27. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോऽന്നപാനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ഇഷ്ടവര്ണഗന്ധരസസ്പര്ശം വിധിവിഹിതമന്നപാനം പ്രാണിനാം പ്രാണിസഞ്ജ്ഞകാനാം പ്രാണമാചക്ഷതേ കുശലാഃ, പ്രത്യക്ഷഫലദര്ശനാത്; തദിന്ധനാ ഹ്യന്തരഗ്നേഃ സ്ഥിതിഃ; തത് സത്ത്വമൂര്ജയതി, തച്ഛരീരധാതുവ്യൂഹബലവര്ണേന്ദ്രിയപ്രസാദകരം യഥോക്തമുപസേവ്യമാനം, വിപരീതമഹിതായ സമ്പദ്യതേ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

തസ്മാദ്ധിതാഹിതാവബോധനാര്ഥമന്നപാനവിധിമഖിലേനോപദേക്ഷ്യാമോऽഗ്നിവേശ! തത് സ്വഭാവാദുദക്തം ക്ലേദയതി, ലവണം വിഷ്യന്ദയതി, ക്ഷാരഃ പാചയതി, മധു സന്ദധാതി, സര്പിഃ സ്നേഹയതി, ക്ഷീരം ജീവയതി, മാംസം ബൃംഹയതി, രസഃ പ്രീണയതി, സുരാ ജര്ജരീകരോതി, ശീധുരവധമതി, ദ്രാക്ഷാസവോ ദീപയതി, ഫാണിതമാചിനോതി, ദധി ശോഫം ജനയതി, പിണ്യാകശാകം ഗ്ലപയതി, പ്രഭൂതാന്തര്മലോ മാഷസൂപഃ, ദൃഷ്ടിശുക്രഘ്നഃ ക്ഷാരഃ, പ്രായഃ പിത്തലമമ്ലമന്യത്ര ദാഡിമാമലകാത്, പ്രായഃ ശ്ലേഷ്മലം മധുരമന്യത്ര മധുനഃ പുരാണാച്ച ശാലിഷഷ്ടികയവഗോധൂമാത്, പ്രായസ്തികം വാതലമവൃഷ്യം ചാന്യത്ര വേഗാഗ്രാമൃതാപടോലപത്രാത്, പ്രായഃ കടുകം വാതലമവൃഷ്യം ചാന്യത്ര പിപ്പലീവിശ്വഭേഷജാത്||൪||

Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7

പരമതോ വര്ഗസങ്ഗ്രഹേണാഹാരദ്രവ്യാണ്യനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൫|| ശൂകധാന്യശമീധാന്യമാംസശാകഫലാശ്രയാന്| വര്ഗാന് ഹരിതമദ്യാമ്ബുഗോരസേക്ഷുവികാരികാന്||൬|| ദശ ദ്വൌ ചാപരൌ വര്ഗൌ കൃതാന്നാഹാരയോഗിനാമ്| രസവീര്യവിപാകൈശ്ച പ്രഭാവൈശ്ച പ്രചക്ഷ്മഹേ||൭||

Adhikarana 5 (8-12) · Śloka 12

അഥ ശൂകധാന്യവര്ഗഃ- രക്തശാലിര്മഹാശാലിഃ കലമഃ ശകുനാഹൃതഃ | തൂര്ണകോ ദീര്ഘശൂകശ്ച ഗൌരഃ പാണ്ഡുകലാങ്ഗുലൌ||൮|| സുഗന്ധകോ ലോഹവാലഃ സാരിവാഖ്യഃ പ്രമോദകഃ| പതങ്ഗസ്തപനീയശ്ച യേ ചാന്യേ ശാലയഃ ശുഭാഃ||൯|| ശീതാ രസേ വിപാകേ ച മധുരാശ്ചാല്പമാരുതാഃ| ബദ്ധാല്പവര്ചസഃ സ്നിഗ്ധാ ബൃംഹണാഃ ശുക്രമൂത്രലാഃ||൧൦|| രക്തശാലിര്വരസ്തേഷാം തൃഷ്ണാഘ്നസ്ത്രിമലാപഹഃ | മഹാംസ്തസ്യാനു കലമസ്തസ്യാപ്യനു തതഃ പരേ||൧൧|| യവകാ ഹായനാഃ പാംസുവാപ്യനൈഷധകാദയഃ | ശാലീനാം ശാലയഃ കുര്വന്ത്യനുകാരം ഗുണാഗുണൈഃ||൧൨||

Adhikarana 6 (13-15) · Śloka 15

ശീതഃ സ്നിഗ്ധോऽഗുരുഃ സ്വാദുസ്ത്രിദോഷഘ്നഃ സ്ഥിരാത്മകഃ| ഷഷ്ടികഃ പ്രവരോ ഗൌരഃ കൃഷ്ണഗൌരസ്തതോऽനു ച||൧൩|| വരകോദ്ദാലകൌ ചീനശാരദോജ്ജ്വലദര്ദുരാഃ| ഗന്ധനാഃ കുരുവിന്ദാശ്ച ഷഷ്ടികാല്പാന്തരാ ഗുണൈഃ||൧൪|| മധുരശ്ചാമ്ലപാകശ്ച വ്രീഹിഃ പിത്തകരോ ഗുരുഃ| ബഹുമൂത്രപുരീഷോഷ്മാ ത്രിദോഷസ്ത്വേവ പാടലഃ||൧൫||

Adhikarana 7 (16-18) · Śloka 18

സകോരദൂഷഃ ശ്യാമാകഃ കഷായമധുരോ ലഘുഃ| വാതലഃ കഫപിത്തഘ്നഃ ശീതഃ സങ്ഗ്രാഹിശോഷണഃ||൧൬|| ഹസ്തിശ്യാമാകനീവാരതോയപര്ണീഗവേധുകാഃ| പ്രശാന്തികാമ്ഭഃശ്യാമാകലൌഹിത്യാണുപ്രിയങ്ഗവഃ ||൧൭|| മുകുന്ദോ ഝിണ്ടിഗര്മൂടീ വരുകാ വരകാസ്തഥാ| ശിബിരോത്കടജൂര്ണാഹ്വാഃ ശ്യാമാകസദൃശാ ഗുണൈഃ||൧൮||

Adhikarana 8 (19-20) · Śloka 20

രൂക്ഷഃ ശീതോऽഗുരുഃ സ്വാദുര്ബഹുവാതശകൃദ്യവഃ| സ്ഥൈര്യകൃത് സകഷായശ്ച ബല്യഃ ശ്ലേഷ്മവികാരനുത്||൧൯|| രൂക്ഷഃ കഷായാനുരസോ മധുരഃ കഫപിത്തഹാ| മേദഃക്രിമിവിഷഘ്നശ്ച ബല്യോ വേണുയവോ മതഃ||൨൦||

Adhikarana 9 (21-22) · Śloka 22

സന്ധാനകൃദ്വാതഹരോ ഗോധൂമഃ സ്വാദുശീതലഃ| ജീവനോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ സ്നിഗ്ധഃ സ്ഥൈര്യകരോ ഗുരുഃ||൨൧|| നാന്ദീമുഖീ മധൂലീ ച മധുരസ്നിഗ്ധശീതലേ| ഇത്യയം ശൂകധാന്യാനാം പൂര്വോ വര്ഗഃ സമാപ്യതേ||൨൨|| ഇതി ശൂകധാന്യവര്ഗഃ പ്രഥമഃ|

Adhikarana 10 (23-34) · Śloka 34

അഥ ശമീധാന്യവര്ഗഃ- കഷായമധുരോ രൂക്ഷഃ ശീതഃ പാകേ കടുര്ലഘുഃ| വിശദഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തഘ്നോ മുദ്ഗഃ സൂപ്യോത്തമോ മതഃ||൨൩|| വൃഷ്യഃ പരം വാതഹരഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണോ മധുരോ ഗുരുഃ| ബല്യോ ബഹുമലഃ പുംസ്ത്വം മാഷഃ ശീഘ്രം ദദാതി ച||൨൪|| രാജമാഷഃ സരോ രുച്യഃ കഫശുക്രാമ്ലപിത്തനുത്| തത്സ്വാദുര്വാതലോ രൂക്ഷഃ കഷായോ വിശദോ ഗുരുഃ||൨൫|| ഉഷ്ണാഃ കഷായാഃ പാകേऽമ്ലാഃ കഫശുക്രാനിലാപഹാഃ| കുലത്ഥാ ഗ്രാഹിണഃ കാസഹിക്കാശ്വാസാര്ശസാം ഹിതാഃ||൨൬|| മധുരാ മധുരാഃ പാകേ ഗ്രാഹിണോ രൂക്ഷശീതലാഃ| മകുഷ്ഠകാഃ പ്രശസ്യന്തേ രക്തപിത്തജ്വരാദിഷു||൨൭|| ചണകാശ്ച മസൂരാശ്ച ഖണ്ഡികാഃ സഹരേണവഃ| ലഘവഃ ശീതമധുരാഃ സകഷായാ വിരൂക്ഷണാഃ||൨൮|| പിത്തശ്ലേഷ്മണി ശസ്യന്തേ സൂപേഷ്വാലേപനേഷു ച| തേഷാം മസൂരഃ സങ്ഗ്രാഹീ കലായോ വാതലഃ പരമ്||൨൯|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണോ മധുരസ്തിക്തഃ കഷായഃ കടുകസ്തിലഃ| ത്വച്യഃ കേശ്യശ്ച ബല്യശ്ച വാതഘ്നഃ കഫപിത്തകൃത്||൩൦|| മധുരാഃ ശീതലാ ഗുര്വ്യോ ബലഘ്ന്യോ രൂക്ഷണാത്മികാഃ| സസ്നേഹാ ബലിഭിര്ഭോജ്യാ വിവിധാഃ ശിമ്ബിജാതയഃ||൩൧|| ശിമ്ബീ രൂക്ഷാ കഷായാ ച കോഷ്ഠേ വാതപ്രകോപിനീ| ന ച വൃഷ്യാ ന ചക്ഷുഷ്യാ വിഷ്ടഭ്യ ച വിപച്യതേ||൩൨|| ആഢകീ കഫപിത്തഘ്നീ വാതലാ, കഫവാതനുത്| അവല്ഗുജഃ സൈഡഗജോ, നിഷ്പാവാ വാതപിത്തലാഃ||൩൩|| കാകാണ്ഡോമാ(ലാ)ത്മഗുപ്താനാം മാഷവത് ഫലമാദിശേത്| ദ്വിതീയോऽയം ശമീധാന്യവര്ഗഃ പ്രോക്തോ മഹര്ഷിണാ||൩൪|| ഇതി ശമീധാന്യവര്ഗോ ദ്വിതീയഃ|

Adhikarana 11 (35-36) · Śloka 37

അഥ മാംസവര്ഗഃ- ഗോഖരാശ്വതരോഷ്ട്രാശ്വദ്വീപിസിംഹര്ക്ഷവാനരാഃ| വൃകോ വ്യാഘ്രസ്തരക്ഷുശ്ച ബഭ്രുമാര്ജാരമൂഷികാഃ||൩൫|| ലോപാകോ ജമ്ബുകഃ ശ്യേനോ വാന്താദശ്ചാഷവായസൌ| ശശഘ്നീ മധുഹാ ഭാസോ ഗൃധ്രോലൂകകുലിങ്ഗകാഃ||൩൬|| ധൂമികാ കുരരശ്ചേതി പ്രസഹാ മൃഗപക്ഷിണഃ|൩൭|

Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38

ശ്വേതഃ ശ്യാമശ്ചിത്രപൃഷ്ഠഃ കാലകഃ കാകുലീമൃഗഃ||൩൭|| കൂര്ചികാ ചില്ലടോ ഭേകോ ഗോധാ ശല്ലകഗണ്ഡകൌ| കദലീ നകുലഃ ശ്വാവിദിതി ഭൂമിശയാഃ സ്മൃതാഃ||൩൮||

Adhikarana 13 (39) · Śloka 39

സൃമരശ്ചമരഃ ഖങ്ഗോ മഹിഷോ ഗവയോ ഗജഃ| ന്യങ്കുര്വരാഹശ്ചാനൂപാ മൃഗാഃ സര്വേ രുരുസ്തഥാ||൩൯||

