Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വിവിധാശിതപീതീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो विविधाशितपीतीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. vividhāśitapītīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
വിവിധമശിതം പീതം ലീഢം ഖാദിതം ജന്തോര്ഹിതമന്തരഗ്നിസന്ധുക്ഷിതബലേന യഥാസ്വേനോഷ്മണാ സമ്യഗ്വിപച്യമാനം കാലവദനവസ്ഥിതസര്വധാതുപാകമനുപഹതസര്വധാതൂഷ്മമാരുതസ്രോതഃ കേവലം ശരീരമുപചയബലവര്ണസുഖായുഷാ യോജയതി ശരീരധാതൂനൂര്ജയതി ച| ധാതവോ ഹി ധാത്വാഹാരാഃ പ്രകൃതിമനുവര്തന്തേ||൩||
View original
विविधमशितं पीतं लीढं खादितं जन्तोर्हितमन्तरग्निसन्धुक्षितबलेन यथास्वेनोष्मणा सम्यग्विपच्यमानं कालवदनवस्थितसर्वधातुपाकमनुपहतसर्वधातूष्ममारुतस्रोतः केवलं शरीरमुपचयबलवर्णसुखायुषा योजयति शरीरधातूनूर्जयति च| धातवो हि धात्वाहाराः प्रकृतिमनुवर्तन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്രാഹാരപ്രസാദാഖ്യോ രസഃ കിട്ടം ച മലാഖ്യമഭിനിര്വര്തതേ| കിട്ടാത് സ്വേദമൂത്രപുരീഷവാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണഃ കര്ണാക്ഷിനാസികാസ്യലോമകൂപപ്രജനനമലാഃ കേശശ്മശ്രുലോമനഖാദയശ്ചാവയവാഃ പുഷ്യന്തി| പുഷ്യന്തി ത്വാഹാരരസാദ്രസരുധിരമാംസമേദോസ്ഥിമജ്ജശുക്രൌജാംസി പഞ്ചേന്ദ്രിയദ്രവ്യാണി ധാതുപ്രസാദസഞ്ജ്ഞകാനി ശരീരസന്ധിബന്ധപിച്ഛാദയശ്ചാവയവാഃ| തേ സര്വ ഏവ ധാതവോ മലാഖ്യാഃ പ്രസാദാഖ്യാശ്ച രസമലാഭ്യാം പുഷ്യന്തഃ സ്വം മാനമനുവര്തന്തേ യഥാവയഃശരീരമ്| ഏവം രസമലൌ സ്വപ്രമാണാവസ്ഥിതാവാശ്രയസ്യ സമധാതോര്ധാതുസാമ്യമനുവര്തയതഃ| നിമിത്തതസ്തു ക്ഷീണവൃദ്ധാനാം പ്രസാദാഖ്യാനാം ധാതൂനാം വൃദ്ധിക്ഷയാഭ്യാമാഹാരമൂലാഭ്യാം രസഃ സാമ്യമുത്പാദയത്യാരോഗ്യായ, കിട്ടം ച മലാനാമേവമേവ| സ്വമാനാതിരിക്താഃ പുനരുത്സര്ഗിണഃ ശീതോഷ്ണപര്യായഗുണൈശ്ചോപചര്യമാണാ മലാഃ ശരീര ധാതുസാമ്യകരാഃ സമുപലഭ്യന്തേ||൪||
View original
तत्राहारप्रसादाख्यो रसः किट्टं च मलाख्यमभिनिर्वर्तते| किट्टात् स्वेदमूत्रपुरीषवातपित्तश्लेष्माणः कर्णाक्षिनासिकास्यलोमकूपप्रजननमलाः केशश्मश्रुलोमनखादयश्चावयवाः पुष्यन्ति| पुष्यन्ति त्वाहाररसाद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रौजांसि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि धातुप्रसादसञ्ज्ञकानि शरीरसन्धिबन्धपिच्छादयश्चावयवाः| ते सर्व एव धातवो मलाख्याः प्रसादाख्याश्च रसमलाभ्यां पुष्यन्तः स्वं मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्| एवं रसमलौ स्वप्रमाणावस्थितावाश्रयस्य समधातोर्धातुसाम्यमनुवर्तयतः| निमित्ततस्तु क्षीणवृद्धानां प्रसादाख्यानां धातूनां वृद्धिक्षयाभ्यामाहारमूलाभ्यां