25. yajjaḥpuruṣīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಯಜ್ಜಃಪುರುಷೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ಪುರಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಧರ್ಮಾಣಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪುನರ್ವಸುಮ್| ಸಮೇತಾನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಪ್ರಾದುರಾಸೀದಿಯಂ ಕಥಾ ||೩|| ಆತ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋರ್ಥಾನಾಂ ಯೋಽಯಂ ಪುರುಷಸಞ್ಜ್ಞಕಃ| ರಾಶಿರಸ್ಯಾಮಯಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿವಿನಿಶ್ಚಯೇ||೪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ತದನ್ತರಂ ಕಾಶಿಪತಿರ್ವಾಮಕೋ ವಾಕ್ಯಮರ್ಥವಿತ್ | ವ್ಯಾಜಹಾರರ್ಷಿಸಮಿತಿಮುಪಸೃತ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯ ಚ||೫|| ಕಿನ್ನು ಭೋಃ ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಜಸ್ತಜ್ಜಾಸ್ತಸ್ಯಾಮಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ನ ವೇತ್ಯುಕ್ತೇ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ಪ್ರೋವಾಚರ್ಷೀನ್ ಪುನರ್ವಸುಃ||೬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ಸರ್ವ ಏವಾಮಿತಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಚ್ಛಿನ್ನಸಂಶಯಾಃ| ಭವನ್ತಶ್ಛೇತ್ತುಮರ್ಹನ್ತಿ ಕಾಶಿರಾಜಸ್ಯ ಸಂಶಯಮ್||೭||

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9

ಪಾರೀಕ್ಷಿಸ್ತತ್ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾಗ್ರೇ ಮೌದ್ಗಲ್ಯೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್| ಆತ್ಮಜಃ ಪುರುಷೋ ರೋಗಾಶ್ಚಾತ್ಮಜಾಃ ಕಾರಣಂ ಹಿ ಸಃ||೮|| ಸ ಚಿನೋತ್ಯುಪಭುಙ್ಕ್ತೇ ಚ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಫಲಾನಿ ಚ| ನಹ್ಯೃತೇ ಚೇತನಾಧಾತೋಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ||೯||

Adhikarana 6 (10-13) · Śloka 13

ಶರಲೋಮಾ ತು ನೇತ್ಯಾಹ ನ ಹ್ಯಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ| ಯೋಜಯೇದ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ದುಃಖೈರ್ದುಃಖದ್ವೇಷೀ ಕದಾಚನ||೧೦|| ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ತು ಮನಃ ಪರೀತಂ ಸತ್ತ್ವಸಞ್ಜ್ಞಕಮ್| ಶರೀರಸ್ಯ ಸಮುತ್ಪತ್ತೌ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಚ ಕಾರಣಮ್||೧೧|| ವಾರ್ಯೋವಿದಸ್ತು ನೇತ್ಯಾಹ ನ ಹ್ಯೇಕಂ ಕಾರಣಂ ಮನಃ | ನರ್ತೇ ಶರೀರಾಚ್ಛಾರೀರರೋಗಾ ನ ಮನಸಃ ಸ್ಥಿತಿಃ||೧೨|| ರಸಜಾನಿ ತು ಭೂತಾನಿ ವ್ಯಾಧಯಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ| ಆಪೋ ಹಿ ರಸವತ್ಯಸ್ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ನಿರ್ವೃತ್ತಿಹೇತವಃ||೧೩||

Adhikarana 7 (14-15) · Śloka 15

ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಸ್ತು ನೇತ್ಯಾಹ ನ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ರಸಜಃ ಸ್ಮೃತಃ| ನಾತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಮನಃ ಸನ್ತಿ ರೋಗಾಃ ಶಬ್ದಾದಿಜಾಸ್ತಥಾ||೧೪|| ಷಡ್ಧಾತುಜಸ್ತು ಪುರುಷೋ ರೋಗಾಃ ಷಡ್ಧಾತುಜಾಸ್ತಥಾ| ರಾಶಿಃ ಷಡ್ಧಾತುಜೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಾಙ್ಖ್ಯೈರಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೧೫||

Adhikarana 8 (16-17) · Śloka 17

ತಥಾ ಬ್ರುವಾಣಂ ಕುಶಿಕಮಾಹ ತನ್ನೇತಿ ಕೌಶಿಕಃ| ಕಸ್ಮಾನ್ಮಾತಾಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ಹಿ ವಿನಾ ಷಡ್ಧಾತುಜೋ ಭವೇತ್||೧೬|| ಪುರುಷಃ ಪುರುಷಾದ್ಗೌರ್ಗೋರಶ್ವಾದಶ್ವಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ| ಪಿತ್ರ್ಯಾ ಮೇಹಾದಯಶ್ಚೋಕ್ತಾ ರೋಗಾಸ್ತಾವತ್ರ ಕಾರಣಮ್||೧೭||

Adhikarana 9 (18-19) · Śloka 19

ಭದ್ರಕಾಪ್ಯಸ್ತು ನೇತ್ಯಾಹ ನಹ್ಯನ್ಧೋಽನ್ಧಾತ್ ಪ್ರಜಾಯತೇ| ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರಪಿ ಚ ತೇ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿರ್ನ ಯುಜ್ಯತೇ||೧೮|| ಕರ್ಮಜಸ್ತು ಮತೋ ಜನ್ತುಃ ಕರ್ಮಜಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಮಯಾಃ| ನಹ್ಯೃತೇ ಕರ್ಮಣೋ ಜನ್ಮ ರೋಗಾಣಾಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ||೧೯||