Adhikarana 14 (40) · Śloka 41

കൂര്മഃ കര്കടകോ മത്സ്യഃ ശിശുമാരസ്തിമിങ്ഗിലഃ| ശുക്തിശങ്ഖോദ്രകുമ്മീരചുലുകീമകരാദയഃ||൪൦|| ഇതി വാരിശയാഃ പ്രോക്താ...|൪൧|

Adhikarana 15 (41-44) · Śloka 44

...വക്ഷ്യന്തേ വാരിചാരിണഃ| ഹംസഃ ക്രൌഞ്ചോ ബലാകാ ച ബകഃ കാരണ്ഡവഃ പ്ലവഃ||൪൧|| ശരാരിഃ പുഷ്കരാഹ്വശ്ച കേശരീ മണിതുണ്ഡകഃ | മൃണാലകണ്ഠോ മദ്ഗുശ്ച കാദമ്ബഃ കാകതുണ്ഡകഃ||൪൨|| ഉത്ക്രോശഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ മേഘരാവോऽമ്ബകുക്കുടീ| ആരാ നന്ദീമുഖീ വാടീ സുമുഖാഃ സഹചാരിണഃ||൪൩|| രോഹിണീ കാമകാലീ ച സാരസോ രക്തശീര്ഷകഃ| ചക്രവാകസ്തഥാऽന്യേ ച ഖഗാഃ സന്ത്യമ്ബുചാരിണഃ||൪൪||

Adhikarana 16 (45-46) · Śloka 46

പൃഷതഃ ശരഭോ രാമഃ ശ്വദംഷ്ട്രോ മൃഗമാതൃകാ| ശശോരണൌ കുരങ്ഗശ്ച ഗോകര്ണഃ കോട്ടകാരകഃ||൪൫|| ചാരുഷ്കോ ഹരിണൈണൌ ച ശമ്ബരഃ കാലപുച്ഛകഃ| ഋഷ്യശ്ച വരപോതശ്ച വിജ്ഞേയാ ജാങ്ഗലാ മൃഗാഃ||൪൬||

Adhikarana 17 (47-49) · Śloka 49

ലാവോ വര്തീരകശ്ചൈവ വാര്തീകഃ സകപിഞ്ജലഃ| ചകോരശ്ചോപചക്രശ്ച കുക്കുഭോ രക്തവര്ത്മകഃ||൪൭|| ലാവാദ്യാ വിഷ്കിരാസ്ത്വേതേ വക്ഷ്യന്തേ വര്തകാദയഃ| വര്തകോ വര്തികാ ചൈവ ബര്ഹീ തിത്തിരികുക്കുടൌ||൪൮|| കങ്കശാരപദേന്ദ്രാഭഗോനര്ദഗിരിവര്തകാഃ| ക്രകരോऽവകരശ്ചൈവ വാരഡശ്ചേതി വിഷ്കിരാഃ||൪൯||

Adhikarana 18 (50-52) · Śloka 53

ശതപത്രോ ഭൃങ്ഗരാജഃ കോയഷ്ടിര്ജീവജീവകഃ| കൈരാതഃ കോകിലോऽത്യൂഹോ ഗോപാപുത്രഃ പ്രിയാത്മജഃ||൫൦|| ലട്ടാ ലട്ട(ടൂ)ഷകോ ബഭ്രുര്വടഹാ ഡിണ്ഡിമാനകഃ| ജടീ ദുന്ദുഭിപാക്കാരലോഹപൃഷ്ഠകുലിങ്ഗകാഃ ||൫൧|| കപോതശുകശാരങ്ഗാശ്ചിരടീകങ്കുയഷ്ടികാഃ| സാരികാ കലവിങ്കശ്ച ചടകോऽങ്ഗാരചൂഡകഃ||൫൨|| പാരാവതഃ പാണ്ഡ(ന)വിക ഇത്യുക്താഃ പ്രതുദാ ദ്വിജാഃ|൫൩|

Adhikarana 19 (53-55) · Śloka 56

പ്രസഹ്യ ഭക്ഷയന്തീതി പ്രസഹാസ്തേന സഞ്ജ്ഞിതാഃ||൫൩|| ഭൂശയാ ബിലവാസിത്വാദാനൂപാനൂപസംശ്രയാത് | ജലേ നിവാസാജ്ജലജാ ജലേചര്യാജ്ജലേചരാഃ||൫൪|| സ്ഥലജാ ജാങ്ഗലാഃ പ്രോക്താ മൃഗാ ജാങ്ഗലചാരിണഃ| വികീര്യ വിഷ്കിരാശ്ചേതി പ്രതുദ്യ പ്രതുദാഃ സ്മൃതാഃ||൫൫|| യോനിരഷ്ടവിധാ ത്വേഷാ മാംസാനാം പരികീര്തിതാ|൫൬|

Adhikarana 20 (56-60) · Śloka 61

പ്രസഹാ ഭൂശയാനൂപവാരിജാ വാരിചാരിണഃ||൫൬|| ഗുരൂഷ്ണസ്നിഗ്ധമധുരാ ബലോപചയവര്ധനാഃ| വൃഷ്യാഃ പരം വാതഹരാഃ കഫപിത്തവിവര്ധനാഃ||൫൭|| ഹിതാ വ്യായാമനിത്യേഭ്യോ നരാ ദീപ്താഗ്നയശ്ച യേ| പ്രസഹാനാം വിശേഷേണ മാംസം മാംസാശിനാം ഭിഷക്||൫൮|| ജീര്ണാര്ശോഗ്രഹണീദോഷശോഷാര്താനാം പ്രയോജയേത്| ലാവാദ്യോ വൈഷ്കിരോ വര്ഗഃ പ്രതുദാ ജാങ്ഗലാ മൃഗാഃ||൫൯|| ലഘവഃ ശീതമധുരാഃ സകഷായാ ഹിതാ നൃണാമ്| പിത്തോത്തരേ വാതമധ്യേ സന്നിപാതേ കഫാനുഗേ||൬൦|| വിഷ്കിരാ വര്തകാദ്യാസ്തു പ്രസഹാല്പാന്തരാ ഗുണൈഃ|൬൧|

Adhikarana 21 (61-62) · Śloka 63

നാതിശീതഗുരുസ്നിഗ്ധം മാംസമാജമദോഷലമ്||൬൧|| ശരീരധാതുസാമാന്യാദനഭിഷ്യന്ദി ബൃംഹണമ്| മാംസം മധുരശീതത്വാദ്ഗുരു ബൃംഹണമാവികമ്||൬൨|| യോനാവജാവികേ മിശ്രഗോചരത്വാദനിശ്ചിതേ|൬൩|

Adhikarana 22 (63-87) · Śloka 87

സാമാന്യേനോപദിഷ്ടാനാം മാംസാനാം സ്വഗുണൈഃ പൃഥക്||൬൩|| കേഷാഞ്ചിദ്ഗുണവൈശേഷ്യാദ്വിശേഷ ഉപദേക്ഷ്യതേ| ദര്ശനശ്രോത്രമേധാഗ്നിവയോവര്ണസ്വരായുഷാമ്||൬൪|| ബര്ഹീ ഹിതതമോ ബല്യോ വാതഘ്നോ മാംസശുക്രലഃ| ഗുരൂഷ്ണസ്നിഗ്ധമധുരാഃ സ്വരവര്ണബലപ്രദാഃ||൬൫|| ബൃംഹണാഃ ശുക്രലാശ്ചോക്താ ഹംസാ മാരുതനാശനാഃ| സ്നിഗ്ധാശ്ചോഷ്ണാശ്ച വൃഷ്യാശ്ച ബൃംഹണാഃ സ്വരബോധനാഃ||൬൬|| ബല്യാഃ പരം വാതഹരാഃ സ്വേദനാശ്ചരണായുധാഃ| ഗുരൂഷ്ണോ മധുരോ നാതിധന്വാനൂപനിഷേവണാത്||൬൭|| തിത്തിരിഃ സഞ്ജയേച്ഛീഘ്രം ത്രീന് ദോഷാനനിലോല്ബണാന്| പിത്തശ്ലേഷ്മവികാരേഷു സരക്തേഷു കപിഞ്ജലാഃ||൬൮|| മന്ദവാതേഷു ശസ്യന്തേ ശൈത്യമാധുര്യലാഘവാത്| ലാവാഃ കഷായമധുരാ ലഘവോऽഗ്നിവിവര്ധനാഃ||൬൯|| സന്നിപാതപ്രശമനാഃ കടുകാശ്ച വിപാകതഃ| ഗോധാ വിപാകേ മധുരാ കഷായകടുകാ രസേ||൭൦|| വാതപിത്തപ്രശമനീ ബൃംഹണീ ബലവര്ധനീ| ശല്ലകോ മധുരാമ്ലശ്ച വിപാകേ കടുകഃ സ്മൃതഃ||൭൧|| വാതപിത്തകഫഘ്നശ്ച കാസശ്വാസഹരസ്തഥാ| കഷായവിശദാഃ ശീതാ രക്തപിത്തനിബര്ഹണാഃ||൭൨|| വിപാകേ മധുരാശ്ചൈവ കപോതാ ഗൃഹവാസിനഃ| തേഭ്യോ ലഘുതരാഃ കിഞ്ചിത് കപോതാ വനവാസിനഃ ||൭൩|| ശീതാഃ സങ്ഗ്രാഹിണശ്ചൈവ സ്വല്പമൂത്രകരാശ്ച തേ| ശുകമാംസം കഷായാമ്ലം വിപാകേ രൂക്ഷശീതലമ്||൭൪|| ശോഷകാസക്ഷയഹിതം സങ്ഗ്രാഹി ലഘു ദീപനമ്| ചടകാ മധുരാഃ സ്നിഗ്ധാ ബലശുക്രവിവര്ധനാഃ||൭൫|| സന്നിപാതപ്രശമനാഃ ശമനാ മാരുതസ്യ ച| കഷായോ വിശദോ രൂക്ഷഃ ശീതഃ പാകേ കടുര്ലഘുഃ||൭൬|| ശശഃ സ്വാദുഃ പ്രശസ്തശ്ച സന്നിപാതേऽനിലാവരേ| മധുരാ മധുരാഃ പാകേ ത്രിദോഷശമനാഃ ശിവാഃ||൭൭|| ലഘവോ ബദ്ധവിണ്മൂത്രാഃ ശീതാശ്ചൈണാഃ പ്രകീര്തിതാഃ| സ്നേഹനം ബൃംഹണം വൃഷ്യം ശ്രമഘ്നമനിലാപഹമ്||൭൮|| വരാഹപിശിതം ബല്യം രോചനം സ്വേദനം ഗുരു| ഗവ്യം കേവലവാതേഷു പീനസേ വിഷമജ്വരേ||൭൯|| ശുഷ്കകാസശ്രമാത്യഗ്നിമാംസക്ഷയഹിതം ച തത്| സ്നിഗ്ധോഷ്ണം മധുരം വൃഷ്യം മാഹിഷം ഗുരു തര്പണമ്||൮൦|| ദാര്ഢ്യം ബൃഹത്ത്വമുത്സാഹം സ്വപ്നം ച ജനയത്യപി| ഗുരൂഷ്ണാ മധുരാ ബല്യാ ബൃംഹണാഃ പവനാപഹാഃ||൮൧|| മത്സ്യാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച വൃഷ്യാശ്ച ബഹുദോഷാഃ പ്രകീര്തിതാഃ| ശൈവാലശഷ്പഭോജിത്വാത്സ്വപ്നസ്യ ച വിവര്ജനാത്||൮൨|| രോഹിതോ ദീപനീയശ്ച ലഘുപാകോ മഹാബലഃ| വര്ണ്യോ വാതഹരോ വൃഷ്യശ്ചക്ഷുഷ്യോ ബലവര്ധനഃ||൮൩|| മേധാസ്മൃതികരഃ പഥ്യഃ ശോഷഘ്നഃ കൂര്മ ഉച്യതേ| ഖങ്ഗമാംസമഭിഷ്യന്ദി ബലകൃന്മധുരം സ്മൃതമ്||൮൪|| സ്നേഹനം ബൃംഹണം വര്ണ്യം ശ്രമഘ്നമനിലാപഹമ്| ധാര്തരാഷ്ട്രചകോരാണാം ദക്ഷാണാം ശിഖിനാമപി||൮൫|| ചടകാനാം ച യാനി സ്യുരണ്ഡാനി ച ഹിതാനി ച| ക്ഷീണരേതഃസു കാസേഷു ഹൃദ്രോഗേഷു ക്ഷതേഷു ച||൮൬|| മധുരാണ്യവിദാഹീനി സദ്യോബലകരാണി ച| ശരീരബൃംഹണേ നാന്യത് ഖാദ്യം മാംസാദ്വിശിഷ്യതേ||൮൭|| ഇതി വര്ഗസ്തൃതീയോऽയം മാംസാനാം പരികീര്തിതഃ| ഇതി മാംസവര്ഗസ്തൃതീയഃ|

