ ச ஸம்பக்வஂ தாஹதஷ்ணாக்லமார்திநுத்||௧௧௧|| வர்சோபேதீந்யலாபூநி ரூக்ஷஶீதகுரூணி ச| சிர்படைர்வாருகே தத்வத்வர்சோபேதஹிதே து தே||௧௧௨|| ஸக்ஷாரஂ பக்வகூஷ்மாண்டஂ மதுராம்லஂ ததா லகு| ஸஷ்டமூத்ரபுரீஷஂ ச ஸர்வதோஷநிபர்ஹணம்||௧௧௩||

View original

सर्वाणि सूप्यशाकानि फञ्जी चिल्ली कुतुम्बकः||९८|| आलुकानि च सर्वाणि सपत्राणि कुटिञ्जरम् | शणशाल्मलिपुष्पाणि कर्बुदारः सुवर्चला||९९|| निष्पावः कोविदारश्च पत्तुरश्चुच्चुपर्णिका| कुमारजीवो लोट्टाकः पालङ्क्या मारिषस्तथा||१००|| कलम्बनालिकासूर्यः कुसुम्भवृकधूमकौ| लक्ष्मणा च प्रपुन्नाडो नलिनीका कुठेरकः||१०१|| लोणिका यवशाकं च कूष्माण्डकमवल्गुजम्| यातुकः शालकल्याणी त्रिपर्णी पीलुपर्णिका||१०२|| शाकं गुरु च रूक्षं च प्रायो विष्टभ्य जीर्यति| मधुरं शीतवीर्यं च पुरीषस्य च भेदनम्||१०३|| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं तत् प्रशस्यते| शणस्य कोविदारस्य कर्बुदारस्य शाल्मलेः||१०४|| पुष्पं ग्राहि प्रशस्तं च रक्तपित्ते विशेषतः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षपद्मादिपल्लवाः||१०५|| कषायाः स्तम्भनाः शीता हिताः पित्तातिसारिणाम्| वायुं वत्सादनी हन्यात् कफं गण्डीरचित्रकौ||१०६|| श्रेयसी बिल्वपर्णी च बिल्वपत्रं तु वातनुत्| भण्डी शतावरीशाकं बला जीवन्तिकं च यत्||१०७|| पर्वण्याः पर्वपुष्प्याश्च वातपित्तहरं स्मृतम्| लघु भिन्नशकृत्तिक्तं लाङ्गलक्युरुबूकयोः||१०८|| तिलवेतसशाकं च शाकं पञ्चाङ्गुलस्य च| वातलं कटुतिक्ताम्लमधोमार्गप्रवर्तनम्||१०९|| रूक्षाम्लमुष्णं कौसुम्भं कफघ्नं पित्तवर्धनम्| त्रपुसैर्वारुकं स्वादु गुरु विष्टम्भि शीतलम्||११०|| मुखप्रियं च रूक्षं च मूत्रलं त्रपुसं त्वति| एर्वारुकं च सम्पक्वं दाहतृष्णाक्लमार्तिनुत्||१११|| वर्चोभेदीन्यलाबूनि रूक्षशीतगुरूणि च| चिर्भटैर्वारुके तद्वद्वर्चोभेदहिते तु ते||११२|| सक्षारं पक्वकूष्माण्डं मधुराम्लं तथा लघु| सृष्टमूत्रपुरीषं च सर्वदोषनिबर्हणम्||११३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (114-124) · Śloka 124

கேலூடஂ ச கதம்பஂ ச நதீமாஷகமைந்துகம்| விஶதஂ குரு ஶீதஂ ச ஸமபிஷ்யந்தி சோச்யதே||௧௧௪|| உத்பலாநி கஷாயாணி ரக்தபித்தஹராணி ச| ததா தாலப்ரலம்பஂ ஸ்யாதுரஃக்ஷதருஜாபஹம்||௧௧௫|| கர்ஜூரஂ தாலஶஸ்யஂ ச ரக்தபித்தக்ஷயாபஹம்| தரூடபிஸஶாலூகக்ரௌஞ்சாதநகஶேருகம்||௧௧௬|| ஶங்காடகாங்கலோட்யஂ ச குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம்| குமுதோத்பலநாலாஸ்து ஸபுஷ்பாஃ ஸபலாஃ ஸ்மதாஃ||௧௧௭|| ஶீதாஃ ஸ்வாதுகஷாயாஸ்து கபமாருதகோபநாஃ| கஷாயமீஷத்விஷ்டம்பி ரக்தபித்தஹரஂ ஸ்மதம்||௧௧௮|| பௌஷ்கரஂ து பவேத்பீஜஂ மதுரஂ ரஸபாகயோஃ| பல்யஃ ஶீதோ குருஃ ஸ்நிக்தஸ்தர்பணோ பஂஹணாத்மகஃ||௧௧௯|| வாதபித்தஹரஃ ஸ்வாதுர்வஷ்யோ முஞ்ஜாதகஃ பரம்| ஜீவநோ பஂஹணோ வஷ்யஃ கண்ட்யஃ ஶஸ்தோ ரஸாயநே||௧௨௦|| விதாரிகந்தோ பல்யஶ்ச மூத்ரலஃ ஸ்வாதுஶீதலஃ| அம்லிகாயாஃ ஸ்மதஃ கந்தோ க்ரஹண்யர்ஶோஹிதோ லகுஃ||௧௨௧|| நாத்யுஷ்ணஃ கபவாதக்நோ க்ராஹீ ஶஸ்தோ மதாத்யயே| த்ரிதோஷஂ பத்தவிண்மூத்ரஂ ஸார்ஷபஂ ஶாகமுச்யதே||௧௨௨|| (தத்வத் ஸ்யாத்ரக்தநாலஸ்ய ரூக்ஷமம்லஂ விஶேஷதஃ|) தத்வத் பிண்டாலுகஂ வித்யாத் கந்தத்வாச்ச முகப்ரியம்| ஸர்பச்சத்ரகவர்ஜ்யாஸ்து பஹ்வ்யோऽந்யாஶ்சத்ரஜாதயஃ||௧௨௩|| ஶீதாஃ பீநஸகர்த்ர்யஶ்ச மதுரா குர்வ்ய ஏவ ச| சதுர்தஃ ஶாகவர்கோऽயஂ பத்ரகந்தபலாஶ்ரயஃ||௧௨௪|| இதி ஶாகவர்கஶ்சதுர்தஃ|

View original

केलूटं च कदम्बं च नदीमाषकमैन्दुकम्| विशदं गुरु शीतं च समभिष्यन्दि चोच्यते||११४|| उत्पलानि कषायाणि रक्तपित्तहराणि च| तथा तालप्रलम्बं स्यादुरःक्षतरुजापहम्||११५|| खर्जूरं तालशस्यं च रक्तपित्तक्षयापहम्| तरूटबिसशालूकक्रौञ्चादनकशेरुकम्||११६|| शृङ्गाटकाङ्कलोड्यं च गुरु विष्टम्भि शीतलम्| कुमुदोत्पलनालास्तु सपुष्पाः सफलाः स्मृताः||११७|| शीताः स्वादुकषायास्तु कफमारुतकोपनाः| कषायमीषद्विष्टम्भि रक्तपित्तहरं स्मृतम्||११८|| पौष्करं तु भवेद्बीजं मधुरं रसपाकयोः| बल्यः शीतो गुरुः स्निग्धस्तर्पणो बृंहणात्मकः||११९|| वातपित्तहरः स्वादुर्वृष्यो मुञ्जातकः परम्| जीवनो बृंहणो वृष्यः कण्ठ्यः शस्तो रसायने||१२०|| विदारिकन्दो बल्यश्च मूत्रलः स्वादुशीतलः| अम्लिकायाः स्मृतः कन्दो ग्रहण्यर्शोहितो लघुः||१२१|| नात्युष्णः कफवातघ्नो ग्राही शस्तो मदात्यये| त्रिदोषं बद्धविण्मूत्रं सार्षपं शाकमुच्यते||१२२|| (तद्वत् स्याद्रक्तनालस्य रूक्षमम्लं विशेषतः|) तद्वत् पिण्डालुकं विद्यात् कन्दत्वाच्च मुखप्रियम्| सर्पच्छत्रकवर्ज्यास्तु बह्व्योऽन्याश्छत्रजातयः||१२३|| शीताः पीनसकर्त्र्यश्च मधुरा गुर्व्य एव च| चतुर्थः शाकवर्गोऽयं पत्रकन्दफलाश्रयः||१२४|| इति शाकवर्गश्चतुर्थः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (125-165) · Śloka 165

அத பலவர்கஃ- தஷ்ணாதாஹஜ்வரஶ்வாஸரக்தபித்தக்ஷதக்ஷயாந்| வாதபித்தமுதாவர்தஂ ஸ்வரபேதஂ மதாத்யயம்||௧௨௫|| திக்தாஸ்யதாமாஸ்யஶோஷஂ காஸஂ சாஶு வ்யபோஹதி| மத்வீகா பஂஹணீ வஷ்யா மதுரா ஸ்நிக்தஶீதலா||௧௨௬|| மதுரஂ பஂஹணஂ வஷ்யஂ கர்ஜூரஂ குரு ஶீதலம்| க்ஷயேऽபிகாதே தாஹே ச வாதபித்தே ச தத்திதம்||௧௨௭|| தர்பணஂ பஂஹணஂ பல்கு குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம்| பரூஷகஂ மதூகஂ ச வாதபித்தே ச ஶஸ்யதே||௧௨௮|| மதுரஂ பஂஹணஂ பல்யமாம்ராதஂ தர்பணஂ குரு| ஸஸ்நேஹஂ ஶ்லேஷ்மலஂ ஶீதஂ வஷ்யஂ விஷ்டப்ய ஜீர்யதி||௧௨௯|| தாலஶஸ்யாநி ஸித்தாநி நாரிகேலபலாநி ச| பஂஹணஸ்நிக்தஶீதாநி பல்யாநி மதுராணி ச||௧௩௦|| மதுராம்லகஷாயஂ ச விஷ்டம்பி குரு ஶீதலம்| பித்தஶ்லேஷ்மகரஂ பவ்யஂ க்ராஹி வக்ரவிஶோதநம்||௧௩௧|| அம்லஂ பரூஷகஂ த்ராக்ஷா பதராண்யாருகாணி ச| பித்தஶ்லேஷ்மப்ரகோபீணி கர்கந்துநிகுசாந்யபி||௧௩௨|| நாத்யுஷ்ணஂ குரு ஸம்பக்வஂ ஸ்வாதுப்ராயஂ முகப்ரியம்| பஂஹணஂ ஜீர்யதி க்ஷிப்ரஂ நாதிதோஷலமாருகம்||௧௩௩|| த்விவிதஂ ஶீதமுஷ்ணஂ ச மதுரஂ சாம்லமேவ ச| குரு பாராவதஂ ஜ்ஞேயமருச்யத்யக்நிநாஶநம்||௧௩௪|| பவ்யாதல்பாந்தரகுணஂ காஶ்மர்யபலமுச்யதே| ததைவால்பாந்தரகுணஂ தூதமம்லஂ பரூஷகாத்||௧௩௫|| கஷாயமதுரஂ டங்கஂ வாதலஂ குரு ஶீதலம்| கபித்தமாமஂ கண்டக்நஂ விஷக்நஂ க்ராஹி வாதலம் ||௧௩௬|| மதுராம்லகஷாயத்வாத் ஸௌகந்த்யாச்ச ருசிப்ரதம்| பரிபக்வஂ ச தோஷக்நஂ விஷக்நஂ க்ராஹி குர்வபி||௧௩௭|| பில்வஂ து துர்ஜரஂ பக்வஂ தோஷலஂ பூதிமாருதம்| ஸ்நிக்தோஷ்ணதீக்ஷ்ணஂ தத்பாலஂ தீபநஂ கபவாதஜித்||௧௩௮|| ரக்தபித்தகரஂ பாலமாபூர்ணஂ பித்தவர்தநம்| பக்வமாம்ரஂ ஜயேத்வாயுஂ மாஂஸஶுக்ரபலப்ரதம்||௧௩௯|| கஷாயமதுரப்ராயஂ குரு விஷ்டம்பி ஶீதலம்| ஜாம்பவஂ கபபித்தக்நஂ க்ராஹி வாதகரஂ பரம்||௧௪௦|| பதரஂ மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ பேதநஂ வாதபித்தஜித்| தச்சுஷ்கஂ கபவாதக்நஂ பித்தே ந ச விருத்யதே||௧௪௧|| கஷாயமதுரஂ ஶீதஂ க்ராஹி ஸிம்பி(ஞ்சி)திகாபலம்| காங்கேருகீ கரீரஂ ச பிம்பீ தோதநதந்வநம்||௧௪௨|| மதுரஂ ஸகஷாயஂ ச ஶீதஂ பித்தகபாபஹம்| ஸம்பக்வஂ பநஸஂ மோசஂ ராஜாதநபலாநி ச||௧௪௩|| ஸ்வாதூநி ஸகஷாயாணி ஸ்நிக்தஶீதகுரூணி ச| கஷாயவிஶதத்வாச்ச ஸௌகந்த்யாச்ச ருசிப்ரதம்||௧௪௪|| அவதஂஶக்ஷமஂ ஹத்யஂ வாதலஂ லவலீபலம்| நீபஂ ஶதாஹ்வகஂ பீலு தணஶூந்யஂ விகங்கதம்||௧௪௫|| ப்ராசீநாமலகஂ சைவ தோஷக்நஂ கரஹாரி ச| ஐங்குதஂ திக்தமதுரஂ ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ கபவாதஜித்||௧௪௬|| திந்துகஂ கபபித்தக்நஂ கஷாயஂ மதுரஂ லகு| வித்யாதாமலகே ஸர்வாந் ரஸாஂல்லவணவர்ஜிதாந்||௧௪௭|| ரூக்ஷஂ ஸ்வாது கஷாயாம்லஂ கபபித்தஹரஂ பரம்| ரஸாஸங்மாஂஸமேதோஜாந்தோஷாந் ஹந்தி பிபீதகம்||௧௪௮|| ஸ்வரபேதகபோத்க்லேதபித்தரோகவிநாஶநம்| அம்லஂ கஷாயமதுரஂ வாதக்நஂ க்ராஹி தீபநம்||௧௪௯|| ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ தாடிமஂ ஹத்யஂ கபபித்தாவிரோதி ச| ரூக்ஷாம்லஂ தாடிமஂ யத்து தத் பித்தாநிலகோபநம்||௧௫௦|| மதுரஂ பித்தநுத்தேஷாஂ பூர்வஂ தாடிமமுத்தமம்| வக்ஷாம்லஂ க்ராஹி ரூக்ஷோஷ்ணஂ வாதஶ்லேஷ்மணி ஶஸ்யதே||௧௫௧|| அம்லிகாயாஃ பலஂ பக்வஂ தஸ்மாதல்பாந்தரஂ குணைஃ| குணைஸ்தைரேவ ஸஂயுக்தஂ பேதநஂ த்வம்லவேதஸம்||௧௫௨|| ஶூலேऽருசௌ விபந்தே ச மந்தேऽக்நௌ மத்யவிப்லவே | ஹிக்காஶ்வாஸே ச காஸே ச வம்யாஂ வர்சோகதேஷு ச||௧௫௩|| வாதஶ்லேஷ்மஸமுத்தேஷு ஸர்வேஷ்வேவோபதிஶ்யதே| கேஸரஂ மாதுலுங்கஸ்ய லகு ஶேஷமதோऽந்யதா||௧௫௪|| ரோசநோ தீபநோ ஹத்யஃ ஸுகந்திஸ்த்வக்விவர்ஜிதஃ| கர்சூரஃ கபவாதக்நஃ ஶ்வாஸஹிக்கார்ஶஸாஂ ஹிதஃ||௧௫௫|| மதுரஂ கிஞ்சிதம்லஂ ச ஹத்யஂ பக்தப்ரரோசநம்| துர்ஜரஂ வாதஶமநஂ நாகரங்கபலஂ குரு ||௧௫௬|| வாதாமாபிஷுகாக்ஷோடமுகூலகநிகோசகாஃ| குரூஷ்ணஸ்நிக்தமதுராஃ ஸோருமாணா பலப்ரதாஃ||௧௫௭|| வாதக்நா பஂஹணா வஷ்யாஃ கபபித்தாபிவர்தநாஃ| ப்ரியாலமேஷாஂ ஸதஶஂ வித்யாதௌஷ்ண்யஂ விநா குணைஃ||௧௫௮|| ஶ்லேஷ்மலஂ மதுரஂ ஶீதஂ ஶ்லேஷ்மாதகபலஂ குரு| ஶ்லேஷ்மலஂ குரு விஷ்டம்பி சாங்கோடபலமக்நிஜித்||௧௫௯|| குரூஷ்ணஂ மதுரஂ ரூக்ஷஂ கேஶக்நஂ ச ஶமீபலம்| விஷ்டம்பயதி காரஞ்ஜஂ வாதஶ்லேஷ்மாவிரோதி ச||௧௬௦|| ஆம்ராதகஂ தந்தஶடமம்லஂ ஸகரமர்தகம்| ரக்தபித்தகரஂ வித்யாதைராவதகமேவ ச||௧௬௧|| வாதக்நஂ தீபநஂ சைவ வார்தாகஂ கடு திக்தகம்| வாதலஂ கபபித்தக்நஂ வித்யாத் பர்படகீபலம்||௧௬௨|| பித்தஶ்லேஷ்மக்நமம்லஂ ச வாதலஂ சாக்ஷிகீபலம்| மதுராண்யம்லபாகீநி பித்தஶ்லேஷ்மஹராணி ச||௧௬௩|| அஶ்வத்தோதும்பரப்லக்ஷந்யக்ரோதாநாஂ பலாநி ச| கஷாயமதுராம்லாநி வாதலாநி குரூணி ச||௧௬௪|| பல்லாதகாஸ்த்யக்நிஸமஂ தந்மாஂஸஂ ஸ்வாது ஶீதலம்| பஞ்சமஃ பலவர்கோऽயமுக்தஃ ப்ராயோபயோகிகஃ||௧௬௫|| இதி பலவர்கஃ|

