Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো বিবিধাশিতপীতীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथातो विविधाशितपीतीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. vividhāśitapītīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
বিবিধমশিতং পীতং লীঢং খাদিতং জন্তোর্হিতমন্তরগ্নিসন্ধুক্ষিতবলেন যথাস্বেনোষ্মণা সম্যগ্বিপচ্যমানং কালবদনবস্থিতসর্বধাতুপাকমনুপহতসর্বধাতূষ্মমারুতস্রোতঃ কেবলং শরীরমুপচযবলবর্ণসুখাযুষা যোজযতি শরীরধাতূনূর্জযতি চ| ধাতবো হি ধাত্বাহারাঃ প্রকৃতিমনুবর্তন্তে||৩||
View original
विविधमशितं पीतं लीढं खादितं जन्तोर्हितमन्तरग्निसन्धुक्षितबलेन यथास्वेनोष्मणा सम्यग्विपच्यमानं कालवदनवस्थितसर्वधातुपाकमनुपहतसर्वधातूष्ममारुतस्रोतः केवलं शरीरमुपचयबलवर्णसुखायुषा योजयति शरीरधातूनूर्जयति च| धातवो हि धात्वाहाराः प्रकृतिमनुवर्तन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
তত্রাহারপ্রসাদাখ্যো রসঃ কিট্টং চ মলাখ্যমভিনির্বর্ততে| কিট্টাত্ স্বেদমূত্রপুরীষবাতপিত্তশ্লেষ্মাণঃ কর্ণাক্ষিনাসিকাস্যলোমকূপপ্রজননমলাঃ কেশশ্মশ্রুলোমনখাদযশ্চাবযবাঃ পুষ্যন্তি| পুষ্যন্তি ত্বাহাররসাদ্রসরুধিরমাংসমেদোস্থিমজ্জশুক্রৌজাংসি পঞ্চেন্দ্রিযদ্রব্যাণি ধাতুপ্রসাদসঞ্জ্ঞকানি শরীরসন্ধিবন্ধপিচ্ছাদযশ্চাবযবাঃ| তে সর্ব এব ধাতবো মলাখ্যাঃ প্রসাদাখ্যাশ্চ রসমলাভ্যাং পুষ্যন্তঃ স্বং মানমনুবর্তন্তে যথাবযঃশরীরম্| এবং রসমলৌ স্বপ্রমাণাবস্থিতাবাশ্রযস্য সমধাতোর্ধাতুসাম্যমনুবর্তযতঃ| নিমিত্ততস্তু ক্ষীণবৃদ্ধানাং প্রসাদাখ্যানাং ধাতূনাং বৃদ্ধিক্ষযাভ্যামাহারমূলাভ্যাং রসঃ সাম্যমুত্পাদযত্যারোগ্যায, কিট্টং চ মলানামেবমেব| স্বমানাতিরিক্তাঃ পুনরুত্সর্গিণঃ শীতোষ্ণপর্যাযগুণৈশ্চোপচর্যমাণা মলাঃ শরীর ধাতুসাম্যকরাঃ সমুপলভ্যন্তে||৪||
View original
तत्राहारप्रसादाख्यो रसः किट्टं च मलाख्यमभिनिर्वर्तते| किट्टात् स्वेदमूत्रपुरीषवातपित्तश्लेष्माणः कर्णाक्षिनासिकास्यलोमकूपप्रजननमलाः केशश्मश्रुलोमनखादयश्चावयवाः पुष्यन्ति| पुष्यन्ति त्वाहाररसाद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रौजांसि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि धातुप्रसादसञ्ज्ञकानि शरीरसन्धिबन्धपिच्छादयश्चावयवाः| ते सर्व एव धातवो मलाख्याः प्रसादाख्याश्च रसमलाभ्यां पुष्यन्तः स्वं मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्| एवं रसमलौ स्वप्रमाणावस्थितावाश्रयस्य समधातोर्धातुसाम्यमनुवर्तयतः| निमित्ततस्तु क्षीणवृद्धानां प्रसादाख्यानां धातूनां