Adhikarana 23 (88-97) · Śloka 98

അഥ ശാകവര്ഗഃ- പാഠാശുഷാശടീശാകം വാസ്തുകം സുനിഷണ്ണാകമ്||൮൮|| വിദ്യാദ്ഗ്രാഹി ത്രിദോഷഘ്നം ഭിന്നവര്ചസ്തു വാസ്തുകമ്| ത്രിദോഷശമനീ വൃഷ്യാ കാകമാചീ രസായനീ||൮൯|| നാത്യുഷ്ണശീതവീര്യാ ച ഭേദിനീ കുഷ്ഠനാശിനീ| രാജക്ഷവകശാകം തു ത്രിദോഷശമനം ലഘു||൯൦|| ഗ്രാഹി ശസ്തം വിശേഷേണ ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരിണാമ്| കാലശാകം തു കടുകം ദീപനം ഗരശോഫജിത്||൯൧|| ലഘൂഷ്ണം വാതലം രൂക്ഷം കാലായം ശാകമുച്യതേ| ദീപനീ ചോഷ്ണവീര്യാ ച ഗ്രാഹിണീ കഫമാരുതേ||൯൨|| പ്രശസ്യതേऽമ്ലചാങ്ഗേരീ ഗ്രഹണ്യര്ശോഹിതാ ച സാ| മധുരാ മധുരാ പാകേ ഭേദിനീ ശ്ലേഷ്മവര്ധനീ||൯൩|| വൃഷ്യാ സ്നിഗ്ധാ ച ശീതാ ച മദഘ്നീ ചാപ്യുപോദികാ| രൂക്ഷോ മദവിഷഘ്നശ്ച പ്രശസ്തോ രക്തപിത്തിനാമ്||൯൪|| മധുരോ മധുരഃ പാകേ ശീതലസ്തണ്ഡുലീയകഃ| മണ്ഡൂകപര്ണീ വേത്രാഗ്രം കുചേലാ വനതിക്തകമ്||൯൫|| കര്കോടകാവല്ഗുജകൌ പടോലം ശകുലാദനീ| വൃഷപുഷ്പാണി ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ കേമ്ബൂകം സകഠില്ലകമ്||൯൬|| നാഡീ കലായം ഗോജിഹ്വാ വാര്താകം തിലപര്ണികാ| കൌലകം കാര്കശം നൈമ്ബം ശാകം പാര്പടകം ച യത്||൯൭|| കഫപിത്തഹരം തിക്തം ശീതം കടു വിപച്യതേ|൯൮|

Adhikarana 24 (98-113) · Śloka 113

സര്വാണി സൂപ്യശാകാനി ഫഞ്ജീ ചില്ലീ കുതുമ്ബകഃ||൯൮|| ആലുകാനി ച സര്വാണി സപത്രാണി കുടിഞ്ജരമ് | ശണശാല്മലിപുഷ്പാണി കര്ബുദാരഃ സുവര്ചലാ||൯൯|| നിഷ്പാവഃ കോവിദാരശ്ച പത്തുരശ്ചുച്ചുപര്ണികാ| കുമാരജീവോ ലോട്ടാകഃ പാലങ്ക്യാ മാരിഷസ്തഥാ||൧൦൦|| കലമ്ബനാലികാസൂര്യഃ കുസുമ്ഭവൃകധൂമകൌ| ലക്ഷ്മണാ ച പ്രപുന്നാഡോ നലിനീകാ കുഠേരകഃ||൧൦൧|| ലോണികാ യവശാകം ച കൂഷ്മാണ്ഡകമവല്ഗുജമ്| യാതുകഃ ശാലകല്യാണീ ത്രിപര്ണീ പീലുപര്ണികാ||൧൦൨|| ശാകം ഗുരു ച രൂക്ഷം ച പ്രായോ വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യതി| മധുരം ശീതവീര്യം ച പുരീഷസ്യ ച ഭേദനമ്||൧൦൩|| സ്വിന്നം നിഷ്പീഡിതരസം സ്നേഹാഢ്യം തത് പ്രശസ്യതേ| ശണസ്യ കോവിദാരസ്യ കര്ബുദാരസ്യ ശാല്മലേഃ||൧൦൪|| പുഷ്പം ഗ്രാഹി പ്രശസ്തം ച രക്തപിത്തേ വിശേഷതഃ| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷപദ്മാദിപല്ലവാഃ||൧൦൫|| കഷായാഃ സ്തമ്ഭനാഃ ശീതാ ഹിതാഃ പിത്താതിസാരിണാമ്| വായും വത്സാദനീ ഹന്യാത് കഫം ഗണ്ഡീരചിത്രകൌ||൧൦൬|| ശ്രേയസീ ബില്വപര്ണീ ച ബില്വപത്രം തു വാതനുത്| ഭണ്ഡീ ശതാവരീശാകം ബലാ ജീവന്തികം ച യത്||൧൦൭|| പര്വണ്യാഃ പര്വപുഷ്പ്യാശ്ച വാതപിത്തഹരം സ്മൃതമ്| ലഘു ഭിന്നശകൃത്തിക്തം ലാങ്ഗലക്യുരുബൂകയോഃ||൧൦൮|| തിലവേതസശാകം ച ശാകം പഞ്ചാങ്ഗുലസ്യ ച| വാതലം കടുതിക്താമ്ലമധോമാര്ഗപ്രവര്തനമ്||൧൦൯|| രൂക്ഷാമ്ലമുഷ്ണം കൌസുമ്ഭം കഫഘ്നം പിത്തവര്ധനമ്| ത്രപുസൈര്വാരുകം സ്വാദു ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ്||൧൧൦|| മുഖപ്രിയം ച രൂക്ഷം ച മൂത്രലം ത്രപുസം ത്വതി| ഏര്വാരുകം ച സമ്പക്വം ദാഹതൃഷ്ണാക്ലമാര്തിനുത്||൧൧൧|| വര്ചോഭേദീന്യലാബൂനി രൂക്ഷശീതഗുരൂണി ച| ചിര്ഭടൈര്വാരുകേ തദ്വദ്വര്ചോഭേദഹിതേ തു തേ||൧൧൨|| സക്ഷാരം പക്വകൂഷ്മാണ്ഡം മധുരാമ്ലം തഥാ ലഘു| സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷം ച സര്വദോഷനിബര്ഹണമ്||൧൧൩||

Adhikarana 25 (114-124) · Śloka 124

കേലൂടം ച കദമ്ബം ച നദീമാഷകമൈന്ദുകമ്| വിശദം ഗുരു ശീതം ച സമഭിഷ്യന്ദി ചോച്യതേ||൧൧൪|| ഉത്പലാനി കഷായാണി രക്തപിത്തഹരാണി ച| തഥാ താലപ്രലമ്ബം സ്യാദുരഃക്ഷതരുജാപഹമ്||൧൧൫|| ഖര്ജൂരം താലശസ്യം ച രക്തപിത്തക്ഷയാപഹമ്| തരൂടബിസശാലൂകക്രൌഞ്ചാദനകശേരുകമ്||൧൧൬|| ശൃങ്ഗാടകാങ്കലോഡ്യം ച ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ്| കുമുദോത്പലനാലാസ്തു സപുഷ്പാഃ സഫലാഃ സ്മൃതാഃ||൧൧൭|| ശീതാഃ സ്വാദുകഷായാസ്തു കഫമാരുതകോപനാഃ| കഷായമീഷദ്വിഷ്ടമ്ഭി രക്തപിത്തഹരം സ്മൃതമ്||൧൧൮|| പൌഷ്കരം തു ഭവേദ്ബീജം മധുരം രസപാകയോഃ| ബല്യഃ ശീതോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധസ്തര്പണോ ബൃംഹണാത്മകഃ||൧൧൯|| വാതപിത്തഹരഃ സ്വാദുര്വൃഷ്യോ മുഞ്ജാതകഃ പരമ്| ജീവനോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ കണ്ഠ്യഃ ശസ്തോ രസായനേ||൧൨൦|| വിദാരികന്ദോ ബല്യശ്ച മൂത്രലഃ സ്വാദുശീതലഃ| അമ്ലികായാഃ സ്മൃതഃ കന്ദോ ഗ്രഹണ്യര്ശോഹിതോ ലഘുഃ||൧൨൧|| നാത്യുഷ്ണഃ കഫവാതഘ്നോ ഗ്രാഹീ ശസ്തോ മദാത്യയേ| ത്രിദോഷം ബദ്ധവിണ്മൂത്രം സാര്ഷപം ശാകമുച്യതേ||൧൨൨|| (തദ്വത് സ്യാദ്രക്തനാലസ്യ രൂക്ഷമമ്ലം വിശേഷതഃ|) തദ്വത് പിണ്ഡാലുകം വിദ്യാത് കന്ദത്വാച്ച മുഖപ്രിയമ്| സര്പച്ഛത്രകവര്ജ്യാസ്തു ബഹ്വ്യോऽന്യാശ്ഛത്രജാതയഃ||൧൨൩|| ശീതാഃ പീനസകര്ത്ര്യശ്ച മധുരാ ഗുര്വ്യ ഏവ ച| ചതുര്ഥഃ ശാകവര്ഗോऽയം പത്രകന്ദഫലാശ്രയഃ||൧൨൪|| ഇതി ശാകവര്ഗശ്ചതുര്ഥഃ|