View original

अथ फलवर्गः- तृष्णादाहज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्| वातपित्तमुदावर्तं स्वरभेदं मदात्ययम्||१२५|| तिक्तास्यतामास्यशोषं कासं चाशु व्यपोहति| मृद्वीका बृंहणी वृष्या मधुरा स्निग्धशीतला||१२६|| मधुरं बृंहणं वृष्यं खर्जूरं गुरु शीतलम्| क्षयेऽभिघाते दाहे च वातपित्ते च तद्धितम्||१२७|| तर्पणं बृंहणं फल्गु गुरु विष्टम्भि शीतलम्| परूषकं मधूकं च वातपित्ते च शस्यते||१२८|| मधुरं बृंहणं बल्यमाम्रातं तर्पणं गुरु| सस्नेहं श्लेष्मलं शीतं वृष्यं विष्टभ्य जीर्यति||१२९|| तालशस्यानि सिद्धानि नारिकेलफलानि च| बृंहणस्निग्धशीतानि बल्यानि मधुराणि च||१३०|| मधुराम्लकषायं च विष्टम्भि गुरु शीतलम्| पित्तश्लेष्मकरं भव्यं ग्राहि वक्रविशोधनम्||१३१|| अम्लं परूषकं द्राक्षा बदराण्यारुकाणि च| पित्तश्लेष्मप्रकोपीणि कर्कन्धुनिकुचान्यपि||१३२|| नात्युष्णं गुरु सम्पक्वं स्वादुप्रायं मुखप्रियम्| बृंहणं जीर्यति क्षिप्रं नातिदोषलमारुकम्||१३३|| द्विविधं शीतमुष्णं च मधुरं चाम्लमेव च| गुरु पारावतं ज्ञेयमरुच्यत्यग्निनाशनम्||१३४|| भव्यादल्पान्तरगुणं काश्मर्यफलमुच्यते| तथैवाल्पान्तरगुणं तूदमम्लं परूषकात्||१३५|| कषायमधुरं टङ्कं वातलं गुरु शीतलम्| कपित्थमामं कण्ठघ्नं विषघ्नं ग्राहि वातलम् ||१३६|| मधुराम्लकषायत्वात् सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्| परिपक्वं च दोषघ्नं विषघ्नं ग्राहि गुर्वपि||१३७|| बिल्वं तु दुर्जरं पक्वं दोषलं पूतिमारुतम्| स्निग्धोष्णतीक्ष्णं तद्बालं दीपनं कफवातजित्||१३८|| रक्तपित्तकरं बालमापूर्णं पित्तवर्धनम्| पक्वमाम्रं जयेद्वायुं मांसशुक्रबलप्रदम्||१३९|| कषायमधुरप्रायं गुरु विष्टम्भि शीतलम्| जाम्बवं कफपित्तघ्नं ग्राहि वातकरं परम्||१४०|| बदरं मधुरं स्निग्धं भेदनं वातपित्तजित्| तच्छुष्कं कफवातघ्नं पित्ते न च विरुध्यते||१४१|| कषायमधुरं शीतं ग्राहि सिम्बि(ञ्चि)तिकाफलम्| गाङ्गेरुकी करीरं च बिम्बी तोदनधन्वनम्||१४२|| मधुरं सकषायं च शीतं पित्तकफापहम्| सम्पक्वं पनसं मोचं राजादनफलानि च||१४३|| स्वादूनि सकषायाणि स्निग्धशीतगुरूणि च| कषायविशदत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्||१४४|| अवदंशक्षमं हृद्यं वातलं लवलीफलम्| नीपं शताह्वकं पीलु तृणशून्यं विकङ्कतम्||१४५|| प्राचीनामलकं चैव दोषघ्नं गरहारि च| ऐङ्गुदं तिक्तमधुरं स्निग्धोष्णं कफवातजित्||१४६|| तिन्दुकं कफपित्तघ्नं कषायं मधुरं लघु| विद्यादामलके सर्वान् रसांल्लवणवर्जितान्||१४७|| रूक्षं स्वादु कषायाम्लं कफपित्तहरं परम्| रसासृङ्मांसमेदोजान्दोषान् हन्ति बिभीतकम्||१४८|| स्वरभेदकफोत्क्लेदपित्तरोगविनाशनम्| अम्लं कषायमधुरं वातघ्नं ग्राहि दीपनम्||१४९|| स्निग्धोष्णं दाडिमं हृद्यं कफपित्ताविरोधि च| रूक्षाम्लं दाडिमं यत्तु तत् पित्तानिलकोपनम्||१५०|| मधुरं पित्तनुत्तेषां पूर्वं दाडिममुत्तमम्| वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्मणि शस्यते||१५१|| अम्लिकायाः फलं पक्वं तस्मादल्पान्तरं गुणैः| गुणैस्तैरेव संयुक्तं भेदनं त्वम्लवेतसम्||१५२|| शूलेऽरुचौ विबन्धे च मन्देऽग्नौ मद्यविप्लवे | हिक्काश्वासे च कासे च वम्यां वर्चोगदेषु च||१५३|| वातश्लेष्मसमुत्थेषु सर्वेष्वेवोपदिश्यते| केसरं मातुलुङ्गस्य लघु शेषमतोऽन्यथा||१५४|| रोचनो दीपनो हृद्यः सुगन्धिस्त्वग्विवर्जितः| कर्चूरः कफवातघ्नः श्वासहिक्कार्शसां हितः||१५५|| मधुरं किञ्चिदम्लं च हृद्यं भक्तप्ररोचनम्| दुर्जरं वातशमनं नागरङ्गफलं गुरु ||१५६|| वातामाभिषुकाक्षोटमुकूलकनिकोचकाः| गुरूष्णस्निग्धमधुराः सोरुमाणा बलप्रदाः||१५७|| वातघ्ना बृंहणा वृष्याः कफपित्ताभिवर्धनाः| प्रियालमेषां सदृशं विद्यादौष्ण्यं विना गुणैः||१५८|| श्लेष्मलं मधुरं शीतं श्लेष्मातकफलं गुरु| श्लेष्मलं गुरु विष्टम्भि चाङ्कोटफलमग्निजित्||१५९|| गुरूष्णं मधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम्| विष्टम्भयति कारञ्जं वातश्लेष्माविरोधि च||१६०|| आम्रातकं दन्तशठमम्लं सकरमर्दकम्| रक्तपित्तकरं विद्यादैरावतकमेव च||१६१|| वातघ्नं दीपनं चैव वार्ताकं कटु तिक्तकम्| वातलं कफपित्तघ्नं विद्यात् पर्पटकीफलम्||१६२|| पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षिकीफलम्| मधुराण्यम्लपाकीनि पित्तश्लेष्महराणि च||१६३|| अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधानां फलानि च| कषायमधुराम्लानि वातलानि गुरूणि च||१६४|| भल्लातकास्थ्यग्निसमं तन्मांसं स्वादु शीतलम्| पञ्चमः फलवर्गोऽयमुक्तः प्रायोपयोगिकः||१६५|| इति फलवर्गः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (166-177) · Śloka 177

அத ஹரிதவர்கஃ- ரோசநஂ தீபநஂ வஷ்யமார்த்ரகஂ விஶ்வபேஷஜம்| வாதஶ்லேஷ்மவிபந்தேஷு ரஸஸ்தஸ்யோபதிஶ்யதே||௧௬௬|| ரோசநோ தீபநஸ்தீக்ஷ்ணஃ ஸுகந்திர்முகஶோதநஃ| ஜம்பீரஃ கபவாதக்நஃ க்ரிமிக்நோ பக்தபாசநஃ||௧௬௭|| பாலஂ தோஷஹரஂ, வத்தஂ த்ரிதோஷஂ, மாருதாபஹம்| ஸ்நிக்தஸித்தஂ, விஶுஷ்கஂ து மூலகஂ கபவாதஜித்||௧௬௮|| ஹிக்காகாஸவிஷஶ்வாஸபார்ஶ்வஶூலவிநாஶநஃ| பித்தகத் கபவாதக்நஃ ஸுரஸஃ பூதிகந்தஹா||௧௬௯|| யவாநீ சார்ஜகஶ்சைவ ஶிக்ருஶாலேயமஷ்டகம்| ஹத்யாந்யாஸ்வாதநீயாநி பித்தமுத்க்லேஶயந்தி ச||௧௭௦|| கண்டீரோ ஜலபிப்பல்யஸ்தும்பருஃ ஶங்கவேரிகா| தீக்ஷ்ணோஷ்ணகடுரூக்ஷாணி கபவாதஹராணி ச||௧௭௧|| புஂஸ்த்வக்நஃ கடுரூக்ஷோஷ்ணோ பூஸ்தணோ வக்ரஶோதநஃ| கராஹ்வா கபவாதக்நீ பஸ்திரோகருஜாபஹா||௧௭௧|| தாந்யகஂ சாஜகந்தா ச ஸுமுகஶ்சேதி ரோசநாஃ| ஸுகந்தா நாதிகடுகா தோஷாநுத்க்லேஶயந்தி ச||௧௭௩|| க்ராஹீ கஞ்ஜநகஸ்தீக்ஷ்ணோ வாதஶ்லேஷ்மார்ஶஸாஂ ஹிதஃ| ஸ்வேதநேऽப்யவஹாரே ச யோஜயேத்தமபித்திநாம்||௧௭௪|| ஶ்லேஷ்மலோ மாருதக்நஶ்ச பலாண்டுர்ந ச பித்தநுத் | ஆஹாரயோகீ பல்யஶ்ச குருர்வஷ்யோऽத ரோசநஃ||௧௭௫|| க்ரிமிகுஷ்டகிலாஸக்நோ வாதக்நோ குல்மநாஶநஃ| ஸ்நிக்தஶ்சோஷ்ணஶ்ச வஷ்யஶ்ச லஶுநஃ கடுகோ குருஃ||௧௭௬|| ஶுஷ்காணி கபவாதக்நாந்யேதாந்யேஷாஂ பலாநி ச| ஹரிதாநாமயஂ சைஷ ஷஷ்டோ வர்கஃ ஸமாப்யதே||௧௭௭|| இதி ஹரிதவர்கஃ|

