Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો વિવિધાશિતપીતીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
View original
अथातो विविधाशितपीतीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. vividhāśitapītīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
વિવિધમશિતં પીતં લીઢં ખાદિતં જન્તોર્હિતમન્તરગ્નિસન્ધુક્ષિતબલેન યથાસ્વેનોષ્મણા સમ્યગ્વિપચ્યમાનં કાલવદનવસ્થિતસર્વધાતુપાકમનુપહતસર્વધાતૂષ્મમારુતસ્રોતઃ કેવલં શરીરમુપચયબલવર્ણસુખાયુષા યોજયતિ શરીરધાતૂનૂર્જયતિ ચ| ધાતવો હિ ધાત્વાહારાઃ પ્રકૃતિમનુવર્તન્તે||૩||
View original
विविधमशितं पीतं लीढं खादितं जन्तोर्हितमन्तरग्निसन्धुक्षितबलेन यथास्वेनोष्मणा सम्यग्विपच्यमानं कालवदनवस्थितसर्वधातुपाकमनुपहतसर्वधातूष्ममारुतस्रोतः केवलं शरीरमुपचयबलवर्णसुखायुषा योजयति शरीरधातूनूर्जयति च| धातवो हि धात्वाहाराः प्रकृतिमनुवर्तन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્રાહારપ્રસાદાખ્યો રસઃ કિટ્ટં ચ મલાખ્યમભિનિર્વર્તતે| કિટ્ટાત્ સ્વેદમૂત્રપુરીષવાતપિત્તશ્લેષ્માણઃ કર્ણાક્ષિનાસિકાસ્યલોમકૂપપ્રજનનમલાઃ કેશશ્મશ્રુલોમનખાદયશ્ચાવયવાઃ પુષ્યન્તિ| પુષ્યન્તિ ત્વાહારરસાદ્રસરુધિરમાંસમેદોસ્થિમજ્જશુક્રૌજાંસિ પઞ્ચેન્દ્રિયદ્રવ્યાણિ ધાતુપ્રસાદસઞ્જ્ઞકાનિ શરીરસન્ધિબન્ધપિચ્છાદયશ્ચાવયવાઃ| તે સર્વ એવ ધાતવો મલાખ્યાઃ પ્રસાદાખ્યાશ્ચ રસમલાભ્યાં પુષ્યન્તઃ સ્વં માનમનુવર્તન્તે યથાવયઃશરીરમ્| એવં રસમલૌ સ્વપ્રમાણાવસ્થિતાવાશ્રયસ્ય સમધાતોર્ધાતુસામ્યમનુવર્તયતઃ| નિમિત્તતસ્તુ ક્ષીણવૃદ્ધાનાં પ્રસાદાખ્યાનાં ધાતૂનાં વૃદ્ધિક્ષયાભ્યામાહારમૂલાભ્યાં રસઃ સામ્યમુત્પાદયત્યારોગ્યાય, કિટ્ટં ચ મલાનામેવમેવ| સ્વમાનાતિરિક્તાઃ પુનરુત્સર્ગિણઃ શીતોષ્ણપર્યાયગુણૈશ્ચોપચર્યમાણા મલાઃ શરીર ધાતુસામ્યકરાઃ સમુપલભ્યન્તે||૪||
View original
तत्राहारप्रसादाख्यो रसः किट्टं च मलाख्यमभिनिर्वर्तते| किट्टात् स्वेदमूत्रपुरीषवातपित्तश्लेष्माणः कर्णाक्षिनासिकास्यलोमकूपप्रजननमलाः केशश्मश्रुलोमनखादयश्चावयवाः पुष्यन्ति| पुष्यन्ति त्वाहाररसाद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रौजांसि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि धातुप्रसादसञ्ज्ञकानि शरीरसन्धिबन्धपिच्छादयश्चावयवाः| ते सर्व एव धातवो मलाख्याः प्रसादाख्याश्च रसमलाभ्यां पुष्यन्तः स्वं मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्| एवं रसमलौ स्वप्रमाणावस्थितावाश्रयस्य समधातोर्धातुसाम्यमनुवर्तयतः| निमित्ततस्तु क्षीणवृद्धानां प्रसादाख्यानां धातूनां