वृद्धिक्षयाभ्यामाहारमूलाभ्यां रसः साम्यमुत्पादयत्यारोग्याय, किट्टं च मलानामेवमेव| स्वमानातिरिक्ताः पुनरुत्सर्गिणः शीतोष्णपर्यायगुणैश्चोपचर्यमाणा मलाः शरीर धातुसाम्यकराः समुपलभ्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তেষাং তু মলপ্রসাদাখ্যানাং ধাতূনাং স্রোতাংস্যযনমুখানি| তানি যথাবিভাগেন যথাস্বং ধাতূনাপূরযন্তি| এবমিদং শরীরমশিতপীতলীঢখাদিতপ্রভবম্| অশিতপীতলীঢখাদিতপ্রভবাশ্চাস্মিঞ্ শরীরে ব্যাধযো ভবন্তি| হিতাহিতোপযোগবিশেষাস্ত্বত্র শুভাশুভবিশেষকরা ভবন্তীতি||৫||
View original
तेषां तु मलप्रसादाख्यानां धातूनां स्रोतांस्ययनमुखानि| तानि यथाविभागेन यथास्वं धातूनापूरयन्ति| एवमिदं शरीरमशितपीतलीढखादितप्रभवम्| अशितपीतलीढखादितप्रभवाश्चास्मिञ् शरीरे व्याधयो भवन्ति| हिताहितोपयोगविशेषास्त्वत्र शुभाशुभविशेषकरा भवन्तीति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
এবংবাদিনং ভগবন্তমাত্রেযমগ্নিবেশ উবাচ- দৃশ্যন্তে হি ভগবন্! হিতসমাখ্যাতমপ্যাহারমুপযুঞ্জানা ব্যাধিমন্তশ্চাগদাশ্চ, তথৈবাহিতসমাখ্যাতম্; এবং দুষ্টে কথং হিতাহিতোপযোগবিশেষাত্মকং শুভাশুভবিশেষমুপলভামহ ইতি||৬||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- दृश्यन्ते हि भगवन्! हितसमाख्यातमप्याहारमुपयुञ्जाना व्याधिमन्तश्चागदाश्च, तथैवाहितसमाख्यातम्; एवं दुष्टे कथं हिताहितोपयोगविशेषात्मकं शुभाशुभविशेषमुपलभामह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
তমুবাচ ভগবানাত্রেযঃ- ন হিতাহারোপযোগিনামগ্নিবেশ! তন্নিমিত্তা ব্যাধযো জাযন্তে, ন চ কেবলং হিতাহারোপযোগাদেব সর্বব্যাধিভযমতিক্রান্তং ভবতি, সন্তি হ্যৃতেঽপ্যহিতাহারোপযোগাদন্যা রোগপ্রকৃতযঃ, তদ্যথা- কালবিপর্যযঃ, প্রজ্ঞাপরাধঃ, শব্দস্পর্শরূপরসগন্ধাশ্চাসাত্ম্যা ইতি| তাশ্চ রোগপ্রকৃতযো রসান্ সম্যগুপযুঞ্জানমপি পুরুষমশুভেনোপপাদযন্তি; তস্মাদ্ধিতাহারোপযোগিনোঽপি দৃশ্যন্তে ব্যাধিমন্তঃ| অহিতাহারোপযোগিনাং পুনঃ কারণতো ন সদ্যো দোষবান্ ভবত্যপচারঃ| ন হি সর্বাণ্যপথ্যানি তুল্যদোষাণি, ন চ সর্বে দোষাস্তুল্যবলাঃ, ন চ সর্বাণি শরীরাণি ব্যাধিক্ষমত্বে সমর্থানি ভবন্তি| তদেব হ্যপথ্যং দেশকালসংযোগবীর্যপ্রমাণাতিযোগাদ্ভূযস্তরমপথ্যং সম্পদ্যতে| স এব দোষঃ সংসৃষ্টযোনির্বিরুদ্ধোপক্রমো গম্ভীরানুগতশ্চিরস্থিতঃ প্রাণাযতনসমুত্থো মর্মোপঘাতী কষ্টতমঃ ক্ষিপ্রকারিতমশ্চ সম্পদ্যতে| শরীরাণি চাতিস্থূলান্যতিকৃশান্যনিবিষ্টমাংসশোণিতাস্থীনি দুর্বলান্যসাত্ম্যাহারোপচিতান্যল্পাহারাণ্যল্পসত্ত্বানি চ ভবন্ত্যব্যাধিসহানি, বিপরীতানি পুনর্ব্যাধিসহানি| এভ্যশ্চৈবাপথ্যাহারদোষশরীরবিশেষেভ্যো ব্যাধযো মৃদবো দারুণাঃ ক্ষিপ্রসমুত্থাশ্চিরকারিণশ্চ ভবন্তি| ত এব বাতপিত্তশ্লেষ্মাণঃ স্থানবিশেষে প্রকুপিতা ব্যাধিবিশেষানভিনির্বর্তযন্ত্যগ্নিবেশ!