Adhikarana 10 (20-21) · Śloka 21

ಭರದ್ವಾಜಸ್ತು ನೇತ್ಯಾಹ ಕರ್ತಾ ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಕರ್ಮಣಃ| ದೃಷ್ಟಂ ನ ಚಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಪುರುಷಃ ಫಲಮ್||೨೦|| ಭಾವಹೇತುಃ ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ| ಖರದ್ರವಚಲೋಷ್ಣತ್ವಂ ತೇಜೋನ್ತಾನಾಂ ಯಥೈವ ಹಿ||೨೧||

Adhikarana 11 (22-25) · Śloka 25

ಕಾಙ್ಕಾಯನಸ್ತು ನೇತ್ಯಾಹ ನ ಹ್ಯಾರಮ್ಭಫಲಂ ಭವೇತ್| ಭವೇತ್ ಸ್ವಭಾವಾದ್ಭಾವಾನಾಮಸಿದ್ಧಿಃ ಸಿದ್ಧಿರೇವ ವಾ||೨೨|| ಸ್ರಷ್ಟಾ ತ್ವಮಿತಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಪತ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಚೇತನಾಚೇತನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಜಗತಃ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ||೨೩|| ತನ್ನೇತಿ ಭಿಕ್ಷುರಾತ್ರೇಯೋ ನ ಹ್ಯಪತ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷೀ ಸತತಂ ದುಃಖೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಸಾಧುವತ್||೨೪|| ಕಾಲಜಸ್ತ್ವೇವ ಪುರುಷಃ ಕಾಲಜಾಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಮಯಾಃ| ಜಗತ್ ಕಾಲವಶಂ ಸರ್ವಂ ಕಾಲಃ ಸರ್ವತ್ರ ಕಾರಣಮ್||೨೫||

Adhikarana 12 (26-29) · Śloka 29

ತಥರ್ಷೀಣಾಂ ವಿವದತಾಮುವಾಚೇದಂ ಪುನರ್ವಸುಃ| ಮೈವಂ ವೋಚತ ತತ್ತ್ವಂ ಹಿ ದುಷ್ಪ್ರಾಪಂ ಪಕ್ಷಸಂಶ್ರಯಾತ್||೨೬|| ವಾದಾನ್ ಸಪ್ರತಿವಾದಾನ್ ಹಿ ವದನ್ತೋ ನಿಶ್ಚಿತಾನಿವ| ಪಕ್ಷಾನ್ತಂ ನೈವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಿಲಪೀಡಕವದ್ಗತೌ||೨೭|| ಮುಕ್ತ್ವೈವಂ ವಾದಸಙ್ಘಟ್ಟಮಧ್ಯಾತ್ಮಮನುಚಿನ್ತ್ಯತಾಮ್| ನಾವಿಧೂತೇ ತಮಃಸ್ಕನ್ಧೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೨೮|| ಯೇಷಾಮೇವ ಹಿ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮ್ಪತ್ ಸಞ್ಜನಯೇನ್ನರಮ್| ತೇಷಾಮೇವ ವಿಪದ್ವ್ಯಾಧೀನ್ವಿವಿಧಾನ್ಸಮುದೀರಯೇತ್||೨೯||

Adhikarana 13 (30-32) · Śloka 32

ಅಥಾತ್ರೇಯಸ್ಯ ಭಗವತೋ ವಚನಮನುನಿಶಮ್ಯ ಪುನರೇವ ವಾಮಕಃ ಕಾಶಿಪತಿರುವಾಚ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಂ- ಭಗವನ್! ಸಮ್ಪನ್ನಿಮಿತ್ತಜಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಪನ್ನಿಮಿತ್ತಜಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಕಿಮಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರಣಮಿತಿ||೩೦|| ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗ ಏಕ ಏವ ಪುರುಷವೃದ್ಧಿಕರೋ ಭವತಿ, ಅಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಃ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಿನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ||೩೧|| ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಕಥಮಿಹ ಭಗವನ್! ಹಿತಾಹಿತಾನಾಮಾಹಾರಜಾತಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮನಪವಾದಮಭಿಜಾನೀಮಹೇ; ಹಿತಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಾಮಾಹಾರಜಾತಾನಾಮಹಿತಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಾಂ ಚ ಮಾತ್ರಾಕಾಲಕ್ರಿಯಾಭೂಮಿದೇಹದೋಷಪುರುಷಾವಸ್ಥಾನ್ತರೇಷು ವಿಪರೀತಕಾರಿತ್ವಮುಪಲಭಾಮಹ ಇತಿ||೩೨||