View original

अथ हरितवर्गः- रोचनं दीपनं वृष्यमार्द्रकं विश्वभेषजम्| वातश्लेष्मविबन्धेषु रसस्तस्योपदिश्यते||१६६|| रोचनो दीपनस्तीक्ष्णः सुगन्धिर्मुखशोधनः| जम्बीरः कफवातघ्नः क्रिमिघ्नो भक्तपाचनः||१६७|| बालं दोषहरं, वृद्धं त्रिदोषं, मारुतापहम्| स्निग्धसिद्धं, विशुष्कं तु मूलकं कफवातजित्||१६८|| हिक्काकासविषश्वासपार्श्वशूलविनाशनः| पित्तकृत् कफवातघ्नः सुरसः पूतिगन्धहा||१६९|| यवानी चार्जकश्चैव शिग्रुशालेयमृष्टकम्| हृद्यान्यास्वादनीयानि पित्तमुत्क्लेशयन्ति च||१७०|| गण्डीरो जलपिप्पल्यस्तुम्बरुः शृङ्गवेरिका| तीक्ष्णोष्णकटुरूक्षाणि कफवातहराणि च||१७१|| पुंस्त्वघ्नः कटुरूक्षोष्णो भूस्तृणो वक्रशोधनः| खराह्वा कफवातघ्नी बस्तिरोगरुजापहा||१७१|| धान्यकं चाजगन्धा च सुमुखश्चेति रोचनाः| सुगन्धा नातिकटुका दोषानुत्क्लेशयन्ति च||१७३|| ग्राही गृञ्जनकस्तीक्ष्णो वातश्लेष्मार्शसां हितः| स्वेदनेऽभ्यवहारे च योजयेत्तमपित्तिनाम्||१७४|| श्लेष्मलो मारुतघ्नश्च पलाण्डुर्न च पित्तनुत् | आहारयोगी बल्यश्च गुरुर्वृष्योऽथ रोचनः||१७५|| क्रिमिकुष्ठकिलासघ्नो वातघ्नो गुल्मनाशनः| स्निग्धश्चोष्णश्च वृष्यश्च लशुनः कटुको गुरुः||१७६|| शुष्काणि कफवातघ्नान्येतान्येषां फलानि च| हरितानामयं चैष षष्ठो वर्गः समाप्यते||१७७|| इति हरितवर्गः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (178) · Śloka 178

அத மத்யவர்கஃ- ப்ரகத்யா மத்யமம்லோஷ்ணமம்லஂ சோக்தஂ விபாகதஃ| ஸர்வஂ ஸாமாந்யதஸ்தஸ்ய விஶேஷ உபதேக்ஷ்யதே||௧௭௮||

View original

अथ मद्यवर्गः- प्रकृत्या मद्यमम्लोष्णमम्लं चोक्तं विपाकतः| सर्वं सामान्यतस्तस्य विशेष उपदेक्ष्यते||१७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (179-195) · Śloka 195

கஶாநாஂ ஸக்தமூத்ராணாஂ க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரிணாம்| ஸுரா ப்ரஶஸ்தா வாதக்நீ ஸ்தந்யரக்தக்ஷயேஷு ச||௧௭௯|| ஹிக்காஶ்வாஸப்ரதிஶ்யாயகாஸவர்சோக்ரஹாருசௌ| வம்யாநாஹவிபந்தேஷு வாதக்நீ மதிரா ஹிதா||௧௮௦|| ஶூலப்ரவாஹிகாடோபகபவாதார்ஶஸாஂ ஹிதஃ| ஜகலோ க்ராஹிரூக்ஷோஷ்ணஃ ஶோபக்நோ பக்தபாசநஃ||௧௮௧|| ஶோஷார்ஶோக்ரஹணீதோஷபாண்டுரோகாருசிஜ்வராந்| ஹந்த்யரிஷ்டஃ கபகதாந் ரோகாந்ரோசநதீபநஃ ||௧௮௨|| முகப்ரியஃ ஸுகமதஃ ஸுகந்திர்பஸ்திரோகநுத் | ஜரணீயஃ பரிணதோ ஹத்யோ வர்ண்யஶ்ச ஶார்கரஃ||௧௮௩|| ரோசநோ தீபநோ ஹத்யஃ ஶோஷஶோபார்ஶஸாஂ ஹிதஃ| ஸ்நேஹஶ்லேஷ்மவிகாரக்நோ வர்ண்யஃ பக்வரஸோ மதஃ||௧௮௪|| ஜரணீயோ விபந்தக்நஃ ஸ்வரவர்ணவிஶோதநஃ| லேகநஃ ஶீதரஸிகோ ஹிதஃ ஶோபோதரார்ஶஸாம்||௧௮௫|| ஸஷ்டபிந்நஶகத்வாதோ கௌடஸ்தர்பணதீபநஃ| பாண்டுரோகவ்ரணஹிதா தீபநீ சாக்ஷிகீ மதா ||௧௮௬|| ஸுராஸவஸ்தீவ்ரமதோ வாதக்நோ வதநப்ரியஃ| சேதீ மத்வாஸவஸ்தீக்ஷ்ணோ மைரேயோ மதுரோ குருஃ||௧௮௭|| தாதக்யாऽபிஷுதோ ஹத்யோ ரூக்ஷோ ரோசநதீபநஃ| மாத்வீகவந்ந சாத்யுஷ்ணோ மத்வீகேக்ஷுரஸாஸவஃ||௧௮௮|| ரோசநஂ தீபநஂ ஹத்யஂ பல்யஂ பித்தாவிரோதி ச| விபந்தக்நஂ கபக்நஂ ச மது லக்வல்பமாருதம்||௧௮௯|| ஸுரா ஸமண்டா ரூக்ஷோஷ்ணா யவாநாஂ வாதபித்தலா| குர்வீ ஜீர்யதி விஷ்டப்ய ஶ்லேஷ்மலா து மதூலிகா||௧௯௦|| தீபநஂ ஜரணீயஂ ச ஹத்பாண்டுக்ரிமிரோகநுத்| க்ரஹண்யர்ஶோஹித பேதி ஸௌவீரகதுஷோதகம்||௧௯௧|| தாஹஜ்வராபஹஂ ஸ்பர்ஶாத் பாநாத்வாதகபாபஹம்| விபந்தக்நமவஸ்ரஂஸி தீபநஂ சாம்லகாஞ்ஜிகம்||௧௯௨|| ப்ராயஶோऽபிநவஂ மத்யஂ குருதோஷஸமீரணம்| ஸ்ரோதஸாஂ ஶோதநஂ ஜீர்ணஂ தீபநஂ லகு ரோசநம்||௧௯௩|| ஹர்ஷணஂ ப்ரீணநஂ மத்யஂ பயஶோகஶ்ரமாபஹம்| ப்ராகல்ப்யவீர்யப்ரதிபாதுஷ்டிபுஷ்டிபலப்ரதம்||௧௯௪|| ஸாத்த்விகைர்விதிவத்யுக்த்யா பீதஂ ஸ்யாதமதஂ யதா| வர்கோऽயஂ ஸப்தமோ மத்யமதிகத்ய ப்ரகீர்திதஃ||௧௯௫|| இதி மத்யவர்கஃ ஸப்தமஃ|

View original

कृशानां सक्तमूत्राणां ग्रहण्यर्शोविकारिणाम्| सुरा प्रशस्ता वातघ्नी स्तन्यरक्तक्षयेषु च||१७९|| हिक्काश्वासप्रतिश्यायकासवर्चोग्रहारुचौ| वम्यानाहविबन्धेषु वातघ्नी मदिरा हिता||१८०|| शूलप्रवाहिकाटोपकफवातार्शसां हितः| जगलो ग्राहिरूक्षोष्णः शोफघ्नो भक्तपाचनः||१८१|| शोषार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगारुचिज्वरान्| हन्त्यरिष्टः कफकृतान् रोगान्रोचनदीपनः ||१८२|| मुखप्रियः सुखमदः सुगन्धिर्बस्तिरोगनुत् | जरणीयः परिणतो हृद्यो वर्ण्यश्च शार्करः||१८३|| रोचनो दीपनो हृद्यः शोषशोफार्शसां हितः| स्नेहश्लेष्मविकारघ्नो वर्ण्यः पक्वरसो मतः||१८४|| जरणीयो विबन्धघ्नः स्वरवर्णविशोधनः| लेखनः शीतरसिको हितः शोफोदरार्शसाम्||१८५|| सृष्टभिन्नशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः| पाण्डुरोगव्रणहिता दीपनी चाक्षिकी मता ||१८६|| सुरासवस्तीव्रमदो वातघ्नो वदनप्रियः| छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मैरेयो मधुरो गुरुः||१८७|| धातक्याऽभिषुतो हृद्यो रूक्षो रोचनदीपनः| माध्वीकवन्न चात्युष्णो मृद्वीकेक्षुरसासवः||१८८|| रोचनं दीपनं हृद्यं बल्यं पित्ताविरोधि च| विबन्धघ्नं कफघ्नं च मधु लघ्वल्पमारुतम्||१८९|| सुरा समण्डा रूक्षोष्णा यवानां वातपित्तला| गुर्वी जीर्यति विष्टभ्य श्लेष्मला तु मधूलिका||१९०|| दीपनं जरणीयं च हृत्पाण्डुक्रिमिरोगनुत्| ग्रहण्यर्शोहित भेदि सौवीरकतुषोदकम्||१९१|| दाहज्वरापहं स्पर्शात् पानाद्वातकफापहम्| विबन्धघ्नमवस्रंसि दीपनं चाम्लकाञ्जिकम्||१९२|| प्रायशोऽभिनवं मद्यं गुरुदोषसमीरणम्| स्रोतसां शोधनं जीर्णं दीपनं लघु रोचनम्||१९३|| हर्षणं प्रीणनं मद्यं भयशोकश्रमापहम्| प्रागल्भ्यवीर्यप्रतिभातुष्टिपुष्टिबलप्रदम्||१९४|| सात्त्विकैर्विधिवद्युक्त्या पीतं स्यादमृतं यथा| वर्गोऽयं सप्तमो मद्यमधिकृत्य प्रकीर्तितः||१९५|| इति मद्यवर्गः सप्तमः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (196) · Śloka 196

அத ஜலவர்கஃ- ஜலமேகவிதஂ ஸர்வஂ பதத்யைந்த்ரஂ நபஸ்தலாத்|௧௯௬|

View original

अथ जलवर्गः- जलमेकविधं सर्वं पतत्यैन्द्रं नभस्तलात्|१९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (196) · Śloka 196

தத் பதத் பதிதஂ சைவ தேஶகாலாவபேக்ஷதே||௧௯௬||

View original

तत् पतत् पतितं चैव देशकालावपेक्षते||१९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (197) · Śloka 197

காத் பதத் ஸோமவாய்வர்கைஃ ஸ்பஷ்டஂ காலாநுவர்திபிஃ| ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யைர்யதாஸந்நஂ மஹீகுணைஃ||௧௯௭||

View original

खात् पतत् सोमवाय्वर्कैः स्पृष्टं कालानुवर्तिभिः| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्यथासन्नं महीगुणैः||१९७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (198) · Śloka 198

ஶீதஂ ஶுசி ஶிவஂ மஷ்டஂ விமலஂ லகு ஷட்குணம்| ப்ரகத்யா திவ்யமுதகஂ,...|௧௯௮|

View original

शीतं शुचि शिवं मृष्टं विमलं लघु षड्गुणम्| प्रकृत्या दिव्यमुदकं,...|१९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (198-208) · Śloka 208

...ப்ரஷ்டஂ பாத்ரமபேக்ஷதே||௧௯௮|| ஶ்வேதே கஷாயஂ பவதி பாண்டரே ஸ்யாத்து திக்தகம்| கபிலே க்ஷாரஸஂஸஷ்டமூஷரே லவணாந்விதம்||௧௯௯|| கடு பர்வதவிஸ்தாரே மதுரஂ கஷ்ணமத்திகே| ஏதத் ஷாட்குண்யமாக்யாதஂ மஹீஸ்தஸ்ய ஜலஸ்ய ஹி| ததாऽவ்யக்தரஸஂ வித்யாதைந்த்ரஂ காரஂ ஹிமஂ ச யத்||௨௦௦|| யதந்தரீக்ஷாத் பததீந்த்ரஸஷ்டஂ சோக்தைஶ்ச பாத்ரைஃ பரிகஹ்யதேऽம்பஃ| ததைந்த்ரமித்யேவ வதந்தி தீரா நரேந்த்ரபேயஂ ஸலிலஂ ப்ரதாநம் ||௨௦௧|| ஈஷத்கஷாயமதுரஂ ஸுஸூக்ஷ்மஂ விஶதஂ லகு| அரூக்ஷமநபிஷ்யந்தி ஸர்வஂ பாநீயமுத்தமம்||௨௦௨|| குர்வபிஷ்யந்தி பாநீயஂ வார்ஷிகஂ மதுரஂ நவம்| தநு லக்வநபிஷ்யந்தி ப்ராயஃ ஶரதி வர்ஷதி||௨௦௩|| தத்து யே ஸுகுமாராஃ ஸ்யுஃ ஸ்நிக்தபூயிஷ்டபோஜநாஃ| தேஷாஂ போஜ்யே ச பக்ஷ்யே ச லேஹ்யே பேயே ச ஶஸ்யதே||௨௦௪|| ஹேமந்தே ஸலிலஂ ஸ்நிக்தஂ வஷ்யஂ பலஹிதஂ குரு| கிஞ்சித்ததோ லகுதரஂ ஶிஶிரே கபவாதஜித்||௨௦௫|| கஷாயமதுரஂ ரூக்ஷஂ வித்யாத்வாஸந்திகஂ ஜலம்| க்ரைஷ்மிகஂ த்வநபிஷ்யந்தி ஜலமித்யேவ நிஶ்சயஃ| தாவதாவிஹாக்யாதாஃ ஸர்வ ஏவாம்பஸோ குணாஃ||௨௦௬|| விப்ராந்தேஷு து காலேஷு யத் ப்ரயச்சந்தி தோயதாஃ| ஸலிலஂ தத்து தோஷாய யுஜ்யதே நாத்ர ஸஂஶயஃ||௨௦௭|| ராஜபீ ராஜமாத்ரைஶ்ச ஸுகுமாரைஶ்ச மாநவைஃ| ஸுகஹீதாஃ ஶரத்யாபஃ ப்ரயோக்தவ்யா விஶேஷதஃ||௨௦௮||

