8. indriyōpakramaṇīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാത ഇന്ദ്രിയോപക്രമണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ഇഹ ഖലു പഞ്ചേന്ദ്രിയാണി, പഞ്ചേന്ദ്രിയദ്രവ്യാണി, പഞ്ചേന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാനാനി, പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥാഃ, പഞ്ചേന്ദ്രിയബുദ്ധയോ ഭവന്തി, ഇത്യുക്തമിന്ദ്രിയാധികാരേ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

അതീന്ദ്രിയം പുനര്മനഃ സത്ത്വസഞ്ജ്ഞകം, ‘ചേതഃ’ ഇത്യാഹുരേകേ, തദര്ഥാത്മസമ്പദായത്തചേഷ്ടം ചേഷ്ടാപ്രത്യയഭൂതമിന്ദ്രിയാണാമ്||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

സ്വാര്ഥേന്ദ്രിയാര്ഥസങ്കല്പവ്യഭിചരണാച്ചാനേകമേകസ്മിന് പുരുഷേ സത്ത്വം, രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണയോഗാച്ച; ന ചാനേകത്വം, നഹ്യേകം ഹ്യേകകാലമനേകേഷു പ്രവര്തതേ ; തസ്മാന്നൈകകാലാ സര്വേന്ദ്രിയപ്രവൃത്തിഃ||൫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

യദ്ഗുണം ചാഭീക്ഷ്ണം പുരുഷമനുവര്തതേ സത്ത്വം തത്സത്ത്വമേവോപദിശന്തി മുനയോ ബാഹുല്യാനുശയാത്||൬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

മനഃപുരഃസരാണീന്ദ്രിയാണ്യര്ഥഗ്രഹണസമര്ഥാനി ഭവന്തി||൭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

തത്ര ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം ഘ്രാണം രസനം സ്പര്ശനമിതി പഞ്ചേന്ദ്രിയാണി||൮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

പഞ്ചേന്ദ്രിയദ്രവ്യാണി- ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപോ ഭൂരിതി||൯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

പഞ്ചേന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാനാനി- അക്ഷിണീ കര്ണൌ നാസികേ ജിഹ്വാ ത്വക് ചേതി||൧൦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥാഃ- ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാഃ||൧൧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

പഞ്ചേന്ദ്രിയബുദ്ധയഃ- ചക്ഷുര്ബുദ്ധ്യാദികാഃ; താഃ പുനരിന്ദ്രിയേന്ദ്രിയാര്ഥസത്ത്വാത്മസന്നികര്ഷജാഃ, ക്ഷണികാ, നിശ്ചയാത്മികാശ്ച, ഇത്യേതത് പഞ്ചപഞ്ചകമ്||൧൨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

മനോ മനോര്ഥോ ബുദ്ധിരാത്മാ ചേത്യധ്യാത്മദ്രവ്യഗുണസങ്ഗ്രഹഃ ശുഭാശുഭപ്രവൃത്തിനിവൃത്തിഹേതുശ്ച, ദ്രവ്യാശ്രിതം ച കര്മ; യദുച്യതേ ക്രിയേതി||൧൩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

തത്രാനുമാനഗമ്യാനാം പഞ്ചമഹാഭൂതവികാരസമുദായാത്മകാനാമപി സതാമിന്ദ്രിയാണാം തേജശ്ചക്ഷുഷി, ഖം ശ്രോത്രേ, ഘ്രാണേ ക്ഷിതിഃ, ആപോ രസനേ, സ്പര്ശനേऽനിലോ വിശേഷേണോപപദ്യതേ| തത്ര യദ്യദാത്മകമിന്ദ്രിയം വിശേഷാത്തത്തദാത്മകമേവാര്ഥമനുഗൃഹ്ണാതി, തത്സ്വഭാവാദ്വിഭുത്വാച്ച||൧൪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

തദര്ഥാതിയോഗായോഗമിഥ്യായോഗാത് സമനസ്കമിന്ദ്രിയം വികൃതിമാപദ്യമാനം യഥാസ്വം ബുദ്ധ്യുപഘാതായ സമ്പദ്യതേ, സാമര്ഥ്യയോഗാത് പുനഃ പ്രകൃതിമാപദ്യമാനം യഥാസ്വം ബുദ്ധിമാപ്യായയതി||൧൫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

മനസസ്തു ചിന്ത്യമര്ഥഃ| തത്ര മനസോ മനോബുദ്ധേശ്ച ത ഏവ സമാനാതിഹീനമിഥ്യായോഗാഃ പ്രകൃതിവികൃതിഹേതവോ ഭവന്തി||൧൬||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

തത്രേന്ദ്രിയാണാം സമനസ്കാനാമനുപതപ്താനാമനുപതാപായ പ്രകൃതിഭാവേ പ്രയതിതവ്യമേഭിര്ഹേതുഭിഃ; തദ്യഥാ- സാത്മ്യേന്ദ്രിയാര്ഥസംയോഗേന ബുദ്ധ്യാ സമ്യഗവേക്ഷ്യാവേക്ഷ്യ കര്മണാം സമ്യക് പ്രതിപാദനേന, ദേശകാലാത്മഗുണവിപരീതോപാസനേന ചേതി| തസ്മാദാത്മഹിതം ചികീര്ഷതാ സര്വേണ സര്വം സര്വദാ സ്മൃതിമാസ്ഥായ സദ്വൃത്തമനുഷ്ഠേയമ്||൧൭||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 18

തദ്ധ്യനുതിഷ്ഠന് യുഗപത് സമ്പാദയത്യര്ഥദ്വയമാരോഗ്യമിന്ദ്രിയവിജയം ചേതി; തത് സദ്വൃത്തമഖിലേനോപദേക്ഷ്യാമോऽഗ്നിവേശ ! തദ്യഥാ- ദേവഗോബ്രാഹ്മണഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാചാര്യാനര്ചയേത്, അഗ്നിമുപചരേത്, ഓഷധീഃ പ്രശസ്താ ധാരയേത്, ദ്വൌ കാലാവുപസ്പൃശേത്, മലായനേഷ്വഭീക്ഷ്ണം പാദയോശ്ച വൈമല്യമാദധ്യാത്, ത്രിഃപക്ഷസ്യ കേശശ്മശ്രുലോമനഖാന് സംഹാരയേത്, നിത്യമനുപഹതവാസാഃ സുമനാഃ സുഗന്ധിഃ സ്യാത്, സാധുവേശഃ, പ്രസിദ്ധകേശഃ , മൂര്ധശ്രോത്രഘ്രാണപാദതൈലനിത്യഃ, ധൂമപഃ, പൂര്വാഭിഭാഷീ, സുമുഖഃ, ദുര്ഗേഷ്വഭ്യുപപത്താ, ഹോതാ, യഷ്ടാ, ദാതാ, ചതുഷ്പഥാനാം നമസ്കര്താ, ബലീനാമുപഹര്താ, അതിഥീനാം പൂജകഃ, പിതൃഭ്യഃ പിണ്ഡദഃ, കാലേ ഹിതമിതമധുരാര്ഥവാദീ, വശ്യാത്മാ, ധര്മാത്മാ, ഹേതാവീര്ഷ്യുഃ, ഫലേ നേര്ഷ്യുഃ, നിശ്ചിന്തഃ, നിര്ഭീകഃ, ഹ്രീമാന്, ധീമാന്, മഹോത്സാഹഃ, ദക്ഷഃ, ക്ഷമാവാന്, ധാര്മികഃ, ആസ്തികഃ, വിനയബുദ്ധിവിദ്യാഭിജനവയോവൃദ്ധസിദ്ധാചാര്യാണാമുപാസിതാ , ഛത്രീ ദണ്ഡീ മൌലീ സോപാനത്കോ യുഗമാത്രദൃഗ്വിചരേത് , മങ്ഗലാചാരശീലഃ, കുചേലാസ്ഥികണ്ടകാമേധ്യകേശതുഷോത്കരഭസ്മകപാലസ്നാനബലിഭൂമീനാം പരിഹര്താ, പ്രാക് ശ്രമാദ് വ്യായാമവര്ജീ സ്യാത്, സര്വപ്രാണിഷു ബന്ധുഭൂതഃ സ്യാത്, ക്രുദ്ധാനാമനുനേതാ, ഭീതാനാമാശ്വാസയിതാ, ദീനാനാമഭ്യുപപത്താ, സത്യസന്ധഃ, സാമപ്രധാനഃ , പരപരുഷവചനസഹിഷ്ണുഃ, അമര്ഷഘ്നഃ, പ്രശമഗുണദര്ശീ, രാഗദ്വേഷഹേതൂനാം ഹന്താ ച||൧൮||

Adhikarana 18 (19) · Śloka 19

നാനൃതം ബ്രൂയാത്, നാന്യസ്വമാദദീത, നാന്യസ്ത്രിയമഭിലഷേന്നാന്യശ്രിയം, ന വൈരം രോചയേത്, ന കുര്യാത് പാപം, ന പാപേऽപി പാപീ സ്യാത്, നാന്യദോഷാന് ബ്രൂയാത്, നാന്യരഹസ്യമാഗമയേന്, നാധാര്മികൈര്ന നരേന്ദ്രദ്വിഷ്ടൈഃ സഹാസീത നോന്മത്തൈര്ന പതിതൈര്ന ഭ്രൂണഹന്തൃഭിര്ന ക്ഷുദ്രൈര്ന ദുഷ്ടൈഃ, ന ദുഷ്ടയാനാന്യാരോഹേത, ന ജാനുസമം കഠിനമാസനമധ്യാസീത, നാനാസ്തീര്ണമനുപഹിതമവിശാലമസമം വാ ശയനം പ്രപദ്യേത, ന ഗിരിവിഷമമസ്തകേഷ്വനുചരേത്, ന ദ്രുമമാരോഹേത്, ന ജലോഗ്രവേഗമവഗാഹേത, ന കുലച്ഛായാമുപാസീത , നാഗ്ന്യുത്പാതമഭിതശ്ചരേത്, നോച്ചൈര്ഹസേത്, ന ശബ്ദവന്തം മാരുതം മുഞ്ചേത്, നാനാവൃതമുഖോ ജൃമ്ഭാം ക്ഷവഥും ഹാസ്യം വാ പ്രവര്തയേത്, ന നാസികാം കുഷ്ണീയാത്, ന ദന്താന് വിഘട്ടയേത്, ന നഖാന് വാദയേത്, നാസ്ഥീന്യഭിഹന്യാത്, ന ഭൂമിം വിലിഖേത്, ന ഛിന്ദ്യാത്തൃണം, ന ലോഷ്ടം മൃദ്നീയാത്, ന വിഗുണമങ്ഗൈശ്ചേഷ്ടേത, ജ്യോതീംഷ്യനിഷ്ടമമേധ്യമശസ്തം ച നാഭിവീക്ഷേത, ന ഹുങ്കുര്യാച്ഛവം , ന ചൈത്യധ്വജഗുരുപൂജ്യാശസ്തച്ഛായാമാക്രാമേത്, ന ക്ഷപാസ്വമരസദനചൈത്യചത്വരചതുഷ്പഥോപവനശ്മശാനാഘാതനാന്യാസേവേത , നൈകഃ ശൂന്യഗൃഹം ന ചാടവീമനുപ്രവിശേത്, ന പാപവൃത്താന് സ്ത്രീമിത്രഭൃത്യാന് ഭജേത, നോത്തമൈര്വിരുധ്യേത, നാവരാനുപാസീത, ന ജിഹ്മം രോചയേത്, നാനാര്യമാശ്രയേത്, ന ഭയമുത്പാദയേത്, ന സാഹസാതിസ്വപ്നപ്രജാഗരസ്നാനപാനാശനാന്യാസേവേത, നോര്ധ്വജാനുശ്ചിരം തിഷ്ഠേത്, ന വ്യാലാനുപസര്പേന്ന ദംഷ്ട്രിണോ ന വിഷാണിനഃ, പുരോവാതാതപാവശ്യായാതിപ്രവാതാഞ്ജഹ്യാത്, കലിം നാരഭേത, നാസുനിഭൃതോऽഗ്നിമുപാസീത നോച്ഛിഷ്ടഃ, നാധഃ കൃത്വാ പ്രതാപയേത്, നാവിഗതക്ലമോ നാനാപ്ലുതവദനോ ന നഗ്ന ഉപസ്പൃശേത്, ന സ്നാനശാട്യാ സ്പൃശേദുത്തമാങ്ഗം, ന കേശാഗ്രാണ്യഭിഹന്യാത്, നോപസ്പൃശ്യ തേ ഏവ വാസസീ ബിഭൃയാത്, നാസ്പൃഷ്ട്വാ രത്നാജ്യപൂജ്യമങ്ഗലസുമനസോऽഭിനിഷ്ക്രാമേത്, ന പൂജ്യമങ്ഗലാന്യപസവ്യം ഗച്ഛേന്നേതരാണ്യനുദക്ഷിണമ്||൧൯||

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

നാരത്നപാണിര്നാസ്നാതോ നോപഹതവാസാ നാജപിത്വാ നാഹുത്വാ ദേവതാഭ്യോ നാനിരൂപ്യ പിതൃഭ്യോ നാദത്ത്വാ ഗുരുഭ്യോ നാതിഥിഭ്യോ നോപാശ്രിതേഭ്യോ നാപുണ്യഗന്ധോ നാമാലീ നാപ്രക്ഷാലിതപാണിപാദവദനോ നാശുദ്ധമുഖോ നോദങ്മുഖോ ന വിമനാ നാഭക്താശിഷ്ടാശുചിക്ഷുധിതപരിചരോ ന പാത്രീഷ്വമേധ്യാസു നാദേശേ നാകാലേ നാകീര്ണേ നാദത്ത്വാऽഗ്രമഗ്നയേ നാപ്രോക്ഷിതം പ്രോക്ഷണോദകൈര്ന മന്ത്രൈരനഭിമന്ത്രിതം ന കുത്സയന്ന കുത്സിതം ന പ്രതികൂലോപഹിതമന്നമാദദീത, ന പര്യുഷിതമന്യത്ര മാംസഹരിതകശുഷ്കശാകഫലഭക്ഷ്യേഭ്യഃ, നാശേഷഭുക് സ്യാദന്യത്ര ദധിമധുലവണസക്തുസര്പിഭ്യഃ, ന നക്തം ദധി ഭുഞ്ജീത, ന സക്തൂനേകാനശ്നീയാന്ന നിശി ന ഭുക്ത്വാ ന ബഹൂന്ന ദ്വിര്നോദകാന്തരിതാത്, ന ഛിത്ത്വാ ദ്വിജൈര്ഭക്ഷയേത്||൨൦||

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

നാനൃജുഃ ക്ഷുയാന്നാദ്യാന്ന ശയീത, ന വേഗിതോऽന്യകാര്യഃ സ്യാത്, ന വായ്വഗ്നിസലിലസോമാര്കദ്വിജഗുരുപ്രതിമുഖം നിഷ്ഠീവികാ(വാത)വര്ചോമൂത്രാണ്യുത്സൃജേത്, ന പന്ഥാനമവമൂത്രയേന്ന ജനവതി നാന്നകാലേ, ന ജപഹോമാധ്യയനബലിമങ്ഗലക്രിയാസു ശ്ലേഷ്മസിങ്ഘാണകം മുഞ്ചേത്||൨൧||

Adhikarana 21 (22) · Śloka 22

ന സ്ത്രിയമവജാനീത, നാതിവിശ്രമ്ഭയേത്, ന ഗുഹ്യമനുശ്രാവയേത്, നാധികുര്യാത്| ന രജസ്വലാം നാതുരാം നാമേധ്യാം നാശസ്താം നാനിഷ്ടരൂപാചാരോപചാരാം നാദക്ഷാം നാദക്ഷിണാം നാകാമാം നാന്യകാമാം നാന്യസ്ത്രിയം നാന്യയോനിം നായോനൌ ന ചൈത്യചത്വരചതുഷ്പഥോപവനശ്മശാനാഘാതനസലിലൌഷധിദ്വിജഗുരുസുരാലയേഷു ന സന്ധ്യയോര്നാതിഥിഷു നാശുചിര്നാജഗ്ധഭേഷജോ നാപ്രണീതസങ്കല്പോ നാനുപസ്ഥിതപ്രഹര്ഷോ നാഭുക്തവാന്നാത്യശിതോ ന വിഷമസ്ഥോ ന മൂത്രോച്ചാരപീഡിതോ ന ശ്രമവ്യായാമോപവാസക്ലമാഭിഹതോ നാരഹസി വ്യവായം ഗച്ഛേത്||൨൨||

Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24

ന സതോ ന ഗുരൂന് പരിവദേത്, നാശുചിരഭിചാരകര്മചൈത്യപൂജ്യപൂജാധ്യയനമഭിനിര്വര്തയേത്||൨൩|| ന വിദ്യുത്സ്വനാര്തവീഷു നാഭ്യുദിതാസു ദിക്ഷു നാഗ്നിസമ്പ്ലവേ ന ഭൂമികമ്പേ ന മഹോത്സവേ നോല്കാപാതേ ന മഹാഗ്രഹോപഗമനേ ന നഷ്ടചന്ദ്രായാം തിഥൌ ന സന്ധ്യയോര്നാമുഖാദ്ഗുരോര്നാവപതിതം നാതിമാത്രം ന താന്തം ന വിസ്വരം നാനവസ്ഥിതപദം നാതിദ്രുതം ന വിലമ്ബിതം നാതിക്ലീബം നാത്യുച്ചൈര്നാതിനീചൈഃ സ്വരൈരധ്യയനമഭ്യസ്യേത്||൨൪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

നാതിസമയം ജഹ്യാത്, ന നിയമം ഭിന്ദ്യാത്, ന നക്തം നാദേശേ ചരേത്, ന സന്ധ്യാസ്വഭ്യവഹാരാധ്യയനസ്ത്രീസ്വപ്നസേവീ സ്യാത്, ന ബാലവൃദ്ധലുബ്ധമൂര്ഖക്ലിഷ്ടക്ലീബൈഃ സഹ സഖ്യം കുര്യാത്, ന മദ്യദ്യൂതവേശ്യാപ്രസങ്ഗരുചിഃ സ്യാത്, ന ഗുഹ്യം വിവൃണുയാത്, ന കഞ്ചിദവജാനീയാത്, നാഹമ്മാനീ സ്യാന്നാദക്ഷോ നാദക്ഷിണോ നാസൂയകഃ, ന ബ്രാഹ്മണാന് പരിവദേത്, ന ഗവാം ദണ്ഡമുദ്യച്ഛേത്, ന വൃദ്ധാന്ന ഗുരൂന്ന ഗണാന്ന നൃപാന് വാऽധിക്ഷിപേത്, ന ചാതിബ്രൂയാത്, ന ബാന്ധവാനുരക്തകൃച്ഛ്രദ്വിതീയഗുഹ്യജ്ഞാന് ബഹിഷ്കുര്യാത്||൨൫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

നാധീരോ നാത്യുച്ഛ്രിതസത്ത്വഃ സ്യാത്, നാഭൃതഭൃത്യഃ, നാവിശ്രബ്ധസ്വജനഃ, നൈകഃ സുഖീ, ന ദുഃഖശീലാചാരോപചാരഃ, ന സര്വവിശ്രമ്ഭീ, ന സര്വാഭിശങ്കീ, ന സര്വകാലവിചാരീ||൨൬||

Adhikarana 25 (27) · Śloka 27

ന കാര്യകാലമതിപാതയേത്, നാപരീക്ഷിതമഭിനിവിശേത്, നേന്ദ്രിയവശഗഃ സ്യാത്, ന ചഞ്ചലം മനോऽനുഭ്രാമയേത്, ന ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണാമതിഭാരമാദധ്യാത്, ന ചാതിദീര്ഘസൂത്രീ സ്യാത്, ന ക്രോധഹര്ഷാവനുവിദധ്യാത്, ന ശോകമനുവസേത്, ന സിദ്ധാവുത്സേകം യച്ഛേന്നാസിദ്ധൌ ദൈന്യം, പ്രകൃതിമഭീക്ഷ്ണം സ്മരേത്, ഹേതുപ്രഭാവനിശ്ചിതഃ സ്യാദ്ധേത്വാരമ്ഭനിത്യശ്ച, ന കൃതമിത്യാശ്വസേത്, ന വീര്യം ജഹ്യാത്, നാപവാദമനുസ്മരേത്||൨൭||

Adhikarana 26 (28) · Śloka 28

നാശുചിരുത്തമാജ്യാക്ഷതതിലകുശസര്ഷപൈരഗ്നിം ജുഹുയാദാത്മാനമാശീര്ഭിരാശാസാനഃ, അഗ്നിര്മേ നാപഗച്ഛേച്ഛരീരാദ്വായുര്മേ പ്രാണാനാദധാതു വിഷ്ണുര്മേ ബലമാദധാതു ഇന്ദ്രോ മേ വീര്യം ശിവാ മാം പ്രവിശന്ത്വാപ ആപോഹിഷ്ഠേത്യപഃ സ്പൃശേത്, ദ്വിഃ പരിമൃജ്യോഷ്ഠൌ പാദൌ ചാഭ്യുക്ഷ്യ മൂര്ധനി ഖാനി ചോപസ്പൃശേദദ്ഭിരാത്മാനം ഹൃദയം ശിരശ്ച||൨൮||

Adhikarana 27 (29) · Śloka 29

ബ്രഹ്മചര്യജ്ഞാനദാനമൈത്രീകാരുണ്യഹര്ഷോപേക്ഷാപ്രശമപരശ്ച സ്യാദിതി||൨൯||

Adhikarana 28 (30-33) · Śloka 33

തത്ര ശ്ലോകാഃ- പഞ്ചപഞ്ചകമുദ്ദിഷ്ടം മനോ ഹേതുചതുഷ്ടയമ്| ഇന്ദ്രിയോപക്രമേऽധ്യായേ സദ്വൃത്തമഖിലേന ച||൩൦|| സ്വസ്ഥവൃത്തം യഥോദ്ദിഷ്ടം യഃ സമ്യഗനുതിഷ്ഠതി| സ സമാഃ ശതമവ്യാധിരായുഷാ ന വിയുജ്യതേ||൩൧|| നൃലോകമാപൂരയതേ യശസാ സാധുസമ്മതഃ| ധര്മാര്ഥാവേതി ഭൂതാനാം ബന്ധുതാമുപഗച്ഛതി||൩൨|| പരാന് സുകൃതിനോ ലോകാന് പുണ്യകര്മാ പ്രപദ്യതേ| തസ്മാദ്വൃത്തമനുഷ്ഠേയമിദം സര്വേണ സര്വദാ||൩൩||

Adhikarana 29 (34) · Śloka 34

യച്ചാന്യദപി കിഞ്ചിത് സ്യാദനുക്തമിഹ പൂജിതമ്| വൃത്തം തദപി ചാത്രേയഃ സദൈവാഭ്യനുമന്യതേ||൩൪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേ ഇന്ദ്രിയോപക്രമണീയോ നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮|| ഇതി സ്വസ്ഥചതുഷ്കോ ദ്വിതീയഃ||൨||