Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మాత్రాశితీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातो मात्राशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
5. mātrāśitīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
మాత్రాశీ స్యాత్| ఆహారమాత్రా పునరగ్నిబలాపేక్షిణీ||3||
View original
मात्राशी स्यात्| आहारमात्रा पुनरग्निबलापेक्षिणी||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
యావద్ధ్యస్యాశనమశితమనుపహత్య ప్రకృతిం యథాకాలం జరాం గచ్ఛతి తావదస్య మాత్రాప్రమాణం వేదితవ్యం భవతి||4||
View original
यावद्ध्यस्याशनमशितमनुपहत्य प्रकृतिं यथाकालं जरां गच्छति तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర శాలిషష్టికముద్గలావకపింజలైణశశశరభశంబరాదీన్యాహారద్రవ్యాణి ప్రకృతిలఘూన్యపి మాత్రాపేక్షీణి భవంతి| తథా పిష్టేక్షుక్షీరవికృతితిలమాషానూపౌదకపిశితాదీన్యాహారద్రవ్యాణి ప్రకృతిగురూణ్యపి మాత్రామేవాపేక్షంతే||5||
View original
तत्र शालिषष्टिकमुद्गलावकपिञ्जलैणशशशरभशम्बरादीन्याहारद्रव्याणि प्रकृतिलघून्यपि मात्रापेक्षीणि भवन्ति| तथा पिष्टेक्षुक्षीरविकृतितिलमाषानूपौदकपिशितादीन्याहारद्रव्याणि प्रकृतिगुरूण्यपि मात्रामेवापेक्षन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
న చైవముక్తే ద్రవ్యే గురులాఘవమకారణం మన్యేత, లఘూని హి ద్రవ్యాణి వాయ్వగ్నిగుణబహులాని భవంతి; పృథ్వీసోమగుణబహులానీతరాణి, తస్మాత్ స్వగుణాదపి లఘూన్యగ్నిసంధుక్షణస్వభావాన్యల్పదోషాణి చోచ్యంతేఽపి సౌహిత్యోపయుక్తాని, గురూణి పునర్నాగ్నిసంధుక్షణస్వభావాన్యసామాన్యాత్, అతశ్చాతిమాత్రం దోషవంతి సౌహిత్యోపయుక్తాన్యన్యత్ర వ్యాయామాగ్నిబలాత్; సైషా భవత్యగ్నిబలాపేక్షిణీ మాత్రా||6||
View original
न चैवमुक्ते द्रव्ये गुरुलाघवमकारणं मन्येत, लघूनि हि द्रव्याणि वाय्वग्निगुणबहुलानि भवन्ति; पृथ्वीसोमगुणबहुलानीतराणि, तस्मात् स्वगुणादपि लघून्यग्निसन्धुक्षणस्वभावान्यल्पदोषाणि चोच्यन्तेऽपि सौहित्योपयुक्तानि, गुरूणि पुनर्नाग्निसन्धुक्षणस्वभावान्यसामान्यात्, अतश्चातिमात्रं दोषवन्ति सौहित्योपयुक्तान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात्; सैषा भवत्यग्निबलापेक्षिणी मात्रा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
న చ నాపేక్షతే ద్రవ్యం; ద్రవ్యాపేక్షయా చ త్రిభాగసౌహిత్యమర్ధసౌహిత్యం వా గురూణాముపదిశ్యతే, లఘూనామపి చ నాతిసౌహిత్యమగ్నేర్యుక్త్యర్థం||7||
View original
न च नापेक्षते द्रव्यं; द्रव्यापेक्षया च त्रिभागसौहित्यमर्धसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते, लघूनामपि च नातिसौहित्यमग्नेर्युक्त्यर्थम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
మాత్రావద్ధ్యశనమశితమనుపహత్య ప్రకృతిం బలవర్ణసుఖాయుషా యోజయత్యుపయోక్తారమవశ్యమితి||8||
View original
मात्रावद्ध्यशनमशितमनुपहत्य प्रकृतिं बलवर्णसुखायुषा योजयत्युपयोक्तारमवश्यमिति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
భవంతి చాత్ర- గురు పిష్టమయం తస్మాత్తండులాన్ పృథుకానపి| న జాతు భుక్తవాన్ ఖాదేన్మాత్రాం ఖాదేద్బుభుక్షితః||9||
View original
भवन्ति चात्र- गुरु पिष्टमयं तस्मात्तण्डुलान् पृथुकानपि| न जातु भुक्तवान् खादेन्मात्रां खादेद्बुभुक्षितः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
వల్లూరం శుష్కశాకాని శాలూకాని బిసాని చ| నాభ్యసేద్గౌరవాన్మాంసం కృశం నైవోపయోజయేత్||10|| కూర్చికాంశ్చ కిలాటాంశ్చ శౌకరం గవ్యమాహిషే| మత్స్యాన్ దధి చ మాషాంశ్చ యవకాంశ్చ న శీలయేత్||11||
View original
वल्लूरं शुष्कशाकानि शालूकानि बिसानि च| नाभ्यसेद्गौरवान्मांसं कृशं नैवोपयोजयेत्||१०|| कूर्चिकांश्च किलाटांश्च शौकरं गव्यमाहिषे| मत्स्यान् दधि च माषांश्च यवकांश्च न शीलयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
షష్టికాంఛాలిముద్గాంశ్చ సైంధవామలకే యవాన్| ఆంతరీక్షం పయః సర్పిర్జాంగలం మధు చాభ్యసేత్||12||
View original
षष्टिकाञ्छालिमुद्गांश्च सैन्धवामलके यवान्| आन्तरीक्षं पयः सर्पिर्जाङ्गलं मधु चाभ्यसेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
తచ్చ నిత్యం ప్రయుంజీత స్వాస్థ్యం యేనానువర్తతే| అజాతానాం వికారాణామనుత్పత్తికరం చ యత్||13||
View original
तच्च नित्यं प्रयुञ्जीत स्वास्थ्यं येनानुवर्तते| अजातानां विकाराणामनुत्पत्तिकरं च यत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
అత ఊర్ధ్వం శరీరస్య కార్యమక్ష్యంజనాదికం| స్వస్థవృత్తిమభిప్రేత్య గుణతః సంప్రవక్ష్యతే||14||
View original
अत ऊर्ध्वं शरीरस्य कार्यमक्ष्यञ्जनादिकम्| स्वस्थवृत्तिमभिप्रेत्य गुणतः सम्प्रवक्ष्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
సౌవీరమంజనం నిత్యం హితమక్ష్ణోః ప్రయోజయేత్| పంచరాత్రేఽష్టరాత్రే వా స్రావణార్థే రసాంజనం||15||
View original
सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोः प्रयोजयेत्| पञ्चरात्रेऽष्टरात्रे वा स्रावणार्थे रसाञ्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18
చక్షుస్తేజోమయం తస్య విశేషాచ్ఛ్లేష్మతో భయం| తతః శ్లేష్మహరం కర్మ హితం దృష్టేః ప్రసాదనం||16|| దివా తన్న ప్రయోక్తవ్యం నేత్రయోస్తీక్ష్ణమంజనం| విరేకదుర్బలా దృష్టిరాదిత్యం ప్రాప్య సీదతి||17|| తస్మాత్ స్రావ్యం నిశాయాం తు ధ్రువమంజనమిష్యతే|18|
View original
चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषाच्छ्लेष्मतो भयम्| ततः श्लेष्महरं कर्म हितं दृष्टेः प्रसादनम्||१६|| दिवा तन्न प्रयोक्तव्यं नेत्रयोस्तीक्ष्णमञ्जनम्| विरेकदुर्बला दृष्टिरादित्यं प्राप्य सीदति||१७|| तस्मात् स्राव्यं निशायां तु ध्रुवमञ्जनमिष्यते|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-19) · Śloka 20
యథా హి కనకాదీనాం మలినాం వివిధాత్మనాం||18|| ధౌతానాం నిర్మలా శుద్ధిస్తైలచేలకచాదిభిః| ఏవం నేత్రేషు మర్త్యానామంజనాశ్చ్యోతనాదిభిః||19|| దృష్టిర్నిరాకులా భాతి నిర్మలే నభసీందువత్|20|
View original
यथा हि कनकादीनां मलिनां विविधात्मनाम्||१८|| धौतानां निर्मला शुद्धिस्तैलचेलकचादिभिः| एवं नेत्रेषु मर्त्यानामञ्जनाश्च्योतनादिभिः||१९|| दृष्टिर्निराकुला भाति निर्मले नभसीन्दुवत्|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20-24) · Śloka 25
హరేణుకాం ప్రియంగుం చ పృథ్వీకాం కేశరం నఖం||20|| హ్రీవేరం చందనం పత్రం త్వగేలోశీరపద్మకం| ధ్యామకం మధుకం మాంసీ గుగ్గుల్వగురుశర్కరం||21|| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షలోధ్రత్వచః శుభాః| వన్యం సర్జరసం ముస్తం శైలేయం కమలోత్పలే||22|| శ్రీవేష్టకం శల్లకీం చ శుకబర్హమథాపి చ| పిష్ట్వా లింపేచ్ఛరేషీకాం తాం వర్తిం యవసన్నిభాం||23|| అంగుష్ఠసమ్మితాం కుర్యాదష్టాంగులసమాం భిషక్| శుష్కాం నిగర్భాం తాం వర్తిం ధూమనేత్రార్పితాం నరః||24|| స్నేహాక్తామగ్నిసంప్లుష్టాం పిబేత్ ప్రాయోగికీం సుఖాం|25|
View original
हरेणुकां प्रियङ्गुं च पृथ्वीकां केशरं नखम्||२०|| ह्रीवेरं चन्दनं पत्रं त्वगेलोशीरपद्मकम्| ध्यामकं मधुकं मांसी गुग्गुल्वगुरुशर्करम्||२१|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षलोध्रत्वचः शुभाः| वन्यं सर्जरसं मुस्तं शैलेयं कमलोत्पले||२२|| श्रीवेष्टकं शल्लकीं च शुकबर्हमथापि च| पिष्ट्वा लिम्पेच्छरेषीकां तां वर्तिं यवसन्निभाम्||२३|| अङ्गुष्ठसम्मितां कुर्यादष्टाङ्गुलसमां भिषक्| शुष्कां निगर्भां तां वर्तिं धूमनेत्रार्पितां नरः||२४|| स्नेहाक्तामग्निसम्प्लुष्टां पिबेत् प्रायोगिकीं सुखाम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 26
వసాఘృతమధూచ్ఛిష్టైర్యుక్తియుక్తైర్వరౌషధైః||25|| వర్తిం మధురకైః కృత్వా స్నైహికీం ధూమమాచరేత్|26|
View original
वसाघृतमधूच्छिष्टैर्युक्तियुक्तैर्वरौषधैः||२५|| वर्तिं मधुरकैः कृत्वा स्नैहिकीं धूममाचरेत्|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 27
శ్వేతా జ్యోతిష్మతీ చైవ హరితాలం మనఃశిలా||26|| గంధాశ్చాగురుపత్రాద్యా ధూమం మూర్ధవిరేచనే |27|
View original
श्वेता ज्योतिष्मती चैव हरितालं मनःशिला||२६|| गन्धाश्चागुरुपत्राद्या धूमं मूर्धविरेचने |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-32) · Śloka 33
గౌరవం శిరసః శూలం పీనసార్ధావభేదకౌ||27|| కర్ణాక్షిశూలం కాసశ్చ హిక్కాశ్వాసౌ గలగ్రహః| దంతదౌర్బల్యమాస్రావః శ్రోత్రఘ్రాణాక్షిదోషజః||28|| పూతిర్ఘ్రాణాస్యగంధశ్చ దంతశూలమరోచకః| హనుమన్యాగ్రహః కండూః క్రిమయః పాండుతా ముఖే||29|| శ్లేష్మప్రసేకో వైస్వర్యం గలశుండ్యుపజిహ్వికా| ఖాలిత్యం పింజరత్వం చ కేశానాం పతనం తథా||30|| క్షవథుశ్చాతితంద్రా చ బుద్ధేర్మోహోఽతినిద్రతా| ధూమపానాత్ ప్రశామ్యంతి బలం భవతి చాధికం||31|| శిరోరుహకపాలానామింద్రియాణాం స్వరస్య చ| న చ వాతకఫాత్మానో బలినోఽప్యూర్ధ్వజత్రుజాః||32|| ధూమవక్త్రకపానస్య వ్యాధయః స్యుః శిరోగతాః|33|
View original
गौरवं शिरसः शूलं पीनसार्धावभेदकौ||२७|| कर्णाक्षिशूलं कासश्च हिक्काश्वासौ गलग्रहः| दन्तदौर्बल्यमास्रावः श्रोत्रघ्राणाक्षिदोषजः||२८|| पूतिर्घ्राणास्यगन्धश्च दन्तशूलमरोचकः| हनुमन्याग्रहः कण्डूः क्रिमयः पाण्डुता मुखे||२९|| श्लेष्मप्रसेको वैस्वर्यं गलशुण्ड्युपजिह्विका| खालित्यं पिञ्जरत्वं च केशानां पतनं तथा||३०|| क्षवथुश्चातितन्द्रा च बुद्धेर्मोहोऽतिनिद्रता| धूमपानात् प्रशाम्यन्ति बलं भवति चाधिकम्||३१|| शिरोरुहकपालानामिन्द्रियाणां स्वरस्य च| न च वातकफात्मानो बलिनोऽप्यूर्ध्वजत्रुजाः||३२|| धूमवक्त्रकपानस्य व्याधयः स्युः शिरोगताः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 36
ప్రయోగపానే తస్యాష్టౌ కాలాః సంపరికీర్తితాః||33|| వాతశ్లేష్మసముత్క్లేశః కాలేష్వేషు హి లక్ష్యతే| స్నాత్వా భుక్త్వా సముల్లిఖ్య క్షుత్వా దంతాన్నిఘృష్య చ| నావనాంజననిద్రాంతే చాత్మవాన్ ధూమపో భవేత్| తథా వాతకఫాత్మానో న భవంత్యూర్ధ్వజత్రుజాః||35|| రోగాస్తస్య తు పేయాః స్యురాపానాస్త్రిస్త్రయస్త్రయః|36|
View original
प्रयोगपाने तस्याष्टौ कालाः सम्परिकीर्तिताः||३३|| वातश्लेष्मसमुत्क्लेशः कालेष्वेषु हि लक्ष्यते| स्नात्वा भुक्त्वा समुल्लिख्य क्षुत्वा दन्तान्निघृष्य च| नावनाञ्जननिद्रान्ते चात्मवान् धूमपो भवेत्| तथा वातकफात्मानो न भवन्त्यूर्ध्वजत्रुजाः||३५|| रोगास्तस्य तु पेयाः स्युरापानास्त्रिस्त्रयस्त्रयः|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 38
పరం ద్వికాలపాయీ స్యాదహ్నః కాలేషు బుద్ధిమాన్||36|| ప్రయోగే, స్నైహికే త్వేకం, వైరేచ్యం త్రిచతుః పిబేత్| హృత్కంఠేంద్రియసంశుద్ధిర్లఘుత్వం శిరసః శమః||37|| యథేరితానాం దోషాణాం సమ్యక్పీతస్య లక్షణం|38|
View original
परं द्विकालपायी स्यादह्नः कालेषु बुद्धिमान्||३६|| प्रयोगे, स्नैहिके त्वेकं, वैरेच्यं त्रिचतुः पिबेत्| हृत्कण्ठेन्द्रियसंशुद्धिर्लघुत्वं शिरसः शमः||३७|| यथेरितानां दोषाणां सम्यक्पीतस्य लक्षणम्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40
బాధిర్యమాంధ్యమూకత్వం రక్తపిత్తం శిరోభ్రమం||38|| అకాలే చాతిపీతశ్చ ధూమః కుర్యాదుపద్రవాన్| తత్రేష్టం సర్పిషః పానం నావనాంజనతర్పణం||39|| స్నైహికం ధూమజే దోషే వాయుః పిత్తానుగో యది| శీతం తు రక్తపిత్తే స్యాచ్ఛ్లేష్మపిత్తే విరూక్షణం||40||
View original
बाधिर्यमान्ध्यमूकत्वं रक्तपित्तं शिरोभ्रमम्||३८|| अकाले चातिपीतश्च धूमः कुर्यादुपद्रवान्| तत्रेष्टं सर्पिषः पानं नावनाञ्जनतर्पणम्||३९|| स्नैहिकं धूमजे दोषे वायुः पित्तानुगो यदि| शीतं तु रक्तपित्ते स्याच्छ्लेष्मपित्ते विरूक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41-45) · Śloka 46
పరం త్వతః ప్రవక్ష్యామి ధూమో యేషాం విగర్హితః| న విరిక్తః పిబేద్ధూమం న కృతే బస్తికర్మణి||41|| న రక్తీ న విషేణార్తో న శోచన్న చ గర్భిణీ| న శ్రమే న మదే నామే న పిత్తే న ప్రజాగరే||42|| న మూర్చ్ఛాభ్రమతృష్ణాసు న క్షీణే నాపి చ క్షతే| న మద్యదుగ్ధే పీత్వా చ న స్నేహం న చ మాక్షికం||43|| ధూమం న భుక్త్వా దధ్నా చ న రూక్షః క్రుద్ధ ఏవ చ| న తాలుశోషే తిమిరే శిరస్యభిహితే న చ||44|| న శంఖకే న రోహిణ్యాం న మేహే న మదాత్యయే| ఏషు ధూమమకాలేషు మోహాత్ పిబతి యో నరః||45|| రోగాస్తస్య ప్రవర్ధంతే దారుణా ధూమవిభ్రమాత్|46|
View original
परं त्वतः प्रवक्ष्यामि धूमो येषां विगर्हितः| न विरिक्तः पिबेद्धूमं न कृते बस्तिकर्मणि||४१|| न रक्ती न विषेणार्तो न शोचन्न च गर्भिणी| न श्रमे न मदे नामे न पित्ते न प्रजागरे||४२|| न मूर्च्छाभ्रमतृष्णासु न क्षीणे नापि च क्षते| न मद्यदुग्धे पीत्वा च न स्नेहं न च माक्षिकम्||४३|| धूमं न भुक्त्वा दध्ना च न रूक्षः क्रुद्ध एव च| न तालुशोषे तिमिरे शिरस्यभिहिते न च||४४|| न शङ्खके न रोहिण्यां न मेहे न मदात्यये| एषु धूममकालेषु मोहात् पिबति यो नरः||४५|| रोगास्तस्य प्रवर्धन्ते दारुणा धूमविभ्रमात्|४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48
ధూమయోగ్యః పిబేద్దోషే శిరోఘ్రాణాక్షిసంశ్రయే||46|| ఘ్రాణేనాస్యేన కంఠస్థే ముఖేన ఘ్రాణపో వమేత్| ఆస్యేన ధూమకవలాన్ పిబన్ ఘ్రాణేన నోద్వమేత్||47|| ప్రతిలోమం గతో హ్యాశు ధూమో హింస్యాద్ధి చక్షుషీ|48|
View original
धूमयोग्यः पिबेद्दोषे शिरोघ्राणाक्षिसंश्रये||४६|| घ्राणेनास्येन कण्ठस्थे मुखेन घ्राणपो वमेत्| आस्येन धूमकवलान् पिबन् घ्राणेन नोद्वमेत्||४७|| प्रतिलोमं गतो ह्याशु धूमो हिंस्याद्धि चक्षुषी|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (48) · Śloka 49
ఋజ్వంగచక్షుస్తచ్చేతాః సూపవిష్టస్త్రిపర్యయం||48|| పిబేచ్ఛిద్రం పిధాయైకం నాసయా ధూమమాత్మవాన్|49|
View original
ऋज्वङ्गचक्षुस्तच्चेताः सूपविष्टस्त्रिपर्ययम्||४८|| पिबेच्छिद्रं पिधायैकं नासया धूममात्मवान्|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (49-50) · Śloka 51
చతుర్వింశతికం నేత్రం స్వాంగులీభిర్విరేచనే||49|| ద్వాత్రింశదంగులం స్నేహే ప్రయోగేఽధ్యర్ధమిష్యతే| ఋజు త్రికోషాఫలితం కోలాస్థ్యగ్రప్రమాణితం||50|| బస్తినేత్రసమద్రవ్యం ధూమనేత్రం ప్రశస్యతే|51|
View original
चतुर्विंशतिकं नेत्रं स्वाङ्गुलीभिर्विरेचने||४९|| द्वात्रिंशदङ्गुलं स्नेहे प्रयोगेऽध्यर्धमिष्यते| ऋजु त्रिकोषाफलितं कोलास्थ्यग्रप्रमाणितम्||५०|| बस्तिनेत्रसमद्रव्यं धूमनेत्रं प्रशस्यते|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (51) · Śloka 52
దూరాద్వినిర్గతః పర్వచ్ఛిన్నో నాడీతనూకృతః||51|| నేంద్రియం బాధతే ధూమో మాత్రాకాలనిషేవితః|52|
View original
दूराद्विनिर्गतः पर्वच्छिन्नो नाडीतनूकृतः||५१|| नेन्द्रियं बाधते धूमो मात्राकालनिषेवितः|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 56
యదా చోరశ్చ కంఠశ్చ శిరశ్చ లఘుతాం వ్రజేత్||52|| కఫశ్చ తనుతాం ప్రాప్తః సుపీతం ధూమమాదిశేత్| అవిశుద్ధః స్వరో యస్య కంఠశ్చ సకఫో భవేత్||53|| స్తిమితో మస్తకశ్చైవమపీతం ధూమమాదిశేత్| తాలు మూర్ధా చ కంఠశ్చ శుష్యతే పరితప్యతే||54|| తృష్యతే ముహ్యతే జంతూ రక్తం చ స్రవతేఽధికం| శిరశ్చ భ్రమతేఽత్యర్థం మూర్చ్ఛా చాస్యోపజాయతే||55|| ఇంద్రియాణ్యుపతప్యంతే ధూమేఽత్యర్థం నిషేవితే|56|
View original
यदा चोरश्च कण्ठश्च शिरश्च लघुतां व्रजेत्||५२|| कफश्च तनुतां प्राप्तः सुपीतं धूममादिशेत्| अविशुद्धः स्वरो यस्य कण्ठश्च सकफो भवेत्||५३|| स्तिमितो मस्तकश्चैवमपीतं धूममादिशेत्| तालु मूर्धा च कण्ठश्च शुष्यते परितप्यते||५४|| तृष्यते मुह्यते जन्तू रक्तं च स्रवतेऽधिकम्| शिरश्च भ्रमतेऽत्यर्थं मूर्च्छा चास्योपजायते||५५|| इन्द्रियाण्युपतप्यन्ते धूमेऽत्यर्थं निषेविते|५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (56-62) · Śloka 63
వర్షే వర్షేఽణుతైలం చ కాలేషు త్రిషు నా చరేత్||56|| ప్రావృట్శరద్వసంతేషు గతమేఘే నభస్తలే| నస్యకర్మ యథాకాలం యో యథోక్తం నిషేవతే||57|| న తస్య చక్షుర్న ఘ్రాణం న శ్రోత్రముపహన్యతే| న స్యుః శ్వేతా న కపిలాః కేశాః శ్మశ్రూణి వా పునః||58|| న చ కేశాః ప్రముచ్యంతే వర్ధంతే చ విశేషతః| మన్యాస్తంభః శిరఃశూలమర్దితం హనుసంగ్రహః||59|| పీనసార్ధావభేదౌ చ శిరఃకంపశ్చ శామ్యతి| సిరాః శిరఃకపాలానాం సంధయః స్నాయుకండరాః||60|| నావనప్రీణితాశ్చాస్య లభంతేఽభ్యధికం బలం| ముఖం ప్రసన్నోపచితం స్వరః స్నిగ్ధః స్థిరో మహాన్||61|| సర్వేంద్రియాణాం వైమల్యం బలం భవతి చాధికం| న చాస్య రోగాః సహసా ప్రభవంత్యూర్ధ్వజత్రుజాః||62|| జీర్యతశ్చోత్తమాంగేషు జరా న లభతే బలం|63|
View original
वर्षे वर्षेऽणुतैलं च कालेषु त्रिषु ना चरेत्||५६|| प्रावृट्शरद्वसन्तेषु गतमेघे नभस्तले| नस्यकर्म यथाकालं यो यथोक्तं निषेवते||५७|| न तस्य चक्षुर्न घ्राणं न श्रोत्रमुपहन्यते| न स्युः श्वेता न कपिलाः केशाः श्मश्रूणि वा पुनः||५८|| न च केशाः प्रमुच्यन्ते वर्धन्ते च विशेषतः| मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितं हनुसङ्ग्रहः||५९|| पीनसार्धावभेदौ च शिरःकम्पश्च शाम्यति| सिराः शिरःकपालानां सन्धयः स्नायुकण्डराः||६०|| नावनप्रीणिताश्चास्य लभन्तेऽभ्यधिकं बलम्| मुखं प्रसन्नोपचितं स्वरः स्निग्धः स्थिरो महान्||६१|| सर्वेन्द्रियाणां वैमल्यं बलं भवति चाधिकम्| न चास्य रोगाः सहसा प्रभवन्त्यूर्ध्वजत्रुजाः||६२|| जीर्यतश्चोत्तमाङ्गेषु जरा न लभते बलम्|६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (63-70) · Śloka 71
చందనాగురుణీ పత్రం దార్వీత్వఙ్మధుకం బలాం||63|| ప్రపౌండరీకం సూక్ష్మైలాం విడంగం బిల్వముత్పలం| హ్రీబేరమభయం వన్యం త్వఙ్ముస్తం సారివాం స్థిరాం||64|| జీవంతీం పృశ్నిపర్ణీం చ సురదారు శతావరీం| హరేణుం బృహతీం వ్యాఘ్రీం సురభీం పద్మకేశరం||65|| విపాచయేచ్ఛతగుణే మాహేంద్రే విమలేఽంభసి| తైలాద్దశగుణం శేషం కషాయమవతారయేత్||66|| తేన తైలం కషాయేణ దశకృత్వో విపాచయేత్| అథాస్య దశమే పాకే సమాంశం ఛాగలం పయః||67|| దద్యాదేషోఽణుతైలస్య నావనీయస్య సంవిధిః| అస్య మాత్రాం ప్రయుంజీత తైలస్యార్ధపలోన్మితాం||68|| స్నిగ్ధస్విన్నోత్తమాంగస్య పిచునా నావనైస్త్రిభిః| త్ర్యహాత్త్ర్యహాచ్చ సప్తాహమేతత్ కర్మ సమాచరేత్||69|| నివాతోష్ణసమాచారీ హితాశీ నియతేంద్రియః| తైలమేతత్త్రిదోషఘ్నమింద్రియాణాం బలప్రదం||70|| ప్రయుంజానో యథాకాలం యథోక్తానశ్నుతే గుణాన్|71|
View original
चन्दनागुरुणी पत्रं दार्वीत्वङ्मधुकं बलाम्||६३|| प्रपौण्डरीकं सूक्ष्मैलां विडङ्गं बिल्वमुत्पलम्| ह्रीबेरमभयं वन्यं त्वङ्मुस्तं सारिवां स्थिराम्||६४|| जीवन्तीं पृश्निपर्णीं च सुरदारु शतावरीम्| हरेणुं बृहतीं व्याघ्रीं सुरभीं पद्मकेशरम्||६५|| विपाचयेच्छतगुणे माहेन्द्रे विमलेऽम्भसि| तैलाद्दशगुणं शेषं कषायमवतारयेत्||६६|| तेन तैलं कषायेण दशकृत्वो विपाचयेत्| अथास्य दशमे पाके समांशं छागलं पयः||६७|| दद्यादेषोऽणुतैलस्य नावनीयस्य संविधिः| अस्य मात्रां प्रयुञ्जीत तैलस्यार्धपलोन्मिताम्||६८|| स्निग्धस्विन्नोत्तमाङ्गस्य पिचुना नावनैस्त्रिभिः| त्र्यहात्त्र्यहाच्च सप्ताहमेतत् कर्म समाचरेत्||६९|| निवातोष्णसमाचारी हिताशी नियतेन्द्रियः| तैलमेतत्त्रिदोषघ्नमिन्द्रियाणां बलप्रदम्||७०|| प्रयुञ्जानो यथाकालं यथोक्तानश्नुते गुणान्|७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (71-75) · Śloka 76
ఆపోథితాగ్రం ద్వౌ కాలౌ కషాయకటుతిక్తకం||71|| భక్షయేద్దంతపవనం దంతమాంసాన్యబాధయన్| నిహంతి గంధం వైరస్యం జిహ్వాదంతాస్యజం మలం||72|| నిష్కృష్య రుచిమాధత్తే సద్యో దంతవిశోధనం| కరంజకరవీరార్కమాలతీకకుభాసనాః||73|| శస్యంతే దంతపవనే యే చాప్యేవంవిధా ద్రుమాః| సువర్ణరూప్యతామ్రాణి త్రపురీతిమయాని చ||74|| జిహ్వానిర్లేఖనాని స్యురతీక్ష్ణాన్యనృజూని చ| జిహ్వామూలగతం యచ్చ మలముచ్ఛ్వాసరోధి చ||75|| దౌర్గంధ్యం భజతే తేన తస్మాజ్జిహ్వాం వినిర్లిఖేత్|76|
View original
आपोथिताग्रं द्वौ कालौ कषायकटुतिक्तकम्||७१|| भक्षयेद्दन्तपवनं दन्तमांसान्यबाधयन्| निहन्ति गन्धं वैरस्यं जिह्वादन्तास्यजं मलम्||७२|| निष्कृष्य रुचिमाधत्ते सद्यो दन्तविशोधनम्| करञ्जकरवीरार्कमालतीककुभासनाः||७३|| शस्यन्ते दन्तपवने ये चाप्येवंविधा द्रुमाः| सुवर्णरूप्यताम्राणि त्रपुरीतिमयानि च||७४|| जिह्वानिर्लेखनानि स्युरतीक्ष्णान्यनृजूनि च| जिह्वामूलगतं यच्च मलमुच्छ्वासरोधि च||७५|| दौर्गन्ध्यं भजते तेन तस्माज्जिह्वां विनिर्लिखेत्|७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (76-77) · Śloka 77
ధార్యాణ్యాస్యేన వైశద్యరుచిసౌగంధ్యమిచ్ఛతా||76|| జాతీకటుకపూగానాం లవంగస్య ఫలాని చ| కక్కోలస్య ఫలం పత్రం తాంబూలస్య శుభం తథా| తథా కర్పూరనిర్యాసః సూక్ష్మైలాయాః ఫలాని చ||77||
View original
धार्याण्यास्येन वैशद्यरुचिसौगन्ध्यमिच्छता||७६|| जातीकटुकपूगानां लवङ्गस्य फलानि च| कक्कोलस्य फलं पत्रं ताम्बूलस्य शुभं तथा| तथा कर्पूरनिर्यासः सूक्ष्मैलायाः फलानि च||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (78-89) · Śloka 89
హన్వోర్బలం స్వరబలం వదనోపచయః పరః| స్యాత్ పరం చ రసజ్ఞానమన్నే చ రుచిరుత్తమా||78|| న చాస్య కంఠశోషః స్యాన్నౌష్ఠయోః స్ఫుటనాద్భయం| న చ దంతాః క్షయం యాంతి దృఢమూలా భవంతి చ||79|| న శూల్యంతే న చామ్లేన హృష్యంతే భక్షయంతి చ| పరానపి ఖరాన్ భక్ష్యాంస్తైలగండూషధారణాత్||80|| నిత్యం స్నేహార్ద్రశిరసః శిరఃశూలం న జాయతే| న ఖాలిత్యం న పాలిత్యం న కేశాః ప్రపతంతి చ||81|| బలం శిరఃకపాలానాం విశేషేణాభివర్ధతే| దృఢమూలాశ్చ దీర్ఘాశ్చ కృష్ణాః కేశా భవంతి చ||82|| ఇంద్రియాణి ప్రసీదంతి సుత్వగ్భవతి చాననం | నిద్రాలాభః సుఖం చ స్యాన్మూర్ధ్ని తైలనిషేవణాత్||83|| న కర్ణరోగా వాతోత్థా న మన్యాహనుసంగ్రహః| నోచ్చైః శ్రుతిర్న బాధిర్యం స్యాన్నిత్యం కర్ణతర్పణాత్||84|| స్నేహాభ్యంగాద్యథా కుంభశ్చర్మ స్నేహవిమర్దనాత్| భవత్యుపాంగాదక్షశ్చ దృఢః క్లేశసహో యథా||85|| తథా శరీరమభ్యంగాద్దృఢం సుత్వక్ చ జాయతే| ప్రశాంతమారుతాబాధం క్లేశవ్యాయామసంసహం||86|| స్పర్శనేఽభ్యధికో వాయుః స్పర్శనం చ త్వగాశ్రితం| త్వచ్యశ్చ పరమభ్యంగస్తస్మాత్తం శీలయేన్నరః||87|| న చాభిఘాతాభిహతం గాత్రమభ్యంగసేవినః| వికారం భజతేఽత్యర్థం బలకర్మణి వా క్వచిత్||88|| సుస్పర్శోపచితాంగశ్చ బలవాన్ ప్రియదర్శనః| భవత్యభ్యంగనిత్యత్వాన్నరోఽల్పజర ఏవ చ||89||
View original
हन्वोर्बलं स्वरबलं वदनोपचयः परः| स्यात् परं च रसज्ञानमन्ने च रुचिरुत्तमा||७८|| न चास्य कण्ठशोषः स्यान्नौष्ठयोः स्फुटनाद्भयम्| न च दन्ताः क्षयं यान्ति दृढमूला भवन्ति च||७९|| न शूल्यन्ते न चाम्लेन हृष्यन्ते भक्षयन्ति च| परानपि खरान् भक्ष्यांस्तैलगण्डूषधारणात्||८०|| नित्यं स्नेहार्द्रशिरसः शिरःशूलं न जायते| न खालित्यं न पालित्यं न केशाः प्रपतन्ति च||८१|| बलं शिरःकपालानां विशेषेणाभिवर्धते| दृढमूलाश्च दीर्घाश्च कृष्णाः केशा भवन्ति च||८२|| इन्द्रियाणि प्रसीदन्ति सुत्वग्भवति चाननम् | निद्रालाभः सुखं च स्यान्मूर्ध्नि तैलनिषेवणात्||८३|| न कर्णरोगा वातोत्था न मन्याहनुसङ्ग्रहः| नोच्चैः श्रुतिर्न बाधिर्यं स्यान्नित्यं कर्णतर्पणात्||८४|| स्नेहाभ्यङ्गाद्यथा कुम्भश्चर्म स्नेहविमर्दनात्| भवत्युपाङ्गादक्षश्च दृढः क्लेशसहो यथा||८५|| तथा शरीरमभ्यङ्गाद्दृढं सुत्वक् च जायते| प्रशान्तमारुताबाधं क्लेशव्यायामसंसहम्||८६|| स्पर्शनेऽभ्यधिको वायुः स्पर्शनं च त्वगाश्रितम्| त्वच्यश्च परमभ्यङ्गस्तस्मात्तं शीलयेन्नरः||८७|| न चाभिघाताभिहतं गात्रमभ्यङ्गसेविनः| विकारं भजतेऽत्यर्थं बलकर्मणि वा क्वचित्||८८|| सुस्पर्शोपचिताङ्गश्च बलवान् प्रियदर्शनः| भवत्यभ्यङ्गनित्यत्वान्नरोऽल्पजर एव च||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (90-92) · Śloka 92
ఖరత్వం స్తబ్ధతా రౌక్ష్యం శ్రమః సుప్తిశ్చ పాదయోః| సద్య ఏవోపశామ్యంతి పాదాభ్యంగనిషేవణాత్||90|| జాయతే సౌకుమార్యం చ బలం స్థైర్యం చ పాదయోః| దృష్టిః ప్రసాదం లభతే మారుతశ్చోపశామ్యతి||91|| న చ స్యాద్గృధ్రసీవాతః పాదయోః స్ఫుటనం న చ| న సిరాస్నాయుసంకోచః పాదాభ్యంగేన పాదయోః||92||
View original
खरत्वं स्तब्धता रौक्ष्यं श्रमः सुप्तिश्च पादयोः| सद्य एवोपशाम्यन्ति पादाभ्यङ्गनिषेवणात्||९०|| जायते सौकुमार्यं च बलं स्थैर्यं च पादयोः| दृष्टिः प्रसादं लभते मारुतश्चोपशाम्यति||९१|| न च स्याद्गृध्रसीवातः पादयोः स्फुटनं न च| न सिरास्नायुसङ्कोचः पादाभ्यङ्गेन पादयोः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (93-94) · Śloka 94
దౌర్గంధ్యం గౌరవం తంద్రాం కండూం మలమరోచకం| స్వేదబీభత్సతాం హంతి శరీరపరిమార్జనం||93|| పవిత్రం వృష్యమాయుష్యం శ్రమస్వేదమలాపహం | శరీరబలసంధానం స్నానమోజస్కరం పరం||94||
View original
दौर्गन्ध्यं गौरवं तन्द्रां कण्डूं मलमरोचकम्| स्वेदबीभत्सतां हन्ति शरीरपरिमार्जनम्||९३|| पवित्रं वृष्यमायुष्यं श्रमस्वेदमलापहम् | शरीरबलसन्धानं स्नानमोजस्करं परम्||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (95-102) · Śloka 102
కామ్యం యశస్యమాయుష్యమలక్ష్మీఘ్నం ప్రహర్షణం| శ్రీమత్ పారిషదం శస్తం నిర్మలాంబరధారణం||95|| వృష్యం సౌగంధ్యమాయుష్యం కామ్యం పుష్టిబలప్రదం| సౌమనస్యమలక్ష్మీఘ్నం గంధమాల్యనిషేవణం||96|| ధన్యం మంగల్యమాయుష్యం శ్రీమద్వ్యసనసూదనం| హర్షణం కామ్యమోజస్యం రత్నాభరణధారణం||97|| మేధ్యం పవిత్రమాయుష్యమలక్ష్మీకలినాశనం| పాదయోర్మలమార్గాణాం శౌచాధానమభీక్ష్ణశః||98|| పౌష్టికం వృష్యమాయుష్యం శుచి రూపవిరాజనం| కేశశ్మశ్రునఖాదీనాం కల్పనం సంప్రసాధనం||99|| చక్షుష్యం స్పర్శనహితం పాదయోర్వ్యసనాపహం| బల్యం పరాక్రమసుఖం వృష్యం పాదత్రధారణం||100|| ఈతేః ప్రశమనం బల్యం గుప్త్యావరణశంకరం| ఘర్మానిలరజోంబుఘ్నం ఛత్రధారణముచ్యతే||101|| స్ఖలతః సంప్రతిష్ఠానం శత్రూణాం చ నిషూదనం| అవష్టంభనమాయుష్యం భయఘ్నం దండధారణం||102||
View original
काम्यं यशस्यमायुष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रहर्षणम्| श्रीमत् पारिषदं शस्तं निर्मलाम्बरधारणम्||९५|| वृष्यं सौगन्ध्यमायुष्यं काम्यं पुष्टिबलप्रदम्| सौमनस्यमलक्ष्मीघ्नं गन्धमाल्यनिषेवणम्||९६|| धन्यं मङ्गल्यमायुष्यं श्रीमद्व्यसनसूदनम्| हर्षणं काम्यमोजस्यं रत्नाभरणधारणम्||९७|| मेध्यं पवित्रमायुष्यमलक्ष्मीकलिनाशनम्| पादयोर्मलमार्गाणां शौचाधानमभीक्ष्णशः||९८|| पौष्टिकं वृष्यमायुष्यं शुचि रूपविराजनम्| केशश्मश्रुनखादीनां कल्पनं सम्प्रसाधनम्||९९|| चक्षुष्यं स्पर्शनहितं पादयोर्व्यसनापहम्| बल्यं पराक्रमसुखं वृष्यं पादत्रधारणम्||१००|| ईतेः प्रशमनं बल्यं गुप्त्यावरणशङ्करम्| घर्मानिलरजोम्बुघ्नं छत्रधारणमुच्यते||१०१|| स्खलतः सम्प्रतिष्ठानं शत्रूणां च निषूदनम्| अवष्टम्भनमायुष्यं भयघ्नं दण्डधारणम्||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (103) · Śloka 103
నగరీ నగరస్యేవ రథస్యేవ రథీ యథా| స్వశరీరస్య మేధావీ కృత్యేష్వవహితో భవేత్||103||
View original
नगरी नगरस्येव रथस्येव रथी यथा| स्वशरीरस्य मेधावी कृत्येष्ववहितो भवेत्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (104) · Śloka 104
భవతి చాత్ర- వృత్త్యుపాయాన్నిషేవేత యే స్యుర్ధర్మావిరోధినః| శమమధ్యయనం చైవ సుఖమేవం సమశ్నుతే||104||
View original
भवति चात्र- वृत्त्युपायान्निषेवेत ये स्युर्धर्माविरोधिनः| शममध्ययनं चैव सुखमेवं समश्नुते||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (105-111) · Śloka 111
తత్ర శ్లోకాః- మాత్రా ద్రవ్యాణి మాత్రాం చ సంశ్రిత్య గురులాఘవం| ద్రవ్యాణాం గర్హితోఽభ్యాసో యేషాం, యేషాం చ శస్యతే||105|| అంజనం ధూమవర్తిశ్చ త్రివిధా వర్తికల్పనా| ధూమపానగుణాః కాలాః పానమానం చ యస్య యత్||106|| వ్యాపత్తిచిహ్నం భైషజ్యం ధూమో యేషాం విగర్హితః| పేయో యథా యన్మయం చ నేత్రం యస్య చ యద్విధం||107|| నస్యకర్మగుణా నస్తఃకార్యం యచ్చ యథా యదా| భక్షయేద్దంతపవనం యథా యద్యద్గుణం చ యత్||108|| యదర్థం యాని చాస్యేన ధార్యాణి కవలగ్రహే| తైలస్య యే గుణా దిష్టాః శిరస్తైలగుణాశ్చ యే||109|| కర్ణతైలే తథాఽభ్యంగే పాదాభ్యంగేఽంగమార్జనే| స్నానే వాససి శుద్ధే చ సౌగంధ్యే రత్నధారణే||110|| శౌచే సంహరణే లోమ్నాం పాదత్రచ్ఛత్రధారణే| గుణా మాత్రాశితీయేఽస్మింస్తథోక్తా దండధారణే||111||
View original
तत्र श्लोकाः- मात्रा द्रव्याणि मात्रां च संश्रित्य गुरुलाघवम्| द्रव्याणां गर्हितोऽभ्यासो येषां, येषां च शस्यते||१०५|| अञ्जनं धूमवर्तिश्च त्रिविधा वर्तिकल्पना| धूमपानगुणाः कालाः पानमानं च यस्य यत्||१०६|| व्यापत्तिचिह्नं भैषज्यं धूमो येषां विगर्हितः| पेयो यथा यन्मयं च नेत्रं यस्य च यद्विधम्||१०७|| नस्यकर्मगुणा नस्तःकार्यं यच्च यथा यदा| भक्षयेद्दन्तपवनं यथा यद्यद्गुणं च यत्||१०८|| यदर्थं यानि चास्येन धार्याणि कवलग्रहे| तैलस्य ये गुणा दिष्टाः शिरस्तैलगुणाश्च ये||१०९|| कर्णतैले तथाऽभ्यङ्गे पादाभ्यङ्गेऽङ्गमार्जने| स्नाने वाससि शुद्धे च सौगन्ध्ये रत्नधारणे||११०|| शौचे संहरणे लोम्नां पादत्रच्छत्रधारणे| गुणा मात्राशितीयेऽस्मिंस्तथोक्ता दण्डधारणे||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శ్లోకస్థానే మాత్రాశితీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః సమాప్తః||5||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने मात्राशितीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः||५||
🔊 Audio coming soon