वृद्धिक्षयाभ्यामाहारमूलाभ्यां रसः साम्यमुत्पादयत्यारोग्याय, किट्टं च मलानामेवमेव| स्वमानातिरिक्ताः पुनरुत्सर्गिणः शीतोष्णपर्यायगुणैश्चोपचर्यमाणा मलाः शरीर धातुसाम्यकराः समुपलभ्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તેષાં તુ મલપ્રસાદાખ્યાનાં ધાતૂનાં સ્રોતાંસ્યયનમુખાનિ| તાનિ યથાવિભાગેન યથાસ્વં ધાતૂનાપૂરયન્તિ| એવમિદં શરીરમશિતપીતલીઢખાદિતપ્રભવમ્| અશિતપીતલીઢખાદિતપ્રભવાશ્ચાસ્મિઞ્ શરીરે વ્યાધયો ભવન્તિ| હિતાહિતોપયોગવિશેષાસ્ત્વત્ર શુભાશુભવિશેષકરા ભવન્તીતિ||૫||
View original
तेषां तु मलप्रसादाख्यानां धातूनां स्रोतांस्ययनमुखानि| तानि यथाविभागेन यथास्वं धातूनापूरयन्ति| एवमिदं शरीरमशितपीतलीढखादितप्रभवम्| अशितपीतलीढखादितप्रभवाश्चास्मिञ् शरीरे व्याधयो भवन्ति| हिताहितोपयोगविशेषास्त्वत्र शुभाशुभविशेषकरा भवन्तीति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
એવંવાદિનં ભગવન્તમાત્રેયમગ્નિવેશ ઉવાચ- દૃશ્યન્તે હિ ભગવન્! હિતસમાખ્યાતમપ્યાહારમુપયુઞ્જાના વ્યાધિમન્તશ્ચાગદાશ્ચ, તથૈવાહિતસમાખ્યાતમ્; એવં દુષ્ટે કથં હિતાહિતોપયોગવિશેષાત્મકં શુભાશુભવિશેષમુપલભામહ ઇતિ||૬||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- दृश्यन्ते हि भगवन्! हितसमाख्यातमप्याहारमुपयुञ्जाना व्याधिमन्तश्चागदाश्च, तथैवाहितसमाख्यातम्; एवं दुष्टे कथं हिताहितोपयोगविशेषात्मकं शुभाशुभविशेषमुपलभामह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
તમુવાચ ભગવાનાત્રેયઃ- ન હિતાહારોપયોગિનામગ્નિવેશ! તન્નિમિત્તા વ્યાધયો જાયન્તે, ન ચ કેવલં હિતાહારોપયોગાદેવ સર્વવ્યાધિભયમતિક્રાન્તં ભવતિ, સન્તિ હ્યૃતેઽપ્યહિતાહારોપયોગાદન્યા રોગપ્રકૃતયઃ, તદ્યથા- કાલવિપર્યયઃ, પ્રજ્ઞાપરાધઃ, શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધાશ્ચાસાત્મ્યા ઇતિ| તાશ્ચ રોગપ્રકૃતયો રસાન્ સમ્યગુપયુઞ્જાનમપિ પુરુષમશુભેનોપપાદયન્તિ; તસ્માદ્ધિતાહારોપયોગિનોઽપિ દૃશ્યન્તે વ્યાધિમન્તઃ| અહિતાહારોપયોગિનાં પુનઃ કારણતો ન સદ્યો દોષવાન્ ભવત્યપચારઃ| ન હિ સર્વાણ્યપથ્યાનિ તુલ્યદોષાણિ, ન ચ સર્વે દોષાસ્તુલ્યબલાઃ, ન ચ સર્વાણિ શરીરાણિ વ્યાધિક્ષમત્વે સમર્થાનિ ભવન્તિ| તદેવ હ્યપથ્યં દેશકાલસંયોગવીર્યપ્રમાણાતિયોગાદ્ભૂયસ્તરમપથ્યં સમ્પદ્યતે| સ એવ દોષઃ સંસૃષ્ટયોનિર્વિરુદ્ધોપક્રમો ગમ્ભીરાનુગતશ્ચિરસ્થિતઃ પ્રાણાયતનસમુત્થો મર્મોપઘાતી કષ્ટતમઃ ક્ષિપ્રકારિતમશ્ચ સમ્પદ્યતે| શરીરાણિ ચાતિસ્થૂલાન્યતિકૃશાન્યનિવિષ્ટમાંસશોણિતાસ્થીનિ દુર્બલાન્યસાત્મ્યાહારોપચિતાન્યલ્પાહારાણ્યલ્પસત્ત્વાનિ ચ ભવન્ત્યવ્યાધિસહાનિ, વિપરીતાનિ પુનર્વ્યાધિસહાનિ| એભ્યશ્ચૈવાપથ્યાહારદોષશરીરવિશેષેભ્યો વ્યાધયો મૃદવો દારુણાઃ ક્ષિપ્રસમુત્થાશ્ચિરકારિણશ્ચ ભવન્તિ| ત એવ વાતપિત્તશ્લેષ્માણઃ સ્થાનવિશેષે પ્રકુપિતા વ્યાધિવિશેષાનભિનિર્વર્તયન્ત્યગ્નિવેશ!