Adhikarana 26 (125-165) · Śloka 165

അഥ ഫലവര്ഗഃ- തൃഷ്ണാദാഹജ്വരശ്വാസരക്തപിത്തക്ഷതക്ഷയാന്| വാതപിത്തമുദാവര്തം സ്വരഭേദം മദാത്യയമ്||൧൨൫|| തിക്താസ്യതാമാസ്യശോഷം കാസം ചാശു വ്യപോഹതി| മൃദ്വീകാ ബൃംഹണീ വൃഷ്യാ മധുരാ സ്നിഗ്ധശീതലാ||൧൨൬|| മധുരം ബൃംഹണം വൃഷ്യം ഖര്ജൂരം ഗുരു ശീതലമ്| ക്ഷയേऽഭിഘാതേ ദാഹേ ച വാതപിത്തേ ച തദ്ധിതമ്||൧൨൭|| തര്പണം ബൃംഹണം ഫല്ഗു ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ്| പരൂഷകം മധൂകം ച വാതപിത്തേ ച ശസ്യതേ||൧൨൮|| മധുരം ബൃംഹണം ബല്യമാമ്രാതം തര്പണം ഗുരു| സസ്നേഹം ശ്ലേഷ്മലം ശീതം വൃഷ്യം വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യതി||൧൨൯|| താലശസ്യാനി സിദ്ധാനി നാരികേലഫലാനി ച| ബൃംഹണസ്നിഗ്ധശീതാനി ബല്യാനി മധുരാണി ച||൧൩൦|| മധുരാമ്ലകഷായം ച വിഷ്ടമ്ഭി ഗുരു ശീതലമ്| പിത്തശ്ലേഷ്മകരം ഭവ്യം ഗ്രാഹി വക്രവിശോധനമ്||൧൩൧|| അമ്ലം പരൂഷകം ദ്രാക്ഷാ ബദരാണ്യാരുകാണി ച| പിത്തശ്ലേഷ്മപ്രകോപീണി കര്കന്ധുനികുചാന്യപി||൧൩൨|| നാത്യുഷ്ണം ഗുരു സമ്പക്വം സ്വാദുപ്രായം മുഖപ്രിയമ്| ബൃംഹണം ജീര്യതി ക്ഷിപ്രം നാതിദോഷലമാരുകമ്||൧൩൩|| ദ്വിവിധം ശീതമുഷ്ണം ച മധുരം ചാമ്ലമേവ ച| ഗുരു പാരാവതം ജ്ഞേയമരുച്യത്യഗ്നിനാശനമ്||൧൩൪|| ഭവ്യാദല്പാന്തരഗുണം കാശ്മര്യഫലമുച്യതേ| തഥൈവാല്പാന്തരഗുണം തൂദമമ്ലം പരൂഷകാത്||൧൩൫|| കഷായമധുരം ടങ്കം വാതലം ഗുരു ശീതലമ്| കപിത്ഥമാമം കണ്ഠഘ്നം വിഷഘ്നം ഗ്രാഹി വാതലമ് ||൧൩൬|| മധുരാമ്ലകഷായത്വാത് സൌഗന്ധ്യാച്ച രുചിപ്രദമ്| പരിപക്വം ച ദോഷഘ്നം വിഷഘ്നം ഗ്രാഹി ഗുര്വപി||൧൩൭|| ബില്വം തു ദുര്ജരം പക്വം ദോഷലം പൂതിമാരുതമ്| സ്നിഗ്ധോഷ്ണതീക്ഷ്ണം തദ്ബാലം ദീപനം കഫവാതജിത്||൧൩൮|| രക്തപിത്തകരം ബാലമാപൂര്ണം പിത്തവര്ധനമ്| പക്വമാമ്രം ജയേദ്വായും മാംസശുക്രബലപ്രദമ്||൧൩൯|| കഷായമധുരപ്രായം ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ്| ജാമ്ബവം കഫപിത്തഘ്നം ഗ്രാഹി വാതകരം പരമ്||൧൪൦|| ബദരം മധുരം സ്നിഗ്ധം ഭേദനം വാതപിത്തജിത്| തച്ഛുഷ്കം കഫവാതഘ്നം പിത്തേ ന ച വിരുധ്യതേ||൧൪൧|| കഷായമധുരം ശീതം ഗ്രാഹി സിമ്ബി(ഞ്ചി)തികാഫലമ്| ഗാങ്ഗേരുകീ കരീരം ച ബിമ്ബീ തോദനധന്വനമ്||൧൪൨|| മധുരം സകഷായം ച ശീതം പിത്തകഫാപഹമ്| സമ്പക്വം പനസം മോചം രാജാദനഫലാനി ച||൧൪൩|| സ്വാദൂനി സകഷായാണി സ്നിഗ്ധശീതഗുരൂണി ച| കഷായവിശദത്വാച്ച സൌഗന്ധ്യാച്ച രുചിപ്രദമ്||൧൪൪|| അവദംശക്ഷമം ഹൃദ്യം വാതലം ലവലീഫലമ്| നീപം ശതാഹ്വകം പീലു തൃണശൂന്യം വികങ്കതമ്||൧൪൫|| പ്രാചീനാമലകം ചൈവ ദോഷഘ്നം ഗരഹാരി ച| ഐങ്ഗുദം തിക്തമധുരം സ്നിഗ്ധോഷ്ണം കഫവാതജിത്||൧൪൬|| തിന്ദുകം കഫപിത്തഘ്നം കഷായം മധുരം ലഘു| വിദ്യാദാമലകേ സര്വാന് രസാംല്ലവണവര്ജിതാന്||൧൪൭|| രൂക്ഷം സ്വാദു കഷായാമ്ലം കഫപിത്തഹരം പരമ്| രസാസൃങ്മാംസമേദോജാന്ദോഷാന് ഹന്തി ബിഭീതകമ്||൧൪൮|| സ്വരഭേദകഫോത്ക്ലേദപിത്തരോഗവിനാശനമ്| അമ്ലം കഷായമധുരം വാതഘ്നം ഗ്രാഹി ദീപനമ്||൧൪൯|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണം ദാഡിമം ഹൃദ്യം കഫപിത്താവിരോധി ച| രൂക്ഷാമ്ലം ദാഡിമം യത്തു തത് പിത്താനിലകോപനമ്||൧൫൦|| മധുരം പിത്തനുത്തേഷാം പൂര്വം ദാഡിമമുത്തമമ്| വൃക്ഷാമ്ലം ഗ്രാഹി രൂക്ഷോഷ്ണം വാതശ്ലേഷ്മണി ശസ്യതേ||൧൫൧|| അമ്ലികായാഃ ഫലം പക്വം തസ്മാദല്പാന്തരം ഗുണൈഃ| ഗുണൈസ്തൈരേവ സംയുക്തം ഭേദനം ത്വമ്ലവേതസമ്||൧൫൨|| ശൂലേऽരുചൌ വിബന്ധേ ച മന്ദേऽഗ്നൌ മദ്യവിപ്ലവേ | ഹിക്കാശ്വാസേ ച കാസേ ച വമ്യാം വര്ചോഗദേഷു ച||൧൫൩|| വാതശ്ലേഷ്മസമുത്ഥേഷു സര്വേഷ്വേവോപദിശ്യതേ| കേസരം മാതുലുങ്ഗസ്യ ലഘു ശേഷമതോऽന്യഥാ||൧൫൪|| രോചനോ ദീപനോ ഹൃദ്യഃ സുഗന്ധിസ്ത്വഗ്വിവര്ജിതഃ| കര്ചൂരഃ കഫവാതഘ്നഃ ശ്വാസഹിക്കാര്ശസാം ഹിതഃ||൧൫൫|| മധുരം കിഞ്ചിദമ്ലം ച ഹൃദ്യം ഭക്തപ്രരോചനമ്| ദുര്ജരം വാതശമനം നാഗരങ്ഗഫലം ഗുരു ||൧൫൬|| വാതാമാഭിഷുകാക്ഷോടമുകൂലകനികോചകാഃ| ഗുരൂഷ്ണസ്നിഗ്ധമധുരാഃ സോരുമാണാ ബലപ്രദാഃ||൧൫൭|| വാതഘ്നാ ബൃംഹണാ വൃഷ്യാഃ കഫപിത്താഭിവര്ധനാഃ| പ്രിയാലമേഷാം സദൃശം വിദ്യാദൌഷ്ണ്യം വിനാ ഗുണൈഃ||൧൫൮|| ശ്ലേഷ്മലം മധുരം ശീതം ശ്ലേഷ്മാതകഫലം ഗുരു| ശ്ലേഷ്മലം ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ചാങ്കോടഫലമഗ്നിജിത്||൧൫൯|| ഗുരൂഷ്ണം മധുരം രൂക്ഷം കേശഘ്നം ച ശമീഫലമ്| വിഷ്ടമ്ഭയതി കാരഞ്ജം വാതശ്ലേഷ്മാവിരോധി ച||൧൬൦|| ആമ്രാതകം ദന്തശഠമമ്ലം സകരമര്ദകമ്| രക്തപിത്തകരം വിദ്യാദൈരാവതകമേവ ച||൧൬൧|| വാതഘ്നം ദീപനം ചൈവ വാര്താകം കടു തിക്തകമ്| വാതലം കഫപിത്തഘ്നം വിദ്യാത് പര്പടകീഫലമ്||൧൬൨|| പിത്തശ്ലേഷ്മഘ്നമമ്ലം ച വാതലം ചാക്ഷികീഫലമ്| മധുരാണ്യമ്ലപാകീനി പിത്തശ്ലേഷ്മഹരാണി ച||൧൬൩|| അശ്വത്ഥോദുമ്ബരപ്ലക്ഷന്യഗ്രോധാനാം ഫലാനി ച| കഷായമധുരാമ്ലാനി വാതലാനി ഗുരൂണി ച||൧൬൪|| ഭല്ലാതകാസ്ഥ്യഗ്നിസമം തന്മാംസം സ്വാദു ശീതലമ്| പഞ്ചമഃ ഫലവര്ഗോऽയമുക്തഃ പ്രായോപയോഗികഃ||൧൬൫|| ഇതി ഫലവര്ഗഃ|

Adhikarana 27 (166-177) · Śloka 177

അഥ ഹരിതവര്ഗഃ- രോചനം ദീപനം വൃഷ്യമാര്ദ്രകം വിശ്വഭേഷജമ്| വാതശ്ലേഷ്മവിബന്ധേഷു രസസ്തസ്യോപദിശ്യതേ||൧൬൬|| രോചനോ ദീപനസ്തീക്ഷ്ണഃ സുഗന്ധിര്മുഖശോധനഃ| ജമ്ബീരഃ കഫവാതഘ്നഃ ക്രിമിഘ്നോ ഭക്തപാചനഃ||൧൬൭|| ബാലം ദോഷഹരം, വൃദ്ധം ത്രിദോഷം, മാരുതാപഹമ്| സ്നിഗ്ധസിദ്ധം, വിശുഷ്കം തു മൂലകം കഫവാതജിത്||൧൬൮|| ഹിക്കാകാസവിഷശ്വാസപാര്ശ്വശൂലവിനാശനഃ| പിത്തകൃത് കഫവാതഘ്നഃ സുരസഃ പൂതിഗന്ധഹാ||൧൬൯|| യവാനീ ചാര്ജകശ്ചൈവ ശിഗ്രുശാലേയമൃഷ്ടകമ്| ഹൃദ്യാന്യാസ്വാദനീയാനി പിത്തമുത്ക്ലേശയന്തി ച||൧൭൦|| ഗണ്ഡീരോ ജലപിപ്പല്യസ്തുമ്ബരുഃ ശൃങ്ഗവേരികാ| തീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുരൂക്ഷാണി കഫവാതഹരാണി ച||൧൭൧|| പുംസ്ത്വഘ്നഃ കടുരൂക്ഷോഷ്ണോ ഭൂസ്തൃണോ വക്രശോധനഃ| ഖരാഹ്വാ കഫവാതഘ്നീ ബസ്തിരോഗരുജാപഹാ||൧൭൧|| ധാന്യകം ചാജഗന്ധാ ച സുമുഖശ്ചേതി രോചനാഃ| സുഗന്ധാ നാതികടുകാ ദോഷാനുത്ക്ലേശയന്തി ച||൧൭൩|| ഗ്രാഹീ ഗൃഞ്ജനകസ്തീക്ഷ്ണോ വാതശ്ലേഷ്മാര്ശസാം ഹിതഃ| സ്വേദനേऽഭ്യവഹാരേ ച യോജയേത്തമപിത്തിനാമ്||൧൭൪|| ശ്ലേഷ്മലോ മാരുതഘ്നശ്ച പലാണ്ഡുര്ന ച പിത്തനുത് | ആഹാരയോഗീ ബല്യശ്ച ഗുരുര്വൃഷ്യോऽഥ രോചനഃ||൧൭൫|| ക്രിമികുഷ്ഠകിലാസഘ്നോ വാതഘ്നോ ഗുല്മനാശനഃ| സ്നിഗ്ധശ്ചോഷ്ണശ്ച വൃഷ്യശ്ച ലശുനഃ കടുകോ ഗുരുഃ||൧൭൬|| ശുഷ്കാണി കഫവാതഘ്നാന്യേതാന്യേഷാം ഫലാനി ച| ഹരിതാനാമയം ചൈഷ ഷഷ്ഠോ വര്ഗഃ സമാപ്യതേ||൧൭൭|| ഇതി ഹരിതവര്ഗഃ|

Adhikarana 28 (178) · Śloka 178

അഥ മദ്യവര്ഗഃ- പ്രകൃത്യാ മദ്യമമ്ലോഷ്ണമമ്ലം ചോക്തം വിപാകതഃ| സര്വം സാമാന്യതസ്തസ്യ വിശേഷ ഉപദേക്ഷ്യതേ||൧൭൮||

Adhikarana 29 (179-195) · Śloka 195

കൃശാനാം സക്തമൂത്രാണാം ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരിണാമ്| സുരാ പ്രശസ്താ വാതഘ്നീ സ്തന്യരക്തക്ഷയേഷു ച||൧൭൯|| ഹിക്കാശ്വാസപ്രതിശ്യായകാസവര്ചോഗ്രഹാരുചൌ| വമ്യാനാഹവിബന്ധേഷു വാതഘ്നീ മദിരാ ഹിതാ||൧൮൦|| ശൂലപ്രവാഹികാടോപകഫവാതാര്ശസാം ഹിതഃ| ജഗലോ ഗ്രാഹിരൂക്ഷോഷ്ണഃ ശോഫഘ്നോ ഭക്തപാചനഃ||൧൮൧|| ശോഷാര്ശോഗ്രഹണീദോഷപാണ്ഡുരോഗാരുചിജ്വരാന്| ഹന്ത്യരിഷ്ടഃ കഫകൃതാന് രോഗാന്രോചനദീപനഃ ||൧൮൨|| മുഖപ്രിയഃ സുഖമദഃ സുഗന്ധിര്ബസ്തിരോഗനുത് | ജരണീയഃ പരിണതോ ഹൃദ്യോ വര്ണ്യശ്ച ശാര്കരഃ||൧൮൩|| രോചനോ ദീപനോ ഹൃദ്യഃ ശോഷശോഫാര്ശസാം ഹിതഃ| സ്നേഹശ്ലേഷ്മവികാരഘ്നോ വര്ണ്യഃ പക്വരസോ മതഃ||൧൮൪|| ജരണീയോ വിബന്ധഘ്നഃ സ്വരവര്ണവിശോധനഃ| ലേഖനഃ ശീതരസികോ ഹിതഃ ശോഫോദരാര്ശസാമ്||൧൮൫|| സൃഷ്ടഭിന്നശകൃദ്വാതോ ഗൌഡസ്തര്പണദീപനഃ| പാണ്ഡുരോഗവ്രണഹിതാ ദീപനീ ചാക്ഷികീ മതാ ||൧൮൬|| സുരാസവസ്തീവ്രമദോ വാതഘ്നോ വദനപ്രിയഃ| ഛേദീ മധ്വാസവസ്തീക്ഷ്ണോ മൈരേയോ മധുരോ ഗുരുഃ||൧൮൭|| ധാതക്യാऽഭിഷുതോ ഹൃദ്യോ രൂക്ഷോ രോചനദീപനഃ| മാധ്വീകവന്ന ചാത്യുഷ്ണോ മൃദ്വീകേക്ഷുരസാസവഃ||൧൮൮|| രോചനം ദീപനം ഹൃദ്യം ബല്യം പിത്താവിരോധി ച| വിബന്ധഘ്നം കഫഘ്നം ച മധു ലഘ്വല്പമാരുതമ്||൧൮൯|| സുരാ സമണ്ഡാ രൂക്ഷോഷ്ണാ യവാനാം വാതപിത്തലാ| ഗുര്വീ ജീര്യതി വിഷ്ടഭ്യ ശ്ലേഷ്മലാ തു മധൂലികാ||൧൯൦|| ദീപനം ജരണീയം ച ഹൃത്പാണ്ഡുക്രിമിരോഗനുത്| ഗ്രഹണ്യര്ശോഹിത ഭേദി സൌവീരകതുഷോദകമ്||൧൯൧|| ദാഹജ്വരാപഹം സ്പര്ശാത് പാനാദ്വാതകഫാപഹമ്| വിബന്ധഘ്നമവസ്രംസി ദീപനം ചാമ്ലകാഞ്ജികമ്||൧൯൨|| പ്രായശോऽഭിനവം മദ്യം ഗുരുദോഷസമീരണമ്| സ്രോതസാം ശോധനം ജീര്ണം ദീപനം ലഘു രോചനമ്||൧൯൩|| ഹര്ഷണം പ്രീണനം മദ്യം ഭയശോകശ്രമാപഹമ്| പ്രാഗല്ഭ്യവീര്യപ്രതിഭാതുഷ്ടിപുഷ്ടിബലപ്രദമ്||൧൯൪|| സാത്ത്വികൈര്വിധിവദ്യുക്ത്യാ പീതം സ്യാദമൃതം യഥാ| വര്ഗോऽയം സപ്തമോ മദ്യമധികൃത്യ പ്രകീര്തിതഃ||൧൯൫|| ഇതി മദ്യവര്ഗഃ സപ്തമഃ|

Adhikarana 30 (196) · Śloka 196

അഥ ജലവര്ഗഃ- ജലമേകവിധം സര്വം പതത്യൈന്ദ്രം നഭസ്തലാത്|൧൯൬|

Adhikarana 31 (196) · Śloka 196

തത് പതത് പതിതം ചൈവ ദേശകാലാവപേക്ഷതേ||൧൯൬||

Adhikarana 32 (197) · Śloka 197

ഖാത് പതത് സോമവായ്വര്കൈഃ സ്പൃഷ്ടം കാലാനുവര്തിഭിഃ| ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യൈര്യഥാസന്നം മഹീഗുണൈഃ||൧൯൭||

Adhikarana 33 (198) · Śloka 198

ശീതം ശുചി ശിവം മൃഷ്ടം വിമലം ലഘു ഷഡ്ഗുണമ്| പ്രകൃത്യാ ദിവ്യമുദകം,...|൧൯൮|

Adhikarana 34 (198-208) · Śloka 208

...ഭ്രഷ്ടം പാത്രമപേക്ഷതേ||൧൯൮|| ശ്വേതേ കഷായം ഭവതി പാണ്ഡരേ സ്യാത്തു തിക്തകമ്| കപിലേ ക്ഷാരസംസൃഷ്ടമൂഷരേ ലവണാന്വിതമ്||൧൯൯|| കടു പര്വതവിസ്താരേ മധുരം കൃഷ്ണമൃത്തികേ| ഏതത് ഷാഡ്ഗുണ്യമാഖ്യാതം മഹീസ്ഥസ്യ ജലസ്യ ഹി| തഥാऽവ്യക്തരസം വിദ്യാദൈന്ദ്രം കാരം ഹിമം ച യത്||൨൦൦|| യദന്തരീക്ഷാത് പതതീന്ദ്രസൃഷ്ടം ചോക്തൈശ്ച പാത്രൈഃ പരിഗൃഹ്യതേऽമ്ഭഃ| തദൈന്ദ്രമിത്യേവ വദന്തി ധീരാ നരേന്ദ്രപേയം സലിലം പ്രധാനമ് ||൨൦൧|| ഈഷത്കഷായമധുരം സുസൂക്ഷ്മം വിശദം ലഘു| അരൂക്ഷമനഭിഷ്യന്ദി സര്വം പാനീയമുത്തമമ്||൨൦൨|| ഗുര്വഭിഷ്യന്ദി പാനീയം വാര്ഷികം മധുരം നവമ്| തനു ലഘ്വനഭിഷ്യന്ദി പ്രായഃ ശരദി വര്ഷതി||൨൦൩|| തത്തു യേ സുകുമാരാഃ സ്യുഃ സ്നിഗ്ധഭൂയിഷ്ഠഭോജനാഃ| തേഷാം ഭോജ്യേ ച ഭക്ഷ്യേ ച ലേഹ്യേ പേയേ ച ശസ്യതേ||൨൦൪|| ഹേമന്തേ സലിലം സ്നിഗ്ധം വൃഷ്യം ബലഹിതം ഗുരു| കിഞ്ചിത്തതോ ലഘുതരം ശിശിരേ കഫവാതജിത്||൨൦൫|| കഷായമധുരം രൂക്ഷം വിദ്യാദ്വാസന്തികം ജലമ്| ഗ്രൈഷ്മികം ത്വനഭിഷ്യന്ദി ജലമിത്യേവ നിശ്ചയഃ| ഋതാവൃതാവിഹാഖ്യാതാഃ സര്വ ഏവാമ്ഭസോ ഗുണാഃ||൨൦൬|| വിഭ്രാന്തേഷു തു കാലേഷു യത് പ്രയച്ഛന്തി തോയദാഃ| സലിലം തത്തു ദോഷായ യുജ്യതേ നാത്ര സംശയഃ||൨൦൭|| രാജഭീ രാജമാത്രൈശ്ച സുകുമാരൈശ്ച മാനവൈഃ| സുഗൃഹീതാഃ ശരദ്യാപഃ പ്രയോക്തവ്യാ വിശേഷതഃ||൨൦൮||

Adhikarana 35 (209-212) · Śloka 212

നദ്യഃ പാഷാണവിച്ഛിന്നവിക്ഷുബ്ധാഭിഹതോദകാഃ | ഹിമവത്പ്രഭവാഃ പഥ്യാഃ പുണ്യാ ദേവര്ഷിസേവിതാഃ||൨൦൯|| നദ്യഃ പാഷാണസികതാവാഹിന്യോ വിമലോദകാഃ| മലയപ്രഭവാ യാശ്ച ജലം താസ്വമൃതോപമമ്||൨൧൦|| പശ്ചിമാഭിമുഖാ യാശ്ച പഥ്യാസ്താ നിര്മലോദകാഃ| പ്രായോ മൃദുവഹാ ഗുര്വ്യോ യാശ്ച പൂര്വസമുദ്രഗാഃ||൨൧൧|| പാരിയാത്രഭവാ യാശ്ച വിന്ധ്യസഹ്യഭവാശ്ച യാഃ| ശിരോഹൃദ്രോഗകുഷ്ഠാനാം താ ഹേതുഃ ശ്ലീപദസ്യ ച||൨൧൨||

Adhikarana 36 (213-216) · Śloka 216

വസുധാകീടസര്പാഖുമലസന്ദൂഷിതോദകാഃ| വര്ഷാജലവഹാ നദ്യഃ സര്വദോഷസമീരണാഃ||൨൧൩|| വാപീകൂപതഡാഗോത്സസരഃപ്രസ്രവണാദിഷു| ആനൂപശൈലധന്വാനാം ഗുണദോഷൈര്വിഭാവയേത്||൨൧൪|| പിച്ഛിലം ക്രിമിലം ക്ലിന്നം പര്ണശൈവാലകര്ദമൈഃ| വിവര്ണം വിരസം സാന്ദ്രം ദുര്ഗന്ധം ന ഹിതം ജലമ്||൨൧൫|| വിസ്രം ത്രിദോഷം ലവണമമ്ബു യദ്വരുണാലയമ്| ഇത്യമ്ബുവര്ഗഃ പ്രോക്തോऽയമഷ്ടമഃ സുവിനിശ്ചിതഃ||൨൧൬|| ഇതി ജലവര്ഗോऽഷ്ടമഃ|

Adhikarana 37 (217-224) · Śloka 224

അഥ ഗോരസവര്ഗഃ- സ്വാദു ശീതം മൃദു സ്നിഗ്ധം ബഹലം ശ്ലക്ഷ്ണപിച്ഛിലമ്| ഗുരു മന്ദം പ്രസന്നം ച ഗവ്യം ദശഗുണം പയഃ||൨൧൭|| തദേവങ്ഗുണമേവൌജഃ സാമാന്യാദഭിവര്ധയേത്| പ്രവരം ജീവനീയാനാം ക്ഷീരമുക്തം രസായനമ്||൨൧൮|| മഹിഷീണാം ഗുരുതരം ഗവ്യാച്ഛീതതരം പയഃ| സ്നേഹാന്യൂനമനിദ്രായ ഹിതമത്യഗ്നയേ ച തത്||൨൧൯|| രൂക്ഷോഷ്ണം ക്ഷീരമുഷ്ട്രീണാമീഷത്സലവണം ലഘു| ശസ്തം വാതകഫാനാഹക്രിമിശോഫോദരാര്ശസാമ്||൨൨൦|| ബല്യം സ്ഥൈര്യകരം സര്വമുഷ്ണം ചൈകശഫം പയഃ| സാമ്ലം സലവണം രൂക്ഷം ശാഖാവാതഹരം ലഘു||൨൨൧|| ഛാഗം കഷായമധുരം ശീതം ഗ്രാഹി പയോ ലഘു| രക്തപിത്താതിസാരഘ്നം ക്ഷയകാസജ്വരാപഹമ്||൨൨൨|| ഹിക്കാശ്വാസകരം തൂഷ്ണം പിത്തശ്ലേഷ്മലമാവികമ്| ഹസ്തിനീനാം പയോ ബല്യം ഗുരു സ്ഥൈര്യകരം പരമ്||൨൨൩|| ജീവനം ബൃംഹണം സാത്മ്യം സ്നേഹനം മാനുഷം പയഃ| നാവനം രക്തപിത്തേ ച തര്പണം ചാക്ഷിശൂലിനാമ്||൨൨൪||