||৭||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- न हिताहारोपयोगिनामग्निवेश! तन्निमित्ता व्याधयो जायन्ते, न च केवलं हिताहारोपयोगादेव सर्वव्याधिभयमतिक्रान्तं भवति, सन्ति ह्यृतेऽप्यहिताहारोपयोगादन्या रोगप्रकृतयः, तद्यथा- कालविपर्ययः, प्रज्ञापराधः, शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाश्चासात्म्या इति| ताश्च रोगप्रकृतयो रसान् सम्यगुपयुञ्जानमपि पुरुषमशुभेनोपपादयन्ति; तस्माद्धिताहारोपयोगिनोऽपि दृश्यन्ते व्याधिमन्तः| अहिताहारोपयोगिनां पुनः कारणतो न सद्यो दोषवान् भवत्यपचारः| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि, न च सर्वे दोषास्तुल्यबलाः, न च सर्वाणि शरीराणि व्याधिक्षमत्वे समर्थानि भवन्ति| तदेव ह्यपथ्यं देशकालसंयोगवीर्यप्रमाणातियोगाद्भूयस्तरमपथ्यं सम्पद्यते| स एव दोषः संसृष्टयोनिर्विरुद्धोपक्रमो गम्भीरानुगतश्चिरस्थितः प्राणायतनसमुत्थो मर्मोपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमश्च सम्पद्यते| शरीराणि चातिस्थूलान्यतिकृशान्यनिविष्टमांसशोणितास्थीनि दुर्बलान्यसात्म्याहारोपचितान्यल्पाहाराण्यल्पसत्त्वानि च भवन्त्यव्याधिसहानि, विपरीतानि पुनर्व्याधिसहानि| एभ्यश्चैवापथ्याहारदोषशरीरविशेषेभ्यो व्याधयो मृदवो दारुणाः क्षिप्रसमुत्थाश्चिरकारिणश्च भवन्ति| त एव वातपित्तश्लेष्माणः स्थानविशेषे प्रकुपिता व्याधिविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यग्निवेश!||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
তত্র রসাদিষু স্থানেষু প্রকুপিতানাং দোষাণাং যস্মিন্ স্থানে যে যে ব্যাধযঃ সম্ভবন্তি তাংস্তান্ যথাবদনুব্যাখ্যাস্যামঃ||৮||
View original
तत्र रसादिषु स्थानेषु प्रकुपितानां दोषाणां यस्मिन् स्थाने ये ये व्याधयः सम्भवन्ति तांस्तान् यथावदनुव्याख्यास्यामः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 11
অশ্রদ্ধা চারুচিশ্চাস্যবৈরস্যমরসজ্ঞতা| হৃল্লাসো গৌরবং তন্দ্রা সাঙ্গমর্দো জ্বরস্তমঃ ||৯|| পাণ্ডুত্বং স্রোতসাং রোধঃ ক্লৈব্যং সাদঃ কৃশাঙ্গতা| নাশোঽগ্নেরযথাকালং বলযঃ পলিতানি চ||১০|| রসপ্রদোষজা রোগা,...|১১|
View original
अश्रद्धा चारुचिश्चास्यवैरस्यमरसज्ञता| हृल्लासो गौरवं तन्द्रा साङ्गमर्दो ज्वरस्तमः ||९|| पाण्डुत्वं स्रोतसां रोधः क्लैब्यं सादः कृशाङ्गता| नाशोऽग्नेरयथाकालं वलयः पलितानि च||१०|| रसप्रदोषजा रोगा,...|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 14