||૭||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- न हिताहारोपयोगिनामग्निवेश! तन्निमित्ता व्याधयो जायन्ते, न च केवलं हिताहारोपयोगादेव सर्वव्याधिभयमतिक्रान्तं भवति, सन्ति ह्यृतेऽप्यहिताहारोपयोगादन्या रोगप्रकृतयः, तद्यथा- कालविपर्ययः, प्रज्ञापराधः, शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाश्चासात्म्या इति| ताश्च रोगप्रकृतयो रसान् सम्यगुपयुञ्जानमपि पुरुषमशुभेनोपपादयन्ति; तस्माद्धिताहारोपयोगिनोऽपि दृश्यन्ते व्याधिमन्तः| अहिताहारोपयोगिनां पुनः कारणतो न सद्यो दोषवान् भवत्यपचारः| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि, न च सर्वे दोषास्तुल्यबलाः, न च सर्वाणि शरीराणि व्याधिक्षमत्वे समर्थानि भवन्ति| तदेव ह्यपथ्यं देशकालसंयोगवीर्यप्रमाणातियोगाद्भूयस्तरमपथ्यं सम्पद्यते| स एव दोषः संसृष्टयोनिर्विरुद्धोपक्रमो गम्भीरानुगतश्चिरस्थितः प्राणायतनसमुत्थो मर्मोपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमश्च सम्पद्यते| शरीराणि चातिस्थूलान्यतिकृशान्यनिविष्टमांसशोणितास्थीनि दुर्बलान्यसात्म्याहारोपचितान्यल्पाहाराण्यल्पसत्त्वानि च भवन्त्यव्याधिसहानि, विपरीतानि पुनर्व्याधिसहानि| एभ्यश्चैवापथ्याहारदोषशरीरविशेषेभ्यो व्याधयो मृदवो दारुणाः क्षिप्रसमुत्थाश्चिरकारिणश्च भवन्ति| त एव वातपित्तश्लेष्माणः स्थानविशेषे प्रकुपिता व्याधिविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यग्निवेश!||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
તત્ર રસાદિષુ સ્થાનેષુ પ્રકુપિતાનાં દોષાણાં યસ્મિન્ સ્થાને યે યે વ્યાધયઃ સમ્ભવન્તિ તાંસ્તાન્ યથાવદનુવ્યાખ્યાસ્યામઃ||૮||
View original
तत्र रसादिषु स्थानेषु प्रकुपितानां दोषाणां यस्मिन् स्थाने ये ये व्याधयः सम्भवन्ति तांस्तान् यथावदनुव्याख्यास्यामः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 11
અશ્રદ્ધા ચારુચિશ્ચાસ્યવૈરસ્યમરસજ્ઞતા| હૃલ્લાસો ગૌરવં તન્દ્રા સાઙ્ગમર્દો જ્વરસ્તમઃ ||૯|| પાણ્ડુત્વં સ્રોતસાં રોધઃ ક્લૈબ્યં સાદઃ કૃશાઙ્ગતા| નાશોઽગ્નેરયથાકાલં વલયઃ પલિતાનિ ચ||૧૦|| રસપ્રદોષજા રોગા,...|૧૧|
View original
अश्रद्धा चारुचिश्चास्यवैरस्यमरसज्ञता| हृल्लासो गौरवं तन्द्रा साङ्गमर्दो ज्वरस्तमः ||९|| पाण्डुत्वं स्रोतसां रोधः क्लैब्यं सादः कृशाङ्गता| नाशोऽग्नेरयथाकालं वलयः पलितानि च||१०|| रसप्रदोषजा रोगा,...|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 14