Adhikarana 14 (33-34) · Śloka 34

ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಯದಾಹಾರಜಾತಮಗ್ನಿವೇಶ! ಸಮಾಂಶ್ಚೈವ ಶರೀರಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ಥಾಪಯತಿ ವಿಷಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕರೋತೀತ್ಯೇತದ್ಧಿತಂ ವಿದ್ಧಿ, ವಿಪರೀತಂ ತ್ವಹಿತಮಿತಿ; ಇತ್ಯೇತದ್ಧಿತಾಹಿತಲಕ್ಷಣಮನಪವಾದಂ ಭವತಿ||೩೩|| ಏವಂವಾದಿನಂ ಚ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಭಗವನ್! ನ ತ್ವೇತದೇವಮುಪದಿಷ್ಟಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಕಲ್ಪಾಃ ಸರ್ವಭಿಷಜೋ ವಿಜ್ಞಾಸ್ಯನ್ತಿ||೩೪||

Adhikarana 15 (35) · Śloka 35

ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಯೇಷಾಂ ಹಿ ವಿದಿತಮಾಹಾರತತ್ತ್ವಮಗ್ನಿವೇಶ! ಗುಣತೋ ದ್ರವ್ಯತಃ ಕರ್ಮತಃ ಸರ್ವಾವಯವಶಶ್ಚ ಮಾತ್ರಾದಯೋ ಭಾವಾಃ, ತ ಏತದೇವಮುಪದಿಷ್ಟಂ ವಿಜ್ಞಾತುಮುತ್ಸಹನ್ತೇ| ಯಥಾ ತು ಖಲ್ವೇತದುಪದಿಷ್ಟಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಕಲ್ಪಾಃ ಸರ್ವಭಿಷಜೋ ವಿಜ್ಞಾಸ್ಯನ್ತಿ, ತಥೈತದುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮೋ ಮಾತ್ರಾದೀನ್ ಭಾವಾನನುದಾಹರನ್ತಃ; ತೇಷಾಂ ಹಿ ಬಹುವಿಧವಿಕಲ್ಪಾ ಭವನ್ತಿ| ಆಹಾರವಿಧಿವಿಶೇಷಾಂಸ್ತು ಖಲು ಲಕ್ಷಣತಶ್ಚಾವಯವತಶ್ಚಾನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೩೫||

Adhikarana 16 (36) · Śloka 36

ತದ್ಯಥಾ- ಆಹಾರತ್ವಮಾಹಾರಸ್ಯೈಕವಿಧಮರ್ಥಾಭೇದಾತ್; ಸ ಪುನರ್ದ್ವಿಯೋನಿಃ, ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್; ದ್ವಿವಿಧಪ್ರಭಾವಃ, ಹಿತಾಹಿತೋದರ್ಕವಿಶೇಷಾತ್; ಚತುರ್ವಿಧೋಪಯೋಗಃ, ಪಾನಾಶನಭಕ್ಷ್ಯಲೇಹ್ಯೋಪಯೋಗಾತ್; ಷಡಾಸ್ವಾದಃ, ರಸಭೇದತಃ ಷಡ್ವಿಧತ್ವಾತ್; ವಿಂಶತಿಗುಣಃ, ಗುರುಲಘುಶೀತೋಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಮನ್ದತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಥಿರಸರಮೃದುಕಠಿನ- ವಿಶದಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಥೂಲಸಾನ್ದ್ರದ್ರವಾನುಗಮಾತ್; ಅಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯವಿಕಲ್ಪಃ, ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಕರಣಬಾಹುಲ್ಯಾತ್||೩೬||

Adhikarana 17 (37) · Śloka 37

ತಸ್ಯ ಖಲು ಯೇ ಯೇ ವಿಕಾರಾವಯವಾ ಭೂಯಿಷ್ಠಮುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ, ಭೂಯಿಷ್ಠಕಲ್ಪಾನಾಂ ಚ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಹಿತತಮಾಶ್ಚಾಹಿತತಮಾಶ್ಚ, ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಯಥಾವದುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೩೭||

Adhikarana 18 (38) · Śloka 38

ತದ್ಯಥಾ- ಲೋಹಿತಶಾಲಯಃ ಶೂಕಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಪಥ್ಯತಮತ್ವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಾ ಭವನ್ತಿ, ಮುದ್ಗಾಃ ಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಾಮ್, ಆನ್ತರಿಕ್ಷಮುದಕಾನಾಂ, ಸೈನ್ಧವಂ ಲವಣಾನಾಂ, ಜೀವನ್ತೀಶಾಕಂ ಶಾಕಾನಾಮ್, ಐಣೇಯಂ ಮೃಗಮಾಂಸಾನಾಂ, ಲಾವಃ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ, ಗೋಧಾ ಬಿಲೇಶಯಾನಾಂ, ರೋಹಿತೋ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ, ಗವ್ಯಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ಪಿಷಾಂ, ಗೋಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾಣಾಂ, ತಿಲತೈಲಂ ಸ್ಥಾವರಜಾತಾನಾಂ ಸ್ನೇಹಾನಾಂ, ವರಾಹವಸಾ ಆನೂಪಮೃಗವಸಾನಾಂ, ಚುಲುಕೀವಸಾ ಮತ್ಸ್ಯವಸಾನಾಂ, ಪಾಕಹಂಸವಸಾ ಜಲಚರವಿಹಙ್ಗವಸಾನಾಂ, ಕುಕ್ಕುಟವಸಾ ವಿಷ್ಕಿರಶಕುನಿವಸಾನಾಂ, ಅಜಮೇದಃ ಶಾಖಾದಮೇದಸಾಂ, ಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಕನ್ದಾನಾಂ, ಮೃದ್ವೀಕಾ ಫಲಾನಾಂ, ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುವಿಕಾರಾಣಾಮ್, ಇತಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಹಿತತಮಾನಾಮಾಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೋ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೩೮||

Adhikarana 19 (39) · Śloka 39

ಅಹಿತತಮಾನಪ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಯವಕಾಃ ಶೂಕಧಾನ್ಯಾನಾಮಪಥ್ಯತಮತ್ವೇನ ಪ್ರಕೃಷ್ಟತಮಾ ಭವನ್ತಿ, ಮಾಷಾಃ ಶಮೀಧಾನ್ಯಾನಾಂ, ವರ್ಷಾನಾದೇಯಮುದಕಾನಾಮ್, ಊಷರಂ ಲವಣಾನಾಂ, ಸರ್ಷಪಶಾಕಂ ಶಾಕಾನಾಂ, ಗೋಮಾಂಸಂ ಮೃಗಮಾಂಸಾನಾಂ, ಕಾಣಕಪೋತಃ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ, ಭೇಕೋ ಬಿಲೇಶಯಾನಾಂ, ಚಿಲಿಚಿಮೋ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಮ್, ಆವಿಕಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ಪಿಷಾಮ್, ಅವಿಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾಣಾಂ, ಕುಸುಮ್ಭಸ್ನೇಹಃ ಸ್ಥಾವರಸ್ನೇಹಾನಾಂ, ಮಹಿಷವಸಾ ಆನೂಪಮೃಗವಸಾನಾಂ, ಕುಮ್ಭೀರವಸಾ ಮತ್ಸ್ಯವಸಾನಾಂ, ಕಾಕಮದ್ಗುವಸಾ ಜಲಚರವಿಹಙ್ಗವಸಾನಾಂ, ಚಟಕವಸಾ ವಿಷ್ಕಿರಶುಕನಿವಸಾನಾಂ, ಹಸ್ತಿಮೇದಃ ಶಾಖಾದಮೇದಸಾಂ, ನಿಕುಚಂ ಫಲಾನಾಮ್, ಆಲುಕಂ ಕನ್ದಾನಾಂ, ಫಾಣಿತಮಿಕ್ಷುವಿಕಾರಾಣಾಮ್, ಇತಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವಾಹಿತತಮಾನಾಮಾಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟತಮಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ; (ಇತಿ) ಹಿತಾಹಿತಾವಯವೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತ ಆಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಮ್||೩೯||