...বক্ষ্যন্তে রক্তদোষজাঃ| কুষ্ঠবীসর্পপিডকা রক্তপিত্তমসৃগ্দরঃ||১১|| গুদমেঢ্রাস্যপাকশ্চ প্লীহা গুল্মোঽথ বিদ্রধিঃ| নীলিকা কামলা ব্যঙ্গঃ পিপ্প্লবস্তিলকালকাঃ||১২|| দদ্রুশ্চর্মদলং শ্বিত্রং পামা কোঠাস্রমণ্ডলম্| রক্তপ্রদোষাজ্জাযন্তে,...|১৪|
View original
...वक्ष्यन्ते रक्तदोषजाः| कुष्ठवीसर्पपिडका रक्तपित्तमसृग्दरः||११|| गुदमेढ्रास्यपाकश्च प्लीहा गुल्मोऽथ विद्रधिः| नीलिका कामला व्यङ्गः पिप्प्लवस्तिलकालकाः||१२|| दद्रुश्चर्मदलं श्वित्रं पामा कोठास्रमण्डलम्| रक्तप्रदोषाज्जायन्ते,...|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
...শৃণু মাংসপ্রদোষজান্||১৩|| অধিমাংসার্বুদং কীলং গলশালূকশুণ্ডিকে| পূতিমাংসালজীগণ্ডগণ্ডমালোপজিহ্বিকাঃ||১৪|| বিদ্যান্মাংসাশ্রযান্,...|১৫|
View original
...शृणु मांसप्रदोषजान्||१३|| अधिमांसार्बुदं कीलं गलशालूकशुण्डिके| पूतिमांसालजीगण्डगण्डमालोपजिह्विकाः||१४|| विद्यान्मांसाश्रयान्,...|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
... মেদঃসংশ্রযাংস্তু প্রচক্ষ্মহে| নিন্দিতানি প্রমেহাণাং পূর্বরূপাণি যানি চ||১৫||
View original
... मेदःसंश्रयांस्तु प्रचक्ष्महे| निन्दितानि प्रमेहाणां पूर्वरूपाणि यानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
অধ্যস্থিদন্তৌ দন্তাস্থিভেদশূলং বিবর্ণতা| কেশলোমনখশ্মশ্রুদোষাশ্চাস্থিপ্রদোষজাঃ||১৬||
View original
अध्यस्थिदन्तौ दन्तास्थिभेदशूलं विवर्णता| केशलोमनखश्मश्रुदोषाश्चास्थिप्रदोषजाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
রুক্ পর্বণাং ভ্রমো মূর্চ্ছা দর্শনং তমসস্তথা| অরুষাং স্থূলমূলানাং পর্বজানাং চ দর্শনম্||১৭|| মজ্জপ্রদোষাত্, ...|১৮|
View original
रुक् पर्वणां भ्रमो मूर्च्छा दर्शनं तमसस्तथा| अरुषां स्थूलमूलानां पर्वजानां च दर्शनम्||१७|| मज्जप्रदोषात्, ...|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
...শুক্রস্য দোষাত্ ক্লৈব্যমহর্ষণম্| রোগি বা ক্লীবমল্পাযুর্বিরূপং বা প্রজাযতে||১৮|| ন চাস্য জাযতে গর্ভঃ পততি প্রস্রবত্যপি| শুক্রং হি দুষ্টং সাপত্যং সদারং বাধতে নরম্||১৯||
View original
...शुक्रस्य दोषात् क्लैब्यमहर्षणम्| रोगि वा क्लीबमल्पायुर्विरूपं वा प्रजायते||१८|| न चास्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवत्यपि| शुक्रं हि दुष्टं सापत्यं सदारं बाधते नरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ইন্দ্রিযাণি সমাশ্রিত্য প্রকুপ্যন্তি যদা মলাঃ| উপঘাতোপতাপাভ্যাং যোজযন্তীন্দ্রিযাণি তে||২০||
