Adhikarana 1 (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦੀਰ੍ਘਞ੍ਜੀਵਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧||
View original
अथातो दीर्घञ्जीवितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१||
🔊 Audio coming soon
1. dīrghañjīvitīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (2) · Śloka 2
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (3) · Śloka 3
ਦੀਰ੍ਘਂ ਜੀਵਿਤਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਉਪਾਗਮਤ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਮੁਗ੍ਰਤਪਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਰਣ੍ਯਮਮਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍||੩||
View original
दीर्घं जीवितमन्विच्छन्भरद्वाज उपागमत्| इन्द्रमुग्रतपा बुद्ध्वा शरण्यममरेश्वरम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (4-5) · Śloka 5
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਹਿ ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ| ਜਗ੍ਰਾਹ ਨਿਖਿਲੇਨਾਦਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤਤਃ||੪|| ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਭਗਵਾਞ੍ਛਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਹ ਕੇਵਲਮ੍| ਸਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕ੍ਰਮੁਪਾਗਮਤ੍||੫||
View original
ब्रह्मणा हि यथाप्रोक्तमायुर्वेदं प्रजापतिः| जग्राह निखिलेनादावश्विनौ तु पुनस्ततः||४|| अश्विभ्यां भगवाञ्छक्रः प्रतिपेदे ह केवलम्| ऋषिप्रोक्तो भरद्वाजस्तस्माच्छक्रमुपागमत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ਵਿਘ੍ਨਭੂਤਾ ਯਦਾ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਤਪੋਪਵਾਸਾਧ੍ਯਯਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਵ੍ਰਤਾਯੁਸਾਮ੍ ||੬|| ਤਦਾ ਭੂਤੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਪੁਰਸ੍ਕਤ੍ਯ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਸਮੇਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭੇ||੭||
View original
विघ्नभूता यदा रोगाः प्रादुर्भूताः शरीरिणाम्| तपोपवासाध्ययनब्रह्मचर्यव्रतायुषाम् ||६|| तदा भूतेष्वनुक्रोशं पुरस्कृत्य महर्षयः| समेताः पुण्यकर्माणः पार्श्वे हिमवतः शुभे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-14) · Śloka 15
ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਸਿਸ੍ਠਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਭਗੁਃ| ਆਤ੍ਰੇਯੋ ਗੌਤਮਃ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਨਾਰਦੋਸਿਤਃ||੮|| ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਾਸ਼੍ਵਲਾਯਨੌ| ਪਾਰਿਕ੍ਸਿਰ੍ਭਿਕ੍ਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਕਪਿਞ੍ਜ(ਸ੍ਠ)ਲਃ||੯|| ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰਥ੍ਯੌ ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੋਭਿਜਿਤ੍| ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਃ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਕੌਣ੍ਡਿਲ੍ਯੌ(ਨ੍ਯੌ)ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਿਰ੍ਦੇਵਲਗਾਲਵੌ||੧੦|| ਸਾਙ੍ਕਤ੍ਯੋ ਬੈਜਵਾਪਿਸ਼੍ਚ ਕੁਸ਼ਿਕੋ ਬਾਦਰਾਯਣਃ| ਬਡਿਸ਼ਃ ਸ਼ਰਲੋਮਾ ਚ ਕਾਪ੍ਯਕਾਤ੍ਯਾਯਨਾਵੁਭੌ||੧੧|| ਕਾਙ੍ਕਾਯਨਃ ਕੈਕਸ਼ੇਯੋ ਧੌਮ੍ਯੋ ਮਾਰੀਚਕਾਸ਼੍ਯਪੌ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੋ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸੋ ਲੋਕਾਕ੍ਸਃ ਪੈਙ੍ਗਿਰੇਵ ਚ||੧੨|| ਸ਼ੌਨਕਃ ਸ਼ਾਕੁਨੇਯਸ਼੍ਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੋ ਮੈਮਤਾਯਨਿਃ| ਵੈਖਾਨਸਾ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧੩|| ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨਿਧਯੋ ਦ(ਯ)ਮਸ੍ਯ ਨਿਯਮਸ੍ਯ ਚ| ਤਪਸਸ੍ਤੇਜਸਾ ਦੀਪ੍ਤਾ ਹੂਯਮਾਨਾ ਇਵਾਗ੍ਨਯਃ||੧੪|| ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਥਾਮਿਮਾਮ੍|੧੫|
View original
अङ्गिरा जमदग्निश्च वसिष्ठः कश्यपो भृगुः| आत्रेयो गौतमः साङ्ख्यः पुलस्त्यो नारदोऽसितः||८|| अगस्त्यो वामदेवश्च मार्कण्डेयाश्वलायनौ| पारिक्षिर्भिक्षुरात्रेयो भरद्वाजः कपिञ्ज(ष्ठ)लः||९|| विश्वामित्राश्मरथ्यौ च भार्गवश्च्यवनोऽभिजित्| गार्ग्यः शाण्डिल्यकौण्डिल्यौ(न्यौ)वार्क्षिर्देवलगालवौ||१०|| साङ्कृत्यो बैजवापिश्च कुशिको बादरायणः| बडिशः शरलोमा च काप्यकात्यायनावुभौ||११|| काङ्कायनः कैकशेयो धौम्यो मारीचकाश्यपौ| शर्कराक्षो हिरण्याक्षो लोकाक्षः पैङ्गिरेव च||१२|| शौनकः शाकुनेयश्च मैत्रेयो मैमतायनिः| वैखानसा वालखिल्यास्तथा चान्ये महर्षयः||१३|| ब्रह्मज्ञानस्य निधयो द(य)मस्य नियमस्य च| तपसस्तेजसा दीप्ता हूयमाना इवाग्नयः||१४|| सुखोपविष्टास्ते तत्र पुण्यां चक्रुः कथामिमाम्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 18
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸਾਣਾਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਮੂਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੫|| ਰੋਗਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪਹਰ੍ਤਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੋ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮਨ੍ਤਰਾਯੋ ਮਹਾਨਯਮ੍||੧੬|| ਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਮੋਪਾਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਅਥ ਤੇ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਦਦਸ਼ੁਰ੍ਧ੍ਯਾਨਚਕ੍ਸੁਸਾ||੧੭|| ਸ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸ਼ਮੋਪਾਯਂ ਯਥਾਵਦਮਰਪ੍ਰਭੁਃ|੧੮|
View original
धर्मार्थकाममोक्षाणामारोग्यं मूलमुत्तमम्||१५|| रोगास्तस्यापहर्तारः श्रेयसो जीवितस्य च| प्रादुर्भूतो मनुष्याणामन्तरायो महानयम्||१६|| कः स्यात्तेषां शमोपाय इत्युक्त्वा ध्यानमास्थिताः| अथ ते शरणं शक्रं ददृशुर्ध्यानचक्षुषा||१७|| स वक्ष्यति शमोपायं यथावदमरप्रभुः|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18-23) · Śloka 23
ਕਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸਭਵਨਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ਚੀਪਤਿਮ੍||੧੮|| ਅਹਮਰ੍ਥੇ ਨਿਯੁਜ੍ਯੇਯਮਤ੍ਰੇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਚਃ| ਭਰਦ੍ਵਾਜੋਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਸਿਭਿਃ ਸ ਨਿਯੋਜਿਤਃ||੧੯|| ਸ ਸ਼ਕ੍ਰਭਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸੁਰਰ੍ਸਿਗਣਮਧ੍ਯਗਮ੍ | ਦਦਰ੍ਸ਼ ਬਲਹਨ੍ਤਾਰਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਮਿਵਾਨਲਮ੍||੨੦|| ਸੋਭਿਗਮ੍ਯ ਜਯਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍| ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿਨਯਾਦ੍ਧੀਮਾਨਸੀਣਾਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੨੧|| ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਹਿ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਭਯਙ੍ਕਰਾਃ| ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਸ਼ਮੋਪਾਯਂ ਯਥਾਵਦਮਰਪ੍ਰਭੋ||੨੨|| ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨਾਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ| ਪਦੈਰਲ੍ਪੈਰ੍ਮਤਿਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਪੁਲਾਂ ਪਰਮਰ੍ਸਯੇ||੨੩||
View original
कः सहस्राक्षभवनं गच्छेत् प्रष्टुं शचीपतिम्||१८|| अहमर्थे नियुज्येयमत्रेति प्रथमं वचः| भरद्वाजोऽब्रवीत्तस्मादृषिभिः स नियोजितः||१९|| स शक्रभवनं गत्वा सुरर्षिगणमध्यगम् | ददर्श बलहन्तारं दीप्यमानमिवानलम्||२०|| सोऽभिगम्य जयाशीर्भिरभिनन्द्य सुरेश्वरम्| प्रोवाच विनयाद्धीमानृषीणां वाक्यमुत्तमम्||२१|| व्याधयो हि समुत्पन्नाः सर्वप्राणिभयङ्कराः| तद्ब्रूहि मे शमोपायं यथावदमरप्रभो||२२|| तस्मै प्रोवाच भगवानायुर्वेदं शतक्रतुः| पदैरल्पैर्मतिं बुद्ध्वा विपुलां परमर्षये||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (24) · Śloka 24
ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੌਸਧਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਪਰਾਯਣਮ੍| ਤ੍ਰਿਸੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਬੁਬੁਧੇ ਯਂ ਪਿਤਾਮਹਃ||੨੪||
View original
हेतुलिङ्गौषधज्ञानं स्वस्थातुरपरायणम्| त्रिसूत्रं शाश्वतं पुण्यं बुबुधे यं पितामहः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (25-26) · Śloka 26
ਸੋਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਤ੍ਰਿਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਮਹਾਮਤਿਃ| ਯਥਾਵਦਚਿਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਬੁਬੁਧੇ ਤਨ੍ਮਨਾ ਮੁਨਿਃ||੨੫|| ਤੇਨਾਯੁਰਮਿਤਂ ਲੇਭੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸੁਖਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸਿਭ੍ਯੋਨਧਿਕਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ਼ਂਸਾਨਵਸ਼ੇਸਯਨ੍||੨੬||
View original
सोऽनन्तपारं त्रिस्कन्धमायुर्वेदं महामतिः| यथावदचिरात् सर्वं बुबुधे तन्मना मुनिः||२५|| तेनायुरमितं लेभे भरद्वाजः सुखान्वितम्| ऋषिभ्योऽनधिकं तच्च शशंसानवशेषयन्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (27-29) · Śloka 29
ਸਯਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਜ੍ਜਗਹੁਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਸ਼੍ਚਿਕੀਰ੍ਸਨ੍ਤੋ ਵੇਦਂ ਵਰ੍ਧਨਮਾਯੁਸਃ||੨੭|| ਮਹਰ੍ਸਯਸ੍ਤੇ ਦਦਸ਼ੁਰ੍ਯਥਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸੁਸਾ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੨੮|| ਸਮਵਾਯਂ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਲੇਭਿਰੇ ਪਰਮਂ ਸ਼ਰ੍ਮ ਜੀਵਿਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨਿਤ੍ਵਰਮ੍ ||੨੯||
View original
ऋषयश्च भरद्वाजाज्जगृहुस्तं प्रजाहितम्| दीर्घमायुश्चिकीर्षन्तो वेदं वर्धनमायुषः||२७|| महर्षयस्ते ददृशुर्यथावज्ज्ञानचक्षुषा| सामान्यं च विशेषं च गुणान् द्रव्याणि कर्म च||२८|| समवायं च तज्ज्ञात्वा तन्त्रोक्तं विधिमास्थिताः| लेभिरे परमं शर्म जीवितं चाप्यनित्वरम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
ਅਥ ਮੈਤ੍ਰੀਪਰਃ ਪੁਣ੍ਯਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ| ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ ਸਡ੍ਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨੁਕਮ੍ਪਯਾ||੩੦|| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭੇਲ(ਡ)ਸ਼੍ਚ ਜਤੂਕਰ੍ਣਃ ਪਰਾਸ਼ਰਃ| ਹਾਰੀਤਃ ਕ੍ਸਾਰਪਾਣਿਸ਼੍ਚ ਜਗਹੁਸ੍ਤਨ੍ਮੁਨੇਰ੍ਵਚਃ||੩੧||
View original
अथ मैत्रीपरः पुण्यमायुर्वेदं पुनर्वसुः| शिष्येभ्यो दत्तवान् षड्भ्यः सर्वभूतानुकम्पया||३०|| अग्निवेशश्च भेल(ड)श्च जतूकर्णः पराशरः| हारीतः क्षारपाणिश्च जगृहुस्तन्मुनेर्वचः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32-40) · Śloka 40
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸੀਨ੍ਨੋਪਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਮਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਯਤੋਭਵਤ੍||੩੨|| ਅਥ ਭੇਲਾਦਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਤਾਨਿ ਚ| ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮਾਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯਂ ਸਰ੍ਸਿਸਙ੍ਘਂ ਸੁਮੇਧਸਃ||੩੩|| ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰਣਮਰ੍ਥਾਨਾਮਸਯਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍| ਯਥਾਵਤ੍ਸੂਤ੍ਰਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਹਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇਨੁਮੇਨਿਰੇ||੩੪|| ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਸ੍ਤੁਵਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੈਸਿਣਃ| ਸਾਧੁ ਭੂਤੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਸਮਮ੍||੩੫|| ਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਦਿਵਿ ਦੇਵਰ੍ਸਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਸਾਮਰਾਃ ਪਰਮਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਮੁਦਿਰੇ ਪਰਮ੍||੩੬|| ਅਹੋ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਨਿਰ੍ਘੋਸੋ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਨ੍ਵਵਾ(ਨਾ)ਦਯਤ੍| ਨਭਸਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਮ੍ਭੀਰੋ ਹਰ੍ਸਾਦ੍ਭੂਤੈਰੁਦੀਰਿਤਃ||੩੭|| ਸ਼ਿਵੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਵੌ ਸਰ੍ਵਾ ਭਾਭਿਰੁਨ੍ਮੀਲਿਤਾ ਦਿਸ਼ਃ| ਨਿਪੇਤੁਃ ਸਜਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਕੁਸੁਮਵਸ੍ਟਯਃ||੩੮|| ਅਥਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਪ੍ਰਮੁਖਾਨ੍ ਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਦੇਵਤਾਃ| ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਧਤਿਃ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਮਾ ਦਯਾ||੩੯|| ਤਾਨਿ ਚਾਨੁਮਤਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਮਰ੍ਸਿਭਿਃ| ਭ(ਭਾ)ਵਾਯ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਂ ਭੁਵਿ ਲੇਭਿਰੇ||੪੦||
View original