Adhikarana 20 (40) · Śloka 40

ಅತೋ ಭೂಯಃ ಕರ್ಮೌಷಧಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಃ ಸಾನುಬನ್ಧಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ತದ್ಯಥಾ- ಅನ್ನಂ ವೃತ್ತಿಕರಾಣಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್, ಉದಕಮಾಶ್ವಾಸಕರಾಣಾಂ (ಸುರಾ ಶ್ರಮಹರಾಣಾಂ ), ಕ್ಷೀರಂ ಜೀವನೀಯಾನಾಂ, ಮಾಂಸಂ ಬೃಂಹಣೀಯಾನಾಂ, ರಸಸ್ತರ್ಪಣೀಯಾನಾಂ, ಲವಣಮನ್ನದ್ರವ್ಯರುಚಿಕರಾಣಾಮ್, ಅಮ್ಲಂ ಹೃದ್ಯಾನಾಂ, ಕುಕ್ಕುಟೋ ಬಲ್ಯಾನಾಂ, ನಕ್ರರೇತೋ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ, ಮಧು ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಸರ್ಪಿರ್ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ತೈಲಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ವಮನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಾಂ, ವಿರೇಚನಂ ಪಿತ್ತಹರಾಣಾಂ, ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಹರಾಣಾಂ, ಸ್ವೇದೋ ಮಾರ್ದವಕರಾಣಾಂ, ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರಾಣಾಂ, ಕ್ಷಾರಃ ಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತಿನಾಂ, (ತಿನ್ದುಕಮನನ್ನದ್ರವ್ಯರುಚಿಕರಾಣಾಮ್ ,) ಆಮಂ ಕಪಿತ್ಥಮಕಣ್ಠ್ಯಾನಾಮ್, ಆವಿಕಂ ಸರ್ಪಿರಹೃದ್ಯಾನಾಮ್, ಅಜಾಕ್ಷೀರಂ ಶೋಷಘ್ನಸ್ತನ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯರಕ್ತಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅವಿಕ್ಷೀರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜನನಾನಾಂ, ಮಹಿಷೀಕ್ಷೀರಂ ಸ್ವಪ್ನಜನನಾನಾಂ, ಮನ್ದಕಂ ದಧ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಕರಾಣಾಂ, ಗವೇಧುಕಾನ್ನಂ ಕರ್ಶನೀಯಾನಾಮ್, ಉದ್ದಾಲಕಾನ್ನಂ ವಿರೂಕ್ಷಣೀಯಾನಾಮ್, ಇಕ್ಷುರ್ಮೂತ್ರಜನನಾನಾಂ, ಯವಾಃ ಪುರೀಷಜನನಾನಾಂ, ಜಾಮ್ಬವಂ ವಾತಜನನಾನಾಂ, ಶಷ್ಕುಲ್ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜನನಾನಾಂ, ಕುಲತ್ಥಾ ಅಮ್ಲಪಿತ್ತಜನನಾನಾಂ, ಮಾಷಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜನನಾನಾಂ, ಮದನಫಲಂ ವಮನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೋಪಯೋಗಿನಾಂ, ತ್ರಿವೃತ್ ಸುಖವಿರೇಚನಾನಾಂ, ಚತುರಙ್ಗುಲೋ ಮೃದುವಿರೇಚನಾನಾಂ, ಸ್ನುಕ್ಪಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವಿರೇಚನನಾಂ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪಾ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಾಂ, ವಿಡಙ್ಗಂ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಾನಾಂ, ಶಿರೀಷೋ ವಿಷಘ್ನಾನಾಂ, ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಘ್ನಾನಾಂ, ರಾಸ್ನಾ ವಾತಹರಾಣಾಮ್, ಆಮಲಕಂ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾನಾಂ, ಹರೀತಕೀ ಪಥ್ಯಾನಾಮ್, ಏರಣ್ಡಮೂಲಂ ವೃಷ್ಯವಾತಹರಾಣಾಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಾನಾಹಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಚಿತ್ರಕಮೂಲಂ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಗುದಶೋಥಾರ್ಶಃಶೂಲಹರಾಣಾಂ, ಪುಷ್ಕರಮೂಲಂ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಹರಾಣಾಂ, ಮುಸ್ತಂ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಾನಾಮ್, ಉದೀಚ್ಯಂ ನಿರ್ವಾಪಣದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಚ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಹರಾಣಾಂ, ಕಟ್ವಙ್ಗಂ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಪಾಚನೀಯದೀಪನೀಯಾನಾಮ್, ಅನನ್ತಾ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅಮೃತಾ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕವಾತಹರದೀಪನೀಯಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತವಿಬನ್ಧಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಬಿಲ್ವಂ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕದೀಪನೀಯವಾತಕಫಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅತಿವಿಷಾ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಸರ್ವದೋಷಹರಾಣಾಮ್, ಉತ್ಪಲಕುಮುದಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕಃ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ದುರಾಲಭಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಾತಿಯೋಗಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಕುಟಜತ್ವಕ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತರಕ್ತಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕೋಪಶೋಷಣಾನಾಂ, ಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಂ ರಕ್ತಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕವಾತಹರದೀಪನೀಯವೃಷ್ಯಾಣಾಂ, ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಸರ್ವದೋಷಹರಾಣಾಂ, ಬಲಾ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಬಲ್ಯವಾತಹರಾಣಾಂ, ಗೋಕ್ಷುರಕೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾನಿಲಹರಾಣಾಂ, ಹಿಙ್ಗುನಿರ್ಯಾಸಶ್ಛೇದನೀಯದೀಪನೀಯಾನುಲೋಮಿಕವಾತಕಫಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅಮ್ಲವೇತಸೋ ಭೇದನೀಯದೀಪನೀಯಾನುಲೋಮಿಕವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾಣಾಂ, ಯಾವಶೂಕಃ ಸ್ರಂಸನೀಯಪಾಚನೀಯಾರ್ಶೋಘ್ನಾನಾಂ, ತಕ್ರಾಭ್ಯಾಸೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಫಾರ್ಶೋಘೃತವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಕ್ರವ್ಯಾನ್ಮಾಂಸರಸಾಭ್ಯಾಸೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಷಾರ್ಶೋಘ್ನಾನಾಂ, ಕ್ಷೀರಘೃತಾಭ್ಯಾಸೋ ರಸಾಯನಾನಾಂ, ಸಮಘೃತಸಕ್ತುಪ್ರಾಶಾಭ್ಯಾಸೋ ವೃಷ್ಯೋದಾವರ್ತಹರಾಣಾಂ, ತೈಲಗಣ್ಡೂಷಾಭ್ಯಾಸೋ ದನ್ತಬಲರುಚಿಕರಾಣಾಂ, ಚನ್ದನಂ ದುರ್ಗನ್ಧಹರದಾಹನಿರ್ವಾಪಣಲೇಪನಾನಾಂ, ರಾಸ್ನಾಗುರುಣೀ ಶೀತಾಪನಯನಪ್ರಲೇಪನಾನಾಂ, ಲಾಮಜ್ಜಕೋಶೀರಂ ದಾಹತ್ವಗ್ದೋಷಸ್ವೇದಾಪನಯನಪ್ರಲೇಪನಾನಾಂ, ಕುಷ್ಠಂ ವಾತಹರಾಭ್ಯಙ್ಗೋಪನಾಹೋಪಯೋಗಿನಾಂ, ಮಧುಕಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯವೃಷ್ಯಕೇಶ್ಯಕಣ್ಠ್ಯವರ್ಣ್ಯವಿರಜನೀಯರೋಪಣೀಯಾನಾಂ, ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರದಾನಹೇತೂನಾಮ್, ಅಗ್ನಿರಾಮಸ್ತಮ್ಭಶೀತಶೂಲೋದ್ವೇಪನಪ್ರಶಮನಾನಾಂ, ಜಲಂ ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಾನಾಂ, ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟ್ರನಿರ್ವಾಪಿತಮುದಕಂ ತೃಷ್ಣಾಚ್ಛರ್ದ್ಯತಿಯೋಗಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅತಿಮಾತ್ರಾಶನಮಾಮಪ್ರದೋಷಹೇತೂನಾಂ, ಯಥಾಗ್ನ್ಯಭ್ಯವಹಾರೋಽಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾನಾಂ, ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚೇಷ್ಟಾಭ್ಯವಹಾರೌ ಸೇವ್ಯಾನಾಂ, ಕಾಲಭೋಜನಮಾರೋಗ್ಯಕರಾಣಾಂ, ತೃಪ್ತಿರಾಹಾರಗುಣಾನಾಂ, ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಮನಾರೋಗ್ಯಕರಾಣಾಂ, ಮದ್ಯಂ ಸೌಮನಸ್ಯಜನನಾನಾಂ, ಮದ್ಯಾಕ್ಷೇಪೋ ಧೀಧೃತಿಸ್ಮೃತಿಹರಾಣಾಂ, ಗುರುಭೋಜನಂ ದುರ್ವಿಪಾಕಕರಾಣಾಮ್, ಏಕಾಶನಭೋಜನಂ ಸುಖಪರಿಣಾಮಕರಾಣಾಂ, ಸ್ತ್ರೀಷ್ವತಿಪ್ರಸಙ್ಗಃ ಶೋಷಕರಾಣಾಂ, ಶುಕ್ರವೇಗನಿಗ್ರಹಃ ಷಾಣ್ಡ್ಯಕರಾಣಾಂ, ಪರಾಘಾತನಮನ್ನಾಶ್ರದ್ಧಾಜನನಾನಾಮ್, ಅನಶನಮಾಯುಷೋ ಹ್ರಾಸಕರಾಣಾಂ, ಪ್ರಮಿತಾಶನಂ ಕರ್ಶನೀಯಾನಾಮ್, ಅಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಂ ಗ್ರಹಣೀದೂಷಣಾನಾಂ, ವಿಷಮಾಶನಮಗ್ನಿವೈಷಮ್ಯಕರಾಣಾಂ, ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಶನಂ ನಿನ್ದಿತವ್ಯಾಧಿಕರಾಣಾಂ, ಪ್ರಶಮಃ ಪಥ್ಯಾನಾಂ, ಆಯಾಸಃ ಸರ್ವಾಪಥ್ಯಾನಾಂ, ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೋ ವ್ಯಾಧಿಕರಾಣಾಂ, ರಜಸ್ವಲಾಭಿಗಮನಮಲಕ್ಷ್ಮೀಮುಖಾನಾಂ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಾಣಾಂ, ಪರದಾರಾಭಿಗಮನಮನಾಯುಷ್ಯಾಣಾಂ, ಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ, ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮವೃಷ್ಯಾಣಾಮ್, ಅಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಃ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಿನಾಂ, ವಿಷಾದೋ ರೋಗವರ್ಧನಾನಾಂ, ಸ್ನಾನಂ ಶ್ರಮಹರಾಣಾಂ, ಹರ್ಷಃ ಪ್ರೀಣನಾನಾಂ, ಶೋಕಃ ಶೋಷಣಾನಾಂ, ನಿವೃತ್ತಿಃ ಪುಷ್ಟಿಕರಾಣಾಂ, ಪುಷ್ಟಿಃಸ್ವಪ್ನಕರಾಣಾಮ್, ಅತಿಸ್ವಪ್ನಸ್ತನ್ದ್ರಾಕರಾಣಾಂ, ಸರ್ವರಸಾಭ್ಯಾಸೋ ಬಲಕರಾಣಾಮ್, ಏಕರಸಾಭ್ಯಾಸೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕರಾಣಾಂ, ಗರ್ಭಶಲ್ಯಮಾಹಾರ್ಯಾಣಾಮ್, ಅಜೀರ್ಣಮುದ್ಧಾರ್ಯಾಣಾಂ, ಬಾಲೋ ಮೃದುಭೇಷಜೀಯಾನಾಂ, ವೃದ್ಧೋ ಯಾಪ್ಯಾನಾಂ, ಗರ್ಭಿಣೀ ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮವರ್ಜನೀಯಾನಾಂ, ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಗರ್ಭಧಾರಣಾನಾಂ, ಸನ್ನಿಪಾತೋ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನಾಮ್, ಆಮೋ ವಿಷಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನಾಂ , ಜ್ವರೋ ರೋಗಾಣಾಂ, ಕುಷ್ಠಂ ದೀರ್ಘರೋಗಾಣಾಂ, ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ರೋಗಸಮೂಹಾನಾಂ, ಪ್ರಮೇಹೋಽನುಷಙ್ಗಿಣಾಂ, ಜಲೌಕಸೋಽನುಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ, ಬಸ್ತಿಸ್ತನ್ತ್ರಾಣಾಂ, ಹಿಮವಾನೌಷಧಿಭೂಮೀನಾಂ, ಸೋಮ ಓಷಧೀನಾಂ, ಮರುಭೂಮಿರಾರೋಗ್ಯದೇಶಾನಾಮ್, ಅನೂಪೋಽಹಿತದೇಶಾನಾಮ್, ನಿರ್ದೇಶಕಾರಿತ್ವಮಾತುರಗುಣಾನಾಂ, ಭಿಷಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಙ್ಗಾನಾಂ, ನಾಸ್ತಿಕೋವರ್ಜ್ಯಾನಾಂ, ಲೌಲ್ಯಂ ಕ್ಲೇಶಕರಾಣಾಮ್, ಅನಿರ್ದೇಶಕಾರಿತ್ವಮರಿಷ್ಟಾನಾಂ, ಅನಿರ್ವೇದೋ ವಾರ್ತಲಕ್ಷಣಾನಾಂ, ವೈದ್ಯಸಮೂಹೋ ನಿಃಸಂಶಯಕರಾಣಂ, ಯೋಗೋ ವೈದ್ಯಗುಣಾನಾಂ, ವಿಜ್ಞಾನಮೌಷಧೀನಾಂ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಹಿತಸ್ತರ್ಕಃ ಸಾಧನಾನಾಂ, ಸಮ್ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಕಾಲಜ್ಞಾನಪ್ರಯೋಜನಾನಾಮ್, ಅವ್ಯವಸಾಯಃ ಕಾಲಾತಿಪತ್ತಿಹೇತೂನಾಂ, ದೃಷ್ಟಕರ್ಮತಾ ನಿಃಸಂಶಯಕರಾಣಾಮ್, ಅಸಮರ್ಥತಾ ಭಯಕರಾಣಾಂ, ತದ್ವಿದ್ಯಸಮ್ಭಾಷಾ ಬುದ್ಧಿವರ್ಧನಾನಾಮ್, ಆಚಾರ್ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಗಮಹೇತೂನಾಮ್, ಆಯುರ್ವೇದೋಽಮೃತಾನಾಂ, ಸದ್ವಚನಮನುಷ್ಠೇಯಾನಾಮ್, ಅಸದ್ಗ್ರಹಣಂ ಸರ್ವಾಹಿತಾನಾಂ, ಸರ್ವಸನ್ನ್ಯಾಸಃ ಸುಖಾನಾಮಿತಿ||೪೦||