Adhikarana 38 (225-227) · Śloka 227

രോചനം ദീപനം വൃഷ്യം സ്നേഹനം ബലവര്ധനമ്| പാകേऽമ്ലമുഷ്ണം വാതഘ്നം മങ്ഗല്യം ബൃംഹണം ദധി||൨൨൫|| പീനസേ ചാതിസാരേ ച ശീതകേ വിഷമജ്വരേ| അരുചൌ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ച കാര്ശ്യേ ച ദധി ശസ്യതേ||൨൨൬|| ശരദ്ഗ്രീഷ്മവസന്തേഷു പ്രായശോ ദധി ഗര്ഹിതമ്| രക്തപിത്തകഫോത്ഥേഷു വികാരേഷ്വഹിതം ച തത്||൨൨൭||

Adhikarana 39 (228) · Śloka 228

ത്രിദോഷം മന്ദകം, ജാതം വാതഘ്നം ദധി, ശുക്രലഃ| സരഃ, ശ്ലേഷ്മാനിലഘ്നസ്തു മണ്ഡഃ സ്രോതോവിശോധനഃ||൨൨൮||

Adhikarana 40 (229) · Śloka 229

ശോഫാര്ശോഗ്രഹണീദോഷമൂത്രഗ്രഹോദരാരുചൌ| സ്നേഹവ്യാപദി പാണ്ഡുത്വേ തക്രം ദദ്യാദ്ഗരേഷു ച||൨൨൯||

Adhikarana 41 (230) · Śloka 230

സങ്ഗ്രാഹി ദീപനം ഹൃദ്യം നവനീതം നവോദ്ധൃതമ്| ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഘ്നമര്ദിതാരുചിനാശനമ്||൨൩൦||

Adhikarana 42 (231-233) · Śloka 234

സ്മൃതിബുദ്ധ്യഗ്നിശുക്രൌജഃകഫമേദോവിവര്ധനമ്| വാതപിത്തവിഷോന്മാദശോഷാലക്ഷ്മീജ്വരാപഹമ് ||൨൩൧|| സര്വസ്നേഹോത്തമം ശീതം മധുരം രസപാകയോഃ| സഹസ്രവീര്യം വിധിഭിര്ഘൃതം കര്മസഹസ്രകൃത്||൨൩൨|| മദാപസ്മാരമൂര്ച്ഛായശോഷോന്മാദഗരജ്വരാന്| യോനികര്ണശിരഃശൂലം ഘൃതം ജീര്ണമപോഹതി||൨൩൩|| സര്പീംഷ്യജാവിമഹിഷീക്ഷീരവത് സ്വാനി നിര്ദിശേത്|൨൩൪|

Adhikarana 43 (234-236) · Śloka 236

പീയൂഷോ മോരടം ചൈവ കിലാടാ വിവിധാശ്ച യേ||൨൩൪|| ദീപ്താഗ്നീനാമനിദ്രാണാം സര്വ ഏവ സുഖപ്രദാഃ| ഗുരവസ്തര്പണാ വൃഷ്യാ ബൃംഹണാഃ പവനാപഹാഃ||൨൩൫|| വിശദാ ഗുരവോ രൂക്ഷാ ഗ്രാഹിണസ്തക്രപിണ്ഡകാഃ| ഗോരസാനാമയം വര്ഗോ നവമഃ പരികീര്തിതഃ||൨൩൬|| ഇതി ഗോരസവര്ഗോ നവമഃ|

Adhikarana 44 (237) · Śloka 238

അഥേക്ഷുവര്ഗഃ- വൃഷ്യഃ ശീതഃ സരഃ സ്നിഗ്ധോ ബൃംഹണോ മധുരോ രസഃ| ശ്ലേഷ്മലോ ഭക്ഷിതസ്യേക്ഷോര്യാന്ത്രികസ്തു വിദഹ്യതേ||൨൩൭|| ശൈത്യാത് പ്രസാദാന്മാധുര്യാത് പൌണ്ഡ്രകാദ്വംശകോ വരഃ|൨൩൮|

Adhikarana 45 (238-242) · Śloka 242

പ്രഭൂതക്രിമിമജ്ജാസൃങ്മേദോമാംസകരോ ഗുഡഃ||൨൩൮|| ക്ഷുദ്രോ ഗുഡശ്ചതുര്ഭാഗത്രിഭാഗാര്ധാവശേഷിതഃ| രസോ ഗുരുര്യഥാപൂര്വം ധൌതഃ സ്വല്പമലോ ഗുഡഃ||൨൩൯|| തതോ മത്സ്യണ്ഡികാഖണ്ഡശര്കരാ വിമലാഃ പരമ്| യഥാ യഥൈഷാം വൈമല്യം ഭവേച്ഛൈത്യം തഥാ തഥാ||൨൪൦|| വൃഷ്യാ ക്ഷീണക്ഷതഹിതാ സസ്നേഹാ ഗുഡശര്കരാ| കഷായമധുരാ ശീതാ സതിക്താ യാസശര്കരാ||൨൪൧|| രൂക്ഷാ വമ്യതിസാരഘ്നീ ച്ഛേദനീ മധുശര്കരാ| തൃഷ്ണാസൃക്പിത്തദാഹേഷു പ്രശസ്താഃ സര്വശര്കരാഃ||൨൪൨||

Adhikarana 46 (243-246) · Śloka 246

മാക്ഷികം ഭ്രാമരം ക്ഷൌദ്രം പൌത്തികം മധുജാതയഃ| മാക്ഷികം പ്രവരം തേഷാം വിശേഷാദ്ഭ്രാമരം ഗുരു||൨൪൩|| മാക്ഷികം തൈലവര്ണം സ്യാദ്ഘൃതവര്ണം തു പൌത്തികമ്| ക്ഷൌദ്രം കപിലവര്ണം സ്യാച്ഛ്വേതം ഭ്രാമരമുച്യതേ||൨൪൪|| വാതലം ഗുരു ശീതം ച രക്തപിത്തകഫാപഹമ്| സന്ധാതൃ ച്ഛേദനം രൂക്ഷം കഷായം മധുരം മധു ||൨൪൫|| ഹന്യാന്മധൂഷ്ണമുഷ്ണാര്തമഥവാ സവിഷാന്വയാത്| ഗുരുരൂക്ഷകഷായത്വാച്ഛൈത്യാച്ചാല്പം ഹിതം മധു||൨൪൬||

Adhikarana 47 (247-248) · Śloka 248

നാതഃ കഷ്ടതമം കിഞ്ചിന്മധ്വാമാത്തദ്ധി മാനവമ്| ഉപക്രമവിരോധിത്വാത് സദ്യോ ഹന്യാദ്യഥാ വിഷമ്||൨൪൭|| ആമേ സോഷ്ണാ ക്രിയാ കാര്യാ സാ മധ്വാമേ വിരുധ്യതേ| മധ്വാമം ദാരുണം തസ്മാത് സദ്യോ ഹന്യാദ്യഥാ വിഷമ്||൨൪൮||

Adhikarana 48 (249) · Śloka 249

നാനാദ്രവ്യാത്മകത്വാച്ച യോഗവാഹി പരം മധു| ഇതീക്ഷുവികൃതിപ്രായോ വര്ഗോऽയം ദശമോ മതഃ||൨൪൯|| ഇതീക്ഷുവര്ഗോ ദശമഃ|

Adhikarana 49 (250-256) · Śloka 257

അഥ കൃതാന്നവര്ഗഃ- ക്ഷുത്തൃഷ്ണാഗ്ലാനിദൌര്ബല്യകുക്ഷിരോഗജ്വരാപഹാ| സ്വേദാഗ്നിജനനീ പേയാ വാതവര്ചോനുലോമനീ||൨൫൦|| തര്പണീ ഗ്രാഹിണീ ലഘ്വീ ഹൃദ്യാ ചാപി വിലേപികാ| മണ്ഡസ്തു ദീപയത്യഗ്നിം വാതം ചാപ്യനുലോമയേത്||൨൫൧|| മൃദൂകരോതി സ്രോതാംസി സ്വേദം സഞ്ജനയത്യപി| ലങ്ഘിതാനാം വിരിക്താനാം ജീര്ണേ സ്നേഹേ ച തൃഷ്യതാമ്||൨൫൨|| ദീപനത്വാല്ലഘുത്വാച്ച മണ്ഡഃ സ്യാത് പ്രാണധാരണഃ| ലാജപേയാ ശ്രമഘ്നീ തു ക്ഷാമകണ്ഠസ്യ ദേഹിനഃ||൨൫൩|| തൃഷ്ണാതീസാരശമനോ ധാതുസാമ്യകരഃ ശിവഃ| ലാജമണ്ഡോऽഗ്നിജനനോ ദാഹമൂര്ച്ഛാനിവാരണഃ ||൨൫൪|| മന്ദാഗ്നിവിഷമാഗ്നീനാം ബാലസ്ഥവിരയോഷിതാമ്| ദേയശ്ച സുകുമാരാണാം ലാജമണ്ഡഃ സുസംസ്കൃതഃ||൨൫൫|| ക്ഷുത്പിപാസാപഹഃ പഥ്യഃ ശുദ്ധാനാം ച മലാപഹഃ| ശൃതഃ പിപ്പലിശുണ്ഠീഭ്യാം യുക്തോ ലാജാമ്ലദാഡിമൈഃ||൨൫൬|| കഷായമധുരാഃ ശീതാ ലഘവോ ലാജസക്തവഃ|൨൫൭|

Adhikarana 50 (257-259) · Śloka 260

സുധൌതഃ പ്രസ്രുതഃ സ്വിന്നഃ സന്തപ്തശ്ചൌദനോ ലഘുഃ||൨൫൭|| ഭൃഷ്ടതണ്ഡുലമിച്ഛന്തി ഗരശ്ലേഷ്മാമയേഷ്വപി| അധൌതോऽപ്രസ്രുതോऽസ്വിന്നഃ ശീതശ്ചാപ്യോദനോ ഗുരുഃ||൨൫൮|| മാംസശാകവസാതൈലഘൃതമജ്ജഫലൌദനാഃ| ബല്യാഃ സന്തര്പണാ ഹൃദ്യാ ഗുരവോ ബൃംഹയന്തി ച||൨൫൯|| തദ്വന്മാഷതിലക്ഷീരമുദ്ഗസംയോഗസാധിതാഃ|൨൬൦|

Adhikarana 51 (260-261) · Śloka 261

കുല്മാഷാ ഗുരവോ രൂക്ഷാ വാതലാ ഭിന്നവര്ചസഃ||൨൬൦|| സ്വിന്നഭക്ഷ്യാസ്തു യേ കിചിത് സൌപ്യഗൌധൂമയാവികാഃ| ഭിഷക് തേഷാം യഥാദ്രവ്യമാദിശേദ്ഗുരുലാഘവമ്||൨൬൧||

Adhikarana 52 (262) · Śloka 262

അകൃതം കൃതയൂഷം ച തനും സാംസ്കാരികം രസമ്| സൂപമമ്ലമനമ്ലം ച ഗുരും വിദ്യാദ്യഥോത്തരമ്||൨൬൨||

Adhikarana 53 (263-264) · Śloka 264

സക്തവോ വാതലാ രൂക്ഷാ ബഹുവര്ചോനുലോമിനഃ| തര്പയന്തി നരം സദ്യഃ പീതാഃ സദ്യോബലാശ്ച തേ||൨൬൩|| മധുരാ ലഘവഃ ശീതാഃ സക്തവഃ ശാലിസമ്ഭവാഃ| ഗ്രാഹിണോ രക്തപിത്തഘ്നാസ്തൃഷ്ണാച്ഛര്ദിജ്വരാപഹാഃ||൨൬൪||

Adhikarana 54 (265-267) · Śloka 267

ഹന്യാദ്വ്യാധീന് യവാപൂപോ യാവകോ വാട്യ ഏവ ച| ഉദാവര്തപ്രതിശ്യായകാസമേഹഗലഗ്രഹാന്||൨൬൫|| ധാനാസഞ്ജ്ഞാസ്തു യേ ഭക്ഷ്യാഃ പ്രായസ്തേ ലേഖനാത്മകാഃ| ശുഷ്കത്വാത്തര്പണാശ്ചൈവ വിഷ്ടമ്ഭിത്വാച്ച ദുര്ജരാഃ||൨൬൬|| വിരൂഢധാനാ ശഷ്കുല്യോ മധുക്രോഡാഃ സപിണ്ഡകാഃ| പൂപാഃ പൂപലികാദ്യാശ്ച ഗുരവഃ പൈഷ്ടികാഃ പരമ്||൨൬൭||