बुद्धेर्विशेषस्तत्रासीन्नोपदेशान्तरं मुनेः| तन्त्रस्य कर्ता प्रथममग्निवेशो यतोऽभवत्||३२|| अथ भेलादयश्चक्रुः स्वं स्वं तन्त्रं कृतानि च| श्रावयामासुरात्रेयं सर्षिसङ्घं सुमेधसः||३३|| श्रुत्वा सूत्रणमर्थानामृषयः पुण्यकर्मणाम्| यथावत्सूत्रितमिति प्रहृष्टास्तेऽनुमेनिरे||३४|| सर्व एवास्तुवंस्तांश्च सर्वभूतहितैषिणः| साधु भूतेष्वनुक्रोश इत्युच्चैरब्रुवन् समम्||३५|| तं पुण्यं शुश्रुवुः शब्दं दिवि देवर्षयः स्थिताः| सामराः परमर्षीणां श्रुत्वा मुमुदिरे परम्||३६|| अहो साध्विति निर्घोषो लोकांस्त्रीनन्ववा(ना)दयत्| नभसि स्निग्धगम्भीरो हर्षाद्भूतैरुदीरितः||३७|| शिवो वायुर्ववौ सर्वा भाभिरुन्मीलिता दिशः| निपेतुः सजलाश्चैव दिव्याः कुसुमवृष्टयः||३८|| अथाग्निवेशप्रमुखान् विविशुर्ज्ञानदेवताः| बुद्धिः सिद्धिः स्मृतिर्मेधा धृतिः कीर्तिः क्षमा दया||३९|| तानि चानुमतान्येषां तन्त्राणि परमर्षिभिः| भ(भा)वाय भूतसङ्घानां प्रतिष्ठां भुवि लेभिरे||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (41) · Śloka 41
ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਮਾਨਂ ਚ ਤਚ੍ਚ ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੪੧||
View original
हिताहितं सुखं दुःखमायुस्तस्य हिताहितम्| मानं च तच्च यत्रोक्तमायुर्वेदः स उच्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (42) · Śloka 42
ਸ਼ਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਯੋਗੋ ਧਾਰਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਨਿਤ੍ਯਗਸ਼੍ਚਾਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਯਾਯੈਰਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ||੪੨||
View original
शरीरेन्द्रियसत्त्वात्मसंयोगो धारि जीवितम्| नित्यगश्चानुबन्धश्च पर्यायैरायुरुच्यते||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (43) · Śloka 43
ਤਸ੍ਯਾਯੁਸਃ ਪੁਣ੍ਯਤਮੋ ਵੇਦੋ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਮਤਃ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਲੋਕਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੪੩||
View original
तस्यायुषः पुण्यतमो वेदो वेदविदां मतः| वक्ष्यते यन्मनुष्याणां लोकयोरुभयोर्हितम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (44) · Śloka 44
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍| ਹ੍ਰਾਸਹੇਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚ, ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਭਯਸ੍ਯ ਤੁ||੪੪||
View original
सर्वदा सर्वभावानां सामान्यं वृद्धिकारणम्| ह्रासहेतुर्विशेषश्च, प्रवृत्तिरुभयस्य तु||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (45) · Śloka 45
ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੇਕਤ੍ਵਕਰਂ, ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਕਤ੍| ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥਤਾ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ, ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੪੫||
View original
सामान्यमेकत्वकरं, विशेषस्तु पृथक्त्वकृत्| तुल्यार्थता हि सामान्यं, विशेषस्तु विपर्ययः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (46-47) · Śloka 47
ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦਣ੍ਡਵਤ੍| ਲੋਕਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍||੪੬|| ਸ ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚੇਤਨਂ ਤਚ੍ਚ ਤਚ੍ਚਾਧਿਕਰਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਵੇਦਸ੍ਯਾਸ੍ਯ, ਤਦਰ੍ਥਂ ਹਿ ਵੇਦੋਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ||੪੭||
View original
सत्त्वमात्मा शरीरं च त्रयमेतत्त्रिदण्डवत्| लोकस्तिष्ठति संयोगात्तत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्||४६|| स पुमांश्चेतनं तच्च तच्चाधिकरणं स्मृतम्| वेदस्यास्य, तदर्थं हि वेदोऽयं सम्प्रकाशितः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (48) · Śloka 48
ਖਾਦੀਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਮਨਃ ਕਾਲੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚੇਤਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਚੇਤਨਮ੍||੪੮||
View original
खादीन्यात्मा मनः कालो दिशश्च द्रव्यसङ्ग्रहः| सेन्द्रियं चेतनं द्रव्यं, निरिन्द्रियमचेतनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (49) · Śloka 49
ਸਾਰ੍ਥਾ ਗੁਰ੍ਵਾਦਯੋ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਨ੍ਤਾਃ ਪਰਾਦਯਃ| ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ...|੪੯|
View original
सार्था गुर्वादयो बुद्धिः प्रयत्नान्ताः परादयः| गुणाः प्रोक्ताः ...|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (49) · Śloka 49
...ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚੇਸ੍ਟਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪੯||
View original
...प्रयत्नादि कर्म चेष्टितमुच्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (50) · Śloka 50
ਸਮਵਾਯੋਪਥਗ੍ਭਾਵੋ ਭੂਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣੈਰ੍ਮਤਃ| ਸ ਨਿਤ੍ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਤਤ੍ਰਾਨਿਯਤੋ ਗੁਣਃ||੫੦||
View original
समवायोऽपृथग्भावो भूम्यादीनां गुणैर्मतः| स नित्यो यत्र हि द्रव्यं न तत्रानियतो गुणः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (51) · Śloka 51
ਯਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਕਰ੍ਮਗੁਣਾਃ ਕਾਰਣਂ ਸਮਵਾਯਿ ਯਤ੍| ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ...|੫੧|
View original
यत्राश्रिताः कर्मगुणाः कारणं समवायि यत्| तद्द्रव्यं ...|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (51) · Śloka 51
...ਸਮਵਾਯੀ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਕਾਰਣਂ ਗੁਣਃ||੫੧||
View original
...समवायी तु निश्चेष्टः कारणं गुणः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (52) · Śloka 52
ਸਂਯੋਗੇ ਚ ਵਿਭਾਗੇ ਚ ਕਾਰਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਨਾਨ੍ਯਦਪੇਕ੍ਸਤੇ||੫੨||
View original
संयोगे च विभागे च कारणं द्रव्यमाश्रितम्| कर्तव्यस्य क्रिया कर्म कर्म नान्यदपेक्षते||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (53) · Śloka 53
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ...|੫੩|
View original
इत्युक्तं कारणं...|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (53) · Śloka 53
... ਕਾਰ੍ਯਂ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍||੫੩||
View original
... कार्यं धातुसाम्यमिहोच्यते| धातुसाम्यक्रिया चोक्ता तन्त्रस्यास्य प्रयोजनम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (54) · Śloka 54
ਕਾਲਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਯੋਗੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਨ ਚਾਤਿ ਚ| ਦ੍ਵਯਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਹੇਤੁਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੫੪||
View original
कालबुद्धीन्द्रियार्थानां योगो मिथ्या न चाति च| द्वयाश्रयाणां व्याधीनां त्रिविधो हेतुसङ्ग्रहः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (55) · Śloka 55
ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਚ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਮਤਃ| ਤਥਾ ਸੁਖਾਨਾਂ, ਯੋਗਸ੍ਤੁ ਸੁਖਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਸਮਃ||੫੫||
View original
शरीरं सत्त्वसञ्ज्ञं च व्याधीनामाश्रयो मतः| तथा सुखानां, योगस्तु सुखानां कारणं समः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (56) · Śloka 56
ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੂਤਗੁਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ| ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਕਾਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਾਃ||੫੬||
View original
निर्विकारः परस्त्वात्मा सत्त्वभूतगुणेन्द्रियैः| चैतन्ये कारणं नित्यो द्रष्टा पश्यति हि क्रियाः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (57) · Śloka 57
ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਦੋਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਮਾਨਸਃ ਪੁਨਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਰਜਸ਼੍ਚ ਤਮ ਏਵ ਚ||੫੭||
View original
वायुः पित्तं कफश्चोक्तः शारीरो दोषसङ्ग्रहः| मानसः पुनरुद्दिष्टो रजश्च तम एव च||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (58) · Śloka 58
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੌਸਧੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਦੈਵਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯੈਃ| ਮਾਨਸੋ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਧੈਰ੍ਯਸ੍ਮਤਿਸਮਾਧਿਭਿਃ||੫੮||
View original
प्रशाम्यत्यौषधैः पूर्वो दैवयुक्तिव्यपाश्रयैः| मानसो ज्ञानविज्ञानधैर्यस्मृतिसमाधिभिः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (59-61) · Śloka 61
ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼੍ਚਲੋਥ ਵਿਸ਼ਦਃ ਖਰਃ| ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮਾਰੁਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੫੯|| ਸਸ੍ਨੇਹਮੁਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਰਵਮਮ੍ਲਂ ਸਰਂ ਕਟੁ| ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੬੦|| ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਮਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਸ੍ਥਿਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਰ੍ਗੁਣਾਃ||੬੧||
View original
रूक्षः शीतो लघुः सूक्ष्मश्चलोऽथ विशदः खरः| विपरीतगुणैर्द्रव्यैर्मारुतः सम्प्रशाम्यति||५९|| सस्नेहमुष्णं तीक्ष्णं च द्रवमम्लं सरं कटु| विपरीतगुणैः पित्तं द्रव्यैराशु प्रशाम्यति||६०|| गुरुशीतमृदुस्निग्धमधुरस्थिरपिच्छिलाः| श्लेष्मणः प्रशमं यान्ति विपरीतगुणैर्गुणाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (62) · Śloka 63
ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੈਰ੍ਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲੋਪਪਾਦਿਤੈਃ| ਭੇਸਜੈਰ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯਸਮ੍ਮਤਾਃ||੬੨|| ਸਾਧਨਂ ਨ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ|੬੩|
View original
विपरीतगुणैर्देशमात्राकालोपपादितैः| भेषजैर्विनिवर्तन्ते विकाराः साध्यसम्मताः||६२|| साधनं न त्वसाध्यानां व्याधीनामुपदिश्यते|६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (63) · Śloka 63
ਭੂਯਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬੩||
View original
भूयश्चातो यथाद्रव्यं गुणकर्माणि वक्ष्यते||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (64) · Śloka 64
ਰਸਨਾਰ੍ਥੋ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪਃ ਕ੍ਸਿਤਿਸ੍ਤਥਾ| ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਃ ਖਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ||੬੪||
View original
रसनार्थो रसस्तस्य द्रव्यमापः क्षितिस्तथा| निर्वृत्तौ च विशेषे च प्रत्ययाः खादयस्त्रयः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (65) · Śloka 65
ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲੋਥ ਲਵਣਃ ਕਟੁਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਏਵ ਚ| ਕਸਾਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਟ੍ਕੋਯਂ ਰਸਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸ੍ਮਤਃ||੬੫||
View original
स्वादुरम्लोऽथ लवणः कटुकस्तिक्त एव च| कषायश्चेति षट्कोऽयं रसानां सङ्ग्रहः स्मृतः||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (66) · Śloka 1
ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾ ਵਾਯੁਂ, ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਾਃ| ਜਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਾਃ||੬੬|| (ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਃ ਕਫਮ੍| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ ਸਮੀਰਣਮ੍ ||੧||)|
View original
स्वाद्वम्ललवणा वायुं, कषायस्वादुतिक्तकाः| जयन्ति पित्तं, श्लेष्माणं कषायकटुतिक्तकाः||६६|| (कट्वम्ललवणाः पित्तं, स्वाद्वम्ललवणाः कफम्| कटुतिक्तकषायाश्च कोपयन्ति समीरणम् ||१||)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (67) · Śloka 67
ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਾਤੁਪ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੌ ਮਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||੬੭||
View original
किञ्चिद्दोषप्रशमनं किञ्चिद्धातुप्रदूषणम्| स्वस्थवृत्तौ मतं किञ्चित्त्रिविधं द्रव्यमुच्यते||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (68-73) · Śloka 74