View original
इन्द्रियाणि समाश्रित्य प्रकुप्यन्ति यदा मलाः| उपघातोपतापाभ्यां योजयन्तीन्द्रियाणि ते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
স্নাযৌ সিরাকণ্ডরাভ্যো দুষ্টাঃ ক্লিশ্নন্তি মানবম্| স্তম্ভসঙ্কোচখল্লীভির্গ্রন্থিস্ফুরণসুপ্তিভিঃ||২১||
View original
स्नायौ सिराकण्डराभ्यो दुष्टाः क्लिश्नन्ति मानवम्| स्तम्भसङ्कोचखल्लीभिर्ग्रन्थिस्फुरणसुप्तिभिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
মলানাশ্রিত্য কুপিতা ভেদশোষপ্রদূষণম্| দোষা মলানাং কুর্বন্তি সঙ্গোত্সর্গাবতীব চ||২২||
View original
मलानाश्रित्य कुपिता भेदशोषप्रदूषणम्| दोषा मलानां कुर्वन्ति सङ्गोत्सर्गावतीव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-30) · Śloka 30
বিবিধাদশিতাত্ পীতাদহিতাল্লীঢখাদিতাত্| ভবন্ত্যেতে মনুষ্যাণাং বিকারা য উদাহৃতাঃ||২৩|| তেষামিচ্ছন্ননুত্পত্তিং সেবেত মতিমান্ সদা| হিতান্যেবাশিতাদীনি ন স্যুস্তজ্জাস্তথাঽঽমযাঃ||২৪|| রসজানাং বিকারাণাং সর্বং লঙ্ঘনমৌষধম্| বিধিশোণিতিকেঽধ্যাযে রক্তজানাং ভিষগ্জিতম্||২৫|| মাংসজানাং তু সংশুদ্ধিঃ শস্ত্রক্ষারাগ্নিকর্ম চ| অষ্টৌনিন্দিতিকেঽধ্যাযে মেদোজানাং চিকিত্সিতম্||২৬|| অস্থ্যাশ্রযাণাং ব্যাধীনাং পঞ্চকর্মাণি ভেষজম্| বস্ত্যঃ ক্ষীরসর্পীংষি তিক্তকোপহিতানি চ||২৭|| মজ্জশুক্রসমুত্থানামৌষধং স্বাদুতিক্তকম্| অন্নং ব্যবাযব্যাযামৌ শুদ্ধিঃ কালে চ মাত্রযা||২৮|| শান্তিরিন্দ্রিযজানাং তু ত্রিমর্মীযে প্রবক্ষ্যতে| স্নায্বাদিজানাং প্রশমো বক্ষ্যতে বাতরোগিকে||২৯|| নবেগান্ধারণেঽধ্যাযে চিকিত্সাসঙ্গ্রহঃ কৃতঃ| মলজানাং বিকারাণাং সিদ্ধিশ্চোক্তা ক্বচিত্ক্বচিত্||৩০||
View original
विविधादशितात् पीतादहिताल्लीढखादितात्| भवन्त्येते मनुष्याणां विकारा य उदाहृताः||२३|| तेषामिच्छन्ननुत्पत्तिं सेवेत मतिमान् सदा| हितान्येवाशितादीनि न स्युस्तज्जास्तथाऽऽमयाः||२४|| रसजानां विकाराणां सर्वं लङ्घनमौषधम्| विधिशोणितिकेऽध्याये रक्तजानां भिषग्जितम्||२५|| मांसजानां तु संशुद्धिः शस्त्रक्षाराग्निकर्म च| अष्टौनिन्दितिकेऽध्याये मेदोजानां चिकित्सितम्||२६|| अस्थ्याश्रयाणां व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्| बस्त्यः क्षीरसर्पींषि तिक्तकोपहितानि च||२७|| मज्जशुक्रसमुत्थानामौषधं स्वादुतिक्तकम्| अन्नं व्यवायव्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया||२८|| शान्तिरिन्द्रियजानां तु त्रिमर्मीये प्रवक्ष्यते| स्नाय्वादिजानां प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके||२९|| नवेगान्धारणेऽध्याये चिकित्सासङ्ग्रहः कृतः| मलजानां विकाराणां सिद्धिश्चोक्ता क्वचित्क्वचित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