View original

...भ्रष्टं पात्रमपेक्षते||१९८|| श्वेते कषायं भवति पाण्डरे स्यात्तु तिक्तकम्| कपिले क्षारसंसृष्टमूषरे लवणान्वितम्||१९९|| कटु पर्वतविस्तारे मधुरं कृष्णमृत्तिके| एतत् षाड्गुण्यमाख्यातं महीस्थस्य जलस्य हि| तथाऽव्यक्तरसं विद्यादैन्द्रं कारं हिमं च यत्||२००|| यदन्तरीक्षात् पततीन्द्रसृष्टं चोक्तैश्च पात्रैः परिगृह्यतेऽम्भः| तदैन्द्रमित्येव वदन्ति धीरा नरेन्द्रपेयं सलिलं प्रधानम् ||२०१|| ईषत्कषायमधुरं सुसूक्ष्मं विशदं लघु| अरूक्षमनभिष्यन्दि सर्वं पानीयमुत्तमम्||२०२|| गुर्वभिष्यन्दि पानीयं वार्षिकं मधुरं नवम्| तनु लघ्वनभिष्यन्दि प्रायः शरदि वर्षति||२०३|| तत्तु ये सुकुमाराः स्युः स्निग्धभूयिष्ठभोजनाः| तेषां भोज्ये च भक्ष्ये च लेह्ये पेये च शस्यते||२०४|| हेमन्ते सलिलं स्निग्धं वृष्यं बलहितं गुरु| किञ्चित्ततो लघुतरं शिशिरे कफवातजित्||२०५|| कषायमधुरं रूक्षं विद्याद्वासन्तिकं जलम्| ग्रैष्मिकं त्वनभिष्यन्दि जलमित्येव निश्चयः| ऋतावृताविहाख्याताः सर्व एवाम्भसो गुणाः||२०६|| विभ्रान्तेषु तु कालेषु यत् प्रयच्छन्ति तोयदाः| सलिलं तत्तु दोषाय युज्यते नात्र संशयः||२०७|| राजभी राजमात्रैश्च सुकुमारैश्च मानवैः| सुगृहीताः शरद्यापः प्रयोक्तव्या विशेषतः||२०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (209-212) · Śloka 212

நத்யஃ பாஷாணவிச்சிந்நவிக்ஷுப்தாபிஹதோதகாஃ | ஹிமவத்ப்ரபவாஃ பத்யாஃ புண்யா தேவர்ஷிஸேவிதாஃ||௨௦௯|| நத்யஃ பாஷாணஸிகதாவாஹிந்யோ விமலோதகாஃ| மலயப்ரபவா யாஶ்ச ஜலஂ தாஸ்வமதோபமம்||௨௧௦|| பஶ்சிமாபிமுகா யாஶ்ச பத்யாஸ்தா நிர்மலோதகாஃ| ப்ராயோ மதுவஹா குர்வ்யோ யாஶ்ச பூர்வஸமுத்ரகாஃ||௨௧௧|| பாரியாத்ரபவா யாஶ்ச விந்த்யஸஹ்யபவாஶ்ச யாஃ| ஶிரோஹத்ரோககுஷ்டாநாஂ தா ஹேதுஃ ஶ்லீபதஸ்ய ச||௨௧௨||

View original

नद्यः पाषाणविच्छिन्नविक्षुब्धाभिहतोदकाः | हिमवत्प्रभवाः पथ्याः पुण्या देवर्षिसेविताः||२०९|| नद्यः पाषाणसिकतावाहिन्यो विमलोदकाः| मलयप्रभवा याश्च जलं तास्वमृतोपमम्||२१०|| पश्चिमाभिमुखा याश्च पथ्यास्ता निर्मलोदकाः| प्रायो मृदुवहा गुर्व्यो याश्च पूर्वसमुद्रगाः||२११|| पारियात्रभवा याश्च विन्ध्यसह्यभवाश्च याः| शिरोहृद्रोगकुष्ठानां ता हेतुः श्लीपदस्य च||२१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (213-216) · Śloka 216

வஸுதாகீடஸர்பாகுமலஸந்தூஷிதோதகாஃ| வர்ஷாஜலவஹா நத்யஃ ஸர்வதோஷஸமீரணாஃ||௨௧௩|| வாபீகூபதடாகோத்ஸஸரஃப்ரஸ்ரவணாதிஷு| ஆநூபஶைலதந்வாநாஂ குணதோஷைர்விபாவயேத்||௨௧௪|| பிச்சிலஂ க்ரிமிலஂ க்லிந்நஂ பர்ணஶைவாலகர்தமைஃ| விவர்ணஂ விரஸஂ ஸாந்த்ரஂ துர்கந்தஂ ந ஹிதஂ ஜலம்||௨௧௫|| விஸ்ரஂ த்ரிதோஷஂ லவணமம்பு யத்வருணாலயம்| இத்யம்புவர்கஃ ப்ரோக்தோऽயமஷ்டமஃ ஸுவிநிஶ்சிதஃ||௨௧௬|| இதி ஜலவர்கோऽஷ்டமஃ|

View original

वसुधाकीटसर्पाखुमलसन्दूषितोदकाः| वर्षाजलवहा नद्यः सर्वदोषसमीरणाः||२१३|| वापीकूपतडागोत्ससरःप्रस्रवणादिषु| आनूपशैलधन्वानां गुणदोषैर्विभावयेत्||२१४|| पिच्छिलं क्रिमिलं क्लिन्नं पर्णशैवालकर्दमैः| विवर्णं विरसं सान्द्रं दुर्गन्धं न हितं जलम्||२१५|| विस्रं त्रिदोषं लवणमम्बु यद्वरुणालयम्| इत्यम्बुवर्गः प्रोक्तोऽयमष्टमः सुविनिश्चितः||२१६|| इति जलवर्गोऽष्टमः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (217-224) · Śloka 224

அத கோரஸவர்கஃ- ஸ்வாது ஶீதஂ மது ஸ்நிக்தஂ பஹலஂ ஶ்லக்ஷ்ணபிச்சிலம்| குரு மந்தஂ ப்ரஸந்நஂ ச கவ்யஂ தஶகுணஂ பயஃ||௨௧௭|| ததேவங்குணமேவௌஜஃ ஸாமாந்யாதபிவர்தயேத்| ப்ரவரஂ ஜீவநீயாநாஂ க்ஷீரமுக்தஂ ரஸாயநம்||௨௧௮|| மஹிஷீணாஂ குருதரஂ கவ்யாச்சீததரஂ பயஃ| ஸ்நேஹாந்யூநமநித்ராய ஹிதமத்யக்நயே ச தத்||௨௧௯|| ரூக்ஷோஷ்ணஂ க்ஷீரமுஷ்ட்ரீணாமீஷத்ஸலவணஂ லகு| ஶஸ்தஂ வாதகபாநாஹக்ரிமிஶோபோதரார்ஶஸாம்||௨௨௦|| பல்யஂ ஸ்தைர்யகரஂ ஸர்வமுஷ்ணஂ சைகஶபஂ பயஃ| ஸாம்லஂ ஸலவணஂ ரூக்ஷஂ ஶாகாவாதஹரஂ லகு||௨௨௧|| சாகஂ கஷாயமதுரஂ ஶீதஂ க்ராஹி பயோ லகு| ரக்தபித்தாதிஸாரக்நஂ க்ஷயகாஸஜ்வராபஹம்||௨௨௨|| ஹிக்காஶ்வாஸகரஂ தூஷ்ணஂ பித்தஶ்லேஷ்மலமாவிகம்| ஹஸ்திநீநாஂ பயோ பல்யஂ குரு ஸ்தைர்யகரஂ பரம்||௨௨௩|| ஜீவநஂ பஂஹணஂ ஸாத்ம்யஂ ஸ்நேஹநஂ மாநுஷஂ பயஃ| நாவநஂ ரக்தபித்தே ச தர்பணஂ சாக்ஷிஶூலிநாம்||௨௨௪||

View original

अथ गोरसवर्गः- स्वादु शीतं मृदु स्निग्धं बहलं श्लक्ष्णपिच्छिलम्| गुरु मन्दं प्रसन्नं च गव्यं दशगुणं पयः||२१७|| तदेवङ्गुणमेवौजः सामान्यादभिवर्धयेत्| प्रवरं जीवनीयानां क्षीरमुक्तं रसायनम्||२१८|| महिषीणां गुरुतरं गव्याच्छीततरं पयः| स्नेहान्यूनमनिद्राय हितमत्यग्नये च तत्||२१९|| रूक्षोष्णं क्षीरमुष्ट्रीणामीषत्सलवणं लघु| शस्तं वातकफानाहक्रिमिशोफोदरार्शसाम्||२२०|| बल्यं स्थैर्यकरं सर्वमुष्णं चैकशफं पयः| साम्लं सलवणं रूक्षं शाखावातहरं लघु||२२१|| छागं कषायमधुरं शीतं ग्राहि पयो लघु| रक्तपित्तातिसारघ्नं क्षयकासज्वरापहम्||२२२|| हिक्काश्वासकरं तूष्णं पित्तश्लेष्मलमाविकम्| हस्तिनीनां पयो बल्यं गुरु स्थैर्यकरं परम्||२२३|| जीवनं बृंहणं सात्म्यं स्नेहनं मानुषं पयः| नावनं रक्तपित्ते च तर्पणं चाक्षिशूलिनाम्||२२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (225-227) · Śloka 227

ரோசநஂ தீபநஂ வஷ்யஂ ஸ்நேஹநஂ பலவர்தநம்| பாகேऽம்லமுஷ்ணஂ வாதக்நஂ மங்கல்யஂ பஂஹணஂ ததி||௨௨௫|| பீநஸே சாதிஸாரே ச ஶீதகே விஷமஜ்வரே| அருசௌ மூத்ரகச்ச்ரே ச கார்ஶ்யே ச ததி ஶஸ்யதே||௨௨௬|| ஶரத்க்ரீஷ்மவஸந்தேஷு ப்ராயஶோ ததி கர்ஹிதம்| ரக்தபித்தகபோத்தேஷு விகாரேஷ்வஹிதஂ ச தத்||௨௨௭||

View original

रोचनं दीपनं वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम्| पाकेऽम्लमुष्णं वातघ्नं मङ्गल्यं बृंहणं दधि||२२५|| पीनसे चातिसारे च शीतके विषमज्वरे| अरुचौ मूत्रकृच्छ्रे च कार्श्ये च दधि शस्यते||२२६|| शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु प्रायशो दधि गर्हितम्| रक्तपित्तकफोत्थेषु विकारेष्वहितं च तत्||२२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (228) · Śloka 228

த்ரிதோஷஂ மந்தகஂ, ஜாதஂ வாதக்நஂ ததி, ஶுக்ரலஃ| ஸரஃ, ஶ்லேஷ்மாநிலக்நஸ்து மண்டஃ ஸ்ரோதோவிஶோதநஃ||௨௨௮||

View original

त्रिदोषं मन्दकं, जातं वातघ्नं दधि, शुक्रलः| सरः, श्लेष्मानिलघ्नस्तु मण्डः स्रोतोविशोधनः||२२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (229) · Śloka 229

ஶோபார்ஶோக்ரஹணீதோஷமூத்ரக்ரஹோதராருசௌ| ஸ்நேஹவ்யாபதி பாண்டுத்வே தக்ரஂ தத்யாத்கரேஷு ச||௨௨௯||

View original

शोफार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहोदरारुचौ| स्नेहव्यापदि पाण्डुत्वे तक्रं दद्याद्गरेषु च||२२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (230) · Śloka 230

ஸங்க்ராஹி தீபநஂ ஹத்யஂ நவநீதஂ நவோத்ததம்| க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரக்நமர்திதாருசிநாஶநம்||௨௩௦||

View original

सङ्ग्राहि दीपनं हृद्यं नवनीतं नवोद्धृतम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नमर्दितारुचिनाशनम्||२३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (231-233) · Śloka 234

ஸ்மதிபுத்த்யக்நிஶுக்ரௌஜஃகபமேதோவிவர்தநம்| வாதபித்தவிஷோந்மாதஶோஷாலக்ஷ்மீஜ்வராபஹம் ||௨௩௧|| ஸர்வஸ்நேஹோத்தமஂ ஶீதஂ மதுரஂ ரஸபாகயோஃ| ஸஹஸ்ரவீர்யஂ விதிபிர்கதஂ கர்மஸஹஸ்ரகத்||௨௩௨|| மதாபஸ்மாரமூர்ச்சாயஶோஷோந்மாதகரஜ்வராந்| யோநிகர்ணஶிரஃஶூலஂ கதஂ ஜீர்ணமபோஹதி||௨௩௩|| ஸர்பீஂஷ்யஜாவிமஹிஷீக்ஷீரவத் ஸ்வாநி நிர்திஶேத்|௨௩௪|

