Adhikarana 1 (1-6) · Śloka 6
ਅਥਾਤੋਪਾਮਾਰ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧||
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ|
ਵਿਡਙ੍ਗਾਨ੍ਯਥ ਸ਼ਿਗ੍ਰੂਣਿ ਸਰ੍ਸਪਾਂਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਣਿ ਚ||੩||
ਅਜਾਜੀਂ ਚਾਜਗਨ੍ਧਾਂ ਚ ਪੀਲੂਨ੍ਯੇਲਾਂ ਹਰੇਣੁਕਾਮ੍|
ਪਥ੍ਵੀਕਾਂ ਸੁਰਸਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਕੁਠੇਰਕਫਣਿਜ੍ਝਕੌ||੪||
ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਲਵਣਦ੍ਵਯਮ੍|
ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਰ੍ਸਵਿਰੇਚਨੇ||੫||
ਗੌਰਵੇ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ੂਲੇ ਪੀਨਸੇਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕੇ|
ਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਯਾਧਾਵਪਸ੍ਮਾਰੇ ਘ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਮੋਹਕੇ||੬||
View original
अथातोऽपामार्गतण्डुलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
अपामार्गस्य बीजानि पिप्पलीर्मरिचानि च|
विडङ्गान्यथ शिग्रूणि सर्षपांस्तुम्बुरूणि च||३||
अजाजीं चाजगन्धां च पीलून्येलां हरेणुकाम्|
पृथ्वीकां सुरसां श्वेतां कुठेरकफणिज्झकौ||४||
शिरीषबीजं लशुनं हरिद्रे लवणद्वयम्|
ज्योतिष्मतीं नागरं च दद्याच्छीर्षविरेचने||५||
गौरवे शिरसः शूले पीनसेऽर्धावभेदके|
क्रिमिव्याधावपस्मारे घ्राणनाशे प्रमोहके||६||
Adhikarana 2 (7-8) · Śloka 8
ਮਦਨਂ ਮਧੁਕਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਜੀਮੂਤਂ ਕਤਵੇਧਨਮ੍|
ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁਟਜੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੂਣ੍ਯੇਲਾਂ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਾਣਿ ਚ||੭||
ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਾਮਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯੇ|
ਵਮਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭਿਸਗ੍ਦੇਹਮਦੂਸਯਨ੍||੮||
View original
मदनं मधुकं निम्बं जीमूतं कृतवेधनम्|
पिप्पलीकुटजेक्ष्वाकूण्येलां धामार्गवाणि च||७||
उपस्थिते श्लेष्मपित्ते व्याधावामाशयाश्रये|
वमनार्थं प्रयुञ्जीत भिषग्देहमदूषयन्||८||
Adhikarana 3 (9-10) · Śloka 10
ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਨੀਲਿਨੀਂ ਸਪ੍ਤਲਾਂ ਵਚਾਮ੍|
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਗਵਾਕ੍ਸੀਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਿਣੀਮੁਦਕੀਰ੍ਯਕਾਮ੍||੯||
ਪੀਲੂਨ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਨਿਚੁਲਾਨਿ ਚ|
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਦੋਸੇ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦||
View original
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं नीलिनीं सप्तलां वचाम्|
कम्पिल्लकं गवाक्षीं च क्षीरिणीमुदकीर्यकाम्||९||
पीलून्यारग्वधं द्राक्षां द्रवन्तीं निचुलानि च|
पक्वाशयगते दोषे विरेकार्थं प्रयोजयेत्||१०||
Adhikarana 4 (11-14) · Śloka 14
ਪਾਟਲਾਂ ਚਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਂ ਚ ਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਮੇਵ ਚ|
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਂ ਚ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਂ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮ੍||੧੧||
ਬਲਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਬਹਤੀਮੇਰਣ੍ਡਂ ਸਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍|
ਯਵਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਕੋਲਾਨਿ ਗੁਡੂਚੀਂ ਮਦਨਾਨਿ ਚ||੧੨||
ਪਲਾਸ਼ਂ ਕਤ੍ਤਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ|
ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨੇਸੁ ਚ||੧੩||
ਅਤ ਏਵੌਸਧਗਣਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਨੁਵਾਸਨਮ੍|
ਮਾਰੁਤਘ੍ਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਪਾਞ੍ਚਕਰ੍ਮਿਕਃ||੧੪||
View original
पाटलां चाग्निमन्थं च बिल्वं श्योनाकमेव च|
काश्मर्यं शालपर्णीं च पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्||११||
बलां श्वदंष्ट्रां बृहतीमेरण्डं सपुनर्नवम्|