ব্যাযামাদূষ্মণস্তৈক্ষ্ণ্যাদ্ধিতস্যানবচারণাত্| কোষ্ঠাচ্ছাখা মলা যান্তি দ্রুতত্বান্মারুতস্য চ||৩১|| তত্রস্থাশ্চ বিলম্বন্তে কদাচিন্ন সমীরিতাঃ| নাদেশকালে কুপ্যন্তি ভূযো হেতুপ্রতীক্ষিণঃ||৩২||
View original
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्याद्धितस्यानवचारणात्| कोष्ठाच्छाखा मला यान्ति द्रुतत्वान्मारुतस्य च||३१|| तत्रस्थाश्च विलम्बन्ते कदाचिन्न समीरिताः| नादेशकाले कुप्यन्ति भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
বৃদ্ধ্যা বিষ্যন্দনাত্ পাকাত্ স্রোতোমুখবিশোধনাত্| শাখা মুক্ত্বা মলাঃ কোষ্ঠং যান্তি বাযোশ্চ নিগ্রহাত্||৩৩||
View original
वृद्ध्या विष्यन्दनात् पाकात् स्रोतोमुखविशोधनात्| शाखा मुक्त्वा मलाः कोष्ठं यान्ति वायोश्च निग्रहात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
অজাতানামনুত্পত্তৌ জাতানাং বিনিবৃত্তযে| রোগাণাং যো বিধির্দৃষ্টঃ সুখার্থী তং সমাচরেত্||৩৪|| সুখার্থাঃ সর্বভূতানাং মতাঃ সর্বাঃ প্রবৃত্তযঃ| জ্ঞানাজ্ঞানবিশেষাত্তু মার্গামার্গপ্রবৃত্তযঃ||৩৫||
View original
अजातानामनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये| रोगाणां यो विधिर्दृष्टः सुखार्थी तं समाचरेत्||३४|| सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| ज्ञानाज्ञानविशेषात्तु मार्गामार्गप्रवृत्तयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36-38) · Śloka 38
হিতমেবানুরুধ্যন্তে প্রপরীক্ষ্য পরীক্ষকাঃ| রজোমোহাবৃতাত্মানঃ প্রিযমেব তু লৌকিকাঃ||৩৬|| শ্রুতং বুদ্ধিঃ স্মৃতির্দাক্ষ্যং ধৃতির্হিতনিষেবণম্| বাগ্বিশুদ্ধিঃ শমো ধৈর্যমাশ্রযন্তি পরীক্ষকম্||৩৭|| লৌকিকং নাশ্রযন্ত্যেতে গুণা মোহরজঃশ্রিতম্ | তন্মূলা বহবো যন্তি রোগাঃ শারীরমানসাঃ||৩৮||
View original
हितमेवानुरुध्यन्ते प्रपरीक्ष्य परीक्षकाः| रजोमोहावृतात्मानः प्रियमेव तु लौकिकाः||३६|| श्रुतं बुद्धिः स्मृतिर्दाक्ष्यं धृतिर्हितनिषेवणम्| वाग्विशुद्धिः शमो धैर्यमाश्रयन्ति परीक्षकम्||३७|| लौकिकं नाश्रयन्त्येते गुणा मोहरजःश्रितम् | तन्मूला बहवो यन्ति रोगाः शारीरमानसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39-40) · Śloka 40
প্রজ্ঞাপরাধাদ্ধ্যহিতানর্থান্ পঞ্চ নিষেবতে| সন্ধারযতি বেগাংশ্চ সেবতে সাহসানি চ||৩৯|| তদাত্বসুখসঞ্জ্ঞেষু ভাবেষ্বজ্ঞোঽনুরজ্যতে| রজ্যতে ন তু বিজ্ঞাতা বিজ্ঞানে হ্যমলীকৃতে||৪০||
View original
प्रज्ञापराधाद्ध्यहितानर्थान् पञ्च निषेवते| सन्धारयति वेगांश्च सेवते साहसानि च||३९|| तदात्वसुखसञ्ज्ञेषु भावेष्वज्ञोऽनुरज्यते| रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्यमलीकृते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ন রাগান্নাপ্যবিজ্ঞানাদাহারানুপযোজযেত্| পরীক্ষ্য হিতমশ্নীযাদ্দেহো হ্যাহারসম্ভবঃ||৪১||
View original
न रागान्नाप्यविज्ञानादाहारानुपयोजयेत्| परीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42) · Śloka 42
আহারস্য বিধাবষ্টৌ বিশেষা হেতুসঞ্জ্ঞকাঃ| শুভাশুভসমুত্পত্তৌ তান্ পরীক্ষ্য প্রযোজযেত্||৪২||
View original
आहारस्य विधावष्टौ विशेषा हेतुसञ्ज्ञकाः| शुभाशुभसमुत्पत्तौ तान् परीक्ष्य प्रयोजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43-44) · Śloka 44
পরিহার্যাণ্যপথ্যানি সদা পরিহরন্নরঃ| ভবত্যনৃণতাং প্রাপ্তঃ সাধূনামিহ পণ্ডিতঃ||৪৩|| যত্তু রোগসমুত্থানমশক্যমিহ কেনচিত্| পরিহর্তুং ন তত্ প্রাপ্য শোচিতব্যং মনীষিভিঃ||৪৪||
View original
परिहार्याण्यपथ्यानि सदा परिहरन्नरः| भवत्यनृणतां प्राप्तः साधूनामिह पण्डितः||४३|| यत्तु रोगसमुत्थानमशक्यमिह केनचित्| परिहर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-48) · Śloka 48
তত্র শ্লোকাঃ- আহারসম্ভবং বস্তু রোগাশ্চাহারসম্ভবাঃ| হিতাহিতবিশেষাচ্চ বিশেষঃ সুখদুঃখযোঃ||৪৫|| সহত্বে চাসহত্বে চ দুঃখানাং দেহসত্ত্বযোঃ | বিশেষো রোগসঙ্ঘাশ্চ ধাতুজা যে পৃথক্পৃথক্||৪৬|| তেষাং চৈব প্রশমনং কোষ্ঠাচ্ছাখা উপেত্য চ| দোষা যথা প্রকুপ্যন্তি শাখাভ্যঃ কোষ্ঠমেত্য চ||৪৭|| প্রাজ্ঞাজ্ঞযোর্বিশেষশ্চ স্বস্থাতুরহিতং চ যত্| বিবিধাশিতপীতীযে তত্ সর্বং সম্প্রকাশিতম্||৪৮||
View original
तत्र श्लोकाः- आहारसम्भवं वस्तु रोगाश्चाहारसम्भवाः| हिताहितविशेषाच्च विशेषः सुखदुःखयोः||४५|| सहत्वे चासहत्वे च दुःखानां देहसत्त्वयोः | विशेषो रोगसङ्घाश्च धातुजा ये पृथक्पृथक्||४६|| तेषां चैव प्रशमनं कोष्ठाच्छाखा उपेत्य च| दोषा यथा प्रकुप्यन्ति शाखाभ्यः कोष्ठमेत्य च||४७|| प्राज्ञाज्ञयोर्विशेषश्च स्वस्थातुरहितं च यत्| विविधाशितपीतीये तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে সূত্রস্থানে বিবিধাশিতপীতীযো নামাষ্টাবিংশোঽধ্যাযঃ||২৮|| ইত্যন্নপানচতুষ্কঃ||৭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने विविधाशितपीतीयो नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८|| इत्यन्नपानचतुष्कः||७||
🔊 Audio coming soon