View original

स्मृतिबुद्ध्यग्निशुक्रौजःकफमेदोविवर्धनम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् ||२३१|| सर्वस्नेहोत्तमं शीतं मधुरं रसपाकयोः| सहस्रवीर्यं विधिभिर्घृतं कर्मसहस्रकृत्||२३२|| मदापस्मारमूर्च्छायशोषोन्मादगरज्वरान्| योनिकर्णशिरःशूलं घृतं जीर्णमपोहति||२३३|| सर्पींष्यजाविमहिषीक्षीरवत् स्वानि निर्दिशेत्|२३४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (234-236) · Śloka 236

பீயூஷோ மோரடஂ சைவ கிலாடா விவிதாஶ்ச யே||௨௩௪|| தீப்தாக்நீநாமநித்ராணாஂ ஸர்வ ஏவ ஸுகப்ரதாஃ| குரவஸ்தர்பணா வஷ்யா பஂஹணாஃ பவநாபஹாஃ||௨௩௫|| விஶதா குரவோ ரூக்ஷா க்ராஹிணஸ்தக்ரபிண்டகாஃ| கோரஸாநாமயஂ வர்கோ நவமஃ பரிகீர்திதஃ||௨௩௬|| இதி கோரஸவர்கோ நவமஃ|

View original

पीयूषो मोरटं चैव किलाटा विविधाश्च ये||२३४|| दीप्ताग्नीनामनिद्राणां सर्व एव सुखप्रदाः| गुरवस्तर्पणा वृष्या बृंहणाः पवनापहाः||२३५|| विशदा गुरवो रूक्षा ग्राहिणस्तक्रपिण्डकाः| गोरसानामयं वर्गो नवमः परिकीर्तितः||२३६|| इति गोरसवर्गो नवमः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 44 (237) · Śloka 238

அதேக்ஷுவர்கஃ- வஷ்யஃ ஶீதஃ ஸரஃ ஸ்நிக்தோ பஂஹணோ மதுரோ ரஸஃ| ஶ்லேஷ்மலோ பக்ஷிதஸ்யேக்ஷோர்யாந்த்ரிகஸ்து விதஹ்யதே||௨௩௭|| ஶைத்யாத் ப்ரஸாதாந்மாதுர்யாத் பௌண்ட்ரகாத்வஂஶகோ வரஃ|௨௩௮|

View original

अथेक्षुवर्गः- वृष्यः शीतः सरः स्निग्धो बृंहणो मधुरो रसः| श्लेष्मलो भक्षितस्येक्षोर्यान्त्रिकस्तु विदह्यते||२३७|| शैत्यात् प्रसादान्माधुर्यात् पौण्ड्रकाद्वंशको वरः|२३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 45 (238-242) · Śloka 242

ப்ரபூதக்ரிமிமஜ்ஜாஸங்மேதோமாஂஸகரோ குடஃ||௨௩௮|| க்ஷுத்ரோ குடஶ்சதுர்பாகத்ரிபாகார்தாவஶேஷிதஃ| ரஸோ குருர்யதாபூர்வஂ தௌதஃ ஸ்வல்பமலோ குடஃ||௨௩௯|| ததோ மத்ஸ்யண்டிகாகண்டஶர்கரா விமலாஃ பரம்| யதா யதைஷாஂ வைமல்யஂ பவேச்சைத்யஂ ததா ததா||௨௪௦|| வஷ்யா க்ஷீணக்ஷதஹிதா ஸஸ்நேஹா குடஶர்கரா| கஷாயமதுரா ஶீதா ஸதிக்தா யாஸஶர்கரா||௨௪௧|| ரூக்ஷா வம்யதிஸாரக்நீ ச்சேதநீ மதுஶர்கரா| தஷ்ணாஸக்பித்ததாஹேஷு ப்ரஶஸ்தாஃ ஸர்வஶர்கராஃ||௨௪௨||

View original

प्रभूतक्रिमिमज्जासृङ्मेदोमांसकरो गुडः||२३८|| क्षुद्रो गुडश्चतुर्भागत्रिभागार्धावशेषितः| रसो गुरुर्यथापूर्वं धौतः स्वल्पमलो गुडः||२३९|| ततो मत्स्यण्डिकाखण्डशर्करा विमलाः परम्| यथा यथैषां वैमल्यं भवेच्छैत्यं तथा तथा||२४०|| वृष्या क्षीणक्षतहिता सस्नेहा गुडशर्करा| कषायमधुरा शीता सतिक्ता यासशर्करा||२४१|| रूक्षा वम्यतिसारघ्नी च्छेदनी मधुशर्करा| तृष्णासृक्पित्तदाहेषु प्रशस्ताः सर्वशर्कराः||२४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 46 (243-246) · Śloka 246

மாக்ஷிகஂ ப்ராமரஂ க்ஷௌத்ரஂ பௌத்திகஂ மதுஜாதயஃ| மாக்ஷிகஂ ப்ரவரஂ தேஷாஂ விஶேஷாத்ப்ராமரஂ குரு||௨௪௩|| மாக்ஷிகஂ தைலவர்ணஂ ஸ்யாத்கதவர்ணஂ து பௌத்திகம்| க்ஷௌத்ரஂ கபிலவர்ணஂ ஸ்யாச்ச்வேதஂ ப்ராமரமுச்யதே||௨௪௪|| வாதலஂ குரு ஶீதஂ ச ரக்தபித்தகபாபஹம்| ஸந்தாத ச்சேதநஂ ரூக்ஷஂ கஷாயஂ மதுரஂ மது ||௨௪௫|| ஹந்யாந்மதூஷ்ணமுஷ்ணார்தமதவா ஸவிஷாந்வயாத்| குருரூக்ஷகஷாயத்வாச்சைத்யாச்சால்பஂ ஹிதஂ மது||௨௪௬||

View original

माक्षिकं भ्रामरं क्षौद्रं पौत्तिकं मधुजातयः| माक्षिकं प्रवरं तेषां विशेषाद्भ्रामरं गुरु||२४३|| माक्षिकं तैलवर्णं स्याद्घृतवर्णं तु पौत्तिकम्| क्षौद्रं कपिलवर्णं स्याच्छ्वेतं भ्रामरमुच्यते||२४४|| वातलं गुरु शीतं च रक्तपित्तकफापहम्| सन्धातृ च्छेदनं रूक्षं कषायं मधुरं मधु ||२४५|| हन्यान्मधूष्णमुष्णार्तमथवा सविषान्वयात्| गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु||२४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 47 (247-248) · Śloka 248

நாதஃ கஷ்டதமஂ கிஞ்சிந்மத்வாமாத்தத்தி மாநவம்| உபக்ரமவிரோதித்வாத் ஸத்யோ ஹந்யாத்யதா விஷம்||௨௪௭|| ஆமே ஸோஷ்ணா க்ரியா கார்யா ஸா மத்வாமே விருத்யதே| மத்வாமஂ தாருணஂ தஸ்மாத் ஸத்யோ ஹந்யாத்யதா விஷம்||௨௪௮||

View original

नातः कष्टतमं किञ्चिन्मध्वामात्तद्धि मानवम्| उपक्रमविरोधित्वात् सद्यो हन्याद्यथा विषम्||२४७|| आमे सोष्णा क्रिया कार्या सा मध्वामे विरुध्यते| मध्वामं दारुणं तस्मात् सद्यो हन्याद्यथा विषम्||२४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 48 (249) · Śloka 249

நாநாத்ரவ்யாத்மகத்வாச்ச யோகவாஹி பரஂ மது| இதீக்ஷுவிகதிப்ராயோ வர்கோऽயஂ தஶமோ மதஃ||௨௪௯|| இதீக்ஷுவர்கோ தஶமஃ|

View original

नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु| इतीक्षुविकृतिप्रायो वर्गोऽयं दशमो मतः||२४९|| इतीक्षुवर्गो दशमः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 49 (250-256) · Śloka 257

அத கதாந்நவர்கஃ- க்ஷுத்தஷ்ணாக்லாநிதௌர்பல்யகுக்ஷிரோகஜ்வராபஹா| ஸ்வேதாக்நிஜநநீ பேயா வாதவர்சோநுலோமநீ||௨௫௦|| தர்பணீ க்ராஹிணீ லக்வீ ஹத்யா சாபி விலேபிகா| மண்டஸ்து தீபயத்யக்நிஂ வாதஂ சாப்யநுலோமயேத்||௨௫௧|| மதூகரோதி ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்வேதஂ ஸஞ்ஜநயத்யபி| லங்கிதாநாஂ விரிக்தாநாஂ ஜீர்ணே ஸ்நேஹே ச தஷ்யதாம்||௨௫௨|| தீபநத்வால்லகுத்வாச்ச மண்டஃ ஸ்யாத் ப்ராணதாரணஃ| லாஜபேயா ஶ்ரமக்நீ து க்ஷாமகண்டஸ்ய தேஹிநஃ||௨௫௩|| தஷ்ணாதீஸாரஶமநோ தாதுஸாம்யகரஃ ஶிவஃ| லாஜமண்டோऽக்நிஜநநோ தாஹமூர்ச்சாநிவாரணஃ ||௨௫௪|| மந்தாக்நிவிஷமாக்நீநாஂ பாலஸ்தவிரயோஷிதாம்| தேயஶ்ச ஸுகுமாராணாஂ லாஜமண்டஃ ஸுஸஂஸ்கதஃ||௨௫௫|| க்ஷுத்பிபாஸாபஹஃ பத்யஃ ஶுத்தாநாஂ ச மலாபஹஃ| ஶதஃ பிப்பலிஶுண்டீப்யாஂ யுக்தோ லாஜாம்லதாடிமைஃ||௨௫௬|| கஷாயமதுராஃ ஶீதா லகவோ லாஜஸக்தவஃ|௨௫௭|

View original

अथ कृतान्नवर्गः- क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा| स्वेदाग्निजननी पेया वातवर्चोनुलोमनी||२५०|| तर्पणी ग्राहिणी लघ्वी हृद्या चापि विलेपिका| मण्डस्तु दीपयत्यग्निं वातं चाप्यनुलोमयेत्||२५१|| मृदूकरोति स्रोतांसि स्वेदं सञ्जनयत्यपि| लङ्घितानां विरिक्तानां जीर्णे स्नेहे च तृष्यताम्||२५२|| दीपनत्वाल्लघुत्वाच्च मण्डः स्यात् प्राणधारणः| लाजपेया श्रमघ्नी तु क्षामकण्ठस्य देहिनः||२५३|| तृष्णातीसारशमनो धातुसाम्यकरः शिवः| लाजमण्डोऽग्निजननो दाहमूर्च्छानिवारणः ||२५४|| मन्दाग्निविषमाग्नीनां बालस्थविरयोषिताम्| देयश्च सुकुमाराणां लाजमण्डः सुसंस्कृतः||२५५|| क्षुत्पिपासापहः पथ्यः शुद्धानां च मलापहः| शृतः पिप्पलिशुण्ठीभ्यां युक्तो लाजाम्लदाडिमैः||२५६|| कषायमधुराः शीता लघवो लाजसक्तवः|२५७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 50 (257-259) · Śloka 260

ஸுதௌதஃ ப்ரஸ்ருதஃ ஸ்விந்நஃ ஸந்தப்தஶ்சௌதநோ லகுஃ||௨௫௭|| பஷ்டதண்டுலமிச்சந்தி கரஶ்லேஷ்மாமயேஷ்வபி| அதௌதோऽப்ரஸ்ருதோऽஸ்விந்நஃ ஶீதஶ்சாப்யோதநோ குருஃ||௨௫௮|| மாஂஸஶாகவஸாதைலகதமஜ்ஜபலௌதநாஃ| பல்யாஃ ஸந்தர்பணா ஹத்யா குரவோ பஂஹயந்தி ச||௨௫௯|| தத்வந்மாஷதிலக்ஷீரமுத்கஸஂயோகஸாதிதாஃ|௨௬௦|

View original

सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नः सन्तप्तश्चौदनो लघुः||२५७|| भृष्टतण्डुलमिच्छन्ति गरश्लेष्मामयेष्वपि| अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः||२५८|| मांसशाकवसातैलघृतमज्जफलौदनाः| बल्याः सन्तर्पणा हृद्या गुरवो बृंहयन्ति च||२५९|| तद्वन्माषतिलक्षीरमुद्गसंयोगसाधिताः|२६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 51 (260-261) · Śloka 261

குல்மாஷா குரவோ ரூக்ஷா வாதலா பிந்நவர்சஸஃ||௨௬௦|| ஸ்விந்நபக்ஷ்யாஸ்து யே கிசித் ஸௌப்யகௌதூமயாவிகாஃ| பிஷக் தேஷாஂ யதாத்ரவ்யமாதிஶேத்குருலாகவம்||௨௬௧||

View original

कुल्माषा गुरवो रूक्षा वातला भिन्नवर्चसः||२६०|| स्विन्नभक्ष्यास्तु ये किचित् सौप्यगौधूमयाविकाः| भिषक् तेषां यथाद्रव्यमादिशेद्गुरुलाघवम्||२६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 52 (262) · Śloka 262

அகதஂ கதயூஷஂ ச தநுஂ ஸாஂஸ்காரிகஂ ரஸம்| ஸூபமம்லமநம்லஂ ச குருஂ வித்யாத்யதோத்தரம்||௨௬௨||

View original

अकृतं कृतयूषं च तनुं सांस्कारिकं रसम्| सूपमम्लमनम्लं च गुरुं विद्याद्यथोत्तरम्||२६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 53 (263-264) · Śloka 264