ਤਤ੍ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜਙ੍ਗਮੌਦ੍ਭਿਦਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ | ਮਧੂਨਿ ਗੋਰਸਾਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾਸਗਾਮਿਸਮ੍||੬੮|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਚਰ੍ਮਰੇਤੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਙ੍ਗਨਖਾਃ ਖੁਰਾਃ| ਜਙ੍ਗਮੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ਾ ਲੋਮਾਨਿ ਰੋਚਨਾਃ||੬੯|| ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸਮਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਲੋਹਾਃ ਸਸਿਕਤਾਃ ਸੁਧਾ| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਲੇ ਮਣਯੋ ਲਵਣਂ ਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨੇ||੭੦|| ਭੌਮਮੌਸਧਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮੌਦ੍ਭਿਦਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍| ਵਨਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤਥਾ ਵੀਰੁਦ੍ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥੌਸਧਿਃ||੭੧|| ਫਲੈਰ੍ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਃ ਫਲੈਰਪਿ| ਓਸਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤਾਨੈਰ੍ਵੀਰੁਧਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੭੨|| ਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਨਾਲ(ਡ)ਸ੍ਵਰਸਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਭਸ੍ਮ ਤੈਲਾਨਿ ਕਣ੍ਟਕਾਃ||੭੩|| ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੁਙ੍ਗਾਃ ਕਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਰੋਹਾਸ਼੍ਚੌਦ੍ਭਿਦੋ ਗਣਃ|੭੪|
View original
तत् पुनस्त्रिविधं प्रोक्तं जङ्गमौद्भिदपार्थिवम् | मधूनि गोरसाः पित्तं वसा मज्जाऽसृगामिषम्||६८|| विण्मूत्रचर्मरेतोऽस्थिस्नायुशृङ्गनखाः खुराः| जङ्गमेभ्यः प्रयुज्यन्ते केशा लोमानि रोचनाः||६९|| सुवर्णं समलाः पञ्च लोहाः ससिकताः सुधा| मनःशिलाले मणयो लवणं गैरिकाञ्जने||७०|| भौममौषधमुद्दिष्टमौद्भिदं तु चतुर्विधम्| वनस्पतिस्तथा वीरुद्वानस्पत्यस्तथौषधिः||७१|| फलैर्वनस्पतिः पुष्पैर्वानस्पत्यः फलैरपि| ओषध्यः फलपाकान्ताः प्रतानैर्वीरुधः स्मृताः||७२|| मूलत्वक्सारनिर्यासनाल(ड)स्वरसपल्लवाः| क्षाराः क्षीरं फलं पुष्पं भस्म तैलानि कण्टकाः||७३|| पत्राणि शुङ्गाः कन्दाश्च प्ररोहाश्चौद्भिदो गणः|७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (74-76) · Śloka 76
ਮੂਲਿਨ੍ਯਃ ਸੋਡਸ਼ੈਕੋਨਾ ਫਲਿਨ੍ਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੭੪|| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਞ੍ਚੈਵ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਅਸ੍ਟੌ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਵੇਵ ਪਯਾਂਸਿ ਚ||੭੫|| ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ ਵਕ੍ਸਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ| ਯ ਏਤਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਂਯੋਕ੍ਤੁਂ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਸ ਵੇਦਵਿਤ੍||੭੬||
View original
मूलिन्यः षोडशैकोना फलिन्यो विंशतिः स्मृताः||७४|| महास्नेहाश्च चत्वारः पञ्चैव लवणानि च| अष्टौ मूत्राणि सङ्ख्यातान्यष्टावेव पयांसि च||७५|| शोधनार्थाश्च षड् वृक्षाः पुनर्वसुनिदर्शिताः| य एतान् वेत्ति संयोक्तुं विकारेषु स वेदवित्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (77-79) · Śloka 80
ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤੀ ਹੈਮਵਤੀ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਦਧੋਗੁਡਾ| ਸਪ੍ਤਲਾ ਸ਼੍ਵੇਤਨਾਮਾ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗਵਾਕ੍ਸ੍ਯਪਿ||੭੭|| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ ਚ ਬਿਮ੍ਬੀ ਚ ਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪੀ ਵਿਸਾਣਿਕਾ| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚ ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ੀ||੭੮|| ਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪੀ ਚ ਬਿਮ੍ਬੀ ਚ ਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਹੈਮਵਤ੍ਯਪਿ| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ ਚੈਵ ਯੋਜ੍ਯਾ ਸ਼ੀਰ੍ਸਵਿਰੇਚਨੇ||੭੯|| ਏਕਾਦਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿਰੇਚਨੇ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਾਮਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਮੂਲਿਨ੍ਯਃ...|੮੦|
View original
हस्तिदन्ती हैमवती श्यामा त्रिवृदधोगुडा| सप्तला श्वेतनामा च प्रत्यक्श्रेणी गवाक्ष्यपि||७७|| ज्योतिष्मती च बिम्बी च शणपुष्पी विषाणिका| अजगन्धा द्रवन्ती च क्षीरिणी चात्र षोडशी||७८|| शणपुष्पी च बिम्बी च च्छर्दने हैमवत्यपि| श्वेता ज्योतिष्मती चैव योज्या शीर्षविरेचने||७९|| एकादशावशिष्टा याः प्रयोज्यास्ता विरेचने| इत्युक्ता नामकर्मभ्यां मूलिन्यः...|८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (80-85) · Śloka 86
...ਫਲਿਨੀਃ ਸ਼ਣੁ||੮੦|| ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਥ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਮਦਨਾਨਿ ਚ| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਮਥੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁ ਜੀਮੂਤਂ ਕਤਵੇਧਨਮ੍| ਆਨੂਪਂ ਸ੍ਥਲਜਂ ਚੈਵ ਕ੍ਲੀਤਕਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੮੧|| ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਾ ਚੋਦਕੀਰ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾ ਤਥਾਭਯਾ| ਅਨ੍ਤਃਕੋਟਰਪੁਸ੍ਪੀ ਚ ਹਸ੍ਤਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰਦਮ੍||੮੨|| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਾਰਗ੍ਵਧਯੋਃ ਫਲਂ ਯਤ੍ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਮਥੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁ ਜੀਮੂਤਂ ਕਤਵੇਧਨਮ੍||੮੩|| ਮਦਨਂ ਕੁਟਜਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਹਸ੍ਤਿਪਰ੍ਣਿਨੀ| ਏਤਾਨਿ ਵਮਨੇ ਚੈਵ ਯੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਨੇਸੁ ਚ||੮੪|| ਨਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਦਸ਼ ਯਾਨ੍ਯਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨੇ||੮੫|| ਨਾਮਕਰ੍ਮਭਿਰੁਕ੍ਤਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਯੇਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|੮੬|
View original
...फलिनीः शृणु||८०|| शङ्खिन्यथ विडङ्गानि त्रपुषं मदनानि च| धामार्गवमथेक्ष्वाकु जीमूतं कृतवेधनम्| आनूपं स्थलजं चैव क्लीतकं द्विविधं स्मृतम्||८१|| प्रकीर्या चोदकीर्या च प्रत्यक्पुष्पा तथाऽभया| अन्तःकोटरपुष्पी च हस्तिपर्ण्याश्च शारदम्||८२|| कम्पिल्लकारग्वधयोः फलं यत् कुटजस्य च| धामार्गवमथेक्ष्वाकु जीमूतं कृतवेधनम्||८३|| मदनं कुटजं चैव त्रपुषं हस्तिपर्णिनी| एतानि वमने चैव योज्यान्यास्थापनेषु च||८४|| नस्तः प्रच्छर्दने चैव प्रत्यक्पुष्पा विधीयते| दश यान्यवशिष्टानि तान्युक्तानि विरेचने||८५|| नामकर्मभिरुक्तानि फलान्येकोनविंशतिः|८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (86-87) · Śloka 88
ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਦਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ||੮੬|| ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਬਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚੈਵ ਯੋਗਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਨਾ ਜੀਵਨਾ ਵਰ੍ਣ੍ਯਾ ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਾਃ||੮੭|| ਸ੍ਨੇਹਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਚ ਵਿਹਿਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ|੮੮|
View original
सर्पिस्तैलं वसा मज्जा स्नेहो दिष्टश्चतुर्विधः ||८६|| पानाभ्यञ्जनबस्त्यर्थं नस्यार्थं चैव योगतः| स्नेहना जीवना वर्ण्या बलोपचयवर्धनाः||८७|| स्नेहा ह्येते च विहिता वातपित्तकफापहाः|८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (88-91) · Śloka 92
ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ ਵਿਡਮੌਦ੍ਭਿਦਮੇਵ ਚ||੮੮|| ਸਾਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸਹੈਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਦੀਪਨੀਯਤਮਾਨਿ ਚ||੮੯|| ਆਲੇਪਨਾਰ੍ਥੇ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਿਧੌ ਤਥਾ| ਅਧੋਭਾਗੋਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇਸੁ ਨਿਰੂਹੇਸ੍ਵਨੁਵਾਸਨੇ||੯੦|| ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥੇ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਚਨੇ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਵਰ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਞ੍ਜਨੋਤ੍ਸਾਦਨੇਸੁ ਚ||੯੧|| ਅਜੀਰ੍ਣਾਨਾਹਯੋਰ੍ਵਾਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸ਼ੂਲੇ ਤਥੋਦਰੇ| ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਲਵਣਾ(ਨਿ)...|੯੨|
View original
सौवर्चलं सैन्धवं च विडमौद्भिदमेव च||८८|| सामुद्रेण सहैतानि पञ्च स्युर्लवणानि च| स्निग्धान्युष्णानि तीक्ष्णानि दीपनीयतमानि च||८९|| आलेपनार्थे युज्यन्ते स्नेहस्वेदविधौ तथा| अधोभागोर्ध्वभागेषु निरूहेष्वनुवासने||९०|| अभ्यञ्जने भोजनार्थे शिरसश्च विरेचने| शस्त्रकर्मणि वर्त्यर्थमञ्जनोत्सादनेषु च||९१|| अजीर्णानाहयोर्वाते गुल्मे शूले तथोदरे| उक्तानि लवणा(नि)...|९२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (92-104) · Śloka 105
... ਨ੍ਯੂ(ਊ)ਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ੍ਟੌ ਨਿਬੋਧ ਮੇ||੯੨|| ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਸ਼ਾਸਨੇ| ਅਵਿਮੂਤ੍ਰਮਜਾਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਚ ਯਤ੍ ||੯੩|| ਹਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਮਥੋਸ੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਹਯਸ੍ਯ ਚ ਖਰਸ੍ਯ ਚ| ਉਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਥੋਰੂਕ੍ਸਂ ਕਟੁਕਂ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੯੪|| ਮੂਤ੍ਰਮੁਤ੍ਸਾਦਨੇ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮਾਲੇਪਨੇਸੁ ਚ| ਯੁਕ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇ ਮੂਤ੍ਰਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨੇ||੯੫|| ਸ੍ਵੇਦੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਨਾਹੇਸ੍ਵਗਦੇਸੁ ਚ| ਉਦਰੇਸ੍ਵਥ ਚਾਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਗੁਲ੍ਮਿਕੁਸ੍ਠਿਕਿਲਾਸਿਸੁ ||੯੬|| ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੁਪਨਾਹੇਸੁ ਪਰਿਸੇਕੇ ਤਥੈਵ ਚ| ਦੀਪਨੀਯਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਂ ਚੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੯੭|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੋਪਸਸ੍ਟਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ਰ੍ਮ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪੀਤਂ ਮਾਰੁਤਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||੯੮|| ਕਰ੍ਸੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮਧੋਭਾਗਮਿਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗੁਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੯੯|| ਅਵਿਮੂਤ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਚ| ਆਜਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਪਥ੍ਯਂ ਦੋਸਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ||੧੦੦|| ਗਵ੍ਯਂ ਸਮਧੁਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਨੁਤ੍| ਕਣ੍ਡੂਂ ਚ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੋਸੋਦਰੇ ਹਿਤਮ੍||੧੦੧|| ਅਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੋਫੋਦਰਘ੍ਨਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰਮ੍| ਹਾਸ੍ਤਿਕਂ ਲਵਣਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਹਿਤਂ ਤੁ ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮ੍||੧੦੨|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਮਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਚੌਸ੍ਟ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੦੩|| ਵਾਜਿਨਾਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਕੁਸ੍ਠਵ੍ਰਣਵਿਸਾਪਹਮ੍| ਖਰਮੂਤ੍ਰਮਪਸ੍ਮਾਰੋਨ੍ਮਾਦਗ੍ਰਹਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੦੪|| ਇਤੀਹੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਯੋਗਤਃ|੧੦੫|
View original
... न्यू(ऊ)र्ध्वं मूत्राण्यष्टौ निबोध मे||९२|| मुख्यानि यानि दिष्टानि सर्वाण्यात्रेयशासने| अविमूत्रमजामूत्रं गोमूत्रं माहिषं च यत् ||९३|| हस्तिमूत्रमथोष्ट्रस्य हयस्य च खरस्य च| उष्णं तीक्ष्णमथोऽरूक्षं कटुकं लवणान्वितम्||९४|| मूत्रमुत्सादने युक्तं युक्तमालेपनेषु च| युक्तमास्थापने मूत्रं युक्तं चापि विरेचने||९५|| स्वेदेष्वपि च तद्युक्तमानाहेष्वगदेषु च| उदरेष्वथ चार्शःसु गुल्मिकुष्ठिकिलासिषु ||९६|| तद्युक्तमुपनाहेषु परिषेके तथैव च| दीपनीयं विषघ्नं च क्रिमिघ्नं चोपदिश्यते||९७|| पाण्डुरोगोपसृष्टानामुत्तमं शर्म चोच्यते| श्लेष्माणं शमयेत् पीतं मारुतं चानुलोमयेत्||९८|| कर्षेत् पित्तमधोभागमित्यस्मिन् गुणसङ्ग्रहः| सामान्येन मयोक्तस्तु पृथक्त्वेन प्रवक्ष्यते||९९|| अविमूत्रं सतिक्तं स्यात् स्निग्धं पित्ताविरोधि च| आजं कषायमधुरं पथ्यं दोषान्निहन्ति च||१००|| गव्यं समधुरं किञ्चिद्दोषघ्नं क्रिमिकुष्ठनुत्| कण्डूं च शमयेत् पीतं सम्यग्दोषोदरे हितम्||१०१|| अर्शःशोफोदरघ्नं तु सक्षारं माहिषं सरम्| हास्तिकं लवणं मूत्रं हितं तु क्रिमिकुष्ठिनाम्||१०२|| प्रशस्तं बद्धविण्मूत्रविषश्लेष्मामयार्शसाम्| सतिक्तं श्वासकासघ्नमर्शोघ्नं चौष्ट्रमुच्यते||१०३|| वाजिनां तिक्तकटुकं कुष्ठव्रणविषापहम्| खरमूत्रमपस्मारोन्मादग्रहविनाशनम्||१०४|| इतीहोक्तानि मूत्राणि यथासामर्थ्ययोगतः|१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (105-113) · Śloka 113