...વક્ષ્યન્તે રક્તદોષજાઃ| કુષ્ઠવીસર્પપિડકા રક્તપિત્તમસૃગ્દરઃ||૧૧|| ગુદમેઢ્રાસ્યપાકશ્ચ પ્લીહા ગુલ્મોઽથ વિદ્રધિઃ| નીલિકા કામલા વ્યઙ્ગઃ પિપ્પ્લવસ્તિલકાલકાઃ||૧૨|| દદ્રુશ્ચર્મદલં શ્વિત્રં પામા કોઠાસ્રમણ્ડલમ્| રક્તપ્રદોષાજ્જાયન્તે,...|૧૪|
View original
...वक्ष्यन्ते रक्तदोषजाः| कुष्ठवीसर्पपिडका रक्तपित्तमसृग्दरः||११|| गुदमेढ्रास्यपाकश्च प्लीहा गुल्मोऽथ विद्रधिः| नीलिका कामला व्यङ्गः पिप्प्लवस्तिलकालकाः||१२|| दद्रुश्चर्मदलं श्वित्रं पामा कोठास्रमण्डलम्| रक्तप्रदोषाज्जायन्ते,...|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
...શૃણુ માંસપ્રદોષજાન્||૧૩|| અધિમાંસાર્બુદં કીલં ગલશાલૂકશુણ્ડિકે| પૂતિમાંસાલજીગણ્ડગણ્ડમાલોપજિહ્વિકાઃ||૧૪|| વિદ્યાન્માંસાશ્રયાન્,...|૧૫|
View original
...शृणु मांसप्रदोषजान्||१३|| अधिमांसार्बुदं कीलं गलशालूकशुण्डिके| पूतिमांसालजीगण्डगण्डमालोपजिह्विकाः||१४|| विद्यान्मांसाश्रयान्,...|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
... મેદઃસંશ્રયાંસ્તુ પ્રચક્ષ્મહે| નિન્દિતાનિ પ્રમેહાણાં પૂર્વરૂપાણિ યાનિ ચ||૧૫||
View original
... मेदःसंश्रयांस्तु प्रचक्ष्महे| निन्दितानि प्रमेहाणां पूर्वरूपाणि यानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
અધ્યસ્થિદન્તૌ દન્તાસ્થિભેદશૂલં વિવર્ણતા| કેશલોમનખશ્મશ્રુદોષાશ્ચાસ્થિપ્રદોષજાઃ||૧૬||
View original
अध्यस्थिदन्तौ दन्तास्थिभेदशूलं विवर्णता| केशलोमनखश्मश्रुदोषाश्चास्थिप्रदोषजाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
રુક્ પર્વણાં ભ્રમો મૂર્ચ્છા દર્શનં તમસસ્તથા| અરુષાં સ્થૂલમૂલાનાં પર્વજાનાં ચ દર્શનમ્||૧૭|| મજ્જપ્રદોષાત્, ...|૧૮|
View original
रुक् पर्वणां भ्रमो मूर्च्छा दर्शनं तमसस्तथा| अरुषां स्थूलमूलानां पर्वजानां च दर्शनम्||१७|| मज्जप्रदोषात्, ...|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
...શુક્રસ્ય દોષાત્ ક્લૈબ્યમહર્ષણમ્| રોગિ વા ક્લીબમલ્પાયુર્વિરૂપં વા પ્રજાયતે||૧૮|| ન ચાસ્ય જાયતે ગર્ભઃ પતતિ પ્રસ્રવત્યપિ| શુક્રં હિ દુષ્ટં સાપત્યં સદારં બાધતે નરમ્||૧૯||
View original
...शुक्रस्य दोषात् क्लैब्यमहर्षणम्| रोगि वा क्लीबमल्पायुर्विरूपं वा प्रजायते||१८|| न चास्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवत्यपि| शुक्रं हि दुष्टं सापत्यं सदारं बाधते नरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ઇન્દ્રિયાણિ સમાશ્રિત્ય પ્રકુપ્યન્તિ યદા મલાઃ| ઉપઘાતોપતાપાભ્યાં યોજયન્તીન્દ્રિયાણિ તે||૨૦||