ஸக்தவோ வாதலா ரூக்ஷா பஹுவர்சோநுலோமிநஃ| தர்பயந்தி நரஂ ஸத்யஃ பீதாஃ ஸத்யோபலாஶ்ச தே||௨௬௩|| மதுரா லகவஃ ஶீதாஃ ஸக்தவஃ ஶாலிஸம்பவாஃ| க்ராஹிணோ ரக்தபித்தக்நாஸ்தஷ்ணாச்சர்திஜ்வராபஹாஃ||௨௬௪||

View original

सक्तवो वातला रूक्षा बहुवर्चोनुलोमिनः| तर्पयन्ति नरं सद्यः पीताः सद्योबलाश्च ते||२६३|| मधुरा लघवः शीताः सक्तवः शालिसम्भवाः| ग्राहिणो रक्तपित्तघ्नास्तृष्णाच्छर्दिज्वरापहाः||२६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 54 (265-267) · Śloka 267

ஹந்யாத்வ்யாதீந் யவாபூபோ யாவகோ வாட்ய ஏவ ச| உதாவர்தப்ரதிஶ்யாயகாஸமேஹகலக்ரஹாந்||௨௬௫|| தாநாஸஞ்ஜ்ஞாஸ்து யே பக்ஷ்யாஃ ப்ராயஸ்தே லேகநாத்மகாஃ| ஶுஷ்கத்வாத்தர்பணாஶ்சைவ விஷ்டம்பித்வாச்ச துர்ஜராஃ||௨௬௬|| விரூடதாநா ஶஷ்குல்யோ மதுக்ரோடாஃ ஸபிண்டகாஃ| பூபாஃ பூபலிகாத்யாஶ்ச குரவஃ பைஷ்டிகாஃ பரம்||௨௬௭||

View original

हन्याद्व्याधीन् यवापूपो यावको वाट्य एव च| उदावर्तप्रतिश्यायकासमेहगलग्रहान्||२६५|| धानासञ्ज्ञास्तु ये भक्ष्याः प्रायस्ते लेखनात्मकाः| शुष्कत्वात्तर्पणाश्चैव विष्टम्भित्वाच्च दुर्जराः||२६६|| विरूढधाना शष्कुल्यो मधुक्रोडाः सपिण्डकाः| पूपाः पूपलिकाद्याश्च गुरवः पैष्टिकाः परम्||२६७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 55 (268-270) · Śloka 270

பலமாஂஸவஸாஶாகபலலக்ஷௌத்ரஸஂஸ்கதாஃ| பக்ஷ்யா வஷ்யாஶ்ச பல்யாஶ்ச குரவோ பஂஹணாத்மகாஃ||௨௬௮|| வேஶவாரோ குருஃ ஸ்நிக்தோ பலோபசயவர்தநஃ| குரவஸ்தர்பணா வஷ்யாஃ க்ஷீரேக்ஷுரஸபூபகாஃ ||௨௬௯|| ஸகுடாஃ ஸதிலாஶ்சைவ ஸக்ஷீரக்ஷௌத்ரஶர்கராஃ| பக்ஷ்யா வஷ்யாஶ்ச பல்யாஶ்ச பரஂ து குரவஃ ஸ்மதாஃ||௨௭௦||

View original

फलमांसवसाशाकपललक्षौद्रसंस्कृताः| भक्ष्या वृष्याश्च बल्याश्च गुरवो बृंहणात्मकाः||२६८|| वेशवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः| गुरवस्तर्पणा वृष्याः क्षीरेक्षुरसपूपकाः ||२६९|| सगुडाः सतिलाश्चैव सक्षीरक्षौद्रशर्कराः| भक्ष्या वृष्याश्च बल्याश्च परं तु गुरवः स्मृताः||२७०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 56 (271-272) · Śloka 272

ஸஸ்நேஹாஃ ஸ்நேஹஸித்தாஶ்ச பக்ஷ்யா விவிதலக்ஷணாஃ| குரவஸ்தர்பணா வஷ்யா ஹத்யா கௌதூமிகா மதாஃ||௨௭௧|| ஸஂஸ்காரால்லகவஃ ஸந்தி பக்ஷ்யா கௌதூமபைஷ்டிகாஃ| தாநாபர்படபூபாத்யாஸ்தாந் புத்த்வா நிர்திஶேத்ததா||௨௭௨||

View original

सस्नेहाः स्नेहसिद्धाश्च भक्ष्या विविधलक्षणाः| गुरवस्तर्पणा वृष्या हृद्या गौधूमिका मताः||२७१|| संस्काराल्लघवः सन्ति भक्ष्या गौधूमपैष्टिकाः| धानापर्पटपूपाद्यास्तान् बुद्ध्वा निर्दिशेत्तथा||२७२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 57 (273) · Śloka 273

பதுகா குரவோ பஷ்டாந் பக்ஷயேதல்பஶஸ்து தாந்| யாவா விஷ்டப்ய ஜீர்யந்தி ஸரஸா பிந்நவர்சஸஃ||௨௭௩||

View original

पृथुका गुरवो भृष्टान् भक्षयेदल्पशस्तु तान्| यावा विष्टभ्य जीर्यन्ति सरसा भिन्नवर्चसः||२७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 58 (274) · Śloka 274

ஸூப்யாந்நவிகதா பக்ஷ்யா வாதலா ரூக்ஷஶீதலாஃ| ஸகடுஸ்நேஹலவணாநல்பஶோ பக்ஷயேத்து தாந்||௨௭௪||

View original

सूप्यान्नविकृता भक्ष्या वातला रूक्षशीतलाः| सकटुस्नेहलवणानल्पशो भक्षयेत्तु तान्||२७४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 59 (275) · Śloka 275

மதுபாகாஶ்ச யே பக்ஷ்யாஃ ஸ்தூலாஶ்ச கடிநாஶ்ச யே| குரவஸ்தே வ்யதிக்ராந்தபாகாஃ புஷ்டிபலப்ரதாஃ||௨௭௫||

View original

मृदुपाकाश्च ये भक्ष्याः स्थूलाश्च कठिनाश्च ये| गुरवस्ते व्यतिक्रान्तपाकाः पुष्टिबलप्रदाः||२७५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 60 (276) · Śloka 276

த்ரவ்யஸஂயோகஸஂஸ்காரஂ த்ரவ்யமாநஂ பதக் ததா| பக்ஷ்யாணாமாதிஶேத்புத்த்வா யதாஸ்வஂ குருலாகவம்||௨௭௬||

View original

द्रव्यसंयोगसंस्कारं द्रव्यमानं पृथक् तथा| भक्ष्याणामादिशेद्बुद्ध्वा यथास्वं गुरुलाघवम्||२७६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 61 (277-278) · Śloka 278

(நாநாத்ரவ்யைஃ ஸமாயுக்தஃ பக்வாமக்லிந்நபர்ஜிதைஃ| விமர்தகோ குருர்ஹத்யோ வஷ்யோ பலவதாஂ ஹிதஃ)||௨௭௭|| ரஸாலா பஂஹணீ வஷ்யா ஸ்நிக்தா பல்யா ருசிப்ரதா| ஸ்நேஹநஂ தர்பணஂ ஹத்யஂ வாதக்நஂ ஸகுடஂ ததி||௨௭௮||

View original

(नानाद्रव्यैः समायुक्तः पक्वामक्लिन्नभर्जितैः| विमर्दको गुरुर्हृद्यो वृष्यो बलवतां हितः)||२७७|| रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा| स्नेहनं तर्पणं हृद्यं वातघ्नं सगुडं दधि||२७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 62 (279-283) · Śloka 283

த்ராக்ஷாகர்ஜூரகோலாநாஂ குரு விஷ்டம்பி பாநகம்| பரூஷகாணாஂ க்ஷௌத்ரஸ்ய யச்சேக்ஷுவிகதிஂ ப்ரதி||௨௭௯|| தேஷாஂ கட்வம்லஸஂயோகாந் பாநகாநாஂ பதக் பதக்| த்ரவ்யஂ மாநஂ ச விஜ்ஞாய குணகர்மாணி சாதிஶேத்||௨௮௦|| கட்வம்லஸ்வாதுலவணா லகவோ ராகஷாடவாஃ| முகப்ரியாஶ்ச ஹத்யாஶ்ச தீபநா பக்தரோசநாஃ||௨௮௧|| ஆம்ராமலகலேஹாஶ்ச பஂஹணா பலவர்தநாஃ| ரோசநாஸ்தர்பணாஶ்சோக்தாஃ ஸ்நேஹமாதுர்யகௌரவாத்||௨௮௨|| புத்த்வா ஸஂயோகஸஂஸ்காரஂ த்ரவ்யமாநஂ ச தச்ச்ரிதம்| குணகர்மாணி லேஹாநாஂ தேஷாஂ தேஷாஂ ததா வதேத்||௨௮௩||

View original

द्राक्षाखर्जूरकोलानां गुरु विष्टम्भि पानकम्| परूषकाणां क्षौद्रस्य यच्चेक्षुविकृतिं प्रति||२७९|| तेषां कट्वम्लसंयोगान् पानकानां पृथक् पृथक्| द्रव्यं मानं च विज्ञाय गुणकर्माणि चादिशेत्||२८०|| कट्वम्लस्वादुलवणा लघवो रागषाडवाः| मुखप्रियाश्च हृद्याश्च दीपना भक्तरोचनाः||२८१|| आम्रामलकलेहाश्च बृंहणा बलवर्धनाः| रोचनास्तर्पणाश्चोक्ताः स्नेहमाधुर्यगौरवात्||२८२|| बुद्ध्वा संयोगसंस्कारं द्रव्यमानं च तच्छ्रितम्| गुणकर्माणि लेहानां तेषां तेषां तथा वदेत्||२८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 63 (284-285) · Śloka 285

ரக்தபித்தகபோத்க்லேதி ஶுக்தஂ வாதாநுலோமநம்| கந்தமூலபலாத்யஂ ச தத்வத்வித்யாத்ததாஸுதம்||௨௮௪|| ஶிண்டாகீ சாஸுதஂ சாந்யத் காலாம்லஂ ரோசநஂ லகு| வித்யாத்வர்கஂ கதாந்நாநாமேகாதஶதமஂ பிஷக்||௨௮௫|| இதி கதாந்நவர்க ஏகாதஶஃ|

View original

रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम्| कन्दमूलफलाद्यं च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्||२८४|| शिण्डाकी चासुतं चान्यत् कालाम्लं रोचनं लघु| विद्याद्वर्गं कृतान्नानामेकादशतमं भिषक्||२८५|| इति कृतान्नवर्ग एकादशः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 64 (286-294) · Śloka 294

கஷாயாநுரஸஂ ஸ்வாது ஸூக்ஷ்மமுஷ்ணஂ வ்யவாயி ச| பித்தலஂ பத்தவிண்மூத்ரஂ ந ச ஶ்லேஷ்மாபிவர்தநம்||௨௮௬|| வாதக்நேஷூத்தமஂ பல்யஂ த்வச்யஂ மேதாக்நிவர்தநம்| தைலஂ ஸஂயோகஸஂஸ்காராத் ஸர்வரோகாபஹஂ மதம்||௨௮௭|| தைலப்ரயோகாதஜரா நிர்விகாரா ஜிதஶ்ரமாஃ| ஆஸந்நதிபலாஃ ஸங்க்யே தைத்யாதிபதயஃ புரா||௨௮௮|| ஐரண்டதைலஂ மதுரஂ குரு ஶ்லேஷ்மாபிவர்தநம்| வாதாஸக்குல்மஹத்ரோகஜீர்ணஜ்வரஹரஂ பரம்||௨௮௯|| கடூஷ்ணஂ ஸார்ஷபஂ தைலஂ ரக்தபித்தப்ரதூஷணம்| கபஶுக்ராநிலஹரஂ கண்டூகோடவிநாஶநம் ||௨௯௦|| ப்ரியாலதைலஂ மதுரஂ குரு ஶ்லேஷ்மாபிவர்தநம்| ஹிதமிச்சந்தி நாத்யௌஷ்ண்யாத்ஸஂயோகே வாதபித்தயோஃ||௨௯௧|| ஆதஸ்யஂ மதுராம்லஂ து விபாகே கடுகஂ ததா| உஷ்ணவீர்யஂ ஹிதஂ வாதே ரக்தபித்தப்ரகோபணம்||௨௯௨|| குஸும்பதைலமுஷ்ணஂ ச விபாகே கடுகஂ குரு| விதாஹி ச விஶேஷேண ஸர்வதோஷப்ரகோபணம்||௨௯௩|| பலாநாஂ யாநி சாந்யாநி தைலாந்யாஹாரஸஂவிதௌ | யுஜ்யந்தே குணகர்மப்யாஂ தாநி ப்ரூயாத்யதாபலம்||௨௯௪||

View original

कषायानुरसं स्वादु सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च| पित्तलं बद्धविण्मूत्रं न च श्लेष्माभिवर्धनम्||२८६|| वातघ्नेषूत्तमं बल्यं त्वच्यं मेधाग्निवर्धनम्| तैलं संयोगसंस्कारात् सर्वरोगापहं मतम्||२८७|| तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः| आसन्नतिबलाः सङ्ख्ये दैत्याधिपतयः पुरा||२८८|| ऐरण्डतैलं मधुरं गुरु श्लेष्माभिवर्धनम्| वातासृग्गुल्महृद्रोगजीर्णज्वरहरं परम्||२८९|| कटूष्णं सार्षपं तैलं रक्तपित्तप्रदूषणम्| कफशुक्रानिलहरं कण्डूकोठविनाशनम् ||२९०|| प्रियालतैलं मधुरं गुरु श्लेष्माभिवर्धनम्| हितमिच्छन्ति नात्यौष्ण्यात्संयोगे वातपित्तयोः||२९१|| आतस्यं मधुराम्लं तु विपाके कटुकं तथा| उष्णवीर्यं हितं वाते रक्तपित्तप्रकोपणम्||२९२|| कुसुम्भतैलमुष्णं च विपाके कटुकं गुरु| विदाहि च विशेषेण सर्वदोषप्रकोपणम्||२९३|| फलानां यानि चान्यानि तैलान्याहारसंविधौ | युज्यन्ते गुणकर्मभ्यां तानि ब्रूयाद्यथाफलम्||२९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 65 (295) · Śloka 295