Adhikarana 21 (41) · Śloka 41

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಗ್ರ್ಯಾಣಾಂ ಶತಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಯದ್ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶದುತ್ತರಮ್| ಅಲಮೇತದ್ವಿಕಾರಾಣಾಂ ವಿಘಾತಾಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ||೪೧||

Adhikarana 22 (42-44) · Śloka 44

ಸಮಾನಕಾರಿಣೋ ಯೇಽರ್ಥಾಸ್ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಜ್ಯಾಯಸ್ತ್ವಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೃತ್ವೇ ವರತ್ವಂ ಚಾಪ್ಯುದಾಹೃತಮ್||೪೨|| ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾನಾಂ ಚ ಯದ್ಯತ್ ಪ್ರಶಮನೇ ಹಿತಮ್| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಶ್ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಯದ್ವ್ಯಾಧಿಹರಮುತ್ತಮಮ್||೪೩|| ಏತನ್ನಿಶಮ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಏವಂ ಕುರ್ವನ್ ಸದಾ ವೈದ್ಯೋ ಧರ್ಮಕಾಮೌ ಸಮಶ್ನುತೇ||೪೪||

Adhikarana 23 (45-47) · Śloka 47

ಪಥ್ಯಂ ಪಥೋಽನಪೇತಂ ಯದ್ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಮನಸಃ ಪ್ರಿಯಮ್| ಯಚ್ಚಾಪ್ರಿಯಮಪಥ್ಯಂ ಚ ನಿಯತಂ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೪೫|| ಮಾತ್ರಾಕಾಲಕ್ರಿಯಾಭೂಮಿದೇಹದೋಷಗುಣಾನ್ತರಮ್ | ಪ್ರಾಪ್ಯ ತತ್ತದ್ಧಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತೇ ತೇ ಭಾವಾಸ್ತಥಾ ತಥಾ||೪೬|| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಭಾವೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ತಥಾ ಮಾತ್ರಾದಿರಾಶ್ರಯಃ| ತದಪೇಕ್ಷ್ಯೋಭಯಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಾ||೪೭||

Adhikarana 24 (49) · Śloka 49

ತದಾತ್ರೇಯಸ್ಯ ಭಗವತೋ ವಚನಮನುನಿಶಮ್ಯ ಪುನರಪಿ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಯಥೋದ್ದೇಶಮಭಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ ಕೇವಲೋಽಯಮರ್ಥೋ ಭಗವತಾ ಶ್ರುತಶ್ಚಾಸ್ಮಾಭಿಃ| ಆಸವದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಿದಾನೀಮನಪವಾದಂ ಲಕ್ಷಣಮನತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ಶುಶ್ರೂಷಾಮಹ ಇತಿ||೪೮|| ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಧಾನ್ಯಫಲಮೂಲಸಾರಪುಷ್ಪಕಾಣ್ಡಪತ್ರತ್ವಚೋ ಭವನ್ತ್ಯಾಸವಯೋನಯೋಽಗ್ನಿವೇಶ! ಸಙ್ಗ್ರಹೇಣಾಷ್ಟೌ ಶರ್ಕರಾನವಮೀಕಾಃ| ತಾಸ್ವೇವ ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಕರಣತೋಽಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾಸು ಯಥಾಪಥ್ಯತಮಾನಾಮಾಸವಾನಾಂ ಚತುರಶೀತಿಂ ನಿಬೋಧ| ತದ್ಯಥಾ- ಸುರಾಸೌವೀರತುಷೋದಕಮೈರೇಯಮೇದಕಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಾಃ ಷಡ್ ಧಾನ್ಯಾಸವಾ ಭವನ್ತಿ, ಮೃದ್ವೀಕಾಖರ್ಜೂರಕಾಶ್ಮರ್ಯಧನ್ವನರಾಜಾದನತೃಣಶೂನ್ಯಪರೂಷಕಾಭಯಾಮಲಕಮೃಗಲಿಣ್ಡಿಕಾಜಾಮ್ಬವಕಪಿತ್ಥ- ಕುವಲಬದರಕರ್ಕನ್ಧುಪೀಲುಪ್ರಿಯಾಲಪನಸನ್ಯಗ್ರೋಧಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಕಪೀತನೋದುಮ್ಬರಾಜಮೋದಶೃಙ್ಗಾಟಕಶಾಙ್ಖಿನೀಫಲಾಸವಾಃ ಷಡ್ವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ, ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾಶ್ವಗನ್ಧಾಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾಶತಾವರೀಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಬಿಲ್ವೋರುಬೂಕಚಿತ್ರಕಮೂಲೈರೇಕಾದಶ ಮೂಲಾಸವಾ ಭವನ್ತಿ, ಶಾಲಪ್ರಿಯಕಾಶ್ವಕರ್ಣಚನ್ದನಸ್ಯನ್ದನಖದಿರಕದರಸಪ್ತಪರ್ಣಾರ್ಜುನಾಸನಾರಿಮೇದತಿನ್ದುಕಕಿಣಿಹೀಶಮೀ- ಶುಕ್ತಿಶಿಂಶಪಾಶಿರೀಷವಞ್ಜಲಧನ್ವನಮಧೂಕೈಃ ಸಾರಾಸವಾ ವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ, ಪದ್ಮೋತ್ಪಲನಲಿಕುಮುದಸೌಗನ್ಧಿಕಪುಣ್ಡರೀಕಶತಪತ್ರಮಧೂಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಧಾತಕೀಪುಷ್ಪೈರ್ದಶ ಪುಷ್ಪಾಸವಾ ಭವನ್ತಿ, ಇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷ್ವಿಕ್ಷುವಾಲಿಕಾಪುಣ್ಡ್ರಕಚತುರ್ಥಾಃ ಕಾಣ್ಡಾಸವಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಟೋಲತಾಡಕಪತ್ರಾಸವೌ ದ್ವೌ ಭವತಃ, ತಿಲ್ವಕಲೋಧ್ರೈಲವಾಲುಕಕ್ರಮುಕಚತುರ್ಥಾಸ್ತ್ವಗಾಸವಾ ಭವನ್ತಿ, ಶರ್ಕರಾಸವ ಏಕ ಏವೇತಿ| ಏವಮೇಷಾಮಾಸವಾನಾಂ ಚತುರಶೀತಿಃ ಪರಸ್ಪರೇಣಾಸಂಸೃಷ್ಟಾನಾಮಾಸವದ್ರವ್ಯಾಣಾಮುಪನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಭವತಿ| ಏಷಾಮಾಸವಾನಾಮಾಸುತತ್ವಾದಾಸವಸಞ್ಜ್ಞಾ| ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗವಿಭಾಗವಿಸ್ತಾರಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ಬಹುವಿಧಕಲ್ಪಃ ಸಂಸ್ಕಾರಶ್ಚ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಸಂಸ್ಕೃತಾ ಹ್ಯಾಸವಾಃ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರದೇಶಕಾಲಮಾತ್ರಾದಯಶ್ಚ ಭಾವಾಸ್ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಮಾಸವಾನಾಂ ತೇ ತೇ ಸಮುಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ ತತ್ತತ್ಕಾರ್ಯಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ||೪೯||

Adhikarana 25 (50) · Śloka 50

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಮನಃಶರೀರಾಗ್ನಿಬಲಪ್ರದಾನಾಮಸ್ವಪ್ನಶೋಕಾರುಚಿನಾಶನಾನಾಮ್| ಸಂಹರ್ಷಣಾನಾಂ ಪ್ರವರಾಸವಾನಾಮಶೀತಿರುಕ್ತಾ ಚತುರುತ್ತರೈಷಾ||೫೦||

Adhikarana 26 (51) · Śloka 51

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಶರೀರರೋಗಪ್ರಕೃತೌ ಮತಾನಿ ತತ್ತ್ವೇನ ಚಾಹಾರವಿನಿಶ್ಚಯಂ ಚ| ಉವಾಚ ಯಜ್ಜಃಪುರುಷಾದಿಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಮುನಿಸ್ತಥಾಽಗ್ರ್ಯಾಣಿ ವರಾಸವಾಂಶ್ಚ||೫೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಯಜ್ಜಃಪುರುಷೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||