View original
इन्द्रियाणि समाश्रित्य प्रकुप्यन्ति यदा मलाः| उपघातोपतापाभ्यां योजयन्तीन्द्रियाणि ते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
સ્નાયૌ સિરાકણ્ડરાભ્યો દુષ્ટાઃ ક્લિશ્નન્તિ માનવમ્| સ્તમ્ભસઙ્કોચખલ્લીભિર્ગ્રન્થિસ્ફુરણસુપ્તિભિઃ||૨૧||
View original
स्नायौ सिराकण्डराभ्यो दुष्टाः क्लिश्नन्ति मानवम्| स्तम्भसङ्कोचखल्लीभिर्ग्रन्थिस्फुरणसुप्तिभिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
મલાનાશ્રિત્ય કુપિતા ભેદશોષપ્રદૂષણમ્| દોષા મલાનાં કુર્વન્તિ સઙ્ગોત્સર્ગાવતીવ ચ||૨૨||
View original
मलानाश्रित्य कुपिता भेदशोषप्रदूषणम्| दोषा मलानां कुर्वन्ति सङ्गोत्सर्गावतीव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-30) · Śloka 30
વિવિધાદશિતાત્ પીતાદહિતાલ્લીઢખાદિતાત્| ભવન્ત્યેતે મનુષ્યાણાં વિકારા ય ઉદાહૃતાઃ||૨૩|| તેષામિચ્છન્નનુત્પત્તિં સેવેત મતિમાન્ સદા| હિતાન્યેવાશિતાદીનિ ન સ્યુસ્તજ્જાસ્તથાઽઽમયાઃ||૨૪|| રસજાનાં વિકારાણાં સર્વં લઙ્ઘનમૌષધમ્| વિધિશોણિતિકેઽધ્યાયે રક્તજાનાં ભિષગ્જિતમ્||૨૫|| માંસજાનાં તુ સંશુદ્ધિઃ શસ્ત્રક્ષારાગ્નિકર્મ ચ| અષ્ટૌનિન્દિતિકેઽધ્યાયે મેદોજાનાં ચિકિત્સિતમ્||૨૬|| અસ્થ્યાશ્રયાણાં વ્યાધીનાં પઞ્ચકર્માણિ ભેષજમ્| બસ્ત્યઃ ક્ષીરસર્પીંષિ તિક્તકોપહિતાનિ ચ||૨૭|| મજ્જશુક્રસમુત્થાનામૌષધં સ્વાદુતિક્તકમ્| અન્નં વ્યવાયવ્યાયામૌ શુદ્ધિઃ કાલે ચ માત્રયા||૨૮|| શાન્તિરિન્દ્રિયજાનાં તુ ત્રિમર્મીયે પ્રવક્ષ્યતે| સ્નાય્વાદિજાનાં પ્રશમો વક્ષ્યતે વાતરોગિકે||૨૯|| નવેગાન્ધારણેઽધ્યાયે ચિકિત્સાસઙ્ગ્રહઃ કૃતઃ| મલજાનાં વિકારાણાં સિદ્ધિશ્ચોક્તા ક્વચિત્ક્વચિત્||૩૦||
View original
विविधादशितात् पीतादहिताल्लीढखादितात्| भवन्त्येते मनुष्याणां विकारा य उदाहृताः||२३|| तेषामिच्छन्ननुत्पत्तिं सेवेत मतिमान् सदा| हितान्येवाशितादीनि न स्युस्तज्जास्तथाऽऽमयाः||२४|| रसजानां विकाराणां सर्वं लङ्घनमौषधम्| विधिशोणितिकेऽध्याये रक्तजानां भिषग्जितम्||२५|| मांसजानां तु संशुद्धिः शस्त्रक्षाराग्निकर्म च| अष्टौनिन्दितिकेऽध्याये मेदोजानां चिकित्सितम्||२६|| अस्थ्याश्रयाणां व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्| बस्त्यः क्षीरसर्पींषि तिक्तकोपहितानि च||२७|| मज्जशुक्रसमुत्थानामौषधं स्वादुतिक्तकम्| अन्नं व्यवायव्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया||२८|| शान्तिरिन्द्रियजानां तु त्रिमर्मीये प्रवक्ष्यते| स्नाय्वादिजानां प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके||२९|| नवेगान्धारणेऽध्याये चिकित्सासङ्ग्रहः कृतः| मलजानां विकाराणां सिद्धिश्चोक्ता क्वचित्क्वचित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
વ્યાયામાદૂષ્મણસ્તૈક્ષ્ણ્યાદ્ધિતસ્યાનવચારણાત્| કોષ્ઠાચ્છાખા મલા યાન્તિ દ્રુતત્વાન્મારુતસ્ય ચ||૩૧|| તત્રસ્થાશ્ચ વિલમ્બન્તે કદાચિન્ન સમીરિતાઃ| નાદેશકાલે કુપ્યન્તિ ભૂયો હેતુપ્રતીક્ષિણઃ||૩૨||
View original
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्याद्धितस्यानवचारणात्| कोष्ठाच्छाखा मला यान्ति द्रुतत्वान्मारुतस्य च||३१|| तत्रस्थाश्च विलम्बन्ते कदाचिन्न समीरिताः| नादेशकाले कुप्यन्ति भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
વૃદ્ધ્યા વિષ્યન્દનાત્ પાકાત્ સ્રોતોમુખવિશોધનાત્| શાખા મુક્ત્વા મલાઃ કોષ્ઠં યાન્તિ વાયોશ્ચ નિગ્રહાત્||૩૩||
View original
वृद्ध्या विष्यन्दनात् पाकात् स्रोतोमुखविशोधनात्| शाखा मुक्त्वा मलाः कोष्ठं यान्ति वायोश्च निग्रहात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
અજાતાનામનુત્પત્તૌ જાતાનાં વિનિવૃત્તયે| રોગાણાં યો વિધિર્દૃષ્ટઃ સુખાર્થી તં સમાચરેત્||૩૪|| સુખાર્થાઃ સર્વભૂતાનાં મતાઃ સર્વાઃ પ્રવૃત્તયઃ| જ્ઞાનાજ્ઞાનવિશેષાત્તુ માર્ગામાર્ગપ્રવૃત્તયઃ||૩૫||
View original
अजातानामनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये| रोगाणां यो विधिर्दृष्टः सुखार्थी तं समाचरेत्||३४|| सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| ज्ञानाज्ञानविशेषात्तु मार्गामार्गप्रवृत्तयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36-38) · Śloka 38
હિતમેવાનુરુધ્યન્તે પ્રપરીક્ષ્ય પરીક્ષકાઃ| રજોમોહાવૃતાત્માનઃ પ્રિયમેવ તુ લૌકિકાઃ||૩૬|| શ્રુતં બુદ્ધિઃ સ્મૃતિર્દાક્ષ્યં ધૃતિર્હિતનિષેવણમ્| વાગ્વિશુદ્ધિઃ શમો ધૈર્યમાશ્રયન્તિ પરીક્ષકમ્||૩૭|| લૌકિકં નાશ્રયન્ત્યેતે ગુણા મોહરજઃશ્રિતમ્ | તન્મૂલા બહવો યન્તિ રોગાઃ શારીરમાનસાઃ||૩૮||
View original
हितमेवानुरुध्यन्ते प्रपरीक्ष्य परीक्षकाः| रजोमोहावृतात्मानः प्रियमेव तु लौकिकाः||३६|| श्रुतं बुद्धिः स्मृतिर्दाक्ष्यं धृतिर्हितनिषेवणम्| वाग्विशुद्धिः शमो धैर्यमाश्रयन्ति परीक्षकम्||३७|| लौकिकं नाश्रयन्त्येते गुणा मोहरजःश्रितम् | तन्मूला बहवो यन्ति रोगाः शारीरमानसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39-40) · Śloka 40
પ્રજ્ઞાપરાધાદ્ધ્યહિતાનર્થાન્ પઞ્ચ નિષેવતે| સન્ધારયતિ વેગાંશ્ચ સેવતે સાહસાનિ ચ||૩૯|| તદાત્વસુખસઞ્જ્ઞેષુ ભાવેષ્વજ્ઞોઽનુરજ્યતે| રજ્યતે ન તુ વિજ્ઞાતા વિજ્ઞાને હ્યમલીકૃતે||૪૦||