ਅਤਃ ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮ ਚੈਸਾਂ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੧੦੫|| ਅਵਿਕ੍ਸੀਰਮਜਾਕ੍ਸੀਰਂ ਗੋਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਚ ਯਤ੍| ਉਸ੍ਟ੍ਰੀਣਾਮਥ ਨਾਗੀਨਾਂ ਵਡਵਾਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ||੧੦੬|| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪਯੋ ਮਤਮ੍| ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਮਨਸ੍ਕਰਮ੍||੧੦੭|| ਜੀਵਨੀਯਂ ਸ਼੍ਰਮਹਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਵਿਹਤਸ੍ਯ ਚ||੧੦੮|| ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਤਥਾ| ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤੇਸੁ ਚ||੧੦੯|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੋਸੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਤਥੋਦਰੇ| ਅਤੀਸਾਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਹੇ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੧੦|| ਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰੇਸ੍ਵਪ੍ਰਚੁਰੇਸੁ ਚ| ਪੁਰੀਸੇ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਪਥ੍ਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍||੧੧੧|| ਨਸ੍ਯਾਲੇਪਾਵਗਾਹੇਸੁ ਵਮਨਾਸ੍ਥਾਪਨੇਸੁ ਚ| ਵਿਰੇਚਨੇ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ ਪਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੧੧੨|| ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾਨੇਕੈਕਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕੇਧ੍ਯਾਯੇ ਭੂਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇਸਤਃ||੧੧੩||
View original
अतः क्षीराणि वक्ष्यन्ते कर्म चैषां गुणाश्च ये||१०५|| अविक्षीरमजाक्षीरं गोक्षीरं माहिषं च यत्| उष्ट्रीणामथ नागीनां वडवायाः स्त्रियास्तथा||१०६|| प्रायशो मधुरं स्निग्धं शीतं स्तन्यं पयो मतम्| प्रीणनं बृंहणं वृष्यं मेध्यं बल्यं मनस्करम्||१०७|| जीवनीयं श्रमहरं श्वासकासनिबर्हणम्| हन्ति शोणितपित्तं च सन्धानं विहतस्य च||१०८|| सर्वप्राणभृतां सात्म्यं शमनं शोधनं तथा| तृष्णाघ्नं दीपनीयं च श्रेष्ठं क्षीणक्षतेषु च||१०९|| पाण्डुरोगेऽम्लपित्ते च शोषे गुल्मे तथोदरे| अतीसारे ज्वरे दाहे श्वयथौ च विशेषतः ||११०|| योनिशुक्रप्रदोषेषु मूत्रेष्वप्रचुरेषु च| पुरीषे ग्रथिते पथ्यं वातपित्तविकारिणाम्||१११|| नस्यालेपावगाहेषु वमनास्थापनेषु च| विरेचने स्नेहने च पयः सर्वत्र युज्यते||११२|| यथाक्रमं क्षीरगुणानेकैकस्य पृथक् पृथक्| अन्नपानादिकेऽध्याये भूयो वक्ष्याम्यशेषतः||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (114-115) · Śloka 115
ਅਥਾਪਰੇ ਤ੍ਰਯੋ ਵਕ੍ਸਾਃ ਪਥਗ੍ਯੇ ਫਲਮੂਲਿਭਿਃ| ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਰ੍ਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸ੍ਤੇਸਾਮਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍||੧੧੪|| ਵਮਨੇਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਰੇਚਨੇ| ਕ੍ਸੀਰਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਮਨੇ ਸਵਿਰੇਚਨੇ||੧੧੫||
View original
अथापरे त्रयो वृक्षाः पृथग्ये फलमूलिभिः| स्नुह्यर्काश्मन्तकास्तेषामिदं कर्म पृथक् पृथक्||११४|| वमनेऽश्मन्तकं विद्यात् स्नुहीक्षीरं विरेचने| क्षीरमर्कस्य विज्ञेयं वमने सविरेचने||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (116-119) · Śloka 119
ਇਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪਰਾਨ੍ ਵਕ੍ਸਾਨਾਹੁਰ੍ਯੇਸਾਂ ਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਚਃ| ਪੂਤੀਕਃ ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾ ਚ ਤਿਲ੍ਵਕਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤਰੁਃ||੧੧੬|| ਵਿਰੇਚਨੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪੂਤੀਕਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਤਥਾ| ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾ ਪਰੀਸਰ੍ਪੇ ਸ਼ੋਥੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਚੋਚ੍ਯਤੇ||੧੧੭|| ਦਦ੍ਰੁਵਿਦ੍ਰਧਿਗਣ੍ਡੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠੇਸ੍ਵਪ੍ਯਲਜੀਸੁ ਚ| ਸਡ੍ਵਕ੍ਸਾਞ੍ਛੋਧਨਾਨੇਤਾਨਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ||੧੧੮|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਫਲਮੂਲਿਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਵਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ ਯੇ ਦਿਸ੍ਟਪਯਸ੍ਤ੍ਵਚਃ||੧੧੯||
View original
इमांस्त्रीनपरान् वृक्षानाहुर्येषां हितास्त्वचः| पूतीकः कृष्णगन्धा च तिल्वकश्च तथा तरुः||११६|| विरेचने प्रयोक्तव्यः पूतीकस्तिल्वकस्तथा| कृष्णगन्धा परीसर्पे शोथेष्वर्शःसु चोच्यते||११७|| दद्रुविद्रधिगण्डेषु कुष्ठेष्वप्यलजीषु च| षड्वृक्षाञ्छोधनानेतानपि विद्याद्विचक्षणः||११८|| इत्युक्ताः फलमूलिन्यः स्नेहाश्च लवणानि च| मूत्रं क्षीराणि वृक्षाश्च षड् ये दिष्टपयस्त्वचः||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (120-123) · Śloka 123
ਓਸਧੀਰ੍ਨਾਮਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਨਤੇ ਹ੍ਯਜਪਾ ਵਨੇ| ਅਵਿਪਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗੋਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਨਵਾਸਿਨਃ||੧੨੦|| ਨ ਨਾਮਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਰੂਪਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਓਸਧੀਨਾਂ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੨੧|| ਯੋਗਵਿਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਯਰੂਪਜ੍ਞਸ੍ਤਾਸਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦੋਸਧੀਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਭਿਸਕ੍||੧੨੨|| ਯੋਗਮਾਸਾਂ ਤੁ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਪਪਾਦਿਤਮ੍| ਪੁਰੁਸਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਿਸਗੁਤ੍ਤਮਃ||੧੨੩||
View original
ओषधीर्नामरूपाभ्यां जानते ह्यजपा वने| अविपाश्चैव गोपाश्च ये चान्ये वनवासिनः||१२०|| न नामज्ञानमात्रेण रूपज्ञानेन वा पुनः| ओषधीनां परां प्राप्तिं कश्चिद्वेदितुमर्हति||१२१|| योगवित्त्वप्यरूपज्ञस्तासां तत्त्वविदुच्यते| किं पुनर्यो विजानीयादोषधीः सर्वथा भिषक्||१२२|| योगमासां तु यो विद्याद्देशकालोपपादितम्| पुरुषं पुरुषं वीक्ष्य स ज्ञेयो भिषगुत्तमः||१२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (124-125) · Śloka 125
ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਯਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾਗ੍ਨਿਰਸ਼ਨਿਰ੍ਯਥਾ| ਤਥੌਸਧਮਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਮਤਂ ਯਥਾ||੧੨੪|| ਔਸਧਂ ਹ੍ਯਨਭਿਜ੍ਞਾਤਂ ਨਾਮਰੂਪਗੁਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ| ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਚਾਪਿ ਦੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨਰ੍ਥਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ||੧੨੫||
View original
यथा विषं यथा शस्त्रं यथाऽग्निरशनिर्यथा| तथौषधमविज्ञातं विज्ञातममृतं यथा||१२४|| औषधं ह्यनभिज्ञातं नामरूपगुणैस्त्रिभिः| विज्ञातं चापि दुर्युक्तमनर्थायोपपद्यते||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (126-133) · Śloka 133
ਯੋਗਾਦਪਿ ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਤਮਂ ਭੇਸਜਂ ਭਵੇਤ੍| ਭੇਸਜਂ ਚਾਪਿ ਦੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸਮ੍||੧੨੬|| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਭਿਸਜਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਿਬਾਹ੍ਯੇਨ ਭੇਸਜਮ੍| ਧੀਮਤਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਦੇਯਂ ਜੀਵਿਤਾਰੋਗ੍ਯਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾ||੧੨੭|| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਪਤਿਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਸ਼ੇਸਂ ਵਾਸਵਾਸ਼ਨਿਃ| ਸਸ਼ੇਸਮਾਤੁਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਤ੍ਵਜ੍ਞਮਤਮੌਸਧਮ੍||੧੨੮|| ਦੁਃਖਿਤਾਯ ਸ਼ਯਾਨਾਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਯ ਰੋਗਿਣੇ| ਯੋ ਭੇਸਜਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਾਨੀ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ||੧੨੯|| ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਭੂਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ| ਨਰੋ ਨਰਕਪਾਤੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਾਸਣਾਦਪਿ||੧੩੦|| ਵਰਮਾਸ਼ੀਵਿਸਵਿਸਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤਾਮ੍ਰਮੇਵ ਵਾ| ਪੀਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਕ੍ਸਿਤਾ ਵਾਪ੍ਯਯੋਗੁਡਾਃ||੧੩੧|| ਨਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਵਤਾਂ ਵੇਸ਼ਂ ਬਿਭ੍ਰਤਾ ਸ਼ਰਣਾਗਤਾਤ੍| ਗਹੀਤਮਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਵਾ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਰੋਗਪੀਡਿਤਾਤ੍||੧੩੨|| ਭਿਸਗ੍ਬੁਭੂਸੁਰ੍ਮਤਿਮਾਨਤਃ ਸ੍ਵਗੁਣਸਮ੍ਪਦਿ| ਪਰਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮਾਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਦਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਨਣਾਮ੍||੧੩੩||
View original
योगादपि विषं तीक्ष्णमुत्तमं भेषजं भवेत्| भेषजं चापि दुर्युक्तं तीक्ष्णं सम्पद्यते विषम्||१२६|| तस्मान्न भिषजा युक्तं युक्तिबाह्येन भेषजम्| धीमता किञ्चिदादेयं जीवितारोग्यकाङ्क्षिणा||१२७|| कुर्यान्निपतितो मूर्ध्नि सशेषं वासवाशनिः| सशेषमातुरं कुर्यान्नत्वज्ञमतमौषधम्||१२८|| दुःखिताय शयानाय श्रद्दधानाय रोगिणे| यो भेषजमविज्ञाय प्राज्ञमानी प्रयच्छति||१२९|| त्यक्तधर्मस्य पापस्य मृत्युभूतस्य दुर्मतेः| नरो नरकपाती स्यात्तस्य सम्भाषणादपि||१३०|| वरमाशीविषविषं क्वथितं ताम्रमेव वा| पीतमत्यग्निसन्तप्ता भक्षिता वाऽप्ययोगुडाः||१३१|| नतु श्रुतवतां वेशं बिभ्रता शरणागतात्| गृहीतमन्नं पानं वा वित्तं वा रोगपीडितात्||१३२|| भिषग्बुभूषुर्मतिमानतः स्वगुणसम्पदि| परं प्रयत्नमातिष्ठेत् प्राणदः स्याद्यथा नृणाम्||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (134) · Śloka 134
ਤਦੇਵ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਯਦਾਰੋਗ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਸ ਚੈਵ ਭਿਸਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਰੋਗੇਭ੍ਯੋ ਯਃ ਪ੍ਰਮੋਚਯੇਤ੍||੧੩੪||
View original
तदेव युक्तं भैषज्यं यदारोग्याय कल्पते| स चैव भिषजां श्रेष्ठो रोगेभ्यो यः प्रमोचयेत्||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (135) · Śloka 135
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਿਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਿਸਕ੍ਤਮਮ੍||੧੩੫||
View original
सम्यक्प्रयोगं सर्वेषां सिद्धिराख्याति कर्मणाम्| सिद्धिराख्याति सर्वैश्च गुणैर्युक्तं भिषक्तमम्||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (136-140) · Śloka 140
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਾਗਮੋ ਹੇਤੁਰਾਗਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਸੂਤ੍ਰਣਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯਃ||੧੩੬|| ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਹੇਤਵਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣ ਚ||੧੩੭|| ਰਸਾਃ ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਮੂਲਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਫਲਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ||੧੩੮|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਵਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੈਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਯੋਗਾਯੋਗਗੁਣਾਗੁਣਾਃ||੧੩੯|| ਵੈਦ੍ਯਾਪਵਾਦੋ ਯਤ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਭਿਸਜਾਂ ਗੁਣਾਃ| ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ||੧੪੦||
View original
तत्र श्लोकाः- आयुर्वेदागमो हेतुरागमस्य प्रवर्तनम्| सूत्रणस्याभ्यनुज्ञानमायुर्वेदस्य निर्णयः||१३६|| सम्पूर्णं कारणं कार्यमायुर्वेदप्रयोजनम्| हेतवश्चैव दोषाश्च भेषजं सङ्ग्रहेण च||१३७|| रसाः सप्रत्ययद्रव्यास्त्रिविधो द्रव्यसङ्ग्रहः| मूलिन्यश्च फलिन्यश्च स्नेहाश्च लवणानि च||१३८|| मूत्रं क्षीराणि वृक्षाश्च षड् ये क्षीरत्वगाश्रयाः| कर्माणि चैषां सर्वेषां योगायोगगुणागुणाः||१३९|| वैद्यापवादो यत्रस्थाः सर्वे च भिषजां गुणाः| सर्वमेतत् समाख्यातं पूर्वाध्याये महर्षिणा||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੀਰ੍ਘਞ੍ਜੀਵਿਤੀਯੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने दीर्घञ्जीवितीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon