8. indriyōpakramaṇīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத இந்த்ரியோபக்ரமணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

இஹ கலு பஞ்சேந்த்ரியாணி, பஞ்சேந்த்ரியத்ரவ்யாணி, பஞ்சேந்த்ரியாதிஷ்டாநாநி, பஞ்சேந்த்ரியார்தாஃ, பஞ்சேந்த்ரியபுத்தயோ பவந்தி, இத்யுக்தமிந்த்ரியாதிகாரே||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

அதீந்த்ரியஂ புநர்மநஃ ஸத்த்வஸஞ்ஜ்ஞகஂ, ‘சேதஃ’ இத்யாஹுரேகே, ததர்தாத்மஸம்பதாயத்தசேஷ்டஂ சேஷ்டாப்ரத்யயபூதமிந்த்ரியாணாம்||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ஸ்வார்தேந்த்ரியார்தஸங்கல்பவ்யபிசரணாச்சாநேகமேகஸ்மிந் புருஷே ஸத்த்வஂ, ரஜஸ்தமஃஸத்த்வகுணயோகாச்ச; ந சாநேகத்வஂ, நஹ்யேகஂ ஹ்யேககாலமநேகேஷு ப்ரவர்ததே ; தஸ்மாந்நைககாலா ஸர்வேந்த்ரியப்ரவத்திஃ||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

யத்குணஂ சாபீக்ஷ்ணஂ புருஷமநுவர்ததே ஸத்த்வஂ தத்ஸத்த்வமேவோபதிஶந்தி முநயோ பாஹுல்யாநுஶயாத்||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

மநஃபுரஃஸராணீந்த்ரியாண்யர்தக்ரஹணஸமர்தாநி பவந்தி||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

தத்ர சக்ஷுஃ ஶ்ரோத்ரஂ க்ராணஂ ரஸநஂ ஸ்பர்ஶநமிதி பஞ்சேந்த்ரியாணி||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

பஞ்சேந்த்ரியத்ரவ்யாணி- கஂ வாயுர்ஜ்யோதிராபோ பூரிதி||௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

பஞ்சேந்த்ரியாதிஷ்டாநாநி- அக்ஷிணீ கர்ணௌ நாஸிகே ஜிஹ்வா த்வக் சேதி||௧௦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

பஞ்சேந்த்ரியார்தாஃ- ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தாஃ||௧௧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

பஞ்சேந்த்ரியபுத்தயஃ- சக்ஷுர்புத்த்யாதிகாஃ; தாஃ புநரிந்த்ரியேந்த்ரியார்தஸத்த்வாத்மஸந்நிகர்ஷஜாஃ, க்ஷணிகா, நிஶ்சயாத்மிகாஶ்ச, இத்யேதத் பஞ்சபஞ்சகம்||௧௨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

மநோ மநோர்தோ புத்திராத்மா சேத்யத்யாத்மத்ரவ்யகுணஸங்க்ரஹஃ ஶுபாஶுபப்ரவத்திநிவத்திஹேதுஶ்ச, த்ரவ்யாஶ்ரிதஂ ச கர்ம; யதுச்யதே க்ரியேதி||௧௩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

தத்ராநுமாநகம்யாநாஂ பஞ்சமஹாபூதவிகாரஸமுதாயாத்மகாநாமபி ஸதாமிந்த்ரியாணாஂ தேஜஶ்சக்ஷுஷி, கஂ ஶ்ரோத்ரே, க்ராணே க்ஷிதிஃ, ஆபோ ரஸநே, ஸ்பர்ஶநேऽநிலோ விஶேஷேணோபபத்யதே| தத்ர யத்யதாத்மகமிந்த்ரியஂ விஶேஷாத்தத்ததாத்மகமேவார்தமநுகஹ்ணாதி, தத்ஸ்வபாவாத்விபுத்வாச்ச||௧௪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ததர்தாதியோகாயோகமித்யாயோகாத் ஸமநஸ்கமிந்த்ரியஂ விகதிமாபத்யமாநஂ யதாஸ்வஂ புத்த்யுபகாதாய ஸம்பத்யதே, ஸாமர்த்யயோகாத் புநஃ ப்ரகதிமாபத்யமாநஂ யதாஸ்வஂ புத்திமாப்யாயயதி||௧௫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

மநஸஸ்து சிந்த்யமர்தஃ| தத்ர மநஸோ மநோபுத்தேஶ்ச த ஏவ ஸமாநாதிஹீநமித்யாயோகாஃ ப்ரகதிவிகதிஹேதவோ பவந்தி||௧௬||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

தத்ரேந்த்ரியாணாஂ ஸமநஸ்காநாமநுபதப்தாநாமநுபதாபாய ப்ரகதிபாவே ப்ரயதிதவ்யமேபிர்ஹேதுபிஃ; தத்யதா- ஸாத்ம்யேந்த்ரியார்தஸஂயோகேந புத்த்யா ஸம்யகவேக்ஷ்யாவேக்ஷ்ய கர்மணாஂ ஸம்யக் ப்ரதிபாதநேந, தேஶகாலாத்மகுணவிபரீதோபாஸநேந சேதி| தஸ்மாதாத்மஹிதஂ சிகீர்ஷதா ஸர்வேண ஸர்வஂ ஸர்வதா ஸ்மதிமாஸ்தாய ஸத்வத்தமநுஷ்டேயம்||௧௭||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 18

தத்த்யநுதிஷ்டந் யுகபத் ஸம்பாதயத்யர்தத்வயமாரோக்யமிந்த்ரியவிஜயஂ சேதி; தத் ஸத்வத்தமகிலேநோபதேக்ஷ்யாமோऽக்நிவேஶ ! தத்யதா- தேவகோப்ராஹ்மணகுருவத்தஸித்தாசார்யாநர்சயேத், அக்நிமுபசரேத், ஓஷதீஃ ப்ரஶஸ்தா தாரயேத், த்வௌ காலாவுபஸ்பஶேத், மலாயநேஷ்வபீக்ஷ்ணஂ பாதயோஶ்ச வைமல்யமாதத்யாத், த்ரிஃபக்ஷஸ்ய கேஶஶ்மஶ்ருலோமநகாந் ஸஂஹாரயேத், நித்யமநுபஹதவாஸாஃ ஸுமநாஃ ஸுகந்திஃ ஸ்யாத், ஸாதுவேஶஃ, ப்ரஸித்தகேஶஃ , மூர்தஶ்ரோத்ரக்ராணபாததைலநித்யஃ, தூமபஃ, பூர்வாபிபாஷீ, ஸுமுகஃ, துர்கேஷ்வப்யுபபத்தா, ஹோதா, யஷ்டா, தாதா, சதுஷ்பதாநாஂ நமஸ்கர்தா, பலீநாமுபஹர்தா, அதிதீநாஂ பூஜகஃ, பிதப்யஃ பிண்டதஃ, காலே ஹிதமிதமதுரார்தவாதீ, வஶ்யாத்மா, தர்மாத்மா, ஹேதாவீர்ஷ்யுஃ, பலே நேர்ஷ்யுஃ, நிஶ்சிந்தஃ, நிர்பீகஃ, ஹ்ரீமாந், தீமாந், மஹோத்ஸாஹஃ, தக்ஷஃ, க்ஷமாவாந், தார்மிகஃ, ஆஸ்திகஃ, விநயபுத்திவித்யாபிஜநவயோவத்தஸித்தாசார்யாணாமுபாஸிதா , சத்ரீ தண்டீ மௌலீ ஸோபாநத்கோ யுகமாத்ரதக்விசரேத் , மங்கலாசாரஶீலஃ, குசேலாஸ்திகண்டகாமேத்யகேஶதுஷோத்கரபஸ்மகபாலஸ்நாநபலிபூமீநாஂ பரிஹர்தா, ப்ராக் ஶ்ரமாத் வ்யாயாமவர்ஜீ ஸ்யாத், ஸர்வப்ராணிஷு பந்துபூதஃ ஸ்யாத், க்ருத்தாநாமநுநேதா, பீதாநாமாஶ்வாஸயிதா, தீநாநாமப்யுபபத்தா, ஸத்யஸந்தஃ, ஸாமப்ரதாநஃ , பரபருஷவசநஸஹிஷ்ணுஃ, அமர்ஷக்நஃ, ப்ரஶமகுணதர்ஶீ, ராகத்வேஷஹேதூநாஂ ஹந்தா ச||௧௮||

Adhikarana 18 (19) · Śloka 19

நாநதஂ ப்ரூயாத், நாந்யஸ்வமாததீத, நாந்யஸ்த்ரியமபிலஷேந்நாந்யஶ்ரியஂ, ந வைரஂ ரோசயேத், ந குர்யாத் பாபஂ, ந பாபேऽபி பாபீ ஸ்யாத், நாந்யதோஷாந் ப்ரூயாத், நாந்யரஹஸ்யமாகமயேந், நாதார்மிகைர்ந நரேந்த்ரத்விஷ்டைஃ ஸஹாஸீத நோந்மத்தைர்ந பதிதைர்ந ப்ரூணஹந்தபிர்ந க்ஷுத்ரைர்ந துஷ்டைஃ, ந துஷ்டயாநாந்யாரோஹேத, ந ஜாநுஸமஂ கடிநமாஸநமத்யாஸீத, நாநாஸ்தீர்ணமநுபஹிதமவிஶாலமஸமஂ வா ஶயநஂ ப்ரபத்யேத, ந கிரிவிஷமமஸ்தகேஷ்வநுசரேத், ந த்ருமமாரோஹேத், ந ஜலோக்ரவேகமவகாஹேத, ந குலச்சாயாமுபாஸீத , நாக்ந்யுத்பாதமபிதஶ்சரேத், நோச்சைர்ஹஸேத், ந ஶப்தவந்தஂ மாருதஂ முஞ்சேத், நாநாவதமுகோ ஜம்பாஂ க்ஷவதுஂ ஹாஸ்யஂ வா ப்ரவர்தயேத், ந நாஸிகாஂ குஷ்ணீயாத், ந தந்தாந் விகட்டயேத், ந நகாந் வாதயேத், நாஸ்தீந்யபிஹந்யாத், ந பூமிஂ விலிகேத், ந சிந்த்யாத்தணஂ, ந லோஷ்டஂ மத்நீயாத், ந விகுணமங்கைஶ்சேஷ்டேத, ஜ்யோதீஂஷ்யநிஷ்டமமேத்யமஶஸ்தஂ ச நாபிவீக்ஷேத, ந ஹுங்குர்யாச்சவஂ , ந சைத்யத்வஜகுருபூஜ்யாஶஸ்தச்சாயாமாக்ராமேத், ந க்ஷபாஸ்வமரஸதநசைத்யசத்வரசதுஷ்பதோபவநஶ்மஶாநாகாதநாந்யாஸேவேத , நைகஃ ஶூந்யகஹஂ ந சாடவீமநுப்ரவிஶேத், ந பாபவத்தாந் ஸ்த்ரீமித்ரபத்யாந் பஜேத, நோத்தமைர்விருத்யேத, நாவராநுபாஸீத, ந ஜிஹ்மஂ ரோசயேத், நாநார்யமாஶ்ரயேத், ந பயமுத்பாதயேத், ந ஸாஹஸாதிஸ்வப்நப்ரஜாகரஸ்நாநபாநாஶநாந்யாஸேவேத, நோர்த்வஜாநுஶ்சிரஂ திஷ்டேத், ந வ்யாலாநுபஸர்பேந்ந தஂஷ்ட்ரிணோ ந விஷாணிநஃ, புரோவாதாதபாவஶ்யாயாதிப்ரவாதாஞ்ஜஹ்யாத், கலிஂ நாரபேத, நாஸுநிபதோऽக்நிமுபாஸீத நோச்சிஷ்டஃ, நாதஃ கத்வா ப்ரதாபயேத், நாவிகதக்லமோ நாநாப்லுதவதநோ ந நக்ந உபஸ்பஶேத், ந ஸ்நாநஶாட்யா ஸ்பஶேதுத்தமாங்கஂ, ந கேஶாக்ராண்யபிஹந்யாத், நோபஸ்பஶ்ய தே ஏவ வாஸஸீ பிபயாத், நாஸ்பஷ்ட்வா ரத்நாஜ்யபூஜ்யமங்கலஸுமநஸோऽபிநிஷ்க்ராமேத், ந பூஜ்யமங்கலாந்யபஸவ்யஂ கச்சேந்நேதராண்யநுதக்ஷிணம்||௧௯||

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

நாரத்நபாணிர்நாஸ்நாதோ நோபஹதவாஸா நாஜபித்வா நாஹுத்வா தேவதாப்யோ நாநிரூப்ய பிதப்யோ நாதத்த்வா குருப்யோ நாதிதிப்யோ நோபாஶ்ரிதேப்யோ நாபுண்யகந்தோ நாமாலீ நாப்ரக்ஷாலிதபாணிபாதவதநோ நாஶுத்தமுகோ நோதங்முகோ ந விமநா நாபக்தாஶிஷ்டாஶுசிக்ஷுதிதபரிசரோ ந பாத்ரீஷ்வமேத்யாஸு நாதேஶே நாகாலே நாகீர்ணே நாதத்த்வாऽக்ரமக்நயே நாப்ரோக்ஷிதஂ ப்ரோக்ஷணோதகைர்ந மந்த்ரைரநபிமந்த்ரிதஂ ந குத்ஸயந்ந குத்ஸிதஂ ந ப்ரதிகூலோபஹிதமந்நமாததீத, ந பர்யுஷிதமந்யத்ர மாஂஸஹரிதகஶுஷ்கஶாகபலபக்ஷ்யேப்யஃ, நாஶேஷபுக் ஸ்யாதந்யத்ர ததிமதுலவணஸக்துஸர்பிப்யஃ, ந நக்தஂ ததி புஞ்ஜீத, ந ஸக்தூநேகாநஶ்நீயாந்ந நிஶி ந புக்த்வா ந பஹூந்ந த்விர்நோதகாந்தரிதாத், ந சித்த்வா த்விஜைர்பக்ஷயேத்||௨௦||

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

நாநஜுஃ க்ஷுயாந்நாத்யாந்ந ஶயீத, ந வேகிதோऽந்யகார்யஃ ஸ்யாத், ந வாய்வக்நிஸலிலஸோமார்கத்விஜகுருப்ரதிமுகஂ நிஷ்டீவிகா(வாத)வர்சோமூத்ராண்யுத்ஸஜேத், ந பந்தாநமவமூத்ரயேந்ந ஜநவதி நாந்நகாலே, ந ஜபஹோமாத்யயநபலிமங்கலக்ரியாஸு ஶ்லேஷ்மஸிங்காணகஂ முஞ்சேத்||௨௧||

Adhikarana 21 (22) · Śloka 22

ந ஸ்த்ரியமவஜாநீத, நாதிவிஶ்ரம்பயேத், ந குஹ்யமநுஶ்ராவயேத், நாதிகுர்யாத்| ந ரஜஸ்வலாஂ நாதுராஂ நாமேத்யாஂ நாஶஸ்தாஂ நாநிஷ்டரூபாசாரோபசாராஂ நாதக்ஷாஂ நாதக்ஷிணாஂ நாகாமாஂ நாந்யகாமாஂ நாந்யஸ்த்ரியஂ நாந்யயோநிஂ நாயோநௌ ந சைத்யசத்வரசதுஷ்பதோபவநஶ்மஶாநாகாதநஸலிலௌஷதித்விஜகுருஸுராலயேஷு ந ஸந்த்யயோர்நாதிதிஷு நாஶுசிர்நாஜக்தபேஷஜோ நாப்ரணீதஸங்கல்போ நாநுபஸ்திதப்ரஹர்ஷோ நாபுக்தவாந்நாத்யஶிதோ ந விஷமஸ்தோ ந மூத்ரோச்சாரபீடிதோ ந ஶ்ரமவ்யாயாமோபவாஸக்லமாபிஹதோ நாரஹஸி வ்யவாயஂ கச்சேத்||௨௨||

Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24

ந ஸதோ ந குரூந் பரிவதேத், நாஶுசிரபிசாரகர்மசைத்யபூஜ்யபூஜாத்யயநமபிநிர்வர்தயேத்||௨௩|| ந வித்யுத்ஸ்வநார்தவீஷு நாப்யுதிதாஸு திக்ஷு நாக்நிஸம்ப்லவே ந பூமிகம்பே ந மஹோத்ஸவே நோல்காபாதே ந மஹாக்ரஹோபகமநே ந நஷ்டசந்த்ராயாஂ திதௌ ந ஸந்த்யயோர்நாமுகாத்குரோர்நாவபதிதஂ நாதிமாத்ரஂ ந தாந்தஂ ந விஸ்வரஂ நாநவஸ்திதபதஂ நாதித்ருதஂ ந விலம்பிதஂ நாதிக்லீபஂ நாத்யுச்சைர்நாதிநீசைஃ ஸ்வரைரத்யயநமப்யஸ்யேத்||௨௪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

நாதிஸமயஂ ஜஹ்யாத், ந நியமஂ பிந்த்யாத், ந நக்தஂ நாதேஶே சரேத், ந ஸந்த்யாஸ்வப்யவஹாராத்யயநஸ்த்ரீஸ்வப்நஸேவீ ஸ்யாத், ந பாலவத்தலுப்தமூர்கக்லிஷ்டக்லீபைஃ ஸஹ ஸக்யஂ குர்யாத், ந மத்யத்யூதவேஶ்யாப்ரஸங்கருசிஃ ஸ்யாத், ந குஹ்யஂ விவணுயாத், ந கஞ்சிதவஜாநீயாத், நாஹம்மாநீ ஸ்யாந்நாதக்ஷோ நாதக்ஷிணோ நாஸூயகஃ, ந ப்ராஹ்மணாந் பரிவதேத், ந கவாஂ தண்டமுத்யச்சேத், ந வத்தாந்ந குரூந்ந கணாந்ந நபாந் வாऽதிக்ஷிபேத், ந சாதிப்ரூயாத், ந பாந்தவாநுரக்தகச்ச்ரத்விதீயகுஹ்யஜ்ஞாந் பஹிஷ்குர்யாத்||௨௫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

நாதீரோ நாத்யுச்ச்ரிதஸத்த்வஃ ஸ்யாத், நாபதபத்யஃ, நாவிஶ்ரப்தஸ்வஜநஃ, நைகஃ ஸுகீ, ந துஃகஶீலாசாரோபசாரஃ, ந ஸர்வவிஶ்ரம்பீ, ந ஸர்வாபிஶங்கீ, ந ஸர்வகாலவிசாரீ||௨௬||

Adhikarana 25 (27) · Śloka 27

ந கார்யகாலமதிபாதயேத், நாபரீக்ஷிதமபிநிவிஶேத், நேந்த்ரியவஶகஃ ஸ்யாத், ந சஞ்சலஂ மநோऽநுப்ராமயேத், ந புத்தீந்த்ரியாணாமதிபாரமாதத்யாத், ந சாதிதீர்கஸூத்ரீ ஸ்யாத், ந க்ரோதஹர்ஷாவநுவிதத்யாத், ந ஶோகமநுவஸேத், ந ஸித்தாவுத்ஸேகஂ யச்சேந்நாஸித்தௌ தைந்யஂ, ப்ரகதிமபீக்ஷ்ணஂ ஸ்மரேத், ஹேதுப்ரபாவநிஶ்சிதஃ ஸ்யாத்தேத்வாரம்பநித்யஶ்ச, ந கதமித்யாஶ்வஸேத், ந வீர்யஂ ஜஹ்யாத், நாபவாதமநுஸ்மரேத்||௨௭||

Adhikarana 26 (28) · Śloka 28

நாஶுசிருத்தமாஜ்யாக்ஷததிலகுஶஸர்ஷபைரக்நிஂ ஜுஹுயாதாத்மாநமாஶீர்பிராஶாஸாநஃ, அக்நிர்மே நாபகச்சேச்சரீராத்வாயுர்மே ப்ராணாநாததாது விஷ்ணுர்மே பலமாததாது இந்த்ரோ மே வீர்யஂ ஶிவா மாஂ ப்ரவிஶந்த்வாப ஆபோஹிஷ்டேத்யபஃ ஸ்பஶேத், த்விஃ பரிமஜ்யோஷ்டௌ பாதௌ சாப்யுக்ஷ்ய மூர்தநி காநி சோபஸ்பஶேதத்பிராத்மாநஂ ஹதயஂ ஶிரஶ்ச||௨௮||

Adhikarana 27 (29) · Śloka 29

ப்ரஹ்மசர்யஜ்ஞாநதாநமைத்ரீகாருண்யஹர்ஷோபேக்ஷாப்ரஶமபரஶ்ச ஸ்யாதிதி||௨௯||

Adhikarana 28 (30-33) · Śloka 33

தத்ர ஶ்லோகாஃ- பஞ்சபஞ்சகமுத்திஷ்டஂ மநோ ஹேதுசதுஷ்டயம்| இந்த்ரியோபக்ரமேऽத்யாயே ஸத்வத்தமகிலேந ச||௩௦|| ஸ்வஸ்தவத்தஂ யதோத்திஷ்டஂ யஃ ஸம்யகநுதிஷ்டதி| ஸ ஸமாஃ ஶதமவ்யாதிராயுஷா ந வியுஜ்யதே||௩௧|| நலோகமாபூரயதே யஶஸா ஸாதுஸம்மதஃ| தர்மார்தாவேதி பூதாநாஂ பந்துதாமுபகச்சதி||௩௨|| பராந் ஸுகதிநோ லோகாந் புண்யகர்மா ப்ரபத்யதே| தஸ்மாத்வத்தமநுஷ்டேயமிதஂ ஸர்வேண ஸர்வதா||௩௩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

யச்சாந்யதபி கிஞ்சித் ஸ்யாதநுக்தமிஹ பூஜிதம்| வத்தஂ ததபி சாத்ரேயஃ ஸதைவாப்யநுமந்யதே||௩௪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே இந்த்ரியோபக்ரமணீயோ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮|| இதி ஸ்வஸ்தசதுஷ்கோ த்விதீயஃ||௨||