View original
प्रज्ञापराधाद्ध्यहितानर्थान् पञ्च निषेवते| सन्धारयति वेगांश्च सेवते साहसानि च||३९|| तदात्वसुखसञ्ज्ञेषु भावेष्वज्ञोऽनुरज्यते| रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्यमलीकृते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ન રાગાન્નાપ્યવિજ્ઞાનાદાહારાનુપયોજયેત્| પરીક્ષ્ય હિતમશ્નીયાદ્દેહો હ્યાહારસમ્ભવઃ||૪૧||
View original
न रागान्नाप्यविज्ञानादाहारानुपयोजयेत्| परीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42) · Śloka 42
આહારસ્ય વિધાવષ્ટૌ વિશેષા હેતુસઞ્જ્ઞકાઃ| શુભાશુભસમુત્પત્તૌ તાન્ પરીક્ષ્ય પ્રયોજયેત્||૪૨||
View original
आहारस्य विधावष्टौ विशेषा हेतुसञ्ज्ञकाः| शुभाशुभसमुत्पत्तौ तान् परीक्ष्य प्रयोजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43-44) · Śloka 44
પરિહાર્યાણ્યપથ્યાનિ સદા પરિહરન્નરઃ| ભવત્યનૃણતાં પ્રાપ્તઃ સાધૂનામિહ પણ્ડિતઃ||૪૩|| યત્તુ રોગસમુત્થાનમશક્યમિહ કેનચિત્| પરિહર્તું ન તત્ પ્રાપ્ય શોચિતવ્યં મનીષિભિઃ||૪૪||
View original
परिहार्याण्यपथ्यानि सदा परिहरन्नरः| भवत्यनृणतां प्राप्तः साधूनामिह पण्डितः||४३|| यत्तु रोगसमुत्थानमशक्यमिह केनचित्| परिहर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-48) · Śloka 48
તત્ર શ્લોકાઃ- આહારસમ્ભવં વસ્તુ રોગાશ્ચાહારસમ્ભવાઃ| હિતાહિતવિશેષાચ્ચ વિશેષઃ સુખદુઃખયોઃ||૪૫|| સહત્વે ચાસહત્વે ચ દુઃખાનાં દેહસત્ત્વયોઃ | વિશેષો રોગસઙ્ઘાશ્ચ ધાતુજા યે પૃથક્પૃથક્||૪૬|| તેષાં ચૈવ પ્રશમનં કોષ્ઠાચ્છાખા ઉપેત્ય ચ| દોષા યથા પ્રકુપ્યન્તિ શાખાભ્યઃ કોષ્ઠમેત્ય ચ||૪૭|| પ્રાજ્ઞાજ્ઞયોર્વિશેષશ્ચ સ્વસ્થાતુરહિતં ચ યત્| વિવિધાશિતપીતીયે તત્ સર્વં સમ્પ્રકાશિતમ્||૪૮||
View original
तत्र श्लोकाः- आहारसम्भवं वस्तु रोगाश्चाहारसम्भवाः| हिताहितविशेषाच्च विशेषः सुखदुःखयोः||४५|| सहत्वे चासहत्वे च दुःखानां देहसत्त्वयोः | विशेषो रोगसङ्घाश्च धातुजा ये पृथक्पृथक्||४६|| तेषां चैव प्रशमनं कोष्ठाच्छाखा उपेत्य च| दोषा यथा प्रकुप्यन्ति शाखाभ्यः कोष्ठमेत्य च||४७|| प्राज्ञाज्ञयोर्विशेषश्च स्वस्थातुरहितं च यत्| विविधाशितपीतीये तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે સૂત્રસ્થાને વિવિધાશિતપીતીયો નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૮|| ઇત્યન્નપાનચતુષ્કઃ||૭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने विविधाशितपीतीयो नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८|| इत्यन्नपानचतुष्कः||७||
🔊 Audio coming soon