यवान् कुलत्थान् कोलानि गुडूचीं मदनानि च||१२||
पलाशं कत्तृणं चैव स्नेहांश्च लवणानि च|
उदावर्ते विबन्धेषु युञ्ज्यादास्थापनेषु च||१३||
अत एवौषधगणात् सङ्कल्प्यमनुवासनम्|
मारुतघ्नमिति प्रोक्तः सङ्ग्रहः पाञ्चकर्मिकः||१४||
Adhikarana 5 (15) · Śloka 15
ਤਾਨ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਦੋਸਾਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਨੈਃ|
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲੌ ਵਿਚਾਰਯਨ੍||੧੫||
View original
तान्युपस्थितदोषाणां स्नेहस्वेदोपपादनैः|
पञ्चकर्माणि कुर्वीत मात्राकालौ विचारयन्||१५||
Adhikarana 6 (16) · Śloka 16
ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਾਸ਼੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਿਃ, ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੌ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ|
ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯੁਪਰਿ ਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਸਦਾ||੧੬||
View original
मात्राकालाश्रया युक्तिः, सिद्धिर्युक्तौ प्रतिष्ठिता|
तिष्ठत्युपरि युक्तिज्ञो द्रव्यज्ञानवतां सदा||१६||
Adhikarana 7 (17) · Śloka 17
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਾਃ|
ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੧੭||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यवागूर्विविधौषधाः|
विविधानां विकाराणां तत्साध्यानां निवृत्तये||१७||
Adhikarana 8 (18-33) · Śloka 33
ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ|
ਯਵਾਗੂਰ੍ਦੀਪਨੀਯਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਘ੍ਨੀ ਚੋਪਸਾਧਿਤਾ||੧੮||
ਦਧਿਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਸਾਧਿਤਾ|
ਪਾਚਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ, ਪੇਯਾ ਸਵਾਤੇ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕੀ||੧੯||
ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਬਲਾਬਿਲ੍ਵੈਃ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਚ ਸਾਧਿਤਾ|
ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾ ਹਿਤਾ ਪੇਯਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੨੦||
ਪਯਸ੍ਯਰ੍ਧੋਦਕੇ ਚ੍ਛਾਗੇ ਹ੍ਰੀਵੇਰੋਤ੍ਪਲਨਾਗਰੈਃ|
ਪੇਯਾ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਚ ਸਾਧਿਤਾ||੨੧||
ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਤਿਵਿਸਾਂ ਪੇਯਾਂ ਸਾਮੇ ਸਾਮ੍ਲਾਂ ਸਨਾਗਰਾਮ੍|
ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਣ੍ਟਕਾਰੀਭ੍ਯਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਸਫਾਣਿਤਾਮ੍||੨੨||
ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ਿਗ੍ਰੁਭਿਰ੍ਮਰਿਚੇਨ ਚ|
ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨੀ ਸਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ||੨੩||
ਮਦ੍ਵੀਕਾਸਾਰਿਵਾਲਾਜਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਨਾਗਰੈਃ|
ਪਿਪਾਸਾਘ੍ਨੀ, ਵਿਸਘ੍ਨੀ ਚ ਸੋਮਰਾਜੀਵਿਪਾਚਿਤਾ||੨੪||
ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਰਾਹਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਯਵਾਗੂਰ੍ਬਂਹਣੀ ਮਤਾ|
ਗਵੇਧੁਕਾਨਾਂ ਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾ||੨੫||
ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤੀ ਬਹੁਤਿਲਾ ਸ੍ਨੇਹਨੀ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾ|
ਕੁਸ਼ਾਮਲਕਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਨਾਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੀ||੨੬||
ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਤਾ ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਫਾਪਹਾ|
ਯਮਕੇ ਮਦਿਰਾਸਿਦ੍ਧਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਰੁਜਾਪਹਾ||੨੭||
ਸ਼ਾਕੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਮਾਸੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਰ੍ਚੋ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ|
ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਦਧਿਤ੍ਥਾਮ੍ਲਬਿਲ੍ਵੈਃ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕੀ ਮਤਾ||੨੮||
ਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸੈਰ੍ਭੇਦਿਨੀ ਮਤਾ|
ਅਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਵਿਸ਼੍ਵੈਰ੍ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੀ ||੨੯||
ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਤਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ|
ਤੈਲਵ੍ਯਾਪਦਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਯਾਕਸਾਧਿਤਾ||੩੦||
ਗਵ੍ਯਮਾਂਸਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਿਨੀ|
ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਯਵਾਨਾਂ ਯਮਕੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕੈਃ ਸ਼ਤਾ||੩੧||
ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਰੇਤੋਮਾਰ੍ਗਰੁਜਾਪਹਾ|
ਸਮਾਸਵਿਦਲਾ ਵਸ੍ਯਾ ਘਤਕ੍ਸੀਰੋਪਸਾਧਿਤਾ||੩੨||
ਉਪੋਦਿਕਾਦਧਿਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮਦਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ|
ਕ੍ਸੁਧਂ ਹਨ੍ਯਾਦਪਾਮਾਰ੍ਗਕ੍ਸੀਰਗੋਧਾਰਸੈਃ ਸ਼ਤਾ||੩੩||
View original
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः|
यवागूर्दीपनीया स्याच्छूलघ्नी चोपसाधिता||१८||
दधित्थबिल्वचाङ्गेरीतक्रदाडिमसाधिता|
पाचनी ग्राहिणी, पेया सवाते पाञ्चमूलिकी||१९||
शालपर्णीबलाबिल्वैः पृश्निपर्ण्या च साधिता|
दाडिमाम्ला हिता पेया पित्तश्लेष्मातिसारिणाम्||२०||
पयस्यर्धोदके च्छागे ह्रीवेरोत्पलनागरैः|
पेया रक्तातिसारघ्नी पृश्निपर्ण्या च साधिता||२१||
दद्यात् सातिविषां पेयां सामे साम्लां सनागराम्|
श्वदंष्ट्राकण्टकारीभ्यां मूत्रकृच्छ्रे सफाणिताम्||२२||
विडङ्गपिप्पलीमूलशिग्रुभिर्मरिचेन च|
तक्रसिद्धा यवागूः स्यात् क्रिमिघ्नी ससुवर्चिका||२३||
मृद्वीकासारिवालाजपिप्पलीमधुनागरैः|
पिपासाघ्नी, विषघ्नी च सोमराजीविपाचिता||२४||
सिद्धा वराहनिर्यूहे यवागूर्बृंहणी मता|
गवेधुकानां भृष्टानां कर्शनीया समाक्षिका||२५||
सर्पिष्मती बहुतिला स्नेहनी लवणान्विता|
कुशामलकनिर्यूहे श्यामाकानां विरूक्षणी||२६||
दशमूलीशृता कासहिक्काश्वासकफापहा|
यमके मदिरासिद्धा पक्वाशयरुजापहा||२७||
शाकैर्मांसैस्तिलैर्माषैः सिद्धा वर्चो निरस्यति|
जम्ब्वाम्रास्थिदधित्थाम्लबिल्वैः साङ्ग्राहिकी मता||२८||
क्षारचित्रकहिङ्ग्वम्लवेतसैर्भेदिनी मता|
अभयापिप्पलीमूलविश्वैर्वातानुलोमनी ||२९||
तक्रसिद्धा यवागूः स्याद्धृतव्यापत्तिनाशिनी|
तैलव्यापदि शस्ता स्यात्तक्रपिण्याकसाधिता||३०||
गव्यमांसरसैः साम्ला विषमज्वरनाशिनी|
कण्ठ्या यवानां यमके पिप्पल्यामलकैः शृता||३१||
ताम्रचूडरसे सिद्धा रेतोमार्गरुजापहा|
समाषविदला वृष्या घृतक्षीरोपसाधिता||३२||
उपोदिकादधिभ्यां तु सिद्धा मदविनाशिनी|
क्षुधं हन्यादपामार्गक्षीरगोधारसैः शृता||३३||
Adhikarana 9 (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤਾ ਯਵਾਗ੍ਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ|
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭੈਸਜ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੩੪||
View original
तत्र श्लोकः- अष्टाविंशतिरित्येता यवाग्वः परिकीर्तिताः|
पञ्चकर्माणि चाश्रित्य प्रोक्तो भैषज्यसङ्ग्रहः||३४||
Adhikarana 10 (35) · Śloka 35
ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਲਫਲਜ੍ਞਾਨਹੇਤੋਰੁਕ੍ਤਂ ਯਦੌਸਧਮ੍|
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਜ੍ਞਾਨਹੇਤੋਸ੍ਤਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਪੁਨਃ||੩੫||
View original
पूर्वं मूलफलज्ञानहेतोरुक्तं यदौषधम्|
पञ्चकर्माश्रयज्ञानहेतोस्तत् कीर्तितं पुनः||३५||
Adhikarana 11 (36) · Śloka 36
ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਹੇਤੁਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਮਾਨ੍|
ਭਿਸਗੌਸਧਸਂਯੋਗੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੩੬||
View original
स्मृतिमान् हेतुयुक्तिज्ञो जितात्मा प्रतिपत्तिमान्|
भिषगौषधसंयोगैश्चिकित्सां कर्तुमर्हति||३६||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇਪਾਮਾਰ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽपामार्गतण्डुलीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||