மதுரோ பஂஹணோ வஷ்யோ பல்யோ மஜ்ஜா ததா வஸா| யதாஸத்த்வஂ து ஶைத்யோஷ்ணே வஸாமஜ்ஜ்ஞோர்விநிர்திஶேத்||௨௯௫||

View original

मधुरो बृंहणो वृष्यो बल्यो मज्जा तथा वसा| यथासत्त्वं तु शैत्योष्णे वसामज्ज्ञोर्विनिर्दिशेत्||२९५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 66 (296-304) · Śloka 304

ஸஸ்நேஹஂ தீபநஂ வஷ்யமுஷ்ணஂ வாதகபாபஹம்| விபாகே மதுரஂ ஹத்யஂ ரோசநஂ விஶ்வபேஷஜம்||௨௯௬|| ஶ்லேஷ்மலா மதுரா சார்த்ரா குர்வீ ஸ்நிக்தா ச பிப்பலீ| ஸா ஶுஷ்கா கபவாதக்நீ கடூஷ்ணா வஷ்யஸம்மதா ||௨௯௭|| நாத்யர்தமுஷ்ணஂ மரிசமவஷ்யஂ லகு ரோசநம்| சேதித்வாச்சோஷணத்வாச்ச தீபநஂ கபவாதஜித் ||௨௯௮|| வாதஶ்லேஷ்மவிபந்தக்நஂ கடூஷ்ணஂ தீபநஂ லகு| ஹிங்கு ஶூலப்ரஶமநஂ வித்யாத் பாசநரோசநம்||௨௯௯|| ரோசநஂ தீபநஂ வஷ்யஂ சக்ஷுஷ்யமவிதாஹி ச| த்ரிதோஷக்நஂ ஸமதுரஂ ஸைந்தவஂ லவணோத்தமம்||௩௦௦|| ஸௌக்ஷ்ம்யாதௌஷ்ண்யால்லகுத்வாச்ச ஸௌகந்த்யாச்ச ருசிப்ரதம்| ஸௌவர்சலஂ விபந்தக்நஂ ஹத்யமுத்காரஶோதி ச||௩௦௧|| தைக்ஷ்ண்யாதௌஷ்ண்யாத்வ்யவாயித்வாத்தீபநஂ ஶூலநாஶநம்| ஊர்த்வஂ சாதஶ்ச வாதாநாமாநுலோம்யகரஂ பிடம்||௩௦௨|| ஸதிக்தகடு ஸக்ஷாரஂ தீக்ஷ்ணமுத்க்லேதி சௌத்பிதம்| ந காலலவணே கந்தஃ ஸௌவர்சலகுணாஶ்ச தே||௩௦௩|| ஸாமுத்ரகஂ ஸமதுரஂ, ஸதிக்தஂ கடு பாஂஶுஜம்| ரோசநஂ லவணஂ ஸர்வஂ பாகி ஸ்ரஂஸ்யநிலாபஹம்||௩௦௪||

View original

सस्नेहं दीपनं वृष्यमुष्णं वातकफापहम्| विपाके मधुरं हृद्यं रोचनं विश्वभेषजम्||२९६|| श्लेष्मला मधुरा चार्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली| सा शुष्का कफवातघ्नी कटूष्णा वृष्यसम्मता ||२९७|| नात्यर्थमुष्णं मरिचमवृष्यं लघु रोचनम्| छेदित्वाच्छोषणत्वाच्च दीपनं कफवातजित् ||२९८|| वातश्लेष्मविबन्धघ्नं कटूष्णं दीपनं लघु| हिङ्गु शूलप्रशमनं विद्यात् पाचनरोचनम्||२९९|| रोचनं दीपनं वृष्यं चक्षुष्यमविदाहि च| त्रिदोषघ्नं समधुरं सैन्धवं लवणोत्तमम्||३००|| सौक्ष्म्यादौष्ण्याल्लघुत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्| सौवर्चलं विबन्धघ्नं हृद्यमुद्गारशोधि च||३०१|| तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्व्यवायित्वाद्दीपनं शूलनाशनम्| ऊर्ध्वं चाधश्च वातानामानुलोम्यकरं बिडम्||३०२|| सतिक्तकटु सक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्| न काललवणे गन्धः सौवर्चलगुणाश्च ते||३०३|| सामुद्रकं समधुरं, सतिक्तं कटु पांशुजम्| रोचनं लवणं सर्वं पाकि स्रंस्यनिलापहम्||३०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 67 (305-306) · Śloka 306

ஹத்பாண்டுக்ரஹணீரோகப்லீஹாநாஹகலக்ரஹாந்| காஸஂ கபஜமர்ஶாஂஸி யாவஶூகோ வ்யபோஹதி||௩௦௫|| தீக்ஷ்ணோஷ்ணோ லகுரூக்ஷஶ்ச க்லேதீ பக்தா விதாரணஃ| தாஹநோ தீபநஶ்சேத்தா ஸர்வஃ க்ஷாரோऽக்நிஸந்நிபஃ ||௩௦௬||

View original

हृत्पाण्डुग्रहणीरोगप्लीहानाहगलग्रहान्| कासं कफजमर्शांसि यावशूको व्यपोहति||३०५|| तीक्ष्णोष्णो लघुरूक्षश्च क्लेदी पक्ता विदारणः| दाहनो दीपनश्छेत्ता सर्वः क्षारोऽग्निसन्निभः ||३०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 68 (307) · Śloka 307

காரவீ குஞ்சிகாऽஜாஜீ யவாநீ தாந்யதும்புரு| ரோசநஂ தீபநஂ வாதகபதௌர்கந்த்யநாஶநம்||௩௦௭||

View original

कारवी कुञ्चिकाऽजाजी यवानी धान्यतुम्बुरु| रोचनं दीपनं वातकफदौर्गन्ध्यनाशनम्||३०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 69 (308) · Śloka 308

ஆஹாரயோகிநாஂ பக்திநிஶ்சயோ ந து வித்யதே| ஸமாப்தோ த்வாதஶஶ்சாயஂ வர்க ஆஹாரயோகிநாம்||௩௦௮|| இத்யாஹாரயோகிவர்கோ த்வாதஶஃ|

View original

आहारयोगिनां भक्तिनिश्चयो न तु विद्यते| समाप्तो द्वादशश्चायं वर्ग आहारयोगिनाम्||३०८|| इत्याहारयोगिवर्गो द्वादशः|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 70 (309-310) · Śloka 310

ஶூகதாந்யஂ ஶமீதாந்யஂ ஸமாதீதஂ ப்ரஶஸ்யதே| புராணஂ ப்ராயஶோ ரூக்ஷஂ ப்ராயேணாபிநவஂ குரு ||௩௦௯|| யத்யதாகச்சதி க்ஷிப்ரஂ தத்தல்லகுதரஂ ஸ்மதம்| நிஸ்துஷஂ யுக்திபஷ்டஂ ச ஸூப்யஂ லகு விபச்யதே||௩௧௦||

View original

शूकधान्यं शमीधान्यं समातीतं प्रशस्यते| पुराणं प्रायशो रूक्षं प्रायेणाभिनवं गुरु ||३०९|| यद्यदागच्छति क्षिप्रं तत्तल्लघुतरं स्मृतम्| निस्तुषं युक्तिभृष्टं च सूप्यं लघु विपच्यते||३१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 71 (311) · Śloka 312

மதஂ கஶஂ சாதிமேத்யஂ வத்தஂ பாலஂ விஷைர்ஹதம்| அகோசரபதஂ வ்யாலஸூதிதஂ மாஂஸமுத்ஸஜேத்||௩௧௧|| அதோऽந்யதா ஹிதஂ மாஂஸஂ பஂஹணஂ பலவர்தநம்|௩௧௨|

View original

मृतं कृशं चातिमेद्यं वृद्धं बालं विषैर्हतम्| अगोचरभृतं व्यालसूदितं मांसमुत्सृजेत्||३११|| अतोऽन्यथा हितं मांसं बृंहणं बलवर्धनम्|३१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 72 (312-315) · Śloka 315

ப்ரீணநஃ ஸர்வபூதாநாஂ ஹத்யோ மாஂஸரஸஃ பரம்||௩௧௨|| ஶுஷ்யதாஂ வ்யாதிமுக்தாநாஂ கஶாநாஂ க்ஷீணரேதஸாம்| பலவர்ணார்திநாஂ சைவ ரஸஂ வித்யாத்யதாமதம்||௩௧௩|| ஸர்வரோகப்ரஶமநஂ யதாஸ்வஂ விஹிதஂ ரஸம்| வித்யாத் ஸ்வர்யஂ பலகரஂ வயோபுத்தீந்த்ரியாயுஷாம்||௩௧௪|| வ்யாயாமநித்யாஃ ஸ்த்ரீநித்யா மத்யநித்யாஶ்ச யே நராஃ| நித்யஂ மாஂஸரஸாஹாரா நாதுராஃ ஸ்யுர்ந துர்பலாஃ||௩௧௫||

View original

प्रीणनः सर्वभूतानां हृद्यो मांसरसः परम्||३१२|| शुष्यतां व्याधिमुक्तानां कृशानां क्षीणरेतसाम्| बलवर्णार्थिनां चैव रसं विद्याद्यथामृतम्||३१३|| सर्वरोगप्रशमनं यथास्वं विहितं रसम्| विद्यात् स्वर्यं बलकरं वयोबुद्धीन्द्रियायुषाम्||३१४|| व्यायामनित्याः स्त्रीनित्या मद्यनित्याश्च ये नराः| नित्यं मांसरसाहारा नातुराः स्युर्न दुर्बलाः||३१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 73 (316-318) · Śloka 318

க்ரிமிவாதாதபஹதஂ ஶுஷ்கஂ ஜீர்ணமநார்தவம்| ஶாகஂ நிஃஸ்நேஹஸித்தஂ ச வர்ஜ்யஂ யச்சாபரிஸ்ருதம்||௩௧௬|| புராணமாமஂ ஸங்க்லிஷ்டஂ க்ரிமிவ்யாலஹிமாதபைஃ| அதேஶகாலஜஂ க்லிந்நஂ யத்ஸ்யாத்பலமஸாது தத்||௩௧௭|| ஹரிதாநாஂ யதாஶாகஂ நிர்தேஶஃ ஸாதநாததே| மத்யாம்புகோரஸாதீநாஂ ஸ்வே ஸ்வே வர்கே விநிஶ்சயஃ||௩௧௮||

View original

क्रिमिवातातपहतं शुष्कं जीर्णमनार्तवम्| शाकं निःस्नेहसिद्धं च वर्ज्यं यच्चापरिस्रुतम्||३१६|| पुराणमामं सङ्क्लिष्टं क्रिमिव्यालहिमातपैः| अदेशकालजं क्लिन्नं यत्स्यात्फलमसाधु तत्||३१७|| हरितानां यथाशाकं निर्देशः साधनादृते| मद्याम्बुगोरसादीनां स्वे स्वे वर्गे विनिश्चयः||३१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 74 (319-324) · Śloka 324

யதாஹாரகுணைஃ பாநஂ விபரீதஂ ததிஷ்யதே| அந்நாநுபாநஂ தாதூநாஂ தஷ்டஂ யந்ந விரோதி ச||௩௧௯|| ஆஸவாநாஂ ஸமுத்திஷ்டாமஶீதிஂ சதுருத்தராம்| ஜலஂ பேயமபேயஂ ச பரீக்ஷ்யாநுபிபேத்திதம்||௩௨௦|| ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ மாருதே ஶஸ்தஂ பித்தே மதுரஶீதலம்| கபேऽநுபாநஂ ரூக்ஷோஷ்ணஂ க்ஷயே மாஂஸரஸஃ பரம்||௩௨௧|| உபவாஸாத்வபாஷ்யஸ்த்ரீமாருதாதபகர்மபிஃ| க்லாந்தாநாமநுபாநார்தஂ பயஃ பத்யஂ யதாऽமதம்||௩௨௨|| ஸுரா கஶாநாஂ புஷ்ட்யர்தமநுபாநஂ விதீயதே| கார்ஶ்யார்தஂ ஸ்தூலதேஹாநாமநு ஶஸ்தஂ மதூதகம்||௩௨௩|| அல்பாக்நீநாமநித்ராணாஂ தந்த்ராஶோகபயக்லமைஃ| மத்யமாஂஸோசிதாநாஂ ச மத்யமேவாநுஶஸ்யதே||௩௨௪||

View original

यदाहारगुणैः पानं विपरीतं तदिष्यते| अन्नानुपानं धातूनां दृष्टं यन्न विरोधि च||३१९|| आसवानां समुद्दिष्टामशीतिं चतुरुत्तराम्| जलं पेयमपेयं च परीक्ष्यानुपिबेद्धितम्||३२०|| स्निग्धोष्णं मारुते शस्तं पित्ते मधुरशीतलम्| कफेऽनुपानं रूक्षोष्णं क्षये मांसरसः परम्||३२१|| उपवासाध्वभाष्यस्त्रीमारुतातपकर्मभिः| क्लान्तानामनुपानार्थं पयः पथ्यं यथाऽमृतम्||३२२|| सुरा कृशानां पुष्ट्यर्थमनुपानं विधीयते| कार्श्यार्थं स्थूलदेहानामनु शस्तं मधूदकम्||३२३|| अल्पाग्नीनामनिद्राणां तन्द्राशोकभयक्लमैः| मद्यमांसोचितानां च मद्यमेवानुशस्यते||३२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 75 (325-326) · Śloka 326