रसः साम्यमुत्पादयत्यारोग्याय, किट्टं च मलानामेवमेव| स्वमानातिरिक्ताः पुनरुत्सर्गिणः शीतोष्णपर्यायगुणैश्चोपचर्यमाणा मलाः शरीर धातुसाम्यकराः समुपलभ्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തേഷാം തു മലപ്രസാദാഖ്യാനാം ധാതൂനാം സ്രോതാംസ്യയനമുഖാനി| താനി യഥാവിഭാഗേന യഥാസ്വം ധാതൂനാപൂരയന്തി| ഏവമിദം ശരീരമശിതപീതലീഢഖാദിതപ്രഭവമ്| അശിതപീതലീഢഖാദിതപ്രഭവാശ്ചാസ്മിഞ് ശരീരേ വ്യാധയോ ഭവന്തി| ഹിതാഹിതോപയോഗവിശേഷാസ്ത്വത്ര ശുഭാശുഭവിശേഷകരാ ഭവന്തീതി||൫||
View original
तेषां तु मलप्रसादाख्यानां धातूनां स्रोतांस्ययनमुखानि| तानि यथाविभागेन यथास्वं धातूनापूरयन्ति| एवमिदं शरीरमशितपीतलीढखादितप्रभवम्| अशितपीतलीढखादितप्रभवाश्चास्मिञ् शरीरे व्याधयो भवन्ति| हिताहितोपयोगविशेषास्त्वत्र शुभाशुभविशेषकरा भवन्तीति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ഏവംവാദിനം ഭഗവന്തമാത്രേയമഗ്നിവേശ ഉവാച- ദൃശ്യന്തേ ഹി ഭഗവന്! ഹിതസമാഖ്യാതമപ്യാഹാരമുപയുഞ്ജാനാ വ്യാധിമന്തശ്ചാഗദാശ്ച, തഥൈവാഹിതസമാഖ്യാതമ്; ഏവം ദുഷ്ടേ കഥം ഹിതാഹിതോപയോഗവിശേഷാത്മകം ശുഭാശുഭവിശേഷമുപലഭാമഹ ഇതി||൬||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- दृश्यन्ते हि भगवन्! हितसमाख्यातमप्याहारमुपयुञ्जाना व्याधिमन्तश्चागदाश्च, तथैवाहितसमाख्यातम्; एवं दुष्टे कथं हिताहितोपयोगविशेषात्मकं शुभाशुभविशेषमुपलभामह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തമുവാച ഭഗവാനാത്രേയഃ- ന ഹിതാഹാരോപയോഗിനാമഗ്നിവേശ! തന്നിമിത്താ വ്യാധയോ ജായന്തേ, ന ച കേവലം ഹിതാഹാരോപയോഗാദേവ സര്വവ്യാധിഭയമതിക്രാന്തം ഭവതി, സന്തി ഹ്യൃതേऽപ്യഹിതാഹാരോപയോഗാദന്യാ രോഗപ്രകൃതയഃ, തദ്യഥാ- കാലവിപര്യയഃ, പ്രജ്ഞാപരാധഃ, ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാശ്ചാസാത്മ്യാ ഇതി| താശ്ച രോഗപ്രകൃതയോ രസാന് സമ്യഗുപയുഞ്ജാനമപി പുരുഷമശുഭേനോപപാദയന്തി; തസ്മാദ്ധിതാഹാരോപയോഗിനോऽപി ദൃശ്യന്തേ വ്യാധിമന്തഃ| അഹിതാഹാരോപയോഗിനാം പുനഃ കാരണതോ ന സദ്യോ ദോഷവാന് ഭവത്യപചാരഃ| ന ഹി സര്വാണ്യപഥ്യാനി തുല്യദോഷാണി, ന ച സര്വേ ദോഷാസ്തുല്യബലാഃ, ന ച സര്വാണി ശരീരാണി വ്യാധിക്ഷമത്വേ സമര്ഥാനി ഭവന്തി| തദേവ ഹ്യപഥ്യം ദേശകാലസംയോഗവീര്യപ്രമാണാതിയോഗാദ്ഭൂയസ്തരമപഥ്യം സമ്പദ്യതേ| സ ഏവ ദോഷഃ സംസൃഷ്ടയോനിര്വിരുദ്ധോപക്രമോ ഗമ്ഭീരാനുഗതശ്ചിരസ്ഥിതഃ പ്രാണായതനസമുത്ഥോ മര്മോപഘാതീ കഷ്ടതമഃ ക്ഷിപ്രകാരിതമശ്ച സമ്പദ്യതേ| ശരീരാണി ചാതിസ്ഥൂലാന്യതികൃശാന്യനിവിഷ്ടമാംസശോണിതാസ്ഥീനി ദുര്ബലാന്യസാത്മ്യാഹാരോപചിതാന്യല്പാഹാരാണ്യല്പസത്ത്വാനി ച ഭവന്ത്യവ്യാധിസഹാനി, വിപരീതാനി പുനര്വ്യാധിസഹാനി| ഏഭ്യശ്ചൈവാപഥ്യാഹാരദോഷശരീരവിശേഷേഭ്യോ വ്യാധയോ മൃദവോ ദാരുണാഃ ക്ഷിപ്രസമുത്ഥാശ്ചിരകാരിണശ്ച ഭവന്തി| ത ഏവ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണഃ സ്ഥാനവിശേഷേ പ്രകുപിതാ വ്യാധിവിശേഷാനഭിനിര്വര്തയന്ത്യഗ്നിവേശ!||൭||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- न हिताहारोपयोगिनामग्निवेश! तन्निमित्ता व्याधयो जायन्ते, न च केवलं हिताहारोपयोगादेव सर्वव्याधिभयमतिक्रान्तं भवति, सन्ति ह्यृतेऽप्यहिताहारोपयोगादन्या रोगप्रकृतयः, तद्यथा- कालविपर्ययः, प्रज्ञापराधः, शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाश्चासात्म्या इति| ताश्च रोगप्रकृतयो रसान् सम्यगुपयुञ्जानमपि पुरुषमशुभेनोपपादयन्ति; तस्माद्धिताहारोपयोगिनोऽपि दृश्यन्ते व्याधिमन्तः| अहिताहारोपयोगिनां पुनः कारणतो न सद्यो दोषवान् भवत्यपचारः| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि, न च सर्वे दोषास्तुल्यबलाः, न च सर्वाणि शरीराणि व्याधिक्षमत्वे समर्थानि भवन्ति| तदेव ह्यपथ्यं देशकालसंयोगवीर्यप्रमाणातियोगाद्भूयस्तरमपथ्यं सम्पद्यते| स एव दोषः संसृष्टयोनिर्विरुद्धोपक्रमो गम्भीरानुगतश्चिरस्थितः प्राणायतनसमुत्थो मर्मोपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमश्च सम्पद्यते| शरीराणि चातिस्थूलान्यतिकृशान्यनिविष्टमांसशोणितास्थीनि दुर्बलान्यसात्म्याहारोपचितान्यल्पाहाराण्यल्पसत्त्वानि च भवन्त्यव्याधिसहानि, विपरीतानि पुनर्व्याधिसहानि| एभ्यश्चैवापथ्याहारदोषशरीरविशेषेभ्यो व्याधयो मृदवो दारुणाः क्षिप्रसमुत्थाश्चिरकारिणश्च भवन्ति| त एव वातपित्तश्लेष्माणः स्थानविशेषे प्रकुपिता व्याधिविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यग्निवेश!||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര രസാദിഷു സ്ഥാനേഷു പ്രകുപിതാനാം ദോഷാണാം യസ്മിന് സ്ഥാനേ യേ യേ വ്യാധയഃ സമ്ഭവന്തി താംസ്താന് യഥാവദനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൮||
View original
तत्र रसादिषु स्थानेषु प्रकुपितानां दोषाणां यस्मिन् स्थाने ये ये व्याधयः सम्भवन्ति तांस्तान् यथावदनुव्याख्यास्यामः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 11
അശ്രദ്ധാ ചാരുചിശ്ചാസ്യവൈരസ്യമരസജ്ഞതാ| ഹൃല്ലാസോ ഗൌരവം തന്ദ്രാ സാങ്ഗമര്ദോ ജ്വരസ്തമഃ ||൯|| പാണ്ഡുത്വം സ്രോതസാം രോധഃ ക്ലൈബ്യം സാദഃ കൃശാങ്ഗതാ| നാശോऽഗ്നേരയഥാകാലം വലയഃ പലിതാനി ച||൧൦|| രസപ്രദോഷജാ രോഗാ,...|൧൧|
View original
अश्रद्धा चारुचिश्चास्यवैरस्यमरसज्ञता| हृल्लासो गौरवं तन्द्रा साङ्गमर्दो ज्वरस्तमः ||९|| पाण्डुत्वं स्रोतसां रोधः क्लैब्यं सादः कृशाङ्गता| नाशोऽग्नेरयथाकालं वलयः पलितानि च||१०|| रसप्रदोषजा रोगा,...|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 14
...വക്ഷ്യന്തേ രക്തദോഷജാഃ| കുഷ്ഠവീസര്പപിഡകാ രക്തപിത്തമസൃഗ്ദരഃ||൧൧|| ഗുദമേഢ്രാസ്യപാകശ്ച പ്ലീഹാ ഗുല്മോऽഥ വിദ്രധിഃ| നീലികാ കാമലാ വ്യങ്ഗഃ പിപ്പ്ലവസ്തിലകാലകാഃ||൧൨|| ദദ്രുശ്ചര്മദലം ശ്വിത്രം പാമാ കോഠാസ്രമണ്ഡലമ്| രക്തപ്രദോഷാജ്ജായന്തേ,...|൧൪|
View original
...वक्ष्यन्ते रक्तदोषजाः| कुष्ठवीसर्पपिडका रक्तपित्तमसृग्दरः||११|| गुदमेढ्रास्यपाकश्च प्लीहा गुल्मोऽथ विद्रधिः| नीलिका कामला व्यङ्गः पिप्प्लवस्तिलकालकाः||१२|| दद्रुश्चर्मदलं श्वित्रं पामा कोठास्रमण्डलम्| रक्तप्रदोषाज्जायन्ते,...|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
...ശൃണു മാംസപ്രദോഷജാന്||൧൩|| അധിമാംസാര്ബുദം കീലം ഗലശാലൂകശുണ്ഡികേ| പൂതിമാംസാലജീഗണ്ഡഗണ്ഡമാലോപജിഹ്വികാഃ||൧൪|| വിദ്യാന്മാംസാശ്രയാന്,...|൧൫|
View original
...शृणु मांसप्रदोषजान्||१३|| अधिमांसार्बुदं कीलं गलशालूकशुण्डिके| पूतिमांसालजीगण्डगण्डमालोपजिह्विकाः||१४|| विद्यान्मांसाश्रयान्,...|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
... മേദഃസംശ്രയാംസ്തു പ്രചക്ഷ്മഹേ| നിന്ദിതാനി പ്രമേഹാണാം പൂര്വരൂപാണി യാനി ച||൧൫||
View original
... मेदःसंश्रयांस्तु प्रचक्ष्महे| निन्दितानि प्रमेहाणां पूर्वरूपाणि यानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
അധ്യസ്ഥിദന്തൌ ദന്താസ്ഥിഭേദശൂലം വിവര്ണതാ| കേശലോമനഖശ്മശ്രുദോഷാശ്ചാസ്ഥിപ്രദോഷജാഃ||൧൬||
View original
अध्यस्थिदन्तौ दन्तास्थिभेदशूलं विवर्णता| केशलोमनखश्मश्रुदोषाश्चास्थिप्रदोषजाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
രുക് പര്വണാം ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ ദര്ശനം തമസസ്തഥാ| അരുഷാം സ്ഥൂലമൂലാനാം പര്വജാനാം ച ദര്ശനമ്||൧൭|| മജ്ജപ്രദോഷാത്, ...|൧൮|
View original
रुक् पर्वणां भ्रमो मूर्च्छा दर्शनं तमसस्तथा| अरुषां स्थूलमूलानां पर्वजानां च दर्शनम्||१७|| मज्जप्रदोषात्, ...|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
...ശുക്രസ്യ ദോഷാത് ക്ലൈബ്യമഹര്ഷണമ്| രോഗി വാ ക്ലീബമല്പായുര്വിരൂപം വാ പ്രജായതേ||൧൮|| ന ചാസ്യ ജായതേ ഗര്ഭഃ പതതി പ്രസ്രവത്യപി| ശുക്രം ഹി ദുഷ്ടം സാപത്യം സദാരം ബാധതേ നരമ്||൧൯||
View original
...शुक्रस्य दोषात् क्लैब्यमहर्षणम्| रोगि वा क्लीबमल्पायुर्विरूपं वा प्रजायते||१८|| न चास्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवत्यपि| शुक्रं हि दुष्टं सापत्यं सदारं बाधते नरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ഇന്ദ്രിയാണി സമാശ്രിത്യ പ്രകുപ്യന്തി യദാ മലാഃ| ഉപഘാതോപതാപാഭ്യാം യോജയന്തീന്ദ്രിയാണി തേ||൨൦||
View original
इन्द्रियाणि समाश्रित्य प्रकुप्यन्ति यदा मलाः| उपघातोपतापाभ्यां योजयन्तीन्द्रियाणि ते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
സ്നായൌ സിരാകണ്ഡരാഭ്യോ ദുഷ്ടാഃ ക്ലിശ്നന്തി മാനവമ്| സ്തമ്ഭസങ്കോചഖല്ലീഭിര്ഗ്രന്ഥിസ്ഫുരണസുപ്തിഭിഃ||൨൧||
View original
स्नायौ सिराकण्डराभ्यो दुष्टाः क्लिश्नन्ति मानवम्| स्तम्भसङ्कोचखल्लीभिर्ग्रन्थिस्फुरणसुप्तिभिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
മലാനാശ്രിത്യ കുപിതാ ഭേദശോഷപ്രദൂഷണമ്| ദോഷാ മലാനാം കുര്വന്തി സങ്ഗോത്സര്ഗാവതീവ ച||൨൨||
View original
मलानाश्रित्य कुपिता भेदशोषप्रदूषणम्| दोषा मलानां कुर्वन्ति सङ्गोत्सर्गावतीव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-30) · Śloka 30
വിവിധാദശിതാത് പീതാദഹിതാല്ലീഢഖാദിതാത്| ഭവന്ത്യേതേ മനുഷ്യാണാം വികാരാ യ ഉദാഹൃതാഃ||൨൩|| തേഷാമിച്ഛന്നനുത്പത്തിം സേവേത മതിമാന് സദാ| ഹിതാന്യേവാശിതാദീനി ന സ്യുസ്തജ്ജാസ്തഥാऽऽമയാഃ||൨൪|| രസജാനാം വികാരാണാം സര്വം ലങ്ഘനമൌഷധമ്| വിധിശോണിതികേऽധ്യായേ രക്തജാനാം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൨൫|| മാംസജാനാം തു സംശുദ്ധിഃ ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നികര്മ ച| അഷ്ടൌനിന്ദിതികേऽധ്യായേ മേദോജാനാം ചികിത്സിതമ്||൨൬|| അസ്ഥ്യാശ്രയാണാം വ്യാധീനാം പഞ്ചകര്മാണി ഭേഷജമ്| ബസ്ത്യഃ ക്ഷീരസര്പീംഷി തിക്തകോപഹിതാനി ച||൨൭|| മജ്ജശുക്രസമുത്ഥാനാമൌഷധം സ്വാദുതിക്തകമ്| അന്നം വ്യവായവ്യായാമൌ ശുദ്ധിഃ കാലേ ച മാത്രയാ||൨൮|| ശാന്തിരിന്ദ്രിയജാനാം തു ത്രിമര്മീയേ പ്രവക്ഷ്യതേ| സ്നായ്വാദിജാനാം പ്രശമോ വക്ഷ്യതേ വാതരോഗികേ||൨൯|| നവേഗാന്ധാരണേऽധ്യായേ ചികിത്സാസങ്ഗ്രഹഃ കൃതഃ| മലജാനാം വികാരാണാം സിദ്ധിശ്ചോക്താ ക്വചിത്ക്വചിത്||൩൦||
View original
विविधादशितात् पीतादहिताल्लीढखादितात्| भवन्त्येते मनुष्याणां विकारा य उदाहृताः||२३|| तेषामिच्छन्ननुत्पत्तिं सेवेत मतिमान् सदा| हितान्येवाशितादीनि न स्युस्तज्जास्तथाऽऽमयाः||२४|| रसजानां विकाराणां सर्वं लङ्घनमौषधम्| विधिशोणितिकेऽध्याये रक्तजानां भिषग्जितम्||२५|| मांसजानां तु संशुद्धिः शस्त्रक्षाराग्निकर्म च| अष्टौनिन्दितिकेऽध्याये मेदोजानां चिकित्सितम्||२६|| अस्थ्याश्रयाणां व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्| बस्त्यः क्षीरसर्पींषि तिक्तकोपहितानि च||२७|| मज्जशुक्रसमुत्थानामौषधं स्वादुतिक्तकम्| अन्नं व्यवायव्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया||२८|| शान्तिरिन्द्रियजानां तु त्रिमर्मीये प्रवक्ष्यते| स्नाय्वादिजानां प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके||२९|| नवेगान्धारणेऽध्याये चिकित्सासङ्ग्रहः कृतः| मलजानां विकाराणां सिद्धिश्चोक्ता क्वचित्क्वचित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
വ്യായാമാദൂഷ്മണസ്തൈക്ഷ്ണ്യാദ്ധിതസ്യാനവചാരണാത്| കോഷ്ഠാച്ഛാഖാ മലാ യാന്തി ദ്രുതത്വാന്മാരുതസ്യ ച||൩൧|| തത്രസ്ഥാശ്ച വിലമ്ബന്തേ കദാചിന്ന സമീരിതാഃ| നാദേശകാലേ കുപ്യന്തി ഭൂയോ ഹേതുപ്രതീക്ഷിണഃ||൩൨||
View original
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्याद्धितस्यानवचारणात्| कोष्ठाच्छाखा मला यान्ति द्रुतत्वान्मारुतस्य च||३१|| तत्रस्थाश्च विलम्बन्ते कदाचिन्न समीरिताः| नादेशकाले कुप्यन्ति भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
വൃദ്ധ്യാ വിഷ്യന്ദനാത് പാകാത് സ്രോതോമുഖവിശോധനാത്| ശാഖാ മുക്ത്വാ മലാഃ കോഷ്ഠം യാന്തി വായോശ്ച നിഗ്രഹാത്||൩൩||
View original
वृद्ध्या विष्यन्दनात् पाकात् स्रोतोमुखविशोधनात्| शाखा मुक्त्वा मलाः कोष्ठं यान्ति वायोश्च निग्रहात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
അജാതാനാമനുത്പത്തൌ ജാതാനാം വിനിവൃത്തയേ| രോഗാണാം യോ വിധിര്ദൃഷ്ടഃ സുഖാര്ഥീ തം സമാചരേത്||൩൪|| സുഖാര്ഥാഃ സര്വഭൂതാനാം മതാഃ സര്വാഃ പ്രവൃത്തയഃ| ജ്ഞാനാജ്ഞാനവിശേഷാത്തു മാര്ഗാമാര്ഗപ്രവൃത്തയഃ||൩൫||
View original
अजातानामनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये| रोगाणां यो विधिर्दृष्टः सुखार्थी तं समाचरेत्||३४|| सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| ज्ञानाज्ञानविशेषात्तु मार्गामार्गप्रवृत्तयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36-38) · Śloka 38
ഹിതമേവാനുരുധ്യന്തേ പ്രപരീക്ഷ്യ പരീക്ഷകാഃ| രജോമോഹാവൃതാത്മാനഃ പ്രിയമേവ തു ലൌകികാഃ||൩൬|| ശ്രുതം ബുദ്ധിഃ സ്മൃതിര്ദാക്ഷ്യം ധൃതിര്ഹിതനിഷേവണമ്| വാഗ്വിശുദ്ധിഃ ശമോ ധൈര്യമാശ്രയന്തി പരീക്ഷകമ്||൩൭|| ലൌകികം നാശ്രയന്ത്യേതേ ഗുണാ മോഹരജഃശ്രിതമ് | തന്മൂലാ ബഹവോ യന്തി രോഗാഃ ശാരീരമാനസാഃ||൩൮||
View original
हितमेवानुरुध्यन्ते प्रपरीक्ष्य परीक्षकाः| रजोमोहावृतात्मानः प्रियमेव तु लौकिकाः||३६|| श्रुतं बुद्धिः स्मृतिर्दाक्ष्यं धृतिर्हितनिषेवणम्| वाग्विशुद्धिः शमो धैर्यमाश्रयन्ति परीक्षकम्||३७|| लौकिकं नाश्रयन्त्येते गुणा मोहरजःश्रितम् | तन्मूला बहवो यन्ति रोगाः शारीरमानसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39-40) · Śloka 40
പ്രജ്ഞാപരാധാദ്ധ്യഹിതാനര്ഥാന് പഞ്ച നിഷേവതേ| സന്ധാരയതി വേഗാംശ്ച സേവതേ സാഹസാനി ച||൩൯|| തദാത്വസുഖസഞ്ജ്ഞേഷു ഭാവേഷ്വജ്ഞോऽനുരജ്യതേ| രജ്യതേ ന തു വിജ്ഞാതാ വിജ്ഞാനേ ഹ്യമലീകൃതേ||൪൦||
View original
प्रज्ञापराधाद्ध्यहितानर्थान् पञ्च निषेवते| सन्धारयति वेगांश्च सेवते साहसानि च||३९|| तदात्वसुखसञ्ज्ञेषु भावेष्वज्ञोऽनुरज्यते| रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्यमलीकृते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ന രാഗാന്നാപ്യവിജ്ഞാനാദാഹാരാനുപയോജയേത്| പരീക്ഷ്യ ഹിതമശ്നീയാദ്ദേഹോ ഹ്യാഹാരസമ്ഭവഃ||൪൧||
View original
न रागान्नाप्यविज्ञानादाहारानुपयोजयेत्| परीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42) · Śloka 42
ആഹാരസ്യ വിധാവഷ്ടൌ വിശേഷാ ഹേതുസഞ്ജ്ഞകാഃ| ശുഭാശുഭസമുത്പത്തൌ താന് പരീക്ഷ്യ പ്രയോജയേത്||൪൨||
View original
आहारस्य विधावष्टौ विशेषा हेतुसञ्ज्ञकाः| शुभाशुभसमुत्पत्तौ तान् परीक्ष्य प्रयोजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43-44) · Śloka 44
പരിഹാര്യാണ്യപഥ്യാനി സദാ പരിഹരന്നരഃ| ഭവത്യനൃണതാം പ്രാപ്തഃ സാധൂനാമിഹ പണ്ഡിതഃ||൪൩|| യത്തു രോഗസമുത്ഥാനമശക്യമിഹ കേനചിത്| പരിഹര്തും ന തത് പ്രാപ്യ ശോചിതവ്യം മനീഷിഭിഃ||൪൪||
View original
परिहार्याण्यपथ्यानि सदा परिहरन्नरः| भवत्यनृणतां प्राप्तः साधूनामिह पण्डितः||४३|| यत्तु रोगसमुत्थानमशक्यमिह केनचित्| परिहर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-48) · Śloka 48
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ആഹാരസമ്ഭവം വസ്തു രോഗാശ്ചാഹാരസമ്ഭവാഃ| ഹിതാഹിതവിശേഷാച്ച വിശേഷഃ സുഖദുഃഖയോഃ||൪൫|| സഹത്വേ ചാസഹത്വേ ച ദുഃഖാനാം ദേഹസത്ത്വയോഃ | വിശേഷോ രോഗസങ്ഘാശ്ച ധാതുജാ യേ പൃഥക്പൃഥക്||൪൬|| തേഷാം ചൈവ പ്രശമനം കോഷ്ഠാച്ഛാഖാ ഉപേത്യ ച| ദോഷാ യഥാ പ്രകുപ്യന്തി ശാഖാഭ്യഃ കോഷ്ഠമേത്യ ച||൪൭|| പ്രാജ്ഞാജ്ഞയോര്വിശേഷശ്ച സ്വസ്ഥാതുരഹിതം ച യത്| വിവിധാശിതപീതീയേ തത് സര്വം സമ്പ്രകാശിതമ്||൪൮||
View original
तत्र श्लोकाः- आहारसम्भवं वस्तु रोगाश्चाहारसम्भवाः| हिताहितविशेषाच्च विशेषः सुखदुःखयोः||४५|| सहत्वे चासहत्वे च दुःखानां देहसत्त्वयोः | विशेषो रोगसङ्घाश्च धातुजा ये पृथक्पृथक्||४६|| तेषां चैव प्रशमनं कोष्ठाच्छाखा उपेत्य च| दोषा यथा प्रकुप्यन्ति शाखाभ्यः कोष्ठमेत्य च||४७|| प्राज्ञाज्ञयोर्विशेषश्च स्वस्थातुरहितं च यत्| विविधाशितपीतीये तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ സൂത്രസ്ഥാനേ വിവിധാശിതപീതീയോ നാമാഷ്ടാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൮|| ഇത്യന്നപാനചതുഷ്കഃ||൭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने विविधाशितपीतीयो नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८|| इत्यन्नपानचतुष्कः||७||
🔊 Audio coming soon