Adhikarana 55 (268-270) · Śloka 270

ഫലമാംസവസാശാകപലലക്ഷൌദ്രസംസ്കൃതാഃ| ഭക്ഷ്യാ വൃഷ്യാശ്ച ബല്യാശ്ച ഗുരവോ ബൃംഹണാത്മകാഃ||൨൬൮|| വേശവാരോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോ ബലോപചയവര്ധനഃ| ഗുരവസ്തര്പണാ വൃഷ്യാഃ ക്ഷീരേക്ഷുരസപൂപകാഃ ||൨൬൯|| സഗുഡാഃ സതിലാശ്ചൈവ സക്ഷീരക്ഷൌദ്രശര്കരാഃ| ഭക്ഷ്യാ വൃഷ്യാശ്ച ബല്യാശ്ച പരം തു ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ||൨൭൦||

Adhikarana 56 (271-272) · Śloka 272

സസ്നേഹാഃ സ്നേഹസിദ്ധാശ്ച ഭക്ഷ്യാ വിവിധലക്ഷണാഃ| ഗുരവസ്തര്പണാ വൃഷ്യാ ഹൃദ്യാ ഗൌധൂമികാ മതാഃ||൨൭൧|| സംസ്കാരാല്ലഘവഃ സന്തി ഭക്ഷ്യാ ഗൌധൂമപൈഷ്ടികാഃ| ധാനാപര്പടപൂപാദ്യാസ്താന് ബുദ്ധ്വാ നിര്ദിശേത്തഥാ||൨൭൨||

Adhikarana 57 (273) · Śloka 273

പൃഥുകാ ഗുരവോ ഭൃഷ്ടാന് ഭക്ഷയേദല്പശസ്തു താന്| യാവാ വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യന്തി സരസാ ഭിന്നവര്ചസഃ||൨൭൩||

Adhikarana 58 (274) · Śloka 274

സൂപ്യാന്നവികൃതാ ഭക്ഷ്യാ വാതലാ രൂക്ഷശീതലാഃ| സകടുസ്നേഹലവണാനല്പശോ ഭക്ഷയേത്തു താന്||൨൭൪||

Adhikarana 59 (275) · Śloka 275

മൃദുപാകാശ്ച യേ ഭക്ഷ്യാഃ സ്ഥൂലാശ്ച കഠിനാശ്ച യേ| ഗുരവസ്തേ വ്യതിക്രാന്തപാകാഃ പുഷ്ടിബലപ്രദാഃ||൨൭൫||

Adhikarana 60 (276) · Śloka 276

ദ്രവ്യസംയോഗസംസ്കാരം ദ്രവ്യമാനം പൃഥക് തഥാ| ഭക്ഷ്യാണാമാദിശേദ്ബുദ്ധ്വാ യഥാസ്വം ഗുരുലാഘവമ്||൨൭൬||

Adhikarana 61 (277-278) · Śloka 278

(നാനാദ്രവ്യൈഃ സമായുക്തഃ പക്വാമക്ലിന്നഭര്ജിതൈഃ| വിമര്ദകോ ഗുരുര്ഹൃദ്യോ വൃഷ്യോ ബലവതാം ഹിതഃ)||൨൭൭|| രസാലാ ബൃംഹണീ വൃഷ്യാ സ്നിഗ്ധാ ബല്യാ രുചിപ്രദാ| സ്നേഹനം തര്പണം ഹൃദ്യം വാതഘ്നം സഗുഡം ദധി||൨൭൮||

Adhikarana 62 (279-283) · Śloka 283

ദ്രാക്ഷാഖര്ജൂരകോലാനാം ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി പാനകമ്| പരൂഷകാണാം ക്ഷൌദ്രസ്യ യച്ചേക്ഷുവികൃതിം പ്രതി||൨൭൯|| തേഷാം കട്വമ്ലസംയോഗാന് പാനകാനാം പൃഥക് പൃഥക്| ദ്രവ്യം മാനം ച വിജ്ഞായ ഗുണകര്മാണി ചാദിശേത്||൨൮൦|| കട്വമ്ലസ്വാദുലവണാ ലഘവോ രാഗഷാഡവാഃ| മുഖപ്രിയാശ്ച ഹൃദ്യാശ്ച ദീപനാ ഭക്തരോചനാഃ||൨൮൧|| ആമ്രാമലകലേഹാശ്ച ബൃംഹണാ ബലവര്ധനാഃ| രോചനാസ്തര്പണാശ്ചോക്താഃ സ്നേഹമാധുര്യഗൌരവാത്||൨൮൨|| ബുദ്ധ്വാ സംയോഗസംസ്കാരം ദ്രവ്യമാനം ച തച്ഛ്രിതമ്| ഗുണകര്മാണി ലേഹാനാം തേഷാം തേഷാം തഥാ വദേത്||൨൮൩||

Adhikarana 63 (284-285) · Śloka 285

രക്തപിത്തകഫോത്ക്ലേദി ശുക്തം വാതാനുലോമനമ്| കന്ദമൂലഫലാദ്യം ച തദ്വദ്വിദ്യാത്തദാസുതമ്||൨൮൪|| ശിണ്ഡാകീ ചാസുതം ചാന്യത് കാലാമ്ലം രോചനം ലഘു| വിദ്യാദ്വര്ഗം കൃതാന്നാനാമേകാദശതമം ഭിഷക്||൨൮൫|| ഇതി കൃതാന്നവര്ഗ ഏകാദശഃ|

Adhikarana 64 (286-294) · Śloka 294

കഷായാനുരസം സ്വാദു സൂക്ഷ്മമുഷ്ണം വ്യവായി ച| പിത്തലം ബദ്ധവിണ്മൂത്രം ന ച ശ്ലേഷ്മാഭിവര്ധനമ്||൨൮൬|| വാതഘ്നേഷൂത്തമം ബല്യം ത്വച്യം മേധാഗ്നിവര്ധനമ്| തൈലം സംയോഗസംസ്കാരാത് സര്വരോഗാപഹം മതമ്||൨൮൭|| തൈലപ്രയോഗാദജരാ നിര്വികാരാ ജിതശ്രമാഃ| ആസന്നതിബലാഃ സങ്ഖ്യേ ദൈത്യാധിപതയഃ പുരാ||൨൮൮|| ഐരണ്ഡതൈലം മധുരം ഗുരു ശ്ലേഷ്മാഭിവര്ധനമ്| വാതാസൃഗ്ഗുല്മഹൃദ്രോഗജീര്ണജ്വരഹരം പരമ്||൨൮൯|| കടൂഷ്ണം സാര്ഷപം തൈലം രക്തപിത്തപ്രദൂഷണമ്| കഫശുക്രാനിലഹരം കണ്ഡൂകോഠവിനാശനമ് ||൨൯൦|| പ്രിയാലതൈലം മധുരം ഗുരു ശ്ലേഷ്മാഭിവര്ധനമ്| ഹിതമിച്ഛന്തി നാത്യൌഷ്ണ്യാത്സംയോഗേ വാതപിത്തയോഃ||൨൯൧|| ആതസ്യം മധുരാമ്ലം തു വിപാകേ കടുകം തഥാ| ഉഷ്ണവീര്യം ഹിതം വാതേ രക്തപിത്തപ്രകോപണമ്||൨൯൨|| കുസുമ്ഭതൈലമുഷ്ണം ച വിപാകേ കടുകം ഗുരു| വിദാഹി ച വിശേഷേണ സര്വദോഷപ്രകോപണമ്||൨൯൩|| ഫലാനാം യാനി ചാന്യാനി തൈലാന്യാഹാരസംവിധൌ | യുജ്യന്തേ ഗുണകര്മഭ്യാം താനി ബ്രൂയാദ്യഥാഫലമ്||൨൯൪||

Adhikarana 65 (295) · Śloka 295

മധുരോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യോ ബല്യോ മജ്ജാ തഥാ വസാ| യഥാസത്ത്വം തു ശൈത്യോഷ്ണേ വസാമജ്ജ്ഞോര്വിനിര്ദിശേത്||൨൯൫||

Adhikarana 66 (296-304) · Śloka 304

സസ്നേഹം ദീപനം വൃഷ്യമുഷ്ണം വാതകഫാപഹമ്| വിപാകേ മധുരം ഹൃദ്യം രോചനം വിശ്വഭേഷജമ്||൨൯൬|| ശ്ലേഷ്മലാ മധുരാ ചാര്ദ്രാ ഗുര്വീ സ്നിഗ്ധാ ച പിപ്പലീ| സാ ശുഷ്കാ കഫവാതഘ്നീ കടൂഷ്ണാ വൃഷ്യസമ്മതാ ||൨൯൭|| നാത്യര്ഥമുഷ്ണം മരിചമവൃഷ്യം ലഘു രോചനമ്| ഛേദിത്വാച്ഛോഷണത്വാച്ച ദീപനം കഫവാതജിത് ||൨൯൮|| വാതശ്ലേഷ്മവിബന്ധഘ്നം കടൂഷ്ണം ദീപനം ലഘു| ഹിങ്ഗു ശൂലപ്രശമനം വിദ്യാത് പാചനരോചനമ്||൨൯൯|| രോചനം ദീപനം വൃഷ്യം ചക്ഷുഷ്യമവിദാഹി ച| ത്രിദോഷഘ്നം സമധുരം സൈന്ധവം ലവണോത്തമമ്||൩൦൦|| സൌക്ഷ്മ്യാദൌഷ്ണ്യാല്ലഘുത്വാച്ച സൌഗന്ധ്യാച്ച രുചിപ്രദമ്| സൌവര്ചലം വിബന്ധഘ്നം ഹൃദ്യമുദ്ഗാരശോധി ച||൩൦൧|| തൈക്ഷ്ണ്യാദൌഷ്ണ്യാദ്വ്യവായിത്വാദ്ദീപനം ശൂലനാശനമ്| ഊര്ധ്വം ചാധശ്ച വാതാനാമാനുലോമ്യകരം ബിഡമ്||൩൦൨|| സതിക്തകടു സക്ഷാരം തീക്ഷ്ണമുത്ക്ലേദി ചൌദ്ഭിദമ്| ന കാലലവണേ ഗന്ധഃ സൌവര്ചലഗുണാശ്ച തേ||൩൦൩|| സാമുദ്രകം സമധുരം, സതിക്തം കടു പാംശുജമ്| രോചനം ലവണം സര്വം പാകി സ്രംസ്യനിലാപഹമ്||൩൦൪||

Adhikarana 67 (305-306) · Śloka 306

ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീരോഗപ്ലീഹാനാഹഗലഗ്രഹാന്| കാസം കഫജമര്ശാംസി യാവശൂകോ വ്യപോഹതി||൩൦൫|| തീക്ഷ്ണോഷ്ണോ ലഘുരൂക്ഷശ്ച ക്ലേദീ പക്താ വിദാരണഃ| ദാഹനോ ദീപനശ്ഛേത്താ സര്വഃ ക്ഷാരോऽഗ്നിസന്നിഭഃ ||൩൦൬||

Adhikarana 68 (307) · Śloka 307

കാരവീ കുഞ്ചികാऽജാജീ യവാനീ ധാന്യതുമ്ബുരു| രോചനം ദീപനം വാതകഫദൌര്ഗന്ധ്യനാശനമ്||൩൦൭||

Adhikarana 69 (308) · Śloka 308

ആഹാരയോഗിനാം ഭക്തിനിശ്ചയോ ന തു വിദ്യതേ| സമാപ്തോ ദ്വാദശശ്ചായം വര്ഗ ആഹാരയോഗിനാമ്||൩൦൮|| ഇത്യാഹാരയോഗിവര്ഗോ ദ്വാദശഃ|

Adhikarana 70 (309-310) · Śloka 310

ശൂകധാന്യം ശമീധാന്യം സമാതീതം പ്രശസ്യതേ| പുരാണം പ്രായശോ രൂക്ഷം പ്രായേണാഭിനവം ഗുരു ||൩൦൯|| യദ്യദാഗച്ഛതി ക്ഷിപ്രം തത്തല്ലഘുതരം സ്മൃതമ്| നിസ്തുഷം യുക്തിഭൃഷ്ടം ച സൂപ്യം ലഘു വിപച്യതേ||൩൧൦||