அதாநுபாநகர்மகுணாந் ப்ரவக்ஷ்யாமஃ- அநுபாநஂ தர்பயதி, ப்ரீணயதி, ஊர்ஜயதி, பஂஹயதி, பர்யாப்திமபிநிர்வர்தயதி, புக்தமவஸாதயதி, அந்நஸங்காதஂ பிநத்தி, மார்தவமாபாதயதி, க்லேதயதி, ஜரயதி, ஸுகபரிணாமிதாமாஶுவ்யவாயிதாஂ சாஹாரஸ்யோபஜநயதீதி||௩௨௫|| பவதி சாத்ர- அநுபாநஂ ஹிதஂ யுக்தஂ தர்பயத்யாஶு மாநவம்| ஸுகஂ பசதி சாஹாரமாயுஷே ச பலாய ச||௩௨௬||

View original

अथानुपानकर्मगुणान् प्रवक्ष्यामः- अनुपानं तर्पयति, प्रीणयति, ऊर्जयति, बृंहयति, पर्याप्तिमभिनिर्वर्तयति, भुक्तमवसादयति, अन्नसङ्घातं भिनत्ति, मार्दवमापादयति, क्लेदयति, जरयति, सुखपरिणामितामाशुव्यवायितां चाहारस्योपजनयतीति||३२५|| भवति चात्र- अनुपानं हितं युक्तं तर्पयत्याशु मानवम्| सुखं पचति चाहारमायुषे च बलाय च||३२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 76 (327-328) · Śloka 328

நோர்த்வாங்கமாருதாவிஷ்டா ந ஹிக்காஶ்வாஸகாஸிநஃ| ந கீதபாஷ்யாத்யயநப்ரஸக்தா நோரஸி க்ஷதாஃ||௩௨௭|| பிபேயுருதகஂ புக்த்வா தத்தி கண்டோரஸி ஸ்திதம்| ஸ்நேஹமாஹாரஜஂ ஹத்வா பூயோ தோஷாய கல்பதே||௩௨௮||

View original

नोर्ध्वाङ्गमारुताविष्टा न हिक्काश्वासकासिनः| न गीतभाष्याध्ययनप्रसक्ता नोरसि क्षताः||३२७|| पिबेयुरुदकं भुक्त्वा तद्धि कण्ठोरसि स्थितम्| स्नेहमाहारजं हत्वा भूयो दोषाय कल्पते||३२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 77 (329-330) · Śloka 330

அந்நபாநைகதேஶோऽயமுக்தஃ ப்ராயோபயோகிகஃ| த்ரவ்யாணி ந ஹி நிர்தேஷ்டுஂ ஶக்யஂ கார்த்ஸ்ந்யேந நாமபிஃ||௩௨௯|| யதா நாநௌஷதஂ கிஞ்சித்தேஶஜாநாஂ வசோ யதா| த்ரவ்யஂ தத்தத்ததா வாச்யமநுக்தமிஹ யத்பவேத்||௩௩௦||

View original

अन्नपानैकदेशोऽयमुक्तः प्रायोपयोगिकः| द्रव्याणि न हि निर्देष्टुं शक्यं कार्त्स्न्येन नामभिः||३२९|| यथा नानौषधं किञ्चिद्देशजानां वचो यथा| द्रव्यं तत्तत्तथा वाच्यमनुक्तमिह यद्भवेत्||३३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 78 (331) · Śloka 331

சரஃ ஶரீராவயவாஃ ஸ்வபாவோ தாதவஃ க்ரியா| லிங்கஂ ப்ரமாணஂ ஸஂஸ்காரோ மாத்ரா சாஸ்மிந் பரீக்ஷ்யதே||௩௩௧||

View original

चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया| लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते||३३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 79 (332-333) · Śloka 333

சரோऽநூபஜலாகாஶதந்வாத்யோ பக்ஷ்யஸஂவிதிஃ| ஜலஜாநூபஜாஶ்சைவ ஜலாநூபசராஶ்ச யே||௩௩௨|| குருபக்ஷ்யாஶ்ச யே ஸத்த்வாஃ ஸர்வே தே குரவஃ ஸ்மதாஃ| லகுபக்ஷ்யாஸ்து லகவோ தந்வஜா தந்வசாரிணஃ||௩௩௩||

View original

चरोऽनूपजलाकाशधन्वाद्यो भक्ष्यसंविधिः| जलजानूपजाश्चैव जलानूपचराश्च ये||३३२|| गुरुभक्ष्याश्च ये सत्त्वाः सर्वे ते गुरवः स्मृताः| लघुभक्ष्यास्तु लघवो धन्वजा धन्वचारिणः||३३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 80 (334-335) · Śloka 335

ஶரீராவயவாஃ ஸக்திஶிரஃஸ்கந்தாதயஸ்ததா| ஸக்திமாஂஸாத்குருஃ ஸ்கந்தஸ்ததஃ க்ரோடஸ்ததஃ ஶிரஃ||௩௩௪|| வஷணௌ சர்ம மேட்ரஂ ச ஶ்ரோணீ வக்கௌ யகத்குதம்| மாஂஸாத்குருதரஂ வித்யாத்யதாஸ்வஂ மத்யமஸ்தி ச||௩௩௫||

View original

शरीरावयवाः सक्थिशिरःस्कन्धादयस्तथा| सक्थिमांसाद्गुरुः स्कन्धस्ततः क्रोडस्ततः शिरः||३३४|| वृषणौ चर्म मेढ्रं च श्रोणी वृक्कौ यकृद्गुदम्| मांसाद्गुरुतरं विद्याद्यथास्वं मध्यमस्थि च||३३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 81 (336-337) · Śloka 337

ஸ்வபாவால்லகவோ முத்காஸ்ததா லாவகபிஞ்ஜலாஃ| ஸ்வபாவாத்குரவோ மாஷா வராஹமஹிஷாஸ்ததா||௩௩௬|| தாதூநாஂ ஶோணிதாதீநாஂ குருஂ வித்யாத்யதோத்தரம்| அலஸேப்யோ விஶிஷ்யந்தே ப்ராணிநோ யே பஹுக்ரியாஃ||௩௩௭||

View original

स्वभावाल्लघवो मुद्गास्तथा लावकपिञ्जलाः| स्वभावाद्गुरवो माषा वराहमहिषास्तथा||३३६|| धातूनां शोणितादीनां गुरुं विद्याद्यथोत्तरम्| अलसेभ्यो विशिष्यन्ते प्राणिनो ये बहुक्रियाः||३३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 82 (338) · Śloka 338

கௌரவஂ லிங்கஸாமாந்யே புஂஸாஂ ஸ்த்ரீணாஂ து லாகவம்| மஹாப்ரமாணா குரவஃ ஸ்வஜாதௌ லகவோऽந்யதா||௩௩௮||

View original

गौरवं लिङ्गसामान्ये पुंसां स्त्रीणां तु लाघवम्| महाप्रमाणा गुरवः स्वजातौ लघवोऽन्यथा||३३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 83 (339) · Śloka 339

குரூணாஂ லாகவஂ வித்யாத் ஸஂஸ்காராத் ஸவிபர்யயம்| வ்ரீஹேர்லாஜா யதா ச ஸ்யுஃ ஸக்தூநாஂ ஸித்தபிண்டிகாஃ||௩௩௯||

View original

गुरूणां लाघवं विद्यात् संस्कारात् सविपर्ययम्| व्रीहेर्लाजा यथा च स्युः सक्तूनां सिद्धपिण्डिकाः||३३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 84 (340-341) · Śloka 341

அல்பாதாநே குரூணாஂ ச லகூநாஂ சாதிஸேவநே| மாத்ரா காரணமுத்திஷ்டஂ த்ரவ்யாணாஂ குருலாகவே||௩௪௦|| குரூணாமல்பமாதேயஂ லகூநாஂ தப்திரிஷ்யதே| மாத்ராஂ த்ரவ்யாண்யபேக்ஷந்தே மாத்ரா சாக்நிமபேக்ஷதே||௩௪௧||

View original

अल्पादाने गुरूणां च लघूनां चातिसेवने| मात्रा कारणमुद्दिष्टं द्रव्याणां गुरुलाघवे||३४०|| गुरूणामल्पमादेयं लघूनां तृप्तिरिष्यते| मात्रां द्रव्याण्यपेक्षन्ते मात्रा चाग्निमपेक्षते||३४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 85 (342) · Śloka 342

பலமாரோக்யமாயுஶ்ச ப்ராணாஶ்சாக்நௌ ப்ரதிஷ்டிதாஃ| அந்நபாநேந்தநைஶ்சாக்நிர்ஜ்வலதி வ்யேதி சாந்யதா ||௩௪௨||

View original

बलमारोग्यमायुश्च प्राणाश्चाग्नौ प्रतिष्ठिताः| अन्नपानेन्धनैश्चाग्निर्ज्वलति व्येति चान्यथा ||३४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 86 (343) · Śloka 343

குருலாகவசிந்தேயஂ ப்ராயேணால்பபலாந் ப்ரதி| மந்தக்ரியாநநாரோக்யாந் ஸுகுமாராந்ஸுகோசிதாந்||௩௪௩||

View original

गुरुलाघवचिन्तेयं प्रायेणाल्पबलान् प्रति| मन्दक्रियाननारोग्यान् सुकुमारान्सुखोचितान्||३४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 87 (344) · Śloka 344

தீப்தாக்நயஃ கராஹாராஃ கர்மநித்யா மஹோதராஃ| யே நராஃ ப்ரதி தாஂஶ்சிந்த்யஂ நாவஶ்யஂ குருலாகவம்||௩௪௪||

View original

दीप्ताग्नयः खराहाराः कर्मनित्या महोदराः| ये नराः प्रति तांश्चिन्त्यं नावश्यं गुरुलाघवम्||३४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 88 (345-347) · Śloka 347

ஹிதாபிர்ஜுஹுயாந்நித்யமந்தரக்நிஂ ஸமாஹிதஃ| அந்நபாநஸமித்பிர்நா மாத்ராகாலௌ விசாரயந்||௩௪௫|| ஆஹிதாக்நிஃ ஸதா பத்யாந்யந்தரக்நௌ ஜுஹோதி யஃ| திவஸே திவஸே ப்ரஹ்ம ஜபத்யத ததாதி ச||௩௪௬|| நரஂ நிஃஶ்ரேயஸே யுக்தஂ ஸாத்ம்யஜ்ஞஂ பாநபோஜநே| பஜந்தே நாமயாஃ கேசித்பாவிநோऽப்யந்தராததே||௩௪௭||

View original

हिताभिर्जुहुयान्नित्यमन्तरग्निं समाहितः| अन्नपानसमिद्भिर्ना मात्राकालौ विचारयन्||३४५|| आहिताग्निः सदा पथ्यान्यन्तरग्नौ जुहोति यः| दिवसे दिवसे ब्रह्म जपत्यथ ददाति च||३४६|| नरं निःश्रेयसे युक्तं सात्म्यज्ञं पानभोजने| भजन्ते नामयाः केचिद्भाविनोऽप्यन्तरादृते||३४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 89 (348) · Śloka 348

ஷட்த்ரிஂஶதஂ ஸஹஸ்ராணி ராத்ரீணாஂ ஹிதபோஜநஃ| ஜீவத்யநாதுரோ ஜந்துர்ஜிதாத்மா ஸம்மதஃ ஸதாம்||௩௪௮||

View original

षड्त्रिंशतं सहस्राणि रात्रीणां हितभोजनः| जीवत्यनातुरो जन्तुर्जितात्मा सम्मतः सताम्||३४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 90 (349-350) · Śloka 351

ப்ராணாஃ ப்ராணபதாமந்நமந்நஂ லோகோऽபிதாவதி| வர்ணஃ ப்ரஸாதஃ ஸௌஸ்வர்யஂ ஜீவிதஂ ப்ரதிபா ஸுகம்||௩௪௯|| துஷ்டிஃ புஷ்டிர்பலஂ மேதா ஸர்வமந்நே ப்ரதிஷ்டிதம்| லௌகிகஂ கர்ம யத்வத்தௌ ஸ்வர்கதௌ யச்ச வைதிகம்||௩௫௦|| கர்மாபவர்கே யச்சோக்தஂ தச்சாப்யந்நே ப்ரதிஷ்டிதம்|௩௫௧|

View original

प्राणाः प्राणभृतामन्नमन्नं लोकोऽभिधावति| वर्णः प्रसादः सौस्वर्यं जीवितं प्रतिभा सुखम्||३४९|| तुष्टिः पुष्टिर्बलं मेधा सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्| लौकिकं कर्म यद्वृत्तौ स्वर्गतौ यच्च वैदिकम्||३५०|| कर्मापवर्गे यच्चोक्तं तच्चाप्यन्ने प्रतिष्ठितम्|३५१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 91 (351-352) · Śloka 352

தத்ர ஶ்லோகஃ- அந்நபாநகுணாஃ ஸாக்ர்யா வர்கா த்வாதஶ நிஶ்சிதாஃ||௩௫௧|| ஸகுணாந்யநுபாநாநி குருலாகவஸங்க்ரஹஃ| அந்நபாநவிதாவுக்தஂ தத் பரீக்ஷ்யஂ விஶேஷதஃ||௩௫௨||

View original

तत्र श्लोकः- अन्नपानगुणाः साग्र्या वर्गा द्वादश निश्चिताः||३५१|| सगुणान्यनुपानानि गुरुलाघवसङ्ग्रहः| अन्नपानविधावुक्तं तत् परीक्ष्यं विशेषतः||३५२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநேऽந்நபாநவிதிர்நாம ஸப்தவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௭||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽन्नपानविधिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||

🔊 Audio coming soon

27. annapānavidhyadhyāyaḥ — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi