Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō vividhāśitapītīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातो विविधाशितपीतीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. vividhāśitapītīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
vividhamaśitaṁ pītaṁ līḍhaṁ khāditaṁ jantōrhitamantaragnisandhukṣitabalēna yathāsvēnōṣmaṇā samyagvipacyamānaṁ kālavadanavasthitasarvadhātupākamanupahatasarvadhātūṣmamārutasrōtaḥ kēvalaṁ śarīramupacayabalavarṇasukhāyuṣā yōjayati śarīradhātūnūrjayati ca| dhātavō hi dhātvāhārāḥ prakr̥timanuvartantē||3||
View original
विविधमशितं पीतं लीढं खादितं जन्तोर्हितमन्तरग्निसन्धुक्षितबलेन यथास्वेनोष्मणा सम्यग्विपच्यमानं कालवदनवस्थितसर्वधातुपाकमनुपहतसर्वधातूष्ममारुतस्रोतः केवलं शरीरमुपचयबलवर्णसुखायुषा योजयति शरीरधातूनूर्जयति च| धातवो हि धात्वाहाराः प्रकृतिमनुवर्तन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
tatrāhāraprasādākhyō rasaḥ kiṭṭaṁ ca malākhyamabhinirvartatē| kiṭṭāt svēdamūtrapurīṣavātapittaślēṣmāṇaḥ karṇākṣināsikāsyalōmakūpaprajananamalāḥ kēśaśmaśrulōmanakhādayaścāvayavāḥ puṣyanti| puṣyanti tvāhārarasādrasarudhiramāṁsamēdōsthimajjaśukraujāṁsi pañcēndriyadravyāṇi dhātuprasādasañjñakāni śarīrasandhibandhapicchādayaścāvayavāḥ| tē sarva ēva dhātavō malākhyāḥ prasādākhyāśca rasamalābhyāṁ puṣyantaḥ svaṁ mānamanuvartantē yathāvayaḥśarīram| ēvaṁ rasamalau svapramāṇāvasthitāvāśrayasya samadhātōrdhātusāmyamanuvartayataḥ| nimittatastu kṣīṇavr̥ddhānāṁ prasādākhyānāṁ dhātūnāṁ vr̥ddhikṣayābhyāmāhāramūlābhyāṁ rasaḥ sāmyamutpādayatyārōgyāya, kiṭṭaṁ ca malānāmēvamēva| svamānātiriktāḥ punarutsargiṇaḥ śītōṣṇaparyāyaguṇaiścōpacaryamāṇā malāḥ śarīra dhātusāmyakarāḥ samupalabhyantē||4||
View original
तत्राहारप्रसादाख्यो रसः किट्टं च मलाख्यमभिनिर्वर्तते| किट्टात् स्वेदमूत्रपुरीषवातपित्तश्लेष्माणः कर्णाक्षिनासिकास्यलोमकूपप्रजननमलाः केशश्मश्रुलोमनखादयश्चावयवाः पुष्यन्ति| पुष्यन्ति त्वाहाररसाद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रौजांसि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि धातुप्रसादसञ्ज्ञकानि शरीरसन्धिबन्धपिच्छादयश्चावयवाः| ते सर्व एव धातवो मलाख्याः प्रसादाख्याश्च रसमलाभ्यां पुष्यन्तः स्वं मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्| एवं रसमलौ स्वप्रमाणावस्थितावाश्रयस्य समधातोर्धातुसाम्यमनुवर्तयतः| निमित्ततस्तु क्षीणवृद्धानां प्रसादाख्यानां धातूनां वृद्धिक्षयाभ्यामाहारमूलाभ्यां रसः साम्यमुत्पादयत्यारोग्याय, किट्टं च मलानामेवमेव| स्वमानातिरिक्ताः पुनरुत्सर्गिणः शीतोष्णपर्यायगुणैश्चोपचर्यमाणा मलाः शरीर धातुसाम्यकराः समुपलभ्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
tēṣāṁ tu malaprasādākhyānāṁ dhātūnāṁ srōtāṁsyayanamukhāni| tāni yathāvibhāgēna yathāsvaṁ dhātūnāpūrayanti| ēvamidaṁ śarīramaśitapītalīḍhakhāditaprabhavam| aśitapītalīḍhakhāditaprabhavāścāsmiñ śarīrē vyādhayō bhavanti| hitāhitōpayōgaviśēṣāstvatra śubhāśubhaviśēṣakarā bhavantīti||5||
View original
तेषां तु मलप्रसादाख्यानां धातूनां स्रोतांस्ययनमुखानि| तानि यथाविभागेन यथास्वं धातूनापूरयन्ति| एवमिदं शरीरमशितपीतलीढखादितप्रभवम्| अशितपीतलीढखादितप्रभवाश्चास्मिञ् शरीरे व्याधयो भवन्ति| हिताहितोपयोगविशेषास्त्वत्र शुभाशुभविशेषकरा भवन्तीति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ēvaṁvādinaṁ bhagavantamātrēyamagnivēśa uvāca- dr̥śyantē hi bhagavan! hitasamākhyātamapyāhāramupayuñjānā vyādhimantaścāgadāśca, tathaivāhitasamākhyātam; ēvaṁ duṣṭē kathaṁ hitāhitōpayōgaviśēṣātmakaṁ śubhāśubhaviśēṣamupalabhāmaha iti||6||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- दृश्यन्ते हि भगवन्! हितसमाख्यातमप्याहारमुपयुञ्जाना व्याधिमन्तश्चागदाश्च, तथैवाहितसमाख्यातम्; एवं दुष्टे कथं हिताहितोपयोगविशेषात्मकं शुभाशुभविशेषमुपलभामह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
tamuvāca bhagavānātrēyaḥ- na hitāhārōpayōgināmagnivēśa! tannimittā vyādhayō jāyantē, na ca kēvalaṁ hitāhārōpayōgādēva sarvavyādhibhayamatikrāntaṁ bhavati, santi hyr̥tē'pyahitāhārōpayōgādanyā rōgaprakr̥tayaḥ, tadyathā- kālaviparyayaḥ, prajñāparādhaḥ, śabdasparśarūparasagandhāścāsātmyā iti| tāśca rōgaprakr̥tayō rasān samyagupayuñjānamapi puruṣamaśubhēnōpapādayanti; tasmāddhitāhārōpayōginō'pi dr̥śyantē vyādhimantaḥ| ahitāhārōpayōgināṁ punaḥ kāraṇatō na sadyō dōṣavān bhavatyapacāraḥ| na hi sarvāṇyapathyāni tulyadōṣāṇi, na ca sarvē dōṣāstulyabalāḥ, na ca sarvāṇi śarīrāṇi vyādhikṣamatvē samarthāni bhavanti| tadēva hyapathyaṁ dēśakālasaṁyōgavīryapramāṇātiyōgādbhūyastaramapathyaṁ sampadyatē| sa ēva dōṣaḥ saṁsr̥ṣṭayōnirviruddhōpakramō gambhīrānugataścirasthitaḥ prāṇāyatanasamutthō marmōpaghātī kaṣṭatamaḥ kṣiprakāritamaśca sampadyatē| śarīrāṇi cātisthūlānyatikr̥śānyaniviṣṭamāṁsaśōṇitāsthīni durbalānyasātmyāhārōpacitānyalpāhārāṇyalpasattvāni ca bhavantyavyādhisahāni, viparītāni punarvyādhisahāni| ēbhyaścaivāpathyāhāradōṣaśarīraviśēṣēbhyō vyādhayō mr̥davō dāruṇāḥ kṣiprasamutthāścirakāriṇaśca bhavanti| ta ēva vātapittaślēṣmāṇaḥ sthānaviśēṣē prakupitā vyādhiviśēṣānabhinirvartayantyagnivēśa!||7||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- न हिताहारोपयोगिनामग्निवेश! तन्निमित्ता व्याधयो जायन्ते, न च केवलं हिताहारोपयोगादेव सर्वव्याधिभयमतिक्रान्तं भवति, सन्ति ह्यृतेऽप्यहिताहारोपयोगादन्या रोगप्रकृतयः, तद्यथा- कालविपर्ययः, प्रज्ञापराधः, शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाश्चासात्म्या इति| ताश्च रोगप्रकृतयो रसान् सम्यगुपयुञ्जानमपि पुरुषमशुभेनोपपादयन्ति; तस्माद्धिताहारोपयोगिनोऽपि दृश्यन्ते व्याधिमन्तः| अहिताहारोपयोगिनां पुनः कारणतो न सद्यो दोषवान् भवत्यपचारः| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि, न च सर्वे दोषास्तुल्यबलाः, न च सर्वाणि शरीराणि व्याधिक्षमत्वे समर्थानि भवन्ति| तदेव ह्यपथ्यं देशकालसंयोगवीर्यप्रमाणातियोगाद्भूयस्तरमपथ्यं सम्पद्यते| स एव दोषः संसृष्टयोनिर्विरुद्धोपक्रमो गम्भीरानुगतश्चिरस्थितः प्राणायतनसमुत्थो मर्मोपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमश्च सम्पद्यते| शरीराणि चातिस्थूलान्यतिकृशान्यनिविष्टमांसशोणितास्थीनि दुर्बलान्यसात्म्याहारोपचितान्यल्पाहाराण्यल्पसत्त्वानि च भवन्त्यव्याधिसहानि, विपरीतानि पुनर्व्याधिसहानि| एभ्यश्चैवापथ्याहारदोषशरीरविशेषेभ्यो व्याधयो मृदवो दारुणाः क्षिप्रसमुत्थाश्चिरकारिणश्च भवन्ति| त एव वातपित्तश्लेष्माणः स्थानविशेषे प्रकुपिता व्याधिविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यग्निवेश!||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
tatra rasādiṣu sthānēṣu prakupitānāṁ dōṣāṇāṁ yasmin sthānē yē yē vyādhayaḥ sambhavanti tāṁstān yathāvadanuvyākhyāsyāmaḥ||8||
View original
तत्र रसादिषु स्थानेषु प्रकुपितानां दोषाणां यस्मिन् स्थाने ये ये व्याधयः सम्भवन्ति तांस्तान् यथावदनुव्याख्यास्यामः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 11
aśraddhā cāruciścāsyavairasyamarasajñatā| hr̥llāsō gauravaṁ tandrā sāṅgamardō jvarastamaḥ ||9|| pāṇḍutvaṁ srōtasāṁ rōdhaḥ klaibyaṁ sādaḥ kr̥śāṅgatā| nāśō'gnērayathākālaṁ valayaḥ palitāni ca||10|| rasapradōṣajā rōgā,...|11|
View original
अश्रद्धा चारुचिश्चास्यवैरस्यमरसज्ञता| हृल्लासो गौरवं तन्द्रा साङ्गमर्दो ज्वरस्तमः ||९|| पाण्डुत्वं स्रोतसां रोधः क्लैब्यं सादः कृशाङ्गता| नाशोऽग्नेरयथाकालं वलयः पलितानि च||१०|| रसप्रदोषजा रोगा,...|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 14
...vakṣyantē raktadōṣajāḥ| kuṣṭhavīsarpapiḍakā raktapittamasr̥gdaraḥ||11|| gudamēḍhrāsyapākaśca plīhā gulmō'tha vidradhiḥ| nīlikā kāmalā vyaṅgaḥ pipplavastilakālakāḥ||12|| dadruścarmadalaṁ śvitraṁ pāmā kōṭhāsramaṇḍalam| raktapradōṣājjāyantē,...|14|
View original
...वक्ष्यन्ते रक्तदोषजाः| कुष्ठवीसर्पपिडका रक्तपित्तमसृग्दरः||११|| गुदमेढ्रास्यपाकश्च प्लीहा गुल्मोऽथ विद्रधिः| नीलिका कामला व्यङ्गः पिप्प्लवस्तिलकालकाः||१२|| दद्रुश्चर्मदलं श्वित्रं पामा कोठास्रमण्डलम्| रक्तप्रदोषाज्जायन्ते,...|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
...śr̥ṇu māṁsapradōṣajān||13|| adhimāṁsārbudaṁ kīlaṁ galaśālūkaśuṇḍikē| pūtimāṁsālajīgaṇḍagaṇḍamālōpajihvikāḥ||14|| vidyānmāṁsāśrayān,...|15|
View original
...शृणु मांसप्रदोषजान्||१३|| अधिमांसार्बुदं कीलं गलशालूकशुण्डिके| पूतिमांसालजीगण्डगण्डमालोपजिह्विकाः||१४|| विद्यान्मांसाश्रयान्,...|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
... mēdaḥsaṁśrayāṁstu pracakṣmahē| ninditāni pramēhāṇāṁ pūrvarūpāṇi yāni ca||15||
View original
... मेदःसंश्रयांस्तु प्रचक्ष्महे| निन्दितानि प्रमेहाणां पूर्वरूपाणि यानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
adhyasthidantau dantāsthibhēdaśūlaṁ vivarṇatā| kēśalōmanakhaśmaśrudōṣāścāsthipradōṣajāḥ||16||
View original
अध्यस्थिदन्तौ दन्तास्थिभेदशूलं विवर्णता| केशलोमनखश्मश्रुदोषाश्चास्थिप्रदोषजाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
ruk parvaṇāṁ bhramō mūrcchā darśanaṁ tamasastathā| aruṣāṁ sthūlamūlānāṁ parvajānāṁ ca darśanam||17|| majjapradōṣāt, ...|18|
View original
रुक् पर्वणां भ्रमो मूर्च्छा दर्शनं तमसस्तथा| अरुषां स्थूलमूलानां पर्वजानां च दर्शनम्||१७|| मज्जप्रदोषात्, ...|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
...śukrasya dōṣāt klaibyamaharṣaṇam| rōgi vā klībamalpāyurvirūpaṁ vā prajāyatē||18|| na cāsya jāyatē garbhaḥ patati prasravatyapi| śukraṁ hi duṣṭaṁ sāpatyaṁ sadāraṁ bādhatē naram||19||
View original
...शुक्रस्य दोषात् क्लैब्यमहर्षणम्| रोगि वा क्लीबमल्पायुर्विरूपं वा प्रजायते||१८|| न चास्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवत्यपि| शुक्रं हि दुष्टं सापत्यं सदारं बाधते नरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
indriyāṇi samāśritya prakupyanti yadā malāḥ| upaghātōpatāpābhyāṁ yōjayantīndriyāṇi tē||20||
View original
इन्द्रियाणि समाश्रित्य प्रकुप्यन्ति यदा मलाः| उपघातोपतापाभ्यां योजयन्तीन्द्रियाणि ते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
snāyau sirākaṇḍarābhyō duṣṭāḥ kliśnanti mānavam| stambhasaṅkōcakhallībhirgranthisphuraṇasuptibhiḥ||21||
View original
स्नायौ सिराकण्डराभ्यो दुष्टाः क्लिश्नन्ति मानवम्| स्तम्भसङ्कोचखल्लीभिर्ग्रन्थिस्फुरणसुप्तिभिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
malānāśritya kupitā bhēdaśōṣapradūṣaṇam| dōṣā malānāṁ kurvanti saṅgōtsargāvatīva ca||22||
View original
मलानाश्रित्य कुपिता भेदशोषप्रदूषणम्| दोषा मलानां कुर्वन्ति सङ्गोत्सर्गावतीव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-30) · Śloka 30
vividhādaśitāt pītādahitāllīḍhakhāditāt| bhavantyētē manuṣyāṇāṁ vikārā ya udāhr̥tāḥ||23|| tēṣāmicchannanutpattiṁ sēvēta matimān sadā| hitānyēvāśitādīni na syustajjāstathā''mayāḥ||24|| rasajānāṁ vikārāṇāṁ sarvaṁ laṅghanamauṣadham| vidhiśōṇitikē'dhyāyē raktajānāṁ bhiṣagjitam||25|| māṁsajānāṁ tu saṁśuddhiḥ śastrakṣārāgnikarma ca| aṣṭauninditikē'dhyāyē mēdōjānāṁ cikitsitam||26|| asthyāśrayāṇāṁ vyādhīnāṁ pañcakarmāṇi bhēṣajam| bastyaḥ kṣīrasarpīṁṣi tiktakōpahitāni ca||27|| majjaśukrasamutthānāmauṣadhaṁ svādutiktakam| annaṁ vyavāyavyāyāmau śuddhiḥ kālē ca mātrayā||28|| śāntirindriyajānāṁ tu trimarmīyē pravakṣyatē| snāyvādijānāṁ praśamō vakṣyatē vātarōgikē||29|| navēgāndhāraṇē'dhyāyē cikitsāsaṅgrahaḥ kr̥taḥ| malajānāṁ vikārāṇāṁ siddhiścōktā kvacitkvacit||30||
View original
विविधादशितात् पीतादहिताल्लीढखादितात्| भवन्त्येते मनुष्याणां विकारा य उदाहृताः||२३|| तेषामिच्छन्ननुत्पत्तिं सेवेत मतिमान् सदा| हितान्येवाशितादीनि न स्युस्तज्जास्तथाऽऽमयाः||२४|| रसजानां विकाराणां सर्वं लङ्घनमौषधम्| विधिशोणितिकेऽध्याये रक्तजानां भिषग्जितम्||२५|| मांसजानां तु संशुद्धिः शस्त्रक्षाराग्निकर्म च| अष्टौनिन्दितिकेऽध्याये मेदोजानां चिकित्सितम्||२६|| अस्थ्याश्रयाणां व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्| बस्त्यः क्षीरसर्पींषि तिक्तकोपहितानि च||२७|| मज्जशुक्रसमुत्थानामौषधं स्वादुतिक्तकम्| अन्नं व्यवायव्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया||२८|| शान्तिरिन्द्रियजानां तु त्रिमर्मीये प्रवक्ष्यते| स्नाय्वादिजानां प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके||२९|| नवेगान्धारणेऽध्याये चिकित्सासङ्ग्रहः कृतः| मलजानां विकाराणां सिद्धिश्चोक्ता क्वचित्क्वचित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
vyāyāmādūṣmaṇastaikṣṇyāddhitasyānavacāraṇāt| kōṣṭhācchākhā malā yānti drutatvānmārutasya ca||31|| tatrasthāśca vilambantē kadācinna samīritāḥ| nādēśakālē kupyanti bhūyō hētupratīkṣiṇaḥ||32||
View original
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्याद्धितस्यानवचारणात्| कोष्ठाच्छाखा मला यान्ति द्रुतत्वान्मारुतस्य च||३१|| तत्रस्थाश्च विलम्बन्ते कदाचिन्न समीरिताः| नादेशकाले कुप्यन्ति भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
vr̥ddhyā viṣyandanāt pākāt srōtōmukhaviśōdhanāt| śākhā muktvā malāḥ kōṣṭhaṁ yānti vāyōśca nigrahāt||33||
View original
वृद्ध्या विष्यन्दनात् पाकात् स्रोतोमुखविशोधनात्| शाखा मुक्त्वा मलाः कोष्ठं यान्ति वायोश्च निग्रहात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
ajātānāmanutpattau jātānāṁ vinivr̥ttayē| rōgāṇāṁ yō vidhirdr̥ṣṭaḥ sukhārthī taṁ samācarēt||34|| sukhārthāḥ sarvabhūtānāṁ matāḥ sarvāḥ pravr̥ttayaḥ| jñānājñānaviśēṣāttu mārgāmārgapravr̥ttayaḥ||35||
View original
अजातानामनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये| रोगाणां यो विधिर्दृष्टः सुखार्थी तं समाचरेत्||३४|| सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| ज्ञानाज्ञानविशेषात्तु मार्गामार्गप्रवृत्तयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36-38) · Śloka 38
hitamēvānurudhyantē praparīkṣya parīkṣakāḥ| rajōmōhāvr̥tātmānaḥ priyamēva tu laukikāḥ||36|| śrutaṁ buddhiḥ smr̥tirdākṣyaṁ dhr̥tirhitaniṣēvaṇam| vāgviśuddhiḥ śamō dhairyamāśrayanti parīkṣakam||37|| laukikaṁ nāśrayantyētē guṇā mōharajaḥśritam | tanmūlā bahavō yanti rōgāḥ śārīramānasāḥ||38||
View original
हितमेवानुरुध्यन्ते प्रपरीक्ष्य परीक्षकाः| रजोमोहावृतात्मानः प्रियमेव तु लौकिकाः||३६|| श्रुतं बुद्धिः स्मृतिर्दाक्ष्यं धृतिर्हितनिषेवणम्| वाग्विशुद्धिः शमो धैर्यमाश्रयन्ति परीक्षकम्||३७|| लौकिकं नाश्रयन्त्येते गुणा मोहरजःश्रितम् | तन्मूला बहवो यन्ति रोगाः शारीरमानसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39-40) · Śloka 40
prajñāparādhāddhyahitānarthān pañca niṣēvatē| sandhārayati vēgāṁśca sēvatē sāhasāni ca||39|| tadātvasukhasañjñēṣu bhāvēṣvajñō'nurajyatē| rajyatē na tu vijñātā vijñānē hyamalīkr̥tē||40||
View original
प्रज्ञापराधाद्ध्यहितानर्थान् पञ्च निषेवते| सन्धारयति वेगांश्च सेवते साहसानि च||३९|| तदात्वसुखसञ्ज्ञेषु भावेष्वज्ञोऽनुरज्यते| रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्यमलीकृते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
na rāgānnāpyavijñānādāhārānupayōjayēt| parīkṣya hitamaśnīyāddēhō hyāhārasambhavaḥ||41||
View original
न रागान्नाप्यविज्ञानादाहारानुपयोजयेत्| परीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42) · Śloka 42
āhārasya vidhāvaṣṭau viśēṣā hētusañjñakāḥ| śubhāśubhasamutpattau tān parīkṣya prayōjayēt||42||
View original
आहारस्य विधावष्टौ विशेषा हेतुसञ्ज्ञकाः| शुभाशुभसमुत्पत्तौ तान् परीक्ष्य प्रयोजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43-44) · Śloka 44
parihāryāṇyapathyāni sadā pariharannaraḥ| bhavatyanr̥ṇatāṁ prāptaḥ sādhūnāmiha paṇḍitaḥ||43|| yattu rōgasamutthānamaśakyamiha kēnacit| parihartuṁ na tat prāpya śōcitavyaṁ manīṣibhiḥ||44||
View original
परिहार्याण्यपथ्यानि सदा परिहरन्नरः| भवत्यनृणतां प्राप्तः साधूनामिह पण्डितः||४३|| यत्तु रोगसमुत्थानमशक्यमिह केनचित्| परिहर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-48) · Śloka 48
tatra ślōkāḥ- āhārasambhavaṁ vastu rōgāścāhārasambhavāḥ| hitāhitaviśēṣācca viśēṣaḥ sukhaduḥkhayōḥ||45|| sahatvē cāsahatvē ca duḥkhānāṁ dēhasattvayōḥ | viśēṣō rōgasaṅghāśca dhātujā yē pr̥thakpr̥thak||46|| tēṣāṁ caiva praśamanaṁ kōṣṭhācchākhā upētya ca| dōṣā yathā prakupyanti śākhābhyaḥ kōṣṭhamētya ca||47|| prājñājñayōrviśēṣaśca svasthāturahitaṁ ca yat| vividhāśitapītīyē tat sarvaṁ samprakāśitam||48||
View original
तत्र श्लोकाः- आहारसम्भवं वस्तु रोगाश्चाहारसम्भवाः| हिताहितविशेषाच्च विशेषः सुखदुःखयोः||४५|| सहत्वे चासहत्वे च दुःखानां देहसत्त्वयोः | विशेषो रोगसङ्घाश्च धातुजा ये पृथक्पृथक्||४६|| तेषां चैव प्रशमनं कोष्ठाच्छाखा उपेत्य च| दोषा यथा प्रकुप्यन्ति शाखाभ्यः कोष्ठमेत्य च||४७|| प्राज्ञाज्ञयोर्विशेषश्च स्वस्थातुरहितं च यत्| विविधाशितपीतीये तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē sūtrasthānē vividhāśitapītīyō nāmāṣṭāviṁśō'dhyāyaḥ||28|| ityannapānacatuṣkaḥ||7||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने विविधाशितपीतीयो नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८|| इत्यन्नपानचतुष्कः||७||
🔊 Audio coming soon