Adhikarana 71 (311) · Śloka 312

മൃതം കൃശം ചാതിമേദ്യം വൃദ്ധം ബാലം വിഷൈര്ഹതമ്| അഗോചരഭൃതം വ്യാലസൂദിതം മാംസമുത്സൃജേത്||൩൧൧|| അതോऽന്യഥാ ഹിതം മാംസം ബൃംഹണം ബലവര്ധനമ്|൩൧൨|

Adhikarana 72 (312-315) · Śloka 315

പ്രീണനഃ സര്വഭൂതാനാം ഹൃദ്യോ മാംസരസഃ പരമ്||൩൧൨|| ശുഷ്യതാം വ്യാധിമുക്താനാം കൃശാനാം ക്ഷീണരേതസാമ്| ബലവര്ണാര്ഥിനാം ചൈവ രസം വിദ്യാദ്യഥാമൃതമ്||൩൧൩|| സര്വരോഗപ്രശമനം യഥാസ്വം വിഹിതം രസമ്| വിദ്യാത് സ്വര്യം ബലകരം വയോബുദ്ധീന്ദ്രിയായുഷാമ്||൩൧൪|| വ്യായാമനിത്യാഃ സ്ത്രീനിത്യാ മദ്യനിത്യാശ്ച യേ നരാഃ| നിത്യം മാംസരസാഹാരാ നാതുരാഃ സ്യുര്ന ദുര്ബലാഃ||൩൧൫||

Adhikarana 73 (316-318) · Śloka 318

ക്രിമിവാതാതപഹതം ശുഷ്കം ജീര്ണമനാര്തവമ്| ശാകം നിഃസ്നേഹസിദ്ധം ച വര്ജ്യം യച്ചാപരിസ്രുതമ്||൩൧൬|| പുരാണമാമം സങ്ക്ലിഷ്ടം ക്രിമിവ്യാലഹിമാതപൈഃ| അദേശകാലജം ക്ലിന്നം യത്സ്യാത്ഫലമസാധു തത്||൩൧൭|| ഹരിതാനാം യഥാശാകം നിര്ദേശഃ സാധനാദൃതേ| മദ്യാമ്ബുഗോരസാദീനാം സ്വേ സ്വേ വര്ഗേ വിനിശ്ചയഃ||൩൧൮||

Adhikarana 74 (319-324) · Śloka 324

യദാഹാരഗുണൈഃ പാനം വിപരീതം തദിഷ്യതേ| അന്നാനുപാനം ധാതൂനാം ദൃഷ്ടം യന്ന വിരോധി ച||൩൧൯|| ആസവാനാം സമുദ്ദിഷ്ടാമശീതിം ചതുരുത്തരാമ്| ജലം പേയമപേയം ച പരീക്ഷ്യാനുപിബേദ്ധിതമ്||൩൨൦|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണം മാരുതേ ശസ്തം പിത്തേ മധുരശീതലമ്| കഫേऽനുപാനം രൂക്ഷോഷ്ണം ക്ഷയേ മാംസരസഃ പരമ്||൩൨൧|| ഉപവാസാധ്വഭാഷ്യസ്ത്രീമാരുതാതപകര്മഭിഃ| ക്ലാന്താനാമനുപാനാര്ഥം പയഃ പഥ്യം യഥാऽമൃതമ്||൩൨൨|| സുരാ കൃശാനാം പുഷ്ട്യര്ഥമനുപാനം വിധീയതേ| കാര്ശ്യാര്ഥം സ്ഥൂലദേഹാനാമനു ശസ്തം മധൂദകമ്||൩൨൩|| അല്പാഗ്നീനാമനിദ്രാണാം തന്ദ്രാശോകഭയക്ലമൈഃ| മദ്യമാംസോചിതാനാം ച മദ്യമേവാനുശസ്യതേ||൩൨൪||

Adhikarana 75 (325-326) · Śloka 326

അഥാനുപാനകര്മഗുണാന് പ്രവക്ഷ്യാമഃ- അനുപാനം തര്പയതി, പ്രീണയതി, ഊര്ജയതി, ബൃംഹയതി, പര്യാപ്തിമഭിനിര്വര്തയതി, ഭുക്തമവസാദയതി, അന്നസങ്ഘാതം ഭിനത്തി, മാര്ദവമാപാദയതി, ക്ലേദയതി, ജരയതി, സുഖപരിണാമിതാമാശുവ്യവായിതാം ചാഹാരസ്യോപജനയതീതി||൩൨൫|| ഭവതി ചാത്ര- അനുപാനം ഹിതം യുക്തം തര്പയത്യാശു മാനവമ്| സുഖം പചതി ചാഹാരമായുഷേ ച ബലായ ച||൩൨൬||

Adhikarana 76 (327-328) · Śloka 328

നോര്ധ്വാങ്ഗമാരുതാവിഷ്ടാ ന ഹിക്കാശ്വാസകാസിനഃ| ന ഗീതഭാഷ്യാധ്യയനപ്രസക്താ നോരസി ക്ഷതാഃ||൩൨൭|| പിബേയുരുദകം ഭുക്ത്വാ തദ്ധി കണ്ഠോരസി സ്ഥിതമ്| സ്നേഹമാഹാരജം ഹത്വാ ഭൂയോ ദോഷായ കല്പതേ||൩൨൮||

Adhikarana 77 (329-330) · Śloka 330

അന്നപാനൈകദേശോऽയമുക്തഃ പ്രായോപയോഗികഃ| ദ്രവ്യാണി ന ഹി നിര്ദേഷ്ടും ശക്യം കാര്ത്സ്ന്യേന നാമഭിഃ||൩൨൯|| യഥാ നാനൌഷധം കിഞ്ചിദ്ദേശജാനാം വചോ യഥാ| ദ്രവ്യം തത്തത്തഥാ വാച്യമനുക്തമിഹ യദ്ഭവേത്||൩൩൦||

Adhikarana 78 (331) · Śloka 331

ചരഃ ശരീരാവയവാഃ സ്വഭാവോ ധാതവഃ ക്രിയാ| ലിങ്ഗം പ്രമാണം സംസ്കാരോ മാത്രാ ചാസ്മിന് പരീക്ഷ്യതേ||൩൩൧||

Adhikarana 79 (332-333) · Śloka 333

ചരോऽനൂപജലാകാശധന്വാദ്യോ ഭക്ഷ്യസംവിധിഃ| ജലജാനൂപജാശ്ചൈവ ജലാനൂപചരാശ്ച യേ||൩൩൨|| ഗുരുഭക്ഷ്യാശ്ച യേ സത്ത്വാഃ സര്വേ തേ ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ| ലഘുഭക്ഷ്യാസ്തു ലഘവോ ധന്വജാ ധന്വചാരിണഃ||൩൩൩||

Adhikarana 80 (334-335) · Śloka 335

ശരീരാവയവാഃ സക്ഥിശിരഃസ്കന്ധാദയസ്തഥാ| സക്ഥിമാംസാദ്ഗുരുഃ സ്കന്ധസ്തതഃ ക്രോഡസ്തതഃ ശിരഃ||൩൩൪|| വൃഷണൌ ചര്മ മേഢ്രം ച ശ്രോണീ വൃക്കൌ യകൃദ്ഗുദമ്| മാംസാദ്ഗുരുതരം വിദ്യാദ്യഥാസ്വം മധ്യമസ്ഥി ച||൩൩൫||

Adhikarana 81 (336-337) · Śloka 337

സ്വഭാവാല്ലഘവോ മുദ്ഗാസ്തഥാ ലാവകപിഞ്ജലാഃ| സ്വഭാവാദ്ഗുരവോ മാഷാ വരാഹമഹിഷാസ്തഥാ||൩൩൬|| ധാതൂനാം ശോണിതാദീനാം ഗുരും വിദ്യാദ്യഥോത്തരമ്| അലസേഭ്യോ വിശിഷ്യന്തേ പ്രാണിനോ യേ ബഹുക്രിയാഃ||൩൩൭||

Adhikarana 82 (338) · Śloka 338

ഗൌരവം ലിങ്ഗസാമാന്യേ പുംസാം സ്ത്രീണാം തു ലാഘവമ്| മഹാപ്രമാണാ ഗുരവഃ സ്വജാതൌ ലഘവോऽന്യഥാ||൩൩൮||

Adhikarana 83 (339) · Śloka 339

ഗുരൂണാം ലാഘവം വിദ്യാത് സംസ്കാരാത് സവിപര്യയമ്| വ്രീഹേര്ലാജാ യഥാ ച സ്യുഃ സക്തൂനാം സിദ്ധപിണ്ഡികാഃ||൩൩൯||

Adhikarana 84 (340-341) · Śloka 341

അല്പാദാനേ ഗുരൂണാം ച ലഘൂനാം ചാതിസേവനേ| മാത്രാ കാരണമുദ്ദിഷ്ടം ദ്രവ്യാണാം ഗുരുലാഘവേ||൩൪൦|| ഗുരൂണാമല്പമാദേയം ലഘൂനാം തൃപ്തിരിഷ്യതേ| മാത്രാം ദ്രവ്യാണ്യപേക്ഷന്തേ മാത്രാ ചാഗ്നിമപേക്ഷതേ||൩൪൧||

Adhikarana 85 (342) · Śloka 342

ബലമാരോഗ്യമായുശ്ച പ്രാണാശ്ചാഗ്നൌ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ| അന്നപാനേന്ധനൈശ്ചാഗ്നിര്ജ്വലതി വ്യേതി ചാന്യഥാ ||൩൪൨||

Adhikarana 86 (343) · Śloka 343

ഗുരുലാഘവചിന്തേയം പ്രായേണാല്പബലാന് പ്രതി| മന്ദക്രിയാനനാരോഗ്യാന് സുകുമാരാന്സുഖോചിതാന്||൩൪൩||

Adhikarana 87 (344) · Śloka 344

ദീപ്താഗ്നയഃ ഖരാഹാരാഃ കര്മനിത്യാ മഹോദരാഃ| യേ നരാഃ പ്രതി താംശ്ചിന്ത്യം നാവശ്യം ഗുരുലാഘവമ്||൩൪൪||

Adhikarana 88 (345-347) · Śloka 347

ഹിതാഭിര്ജുഹുയാന്നിത്യമന്തരഗ്നിം സമാഹിതഃ| അന്നപാനസമിദ്ഭിര്നാ മാത്രാകാലൌ വിചാരയന്||൩൪൫|| ആഹിതാഗ്നിഃ സദാ പഥ്യാന്യന്തരഗ്നൌ ജുഹോതി യഃ| ദിവസേ ദിവസേ ബ്രഹ്മ ജപത്യഥ ദദാതി ച||൩൪൬|| നരം നിഃശ്രേയസേ യുക്തം സാത്മ്യജ്ഞം പാനഭോജനേ| ഭജന്തേ നാമയാഃ കേചിദ്ഭാവിനോऽപ്യന്തരാദൃതേ||൩൪൭||

Adhikarana 89 (348) · Śloka 348

ഷഡ്ത്രിംശതം സഹസ്രാണി രാത്രീണാം ഹിതഭോജനഃ| ജീവത്യനാതുരോ ജന്തുര്ജിതാത്മാ സമ്മതഃ സതാമ്||൩൪൮||

Adhikarana 90 (349-350) · Śloka 351

പ്രാണാഃ പ്രാണഭൃതാമന്നമന്നം ലോകോऽഭിധാവതി| വര്ണഃ പ്രസാദഃ സൌസ്വര്യം ജീവിതം പ്രതിഭാ സുഖമ്||൩൪൯|| തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിര്ബലം മേധാ സര്വമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്| ലൌകികം കര്മ യദ്വൃത്തൌ സ്വര്ഗതൌ യച്ച വൈദികമ്||൩൫൦|| കര്മാപവര്ഗേ യച്ചോക്തം തച്ചാപ്യന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്|൩൫൧|

Adhikarana 91 (351-352) · Śloka 352

തത്ര ശ്ലോകഃ- അന്നപാനഗുണാഃ സാഗ്ര്യാ വര്ഗാ ദ്വാദശ നിശ്ചിതാഃ||൩൫൧|| സഗുണാന്യനുപാനാനി ഗുരുലാഘവസങ്ഗ്രഹഃ| അന്നപാനവിധാവുക്തം തത് പരീക്ഷ്യം വിശേഷതഃ||൩൫൨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേऽന്നപാനവിധിര്നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ||൨൭||