Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಆತ್ರೇಯಭದ್ರಕಾಪ್ಯೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथात आत्रेयभद्रकाप्यीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
26. ātrēyabhadrakāpyīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ಆತ್ರೇಯೋ ಭದ್ರಕಾಪ್ಯಶ್ಚ ಶಾಕುನ್ತೇಯಸ್ತಥೈವ ಚ| ಪೂರ್ಣಾಕ್ಷಶ್ಚೈವ ಮೌದ್ಗಲ್ಯೋ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಶ್ಚ ಕೌಶಿಕಃ||೩|| ಯಃ ಕುಮಾರಶಿರಾ ನಾಮ ಭರದ್ವಾಜಃ ಸ ಚಾನಘಃ| ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಾರ್ಯೋವಿದಶ್ಚೈವ ರಾಜಾ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ||೪|| ನಿಮಿಶ್ಚ ರಾಜಾ ವೈದೇಹೋ ಬಡಿಶಶ್ಚ ಮಹಾಮತಿಃ| ಕಾಙ್ಕಾಯನಶ್ಚ ಬಾಹ್ಲೀಕೋ ಬಾಹ್ಲೀಕಭಿಷಜಾಂ ವರಃ||೫|| ಏತೇ ಶ್ರುತವಯೋವೃದ್ಧಾ ಜಿತಾತ್ಮಾನೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ವನೇ ಚೈತ್ರರಥೇ ರಮ್ಯೇ ಸಮೀಯುರ್ವಿಜಿಹೀರ್ಷವಃ||೬|| ತೇಷಾಂ ತತ್ರೋಪವಿಷ್ಟಾನಾಮಿಯಮರ್ಥವತೀ ಕಥಾ| ಬಭೂವಾರ್ಥವಿದಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ರಸಾಹಾರವಿನಿಶ್ಚಯೇ||೭||
View original
आत्रेयो भद्रकाप्यश्च शाकुन्तेयस्तथैव च| पूर्णाक्षश्चैव मौद्गल्यो हिरण्याक्षश्च कौशिकः||३|| यः कुमारशिरा नाम भरद्वाजः स चानघः| श्रीमान् वार्योविदश्चैव राजा मतिमतां वरः||४|| निमिश्च राजा वैदेहो बडिशश्च महामतिः| काङ्कायनश्च बाह्लीको बाह्लीकभिषजां वरः||५|| एते श्रुतवयोवृद्धा जितात्मानो महर्षयः| वने चैत्ररथे रम्ये समीयुर्विजिहीर्षवः||६|| तेषां तत्रोपविष्टानामियमर्थवती कथा| बभूवार्थविदां सम्यग्रसाहारविनिश्चये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (8) · Śloka 8
ಏಕ ಏವ ರಸ ಇತ್ಯುವಾಚ ಭದ್ರಕಾಪ್ಯಃ, ಯಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಜಿಹ್ವಾವೈಷಯಿಕಂ ಭಾವಮಾಚಕ್ಷತೇ ಕುಶಲಾಃ, ಸ ಪುನರುದಕಾದನನ್ಯ ಇತಿ| ದ್ವೌ ರಸಾವಿತಿ ಶಾಕುನ್ತೇಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ, ಛೇದನೀಯ ಉಪಶಮನೀಯಶ್ಚೇತಿ| ತ್ರಯೋ ರಸಾ ಇತಿ ಪೂರ್ಣಾಕ್ಷೋ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಃ, ಛೇದನೀಯೋಪಶಮನೀಯಸಾಧಾರಣಾ ಇತಿ| ಚತ್ವಾರೋ ರಸಾ ಇತಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಃ ಕೌಶಿಕಃ, ಸ್ವಾದುರ್ಹಿತಶ್ಚ ಸ್ವಾದುರಹಿತಶ್ಚಾಸ್ವಾದುರ್ಹಿತಶ್ಚಾಸ್ವಾದುರಹಿತಶ್ಚೇತಿ| ಪಞ್ಚ ರಸಾ ಇತಿ ಕುಮಾರಶಿರಾ ಭರದ್ವಾಜಃ, ಭೌಮೌದಕಾಗ್ನೇಯವಾಯವ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಃ| ಷಡ್ರಸಾ ಇತಿ ವಾರ್ಯೋವಿದೋ ರಾಜರ್ಷಿಃ, ಗುರುಲಘುಶೀತೋಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಾಃ| ಸಪ್ತ ರಸಾ ಇತಿ ನಿಮಿರ್ವೈದೇಹಃ, ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಕ್ಷಾರಾಃ| ಅಷ್ಟೌ ರಸಾ ಇತಿ ಬಡಿಶೋ ಧಾಮಾರ್ಗವಃ, ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಕ್ಷಾರಾವ್ಯಕ್ತಾಃ| ಅಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ರಸಾ ಇತಿ ಕಾಙ್ಕಾಯನೋ ಬಾಹ್ಲೀಕಭಿಷಕ್, ಆಶ್ರಯಗುಣಕರ್ಮಸಂಸ್ವಾದವಿಶೇಷಾಣಾಮಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್||೮||
View original
एक एव रस इत्युवाच भद्रकाप्यः, यं पञ्चानामिन्द्रियार्थानामन्यतमं जिह्वावैषयिकं भावमाचक्षते कुशलाः, स पुनरुदकादनन्य इति| द्वौ रसाविति शाकुन्तेयो ब्राह्मणः, छेदनीय उपशमनीयश्चेति| त्रयो रसा इति पूर्णाक्षो मौद्गल्यः, छेदनीयोपशमनीयसाधारणा इति| चत्वारो रसा इति हिरण्याक्षः कौशिकः, स्वादुर्हितश्च स्वादुरहितश्चास्वादुर्हितश्चास्वादुरहितश्चेति| पञ्च रसा इति कुमारशिरा भरद्वाजः, भौमौदकाग्नेयवायव्यान्तरिक्षाः| षड्रसा इति वार्योविदो राजर्षिः, गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षाः| सप्त रसा इति निमिर्वैदेहः, मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायक्षाराः| अष्टौ रसा इति बडिशो धामार्गवः, मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायक्षाराव्यक्ताः| अपरिसङ्ख्येया रसा इति काङ्कायनो बाह्लीकभिषक्, आश्रयगुणकर्मसंस्वादविशेषाणामपरिसङ्ख्येयत्वात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9) · Śloka 9
ಷಡೇವ ರಸಾ ಇತ್ಯುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ ಪುನರ್ವಸುಃ, ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಃ| ತೇಷಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಂ ಯೋನಿರುದಕಂ, ಛೇದನೋಪಶಮನೇ ದ್ವೇ ಕರ್ಮಣೀ, ತಯೋರ್ಮಿಶ್ರೀಭಾವಾತ್ ಸಾಧಾರಣತ್ವಂ, ಸ್ವಾದ್ವಸ್ವಾದುತಾ ಭಕ್ತಿಃ , ಹಿತಾಹಿತೌ ಪ್ರಭಾವೌ, ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಾಸ್ತ್ವಾಶ್ರಯಾಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿವಿಚಾರದೇಶಕಾಲವಶಾಃ, ತೇಷ್ವಾಶ್ರಯೇಷು ದ್ರವ್ಯಸಞ್ಜ್ಞಕೇಷು ಗುಣಾ ಗುರುಲಘುಶೀತೋಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಾದ್ಯಾಃ; ಕ್ಷರಣಾತ್ ಕ್ಷಾರಃ, ನಾಸೌ ರಸಃ ದ್ರವ್ಯಂ ತದನೇಕರಸಸಮುತ್ಪನ್ನಮನೇಕರಸಂ ಕಟುಕಲವಣಭೂಯಿಷ್ಠಮನೇಕೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಸಮನ್ವಿತಂ ಕರಣಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಮ್; ಅವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಸ್ತು ಖಲು ರಸಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತೌ ಭವತ್ಯನುರಸೇಽನುರಸಸಮನ್ವಿತೇ ವಾ ದ್ರವ್ಯೇ; ಅಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ಪುನಸ್ತೇಷಾಮಾಶ್ರಯಾದೀನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವಿಶೇಷಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾನ್ನ ಯುಕ್ತಮ್, ಏಕೈಕೋಽಪಿ ಹ್ಯೇಷಾಮಾಶ್ರಯಾದೀನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವಿಶೇಷಾನಾಶ್ರಯತೇ ವಿಶೇಷಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್, ನ ಚ ತಸ್ಮಾದನ್ಯತ್ವಮುಪಪದ್ಯತೇ; ಪರಸ್ಪರಸಂಸೃಷ್ಟಭೂಯಿಷ್ಠತ್ವಾನ್ನ ಚೈಷಾಮಭಿನಿರ್ವೃತ್ತೇರ್ಗುಣಪ್ರಕೃತೀನಾಮಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ಭವತಿ; ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಂಸೃಷ್ಟಾನಾಂ ರಸಾನಾಂ ಕರ್ಮೋಪದಿಶನ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತಃ| ತಚ್ಚೈವ ಕಾರಣಮಪೇಕ್ಷಮಾಣಾಃ ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರೇಣಾಸಂಸೃಷ್ಟಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಪೃಥಕ್ತ್ವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೯||
View original
षडेव रसा इत्युवाच भगवानात्रेयः पुनर्वसुः, मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाः| तेषां षण्णां रसानां योनिरुदकं, छेदनोपशमने द्वे कर्मणी, तयोर्मिश्रीभावात् साधारणत्वं, स्वाद्वस्वादुता भक्तिः , हिताहितौ प्रभावौ, पञ्चमहाभूतविकारास्त्वाश्रयाः प्रकृतिविकृतिविचारदेशकालवशाः, तेष्वाश्रयेषु द्रव्यसञ्ज्ञकेषु गुणा गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्याः; क्षरणात् क्षारः, नासौ रसः द्रव्यं तदनेकरससमुत्पन्नमनेकरसं कटुकलवणभूयिष्ठमनेकेन्द्रियार्थसमन्वितं करणाभिनिर्वृत्तम्; अव्यक्तीभावस्तु खलु रसानां प्रकृतौ भवत्यनुरसेऽनुरससमन्विते वा द्रव्ये; अपरिसङ्ख्येयत्वं पुनस्तेषामाश्रयादीनां भावानां विशेषापरिसङ्ख्येयत्वान्न युक्तम्, एकैकोऽपि ह्येषामाश्रयादीनां भावानां विशेषानाश्रयते विशेषापरिसङ्ख्येयत्वात्, न च तस्मादन्यत्वमुपपद्यते; परस्परसंसृष्टभूयिष्ठत्वान्न चैषामभिनिर्वृत्तेर्गुणप्रकृतीनामपरिसङ्ख्येयत्वं भवति; तस्मान्न संसृष्टानां रसानां कर्मोपदिशन्ति बुद्धिमन्तः| तच्चैव कारणमपेक्षमाणाः षण्णां रसानां परस्परेणासंसृष्टानां लक्षणपृथक्त्वमुपदेक्ष्यामः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
ಅಗ್ರೇ ತು ತಾವದ್ದ್ರವ್ಯಭೇದಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿದಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಃ| ಸರ್ವಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಮಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ; ತಚ್ಚೇತನಾವದಚೇತನಂ ಚ, ತಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಶಬ್ದಾದಯೋ ಗುರ್ವಾದಯಶ್ಚ ದ್ರವಾನ್ತಾಃ, ಕರ್ಮ ಪಞ್ಚವಿಧಮುಕ್ತಂ ವಮನಾದಿ||೧೦||
View original
अग्रे तु तावद्द्रव्यभेदमभिप्रेत्य किञ्चिदभिधास्यामः| सर्वं द्रव्यं पाञ्चभौतिकमस्मिन्नर्थे ; तच्चेतनावदचेतनं च, तस्य गुणाः शब्दादयो गुर्वादयश्च द्रवान्ताः, कर्म पञ्चविधमुक्तं वमनादि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಗುರುಖರಕಠಿನಮನ್ದಸ್ಥಿರವಿಶದಸಾನ್ದ್ರಸ್ಥೂಲಗನ್ಧಗುಣಬಹುಲಾನಿ ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ , ತಾನ್ಯುಪಚಯಸಙ್ಘಾತಗೌರವಸ್ಥೈರ್ಯಕರಾಣಿ; ದ್ರವಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಮನ್ದಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲರಸಗುಣಬಹುಲಾನ್ಯಾಪ್ಯಾನಿ, ತಾನ್ಯುಪಕ್ಲೇದಸ್ನೇಹಬನ್ಧವಿಷ್ಯನ್ದಮಾರ್ದವಪ್ರಹ್ಲಾದಕರಾಣಿ; ಉಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಸೂಕ್ಷ್ಮಲಘುರೂಕ್ಷವಿಶದರೂಪಗುಣಬಹುಲಾನ್ಯಾಗ್ನೇಯಾನಿ, ತಾನಿ ದಾಹಪಾಕಪ್ರಭಾಪ್ರಕಾಶವರ್ಣಕರಾಣಿ; ಲಘುಶೀತರೂಕ್ಷಖರವಿಶದಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಪರ್ಶಗುಣಬಹುಲಾನಿ ವಾಯವ್ಯಾನಿ, ತಾನಿ ರೌಕ್ಷ್ಯಗ್ಲಾನಿವಿಚಾರವೈಶದ್ಯಲಾಘವಕರಾಣಿ; ಮೃದುಲಘುಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದಗುಣಬಹುಲಾನ್ಯಾಕಾಶಾತ್ಮಕಾನಿ, ತಾನಿ ಮಾರ್ದವಸೌಷಿರ್ಯಲಾಘವಕರಾಣಿ||೧೧||
View original
तत्र द्रव्याणि गुरुखरकठिनमन्दस्थिरविशदसान्द्रस्थूलगन्धगुणबहुलानि पार्थिवानि , तान्युपचयसङ्घातगौरवस्थैर्यकराणि; द्रवस्निग्धशीतमन्दमृदुपिच्छिलरसगुणबहुलान्याप्यानि, तान्युपक्लेदस्नेहबन्धविष्यन्दमार्दवप्रह्लादकराणि; उष्णतीक्ष्णसूक्ष्मलघुरूक्षविशदरूपगुणबहुलान्याग्नेयानि, तानि दाहपाकप्रभाप्रकाशवर्णकराणि; लघुशीतरूक्षखरविशदसूक्ष्मस्पर्शगुणबहुलानि वायव्यानि, तानि रौक्ष्यग्लानिविचारवैशद्यलाघवकराणि; मृदुलघुसूक्ष्मश्लक्ष्णशब्दगुणबहुलान्याकाशात्मकानि, तानि मार्दवसौषिर्यलाघवकराणि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ಅನೇನೋಪದೇಶೇನ ನಾನೌಷಧಿಭೂತಂ ಜಗತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರವ್ಯಮುಪಲಭ್ಯತೇ ತಾಂ ತಾಂ ಯುಕ್ತಿಮರ್ಥಂ ಚ ತಂ ತಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ||೧೨||
View original
अनेनोपदेशेन नानौषधिभूतं जगति किञ्चिद्द्रव्यमुपलभ्यते तां तां युक्तिमर्थं च तं तमभिप्रेत्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13) · Śloka 13
ನ ತು ಕೇವಲಂ ಗುಣಪ್ರಭಾವಾದೇವ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕಾರ್ಮುಕಾಣಿ ಭವನ್ತಿ; ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಹಿ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಾದ್ಗುಣಪ್ರಭಾವಾದ್ದ್ರವ್ಯಗುಣಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತತ್ತದಧಿಕರಣಮಾಸಾದ್ಯ ತಾಂ ತಾಂ ಚ ಯುಕ್ತಿಮರ್ಥಂ ಚ ತಂ ತಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಯತ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ತತ್ ಕರ್ಮ; ಯೇನ ಕುರ್ವಿನ್ತಿ, ತದ್ವೀರ್ಯಂ; ಯತ್ರ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ತದಧಿಕರಣಂ; ಯದಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಸ ಕಾಲಃ; ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಸ ಉಪಾಯಃ; ಯತ್ ಸಾಧಯನ್ತಿ, ತತ್ ಫಲಮ್||೧೩||
View original
न तु केवलं गुणप्रभावादेव द्रव्याणि कार्मुकाणि भवन्ति; द्रव्याणि हि द्रव्यप्रभावाद्गुणप्रभावाद्द्रव्यगुणप्रभावाच्च तस्मिंस्तस्मिन् काले तत्तदधिकरणमासाद्य तां तां च युक्तिमर्थं च तं तमभिप्रेत्य यत् कुर्वन्ति, तत् कर्म; येन कुर्विन्ति, तद्वीर्यं; यत्र कुर्वन्ति, तदधिकरणं; यदा कुर्वन्ति, स कालः; यथा कुर्वन्ति, स उपायः; यत् साधयन्ति, तत् फलम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ಭೇದಶ್ಚೈಷಾಂ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿವಿಧವಿಕಲ್ಪೋ ದ್ರವ್ಯದೇಶಕಾಲಪ್ರಭಾವಾದ್ಭವತಿ, ತಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೧೪||
View original
भेदश्चैषां त्रिषष्टिविधविकल्पो द्रव्यदेशकालप्रभावाद्भवति, तमुपदेक्ष्यामः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ಸ್ವಾದುರಮ್ಲಾದಿಭಿರ್ಯೋಗಂ ಶೇಷೈರಮ್ಲಾದಯಃ ಪೃಥಕ್| ಯಾನ್ತಿ ಪಞ್ಚದಶೈತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದ್ವಿರಸಾನಿ ತು||೧೫||
View original
स्वादुरम्लादिभिर्योगं शेषैरम्लादयः पृथक्| यान्ति पञ्चदशैतानि द्रव्याणि द्विरसानि तु||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 17
ಪೃಥಗಮ್ಲಾದಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಃ ಶೇಷೈಃ ಪೃಥಗ್ಭವೇತ್| ಮಧುರಸ್ಯ ತಥಾಽಮ್ಲಸ್ಯ ಲವಣಸ್ಯ ಕಟೋಸ್ತಥಾ||೧೬|| ತ್ರಿರಸಾನಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ ವಿಂಶತಿಃ|೧೭|
View original
पृथगम्लादियुक्तस्य योगः शेषैः पृथग्भवेत्| मधुरस्य तथाऽम्लस्य लवणस्य कटोस्तथा||१६|| त्रिरसानि यथासङ्ख्यं द्रव्याण्युक्तानि विंशतिः|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-20) · Śloka 21
ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತು ಚತುಷ್ಕೇಣ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ||೧೭|| ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲೌ ಸಹಿತೌ ಯೋಗಂ ಲವಣಾದ್ಯೈಃ ಪೃಥಗ್ಗತೌ| ಯೋಗಂ ಶೇಷೈಃ ಪೃಥಗ್ಯಾತಶ್ಚತುಷ್ಕರಸಸಙ್ಖ್ಯಯಾ||೧೮|| ಸಹಿತೌ ಸ್ವಾದುಲವಣೌ ತದ್ವತ್ ಕಟ್ವಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್| ಯುಕ್ತೌ ಶೇಷೈಃ ಪೃಥಗ್ಯೋಗಂ ಯಾತಃ ಸ್ವಾದೂಷಣೌ ತಥಾ||೧೯|| ಕಟ್ವಾದ್ಯೈರಮ್ಲಲವಣೌ ಸಂಯುಕ್ತೌ ಸಹಿತೌ ಪೃಥಕ್| ಯಾತಃ ಶೇಷೈಃ ಪೃಥಗ್ಯೋಗಂ ಶೇಷೈರಮ್ಲಕಟೂ ತಥಾ||೨೦|| ಯುಜ್ಯತೇ ತು ಕಷಾಯೇಣ ಸತಿಕ್ತೌ ಲವಣೋಷಣೌ|೨೧|
View original
वक्ष्यन्ते तु चतुष्केण द्रव्याणि दश पञ्च च||१७|| स्वाद्वम्लौ सहितौ योगं लवणाद्यैः पृथग्गतौ| योगं शेषैः पृथग्यातश्चतुष्करससङ्ख्यया||१८|| सहितौ स्वादुलवणौ तद्वत् कट्वादिभिः पृथक्| युक्तौ शेषैः पृथग्योगं यातः स्वादूषणौ तथा||१९|| कट्वाद्यैरम्ललवणौ संयुक्तौ सहितौ पृथक्| यातः शेषैः पृथग्योगं शेषैरम्लकटू तथा||२०|| युज्यते तु कषायेण सतिक्तौ लवणोषणौ|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 22
ಷಟ್ ತು ಪಞ್ಚರಸಾನ್ಯಾಹುರೇಕೈಕಸ್ಯಾಪವರ್ಜನಾತ್||೨೧|| ಷಟ್ ಚೈವೈಕರಸಾನಿ ಸ್ಯುರೇಕಂ ಷಡ್ರಸಮೇವ ತು|೨೨|
View original
षट् तु पञ्चरसान्याहुरेकैकस्यापवर्जनात्||२१|| षट् चैवैकरसानि स्युरेकं षड्रसमेव तु|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22-23) · Śloka 23
ಇತಿ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿರ್ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ರಸಸಙ್ಖ್ಯಯಾ||೨೨|| ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತ್ವಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ರಸಾನುರಸಕಲ್ಪನಾತ್ | ರಸಾಸ್ತರತಮಾಭ್ಯಾಂ ತಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮತಿಪತನ್ತಿ ಹಿ||೨೩||
View original
इति त्रिषष्टिर्द्रव्याणां निर्दिष्टा रससङ्ख्यया||२२|| त्रिषष्टिः स्यात्त्वसङ्ख्येया रसानुरसकल्पनात् | रसास्तरतमाभ्यां तां सङ्ख्यामतिपतन्ति हि||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ಸಂಯೋಗಾಃ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶತ್ ಕಲ್ಪನಾ ತು ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಧಾ| ರಸಾನಾಂ ತತ್ರ ಯೋಗ್ಯತ್ವಾತ್ ಕಲ್ಪಿತಾ ರಸಚಿನ್ತಕೈಃ||೨೪||
View original
संयोगाः सप्तपञ्चाशत् कल्पना तु त्रिषष्टिधा| रसानां तत्र योग्यत्वात् कल्पिता रसचिन्तकैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
ಕ್ವಚಿದೇಕೋ ರಸಃ ಕಲ್ಪ್ಯಃ ಸಂಯುಕ್ತಾಶ್ಚ ರಸಾಃ ಕ್ವಚಿತ್| ದೋಷೌಷಧಾದೀನ್ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ಭಿಷಜಾ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಾ||೨೫|| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದ್ವಿರಸಾದೀನಿ ಸಂಯುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ರಸಾನ್ ಬುಧಾಃ| ರಸಾನೇಕೈಕಶೋ ವಾಽಪಿ ಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ಗದಾನ್ ಪ್ರತಿ||೨೬||
View original
क्वचिदेको रसः कल्प्यः संयुक्ताश्च रसाः क्वचित्| दोषौषधादीन् सञ्चिन्त्य भिषजा सिद्धिमिच्छता||२५|| द्रव्याणि द्विरसादीनि संयुक्तांश्च रसान् बुधाः| रसानेकैकशो वाऽपि कल्पयन्ति गदान् प्रति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ರಸವಿಕಲ್ಪಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ದೋಷವಿಕಲ್ಪವಿತ್| ನ ಸ ಮುಹ್ಯೇದ್ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಹೇತುಲಿಙ್ಗೋಪಶಾನ್ತಿಷು ||೨೭||
View original
यः स्याद्रसविकल्पज्ञः स्याच्च दोषविकल्पवित्| न स मुह्येद्विकाराणां हेतुलिङ्गोपशान्तिषु ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
ವ್ಯಕ್ತಃ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಚಾದೌ ಚ ರಸೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ವಿಪರ್ಯಯೇಣಾನುರಸೋ ರಸೋ ನಾಸ್ತಿ ಹಿ ಸಪ್ತಮಃ||೨೮||
View original
व्यक्तः शुष्कस्य चादौ च रसो द्रव्यस्य लक्ष्यते| विपर्ययेणानुरसो रसो नास्ति हि सप्तमः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (29-35) · Śloka 35
ಪರಾಪರತ್ವೇ ಯುಕ್ತಿಶ್ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಂಯೋಗ ಏವ ಚ| ವಿಭಾಗಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ಚ ಪರಿಮಾಣಮಥಾಪಿ ಚ||೨೯|| ಸಂಸ್ಕಾರೋಽಭ್ಯಾಸ ಇತ್ಯೇತೇ ಗುಣಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪರಾದಯಃ| ಸಿದ್ಧ್ಯುಪಾಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ||೩೦|| ದೇಶಕಾಲವಯೋಮಾನಪಾಕವೀರ್ಯರಸಾದಿಷು| ಪರಾಪರತ್ವೇ, ಯುಕ್ತಿಶ್ಚ ಯೋಜನಾ ಯಾ ತು ಯುಜ್ಯತೇ||೩೧|| ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸ್ಯಾದ್ಗಣಿತಂ, ಯೋಗಃ ಸಹ ಸಂಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ| ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಸರ್ವೈಕಕರ್ಮಜೋಽನಿತ್ಯ ಏವ ಚ||೩೨|| ವಿಭಾಗಸ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಯೋಗೋ ಭಾಗಶೋ ಗ್ರಹಃ| ಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ಸ್ಯಾದಸಂಯೋಗೋ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಮನೇಕತಾ||೩೩|| ಪರಿಮಾಣಂ ಪುನರ್ಮಾನಂ, ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಕರಣಂ ಮತಮ್| ಭಾವಾಭ್ಯಸನಮಭ್ಯಾಸಃ ಶೀಲನಂ ಸತತಕ್ರಿಯಾ||೩೪|| ಇತಿ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈರುಕ್ತಾ ಗುಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರಾದಯಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೈರವಿದಿತೈರ್ನ ಯಥಾವತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೩೫||
View original
परापरत्वे युक्तिश्च सङ्ख्या संयोग एव च| विभागश्च पृथक्त्वं च परिमाणमथापि च||२९|| संस्कारोऽभ्यास इत्येते गुणा ज्ञेयाः परादयः| सिद्ध्युपायाश्चिकित्साया लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे||३०|| देशकालवयोमानपाकवीर्यरसादिषु| परापरत्वे, युक्तिश्च योजना या तु युज्यते||३१|| सङ्ख्या स्याद्गणितं, योगः सह संयोग उच्यते| द्रव्याणां द्वन्द्वसर्वैककर्मजोऽनित्य एव च||३२|| विभागस्तु विभक्तिः स्याद्वियोगो भागशो ग्रहः| पृथक्त्वं स्यादसंयोगो वैलक्षण्यमनेकता||३३|| परिमाणं पुनर्मानं, संस्कारः करणं मतम्| भावाभ्यसनमभ्यासः शीलनं सततक्रिया||३४|| इति स्वलक्षणैरुक्ता गुणाः सर्वे परादयः| चिकित्सा यैरविदितैर्न यथावत् प्रवर्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (36) · Śloka 36
ಗುಣಾ ಗುಣಾಶ್ರಯಾ ನೋಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಸಗುಣಾನ್ ಭಿಷಕ್| ವಿದ್ಯಾದ್ದ್ರವ್ಯಗುಣಾನ್ ಕರ್ತುರಭಿಪ್ರಾಯಾಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ||೩೬||
View original
गुणा गुणाश्रया नोक्तास्तस्माद्रसगुणान् भिषक्| विद्याद्द्रव्यगुणान् कर्तुरभिप्रायाः पृथग्विधाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (37) · Śloka 37
ಅತಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ದೇಶಕಾಲಾನ್ತರಾಣಿ ಚ| ತನ್ತ್ರಕರ್ತುರಭಿಪ್ರಾಯಾನುಪಾಯಾಂಶ್ಚಾರ್ಥಮಾದಿಶೇತ್||೩೭||
View original
अतश्च प्रकृतं बुद्ध्वा देशकालान्तराणि च| तन्त्रकर्तुरभिप्रायानुपायांश्चार्थमादिशेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (38) · Śloka 38
ಷಡ್ವಿಭಕ್ತೀಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ರಸಾನಾಮತ ಉತ್ತರಮ್| ಷಟ್ ಪಞ್ಚಭೂತಪ್ರಭವಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಶ್ಚ ಯಥಾ ರಸಾಃ||೩೮||
View original
षड्विभक्तीः प्रवक्ष्यामि रसानामत उत्तरम्| षट् पञ्चभूतप्रभवाः सङ्ख्याताश्च यथा रसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39) · Śloka 39
ಸೌಮ್ಯಾಃ ಖಲ್ವಾಪೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಪ್ರಭವಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಶೀತಾ ಲಘ್ವ್ಯಶ್ಚಾವ್ಯಕ್ತರಸಾಶ್ಚ, ತಾಸ್ತ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ಭ್ರಶ್ಯಮಾನಾ ಭ್ರಷ್ಟಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಗುಣಸಮನ್ವಿತಾ ಜಙ್ಗಮಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮೂರ್ತೀರಭಿಪ್ರೀಣಯನ್ತಿ, ತಾಸು ಮೂರ್ತಿಷು ಷಡಭಿಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ರಸಾಃ||೩೯||
View original
सौम्याः खल्वापोऽन्तरिक्षप्रभवाः प्रकृतिशीता लघ्व्यश्चाव्यक्तरसाश्च, तास्त्वन्तरिक्षाद्भ्रश्यमाना भ्रष्टाश्च पञ्चमहाभूतगुणसमन्विता जङ्गमस्थावराणां भूतानां मूर्तीरभिप्रीणयन्ति, तासु मूर्तिषु षडभिमूर्च्छन्ति रसाः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (40) · Śloka 40
ತೇಷಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಂ ಸೋಮಗುಣಾತಿರೇಕಾನ್ಮಧುರೋ ರಸಃ, ಪೃಥಿವ್ಯಗ್ನಿಭೂಯಿಷ್ಠತ್ವಾದಮ್ಲಃ, ಸಲಿಲಾಗ್ನಿಭೂಯಿಷ್ಠತ್ವಾಲ್ಲವಣಃ, ವಾಯ್ವಗ್ನಿಭೂಯಿಷ್ಠತ್ವಾತ್ ಕಟುಕಃ, ವಾಯ್ವಾಕಾಶಾತಿರಿಕ್ತತ್ವಾತ್ತಿಕ್ತಃ, ಪವನಪೃಥಿವೀವ್ಯತಿರೇಕಾತ್ ಕಷಾಯ ಇತಿ| ಏವಮೇಷಾಂ ರಸಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ವಮುಪಪನ್ನಂ ನ್ಯೂನಾತಿರೇಕವಿಶೇಷಾನ್ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಮಿವ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ನಾನಾವರ್ಣಾಕೃತಿವಿಶೇಷಾಃ; ಷಡೃತುಕತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾಲಸ್ಯೋಪಪನ್ನೋ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ನ್ಯೂನಾತಿರೇಕವಿಶೇಷಃ||೪೦||
View original
तेषां षण्णां रसानां सोमगुणातिरेकान्मधुरो रसः, पृथिव्यग्निभूयिष्ठत्वादम्लः, सलिलाग्निभूयिष्ठत्वाल्लवणः, वाय्वग्निभूयिष्ठत्वात् कटुकः, वाय्वाकाशातिरिक्तत्वात्तिक्तः, पवनपृथिवीव्यतिरेकात् कषाय इति| एवमेषां रसानां षट्त्वमुपपन्नं न्यूनातिरेकविशेषान्महाभूतानां भूतानामिव स्थावरजङ्गमानां नानावर्णाकृतिविशेषाः; षडृतुकत्वाच्च कालस्योपपन्नो महाभूतानां न्यूनातिरेकविशेषः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (41) · Śloka 41
ತತ್ರಾಗ್ನಿಮಾರುತಾತ್ಮಕಾ ರಸಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣೋರ್ಧ್ವಭಾಜಃ, ಲಾಘವಾದುತ್ಪ್ಲವನತ್ವಾಚ್ಚ ವಾಯೋರೂರ್ಧ್ವಜ್ವಲನತ್ವಾಚ್ಚ ವಹ್ನೇಃ; ಸಲಿಲಪೃಥಿವ್ಯಾತ್ಮಕಾಸ್ತು ಪ್ರಾಯೇಣಾಧೋಭಾಜಃ, ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಗುರುತ್ವಾನ್ನಿಮ್ನಗತ್ವಾಚ್ಚೋದಕಸ್ಯ; ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಾತ್ಮಕಾಃ ಪುನರುಭಯತೋಭಾಜಃ||೪೧||
View original
तत्राग्निमारुतात्मका रसाः प्रायेणोर्ध्वभाजः, लाघवादुत्प्लवनत्वाच्च वायोरूर्ध्वज्वलनत्वाच्च वह्नेः; सलिलपृथिव्यात्मकास्तु प्रायेणाधोभाजः, पृथिव्या गुरुत्वान्निम्नगत्वाच्चोदकस्य; व्यामिश्रात्मकाः पुनरुभयतोभाजः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (42) · Śloka 42
ತೇಷಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಮೇಕೈಕಸ್ಯ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಂ ಗುಣಕರ್ಮಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೪೨||
View original
तेषां षण्णां रसानामेकैकस्य यथाद्रव्यं गुणकर्माण्यनुव्याख्यास्यामः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (43) · Śloka 43
ತತ್ರ, ಮಧುರೋ ರಸಃ ಶರೀರಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ರಸರುಧಿರಮಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಮಜ್ಜೌಜಃಶುಕ್ರಾಭಿವರ್ಧನ ಆಯುಷ್ಯಃ ಷಡಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದನೋ ಬಲವರ್ಣಕರಃ ಪಿತ್ತವಿಷಮಾರುತಘ್ನಸ್ತೃಷ್ಣಾದಾಹಪ್ರಶಮನಸ್ತ್ವಚ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯಃ ಕಣ್ಠ್ಯೋ ಬಲ್ಯಃ ಪ್ರೀಣನೋ ಜೀವನಸ್ತರ್ಪಣೋ ಬೃಂಹಣಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರಃ ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಸನ್ಧಾನಕರೋ ಘ್ರಾಣಮುಖಕಣ್ಠೌಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಪ್ರಹ್ಲಾದನೋ ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರಶಮನಃ ಷಟ್ಪದಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಮಿಷ್ಟತಮಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶೀತೋ ಗುರುಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಸ್ಥೌಲ್ಯಂ ಮಾರ್ದವಮಾಲಸ್ಯಮತಿಸ್ವಪ್ನಂ ಗೌರವಮನನ್ನಾಭಿಲಾಷಮಗ್ನೇರ್ದೌರ್ಬಲ್ಯಮಾಸ್ಯಕಣ್ಠಯೋರ್ಮಾಂಸಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಲಸಕಶೀತಜ್ವರಾನಾಹಾಸ್ಯಮಾಧುರ್ಯವಮಥುಸಞ್ಜ್ಞಾಸ್ವರಪ್ರಣಾಶಗಲಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲಾಶ್ಲೀಪದ- ಗಲಶೋಫಬಸ್ತಿಧಮನೀಗಲೋಪಲೇಪಾಕ್ಷ್ಯಾಮಯಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾನಿತ್ಯೇವಮ್ಪ್ರಭೃತೀನ್ ಕಫಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನುಪಜನಯತಿ (೧)|೪೩|
View original
तत्र, मधुरो रसः शरीरसात्म्याद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जौजःशुक्राभिवर्धन आयुष्यः षडिन्द्रियप्रसादनो बलवर्णकरः पित्तविषमारुतघ्नस्तृष्णादाहप्रशमनस्त्वच्यः केश्यः कण्ठ्यो बल्यः प्रीणनो जीवनस्तर्पणो बृंहणः स्थैर्यकरः क्षीणक्षतसन्धानकरो घ्राणमुखकण्ठौष्ठजिह्वाप्रह्लादनो दाहमूर्च्छाप्रशमनः षट्पदपिपीलिकानामिष्टतमः स्निग्धः शीतो गुरुश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानः स्थौल्यं मार्दवमालस्यमतिस्वप्नं गौरवमनन्नाभिलाषमग्नेर्दौर्बल्यमास्यकण्ठयोर्मांसाभिवृद्धिं श्वासकासप्रतिश्यायालसकशीतज्वरानाहास्यमाधुर्यवमथुसञ्ज्ञास्वरप्रणाशगलगण्डगण्डमालाश्लीपद- गलशोफबस्तिधमनीगलोपलेपाक्ष्यामयाभिष्यन्दानित्येवम्प्रभृतीन् कफजान् विकारानुपजनयति (१)|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (43) · Śloka 43
ಅಮ್ಲೋ ರಸೋ ಭಕ್ತಂ ರೋಚಯತಿ, ಅಗ್ನಿಂ ದೀಪಯತಿ, ದೇಹಂ ಬೃಂಹಯತಿ ಊರ್ಜಯತಿ, ಮನೋ ಬೋಧಯತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ದೃಢೀಕರೋತಿ, ಬಲಂ ವರ್ಧಯತಿ, ವಾತಮನುಲೋಮಯತಿ, ಹೃದಯಂ ತರ್ಪಯತಿ, ಆಸ್ಯಮಾಸ್ರಾವಯತಿ, ಭುಕ್ತಮಪಕರ್ಷಯತಿ ಕ್ಲೇದಯತಿ ಜರಯತಿ, ಪ್ರೀಣಯತಿ, ಲಘುರುಷ್ಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನೋ ದನ್ತಾನ್ ಹರ್ಷಯತಿ, ತರ್ಷಯತಿ, ಸಮ್ಮೀಲಯತ್ಯಕ್ಷಿಣೀ, ಸಂವೇಜಯತಿ ಲೋಮಾನಿ, ಕಫಂ ವಿಲಾಪಯತಿ, ಪಿತ್ತಮಭಿವರ್ಧಯತಿ, ರಕ್ತಂ ದೂಷಯತಿ,ಮಾಂಸಂ ವಿದಹತಿ, ಕಾಯಂ ಶಿಥಿಲೀಕರೋತಿ, ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಕೃಶದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಶ್ವಯಥುಮಾಪಾದಯತಿ, ಅಪಿ ಚ ಕ್ಷತಾಭಿಹತದಷ್ಟದಗ್ಧಭಗ್ನಶೂನಪ್ರಚ್ಯುತಾವಮೂತ್ರಿತಪರಿಸರ್ಪಿತಮರ್ದಿತಚ್ಛಿನ್ನಭಿನ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟೋದ್ವಿದ್ಧೋತ್ಪಿಷ್ಟಾದೀನಿ ಪಾಚಯತ್ಯಾಗ್ನೇಯಸ್ವಭಾವಾತ್, ಪರಿದಹತಿ ಕಣ್ಠಮುರೋ ಹೃದಯಂ ಚ (೨)|೪೩|
View original
अम्लो रसो भक्तं रोचयति, अग्निं दीपयति, देहं बृंहयति ऊर्जयति, मनो बोधयति, इन्द्रियाणि दृढीकरोति, बलं वर्धयति, वातमनुलोमयति, हृदयं तर्पयति, आस्यमास्रावयति, भुक्तमपकर्षयति क्लेदयति जरयति, प्रीणयति, लघुरुष्णः स्निग्धश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानो दन्तान् हर्षयति, तर्षयति, सम्मीलयत्यक्षिणी, संवेजयति लोमानि, कफं विलापयति, पित्तमभिवर्धयति, रक्तं दूषयति,मांसं विदहति, कायं शिथिलीकरोति, क्षीणक्षतकृशदुर्बलानां श्वयथुमापादयति, अपि च क्षताभिहतदष्टदग्धभग्नशूनप्रच्युतावमूत्रितपरिसर्पितमर्दितच्छिन्नभिन्नविश्लिष्टोद्विद्धोत्पिष्टादीनि पाचयत्याग्नेयस्वभावात्, परिदहति कण्ठमुरो हृदयं च (२)|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
ಲವಣೋ ರಸಃ ಪಾಚನಃ ಕ್ಲೇದನೋ ದೀಪನಶ್ಚ್ಯಾವನಶ್ಛೇದನೋ ಭೇದನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸರೋ ವಿಕಾಸ್ಯಧಃಸ್ರಂಸ್ಯವಕಾಶಕರೋ ವಾತಹರಃ ಸ್ತಮ್ಭಬನ್ಧಸಙ್ಘಾತವಿಧಮನಃ ಸರ್ವರಸಪ್ರತ್ಯನೀಕಭೂತಃ, ಆಸ್ಯಮಾಸ್ರಾವಯತಿ, ಕಫಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ, ಮಾರ್ಗಾನ್ ವಿಶೋಧಯತಿ, ಸರ್ವಶರೀರಾವಯವಾನ್ ಮೃದೂಕರೋತಿ, ರೋಚಯತ್ಯಾಹಾರಮ್, ಆಹಾರಯೋಗೀ, ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಉಷ್ಣಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಪಿತ್ತಂ ಕೋಪಯತಿ, ರಕ್ತಂ ವರ್ಧಯತಿ, ತರ್ಷಯತಿ, ಮೂರ್ಚ್ಛಯತಿ , ತಾಪಯತಿ, ದಾರಯತಿ, ಕುಷ್ಣಾತಿ ಮಾಂಸಾನಿ, ಪ್ರಗಾಲಯತಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ, ವಿಷಂ ವರ್ಧಯತಿ, ಶೋಫಾನ್ ಸ್ಫೋಟಯತಿ, ದನ್ತಾಂಶ್ಚ್ಯಾವಯತಿ, ಪುಂಸ್ತ್ವಮುಪಹನ್ತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪರುಣದ್ಭಿ, ವಲಿಪಲಿತಖಾಲಿತ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ, ಅಪಿ ಚ ಲೋಹಿತಪಿತ್ತಾಮ್ಲಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವಾತರಕ್ತವಿಚರ್ಚಿಕೇನ್ದ್ರಲುಪ್ತಪ್ರಭೃತೀನ್ವಿಕಾರಾನುಪಜನಯತಿ (೩)|೪೩|
View original
लवणो रसः पाचनः क्लेदनो दीपनश्च्यावनश्छेदनो भेदनस्तीक्ष्णः सरो विकास्यधःस्रंस्यवकाशकरो वातहरः स्तम्भबन्धसङ्घातविधमनः सर्वरसप्रत्यनीकभूतः, आस्यमास्रावयति, कफं विष्यन्दयति, मार्गान् विशोधयति, सर्वशरीरावयवान् मृदूकरोति, रोचयत्याहारम्, आहारयोगी, नात्यर्थं गुरुः स्निग्ध उष्णश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानः पित्तं कोपयति, रक्तं वर्धयति, तर्षयति, मूर्च्छयति , तापयति, दारयति, कुष्णाति मांसानि, प्रगालयति कुष्ठानि, विषं वर्धयति, शोफान् स्फोटयति, दन्तांश्च्यावयति, पुंस्त्वमुपहन्ति, इन्द्रियाण्युपरुणद्भि, वलिपलितखालित्यमापादयति, अपि च लोहितपित्ताम्लपित्तविसर्पवातरक्तविचर्चिकेन्द्रलुप्तप्रभृतीन्विकारानुपजनयति (३)|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (43) · Śloka 43
ಕಟುಕೋ ರಸೋ ವಕ್ತ್ರಂ ಶೋಧಯತಿ, ಅಗ್ನಿಂ ದೀಪಯತಿ, ಭುಕ್ತಂ ಶೋಷಯತಿ, ಘ್ರಾಣಮಾಸ್ರಾವಯತಿ, ಚಕ್ಷುರ್ವಿರೇಚಯತಿ, ಸ್ಫುಟೀಕರೋತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಅಲಸಕಶ್ವಯಥೂಪಚಯೋದರ್ದಾಭಿಷ್ಯನ್ದಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಮಲಾನುಪಹನ್ತಿ, ರೋಚಯತ್ಯಶನಂ, ಕಣ್ಡೂರ್ವಿನಾಶಯತಿ , ವ್ರಣಾನವಸಾದಯತಿ, ಕ್ರಿಮೀನ್ ಹಿನಸ್ತಿ, ಮಾಂಸಂ ವಿಲಿಖತಿ, ಶೋಣಿತಸಙ್ಘಾತಂ ಭಿನತ್ತಿ, ಬನ್ಧಾಂಶ್ಛಿನತ್ತಿ, ಮಾರ್ಗಾನ್ ವಿವೃಣೋತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಶಮಯತಿ, ಲಘುರುಷ್ಣೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನೋ ವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪುಂಸ್ತ್ವಮುಪಹನ್ತಿ, ರಸವೀರ್ಯಪ್ರಭಾವಾನ್ಮೋಹಯನ್ತಿ, ಗ್ಲಾಪಯತಿ, ಸಾದಯತಿ, ಕರ್ಶಯತಿ, ಮೂರ್ಚ್ಛಯತಿ, ನಮಯತಿ, ತಮಯತಿ, ಭ್ರಮಯತಿ, ಕಣ್ಠಂ ಪರಿದಹತಿ, ಶರೀರತಾಪಮುಪಜನಯತಿ, ಬಲಂ ಕ್ಷಿಣೋತಿ, ತೃಷ್ಣಾಂ ಜನಯತಿ; ಅಪಿ ಚ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಗುಣಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಭ್ರಮದವಥುಕಮ್ಪತೋದಭೇದೈಶ್ಚರಣಭುಜಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಪ್ರಭೃತಿಷು ಮಾರುತಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನುಪಜನಯತಿ (೪); ತಿಕ್ತೋ ರಸಃ ಸ್ವಯಮರೋಚಿಷ್ಣುರಪ್ಯರೋಚಕಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನಃ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಕಣ್ಡೂಕುಷ್ಠತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋಃ ಸ್ಥಿರೀಕರಣೋ ಜ್ವರಘ್ನೋ ದೀಪನಃ ಪಾಚನಃ ಸ್ತನ್ಯಶೋಧನೋ ಲೇಖನಃ ಕ್ಲೇದಮೇದೋವಸಾಮಜ್ಜಲಸೀಕಾಪೂಯಸ್ವೇದಮೂತ್ರಪುರೀಷಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಶೋಷಣೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋ ಲಘುಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ಖರವಿಷದಸ್ವಭಾವಾಚ್ಚ ರಸರುಧಿರಮಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಾಣ್ಯುಚ್ಛೋಷಯತಿ, ಸ್ರೋತಸಾಂ ಖರತ್ವಮುಪಪಾದಯತಿ, ಬಲಮಾದತ್ತೇ, ಕರ್ಶಯತಿ, ಗ್ಲಪಯತಿ, ಮೋಹಯತಿ, ಭ್ರಮಯತಿ, ವದನಮುಪಶೋಷಯತಿ, ಅಪರಾಂಶ್ಚ ವಾತವಿಕಾರಾನುಪಜನಯತಿ (೫); ಕಷಾಯೋ ರಸಃ ಸಂಶಮನಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಸನ್ಧಾನಕರಃ ಪೀಡನೋ ರೋಪಣಃ ಶೋಷಣಃ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಃ ಶರೀರಕ್ಲೇದಸ್ಯೋಪಯೋಕ್ತಾ ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋಽಲಘುಶ್ಚ| ಸ ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪ್ಯೇಕ ಏವಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನ ಆಸ್ಯಂ ಶೋಷಯತಿ, ಹೃದಯಂ ಪೀಡಯತಿ, ಉದರಮಾಧ್ಮಾಪಯತಿ, ವಾಚಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ, ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯವಬಧ್ನಾತಿ, ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಪಾದಯತಿ, ಪುಂಸ್ತ್ವಮುಪಹನ್ತಿ, ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷರೇತಾಂಸ್ಯವಗೃಹ್ಣಾತಿ, ಕರ್ಶಯತಿ, ಗ್ಲಪಯತಿ, ತರ್ಷಯತಿ, ಸ್ತಮ್ಭಯತಿ, ಖರವಿಶದರೂಕ್ಷತ್ವಾತ್ ಪಕ್ಷವಧಗ್ರಹಾಪತಾನಕಾರ್ದಿತಪ್ರಭೃತೀಂಶ್ಚ ವಾತವಿಕಾರಾನುಪಜನಯತಿ||೪೩||
View original
कटुको रसो वक्त्रं शोधयति, अग्निं दीपयति, भुक्तं शोषयति, घ्राणमास्रावयति, चक्षुर्विरेचयति, स्फुटीकरोतीन्द्रियाणि, अलसकश्वयथूपचयोदर्दाभिष्यन्दस्नेहस्वेदक्लेदमलानुपहन्ति, रोचयत्यशनं, कण्डूर्विनाशयति , व्रणानवसादयति, क्रिमीन् हिनस्ति, मांसं विलिखति, शोणितसङ्घातं भिनत्ति, बन्धांश्छिनत्ति, मार्गान् विवृणोति, श्लेष्माणं शमयति, लघुरुष्णो रूक्षश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानो विपाकप्रभावात् पुंस्त्वमुपहन्ति, रसवीर्यप्रभावान्मोहयन्ति, ग्लापयति, सादयति, कर्शयति, मूर्च्छयति, नमयति, तमयति, भ्रमयति, कण्ठं परिदहति, शरीरतापमुपजनयति, बलं क्षिणोति, तृष्णां जनयति; अपि च वाय्वग्निगुणबाहुल्याद्भ्रमदवथुकम्पतोदभेदैश्चरणभुजपार्श्वपृष्ठप्रभृतिषु मारुतजान् विकारानुपजनयति (४); तिक्तो रसः स्वयमरोचिष्णुरप्यरोचकघ्नो विषघ्नः क्रिमिघ्नो मूर्च्छादाहकण्डूकुष्ठतृष्णाप्रशमनस्त्वङ्मांसयोः स्थिरीकरणो ज्वरघ्नो दीपनः पाचनः स्तन्यशोधनो लेखनः क्लेदमेदोवसामज्जलसीकापूयस्वेदमूत्रपुरीषपित्तश्लेष्मोपशोषणो रूक्षः शीतो लघुश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानो रौक्ष्यात्खरविषदस्वभावाच्च रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्राण्युच्छोषयति, स्रोतसां खरत्वमुपपादयति, बलमादत्ते, कर्शयति, ग्लपयति, मोहयति, भ्रमयति, वदनमुपशोषयति, अपरांश्च वातविकारानुपजनयति (५); कषायो रसः संशमनः सङ्ग्राही सन्धानकरः पीडनो रोपणः शोषणः स्तम्भनः श्लेष्मरक्तपित्तप्रशमनः शरीरक्लेदस्योपयोक्ता रूक्षः शीतोऽलघुश्च| स एवङ्गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमान आस्यं शोषयति, हृदयं पीडयति, उदरमाध्मापयति, वाचं निगृह्णाति, स्रोतांस्यवबध्नाति, श्यावत्वमापादयति, पुंस्त्वमुपहन्ति, विष्टभ्य जरां गच्छति, वातमूत्रपुरीषरेतांस्यवगृह्णाति, कर्शयति, ग्लपयति, तर्षयति, स्तम्भयति, खरविशदरूक्षत्वात् पक्षवधग्रहापतानकार्दितप्रभृतींश्च वातविकारानुपजनयति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (44) · Śloka 44
ಇತ್ಯೇವಮೇತೇ ಷಡ್ರಸಾಃ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನೈಕತ್ವೇನ ವಾ ಮಾತ್ರಶಃ ಸಮ್ಯಗುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾ ಉಪಕಾರಾಯ ಭವನ್ತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಲೋಕಸ್ಯ, ಅಪಕಾರಕರಾಃ ಪುನರತೋಽನ್ಯಥಾ ಭವನ್ತ್ಯುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಃ; ತಾನ್ ವಿದ್ವಾನುಪಕಾರಾರ್ಥಮೇವ ಮಾತ್ರಶಃ ಸಮ್ಯಗುಪಯೋಜಯೇದಿತಿ||೪೪||
View original
इत्येवमेते षड्रसाः पृथक्त्वेनैकत्वेन वा मात्रशः सम्यगुपयुज्यमाना उपकाराय भवन्त्यध्यात्मलोकस्य, अपकारकराः पुनरतोऽन्यथा भवन्त्युपयुज्यमानाः; तान् विद्वानुपकारार्थमेव मात्रशः सम्यगुपयोजयेदिति||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (45) · Śloka 45
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೀತಂ ವೀರ್ಯೇಣ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಮಧುರಂ ರಸಪಾಕಯೋಃ| ತಯೋರಮ್ಲಂ ಯದುಷ್ಣಂ ಚ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಕಟುಕಂ ತಯೋಃ||೪೫||
View original
भवन्ति चात्र- शीतं वीर्येण यद्द्रव्यं मधुरं रसपाकयोः| तयोरम्लं यदुष्णं च यद्द्रव्यं कटुकं तयोः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (46-47) · Śloka 47
ತೇಷಾಂ ರಸೋಪದೇಶೇನ ನಿರ್ದೇಶ್ಯೋ ಗುಣಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ವೀರ್ಯತೋಽವಿಪರೀತಾನಾಂ ಪಾಕತಶ್ಚೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೪೬|| ಯಥಾ ಪಯೋ ಯಥಾ ಸರ್ಪಿರ್ಯಥಾ ವಾ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೌ| ಏವಮಾದೀನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇದ್ರಸತೋ ಭಿಷಕ್||೪೭||
View original
तेषां रसोपदेशेन निर्देश्यो गुणसङ्ग्रहः| वीर्यतोऽविपरीतानां पाकतश्चोपदेक्ष्यते||४६|| यथा पयो यथा सर्पिर्यथा वा चव्यचित्रकौ| एवमादीनि चान्यानि निर्दिशेद्रसतो भिषक्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (48-49) · Śloka 49
ಮಧುರಂ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕಷಾಯಂ ತಿಕ್ತಮೇವ ಚ| ಯಥಾ ಮಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಯಥಾಽಬ್ಜಾನೂಪಮಾಮಿಷಮ್||೪೮|| ಲವಣಂ ಸೈನ್ಧವಂ ನೋಷ್ಣಮಮ್ಲಮಾಮಲಕಂ ತಥಾ| ಅರ್ಕಾಗುರುಗುಡೂಚೀನಾಂ ತಿಕ್ತಾನಾಮುಷ್ಣಮುಚ್ಯತೇ||೪೯||
View original
मधुरं किञ्चिदुष्णं स्यात् कषायं तिक्तमेव च| यथा महत्पञ्चमूलं यथाऽब्जानूपमामिषम्||४८|| लवणं सैन्धवं नोष्णमम्लमामलकं तथा| अर्कागुरुगुडूचीनां तिक्तानामुष्णमुच्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (50-52) · Śloka 52
ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಂ ಹಿ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಂ ಭಿನತ್ತಿ ಚ| ಯಥಾ ಕಪಿತ್ಥಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಭೇದಿ ಚಾಮಲಕಂ ತಥಾ||೫೦|| ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕಟು ಚಾವೃಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಕಷಾಯಃ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಶೀತಃ ಸೋಽಭಯಾಯಾಮತೋಽನ್ಯಥಾ||೫೧|| ತಸ್ಮಾದ್ರಸೋಪದೇಶೇನ ನ ಸರ್ವಂ ದ್ರವ್ಯಾಮಾದಿಶೇತ್| ದೃಷ್ಟಂ ತುಲ್ಯರಸೇಽಪ್ಯೇವಂ ದ್ರವ್ಯೇ ದ್ರವ್ಯೇ ಗುಣಾನ್ತರಮ್||೫೨||
View original
किञ्चिदम्लं हि सङ्ग्राहि किञ्चिदम्लं भिनत्ति च| यथा कपित्थं सङ्ग्राहि भेदि चामलकं तथा||५०|| पिप्पली नागरं वृष्यं कटु चावृष्यमुच्यते| कषायः स्तम्भनः शीतः सोऽभयायामतोऽन्यथा||५१|| तस्माद्रसोपदेशेन न सर्वं द्रव्यामादिशेत्| दृष्टं तुल्यरसेऽप्येवं द्रव्ये द्रव्ये गुणान्तरम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (53-56) · Śloka 57
ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ ಕಷಾಯೋ ರೂಕ್ಷಾಣಾಮುತ್ತಮೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಕಟುಃ| ತಿಕ್ತೋಽವರಸ್ತಥೋಷ್ಣಾನಾಮುಷ್ಣತ್ವಾಲ್ಲವಣಃ ಪರಃ||೫೩|| ಮಧ್ಯೋಽಮ್ಲಃ ಕಟುಕಶ್ಚಾನ್ತ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಂ ಮಧುರಃ ಪರಃ| ಮಧ್ಯೋಽಮ್ಲೋ ಲವಣಶ್ಚಾನ್ತ್ಯೋ ರಸಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ನಿರುಚ್ಯತೇ||೫೪|| ಮಧ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟಾವರಾಃ ಶೈತ್ಯಾತ್ ಕಷಾಯಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಾಃ | ಸ್ವಾದುರ್ಗುರುತ್ವಾದಧಿಕಃ ಕಷಾಯಾಲ್ಲವಣೋಽವರಃ||೫೫|| ಅಮ್ಲಾತ್ ಕಟುಸ್ತತಸ್ತಿಕ್ತೋ ಲಘುತ್ವಾದುತ್ತಮೋತ್ತಮಃ| ಕೇಚಿಲ್ಲಘೂನಾಮವರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಲವಣಂ ರಸಮ್||೫೬|| ಗೌರವೇ ಲಾಘವೇ ಚೈವ ಸೋಽವರಸ್ತೂಭಯೋರಪಿ|೫೭|
View original
रौक्ष्यात् कषायो रूक्षाणामुत्तमो मध्यमः कटुः| तिक्तोऽवरस्तथोष्णानामुष्णत्वाल्लवणः परः||५३|| मध्योऽम्लः कटुकश्चान्त्यः स्निग्धानां मधुरः परः| मध्योऽम्लो लवणश्चान्त्यो रसः स्नेहान्निरुच्यते||५४|| मध्योत्कृष्टावराः शैत्यात् कषायस्वादुतिक्तकाः | स्वादुर्गुरुत्वादधिकः कषायाल्लवणोऽवरः||५५|| अम्लात् कटुस्ततस्तिक्तो लघुत्वादुत्तमोत्तमः| केचिल्लघूनामवरमिच्छन्ति लवणं रसम्||५६|| गौरवे लाघवे चैव सोऽवरस्तूभयोरपि|५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (57-58) · Śloka 58
ಪರಂ ಚಾತೋ ವಿಪಾಕಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೫೭|| ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಂ ವಿಪಾಕಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಟುಃ| ಅಮ್ಲೋಽಮ್ಲಂ ಪಚ್ಯತೇ ಸ್ವಾದುರ್ಮಧುರಂ ಲವಣಸ್ತಥಾ||೫೮||
View original
परं चातो विपाकानां लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते||५७|| कटुतिक्तकषायाणां विपाकः प्रायशः कटुः| अम्लोऽम्लं पच्यते स्वादुर्मधुरं लवणस्तथा||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (59-60) · Śloka 60
ಮಧುರೋ ಲವಣಾಮ್ಲೌ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಭಾವಾತ್ತ್ರಯೋ ರಸಾಃ| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ಪ್ರಾಯೋ ಮೋಕ್ಷೇ ಸುಖಾ ಮತಾಃ||೫೯|| ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಸ್ತು ರೂಕ್ಷಭಾವಾತ್ತ್ರಯೋ ರಸಾಃ| ದುಃಖಾಯ ಮೋಕ್ಷೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರರೇತಸಾಮ್||೬೦||
View original
मधुरो लवणाम्लौ च स्निग्धभावात्त्रयो रसाः| वातमूत्रपुरीषाणां प्रायो मोक्षे सुखा मताः||५९|| कटुतिक्तकषायास्तु रूक्षभावात्त्रयो रसाः| दुःखाय मोक्षे दृश्यन्ते वातविण्मूत्ररेतसाम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (61-62) · Śloka 62
ಶುಕ್ರಹಾ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ವಿಪಾಕೋ ವಾತಲಃ ಕಟುಃ| ಮಧುರಃ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ವಿಪಾಕಃ ಕಫಶುಕ್ರಲಃ||೬೧|| ಪಿತ್ತಕೃತ್ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಃ ಪಾಕೋಽಮ್ಲಃ ಶುಕ್ರನಾಶನಃ| ತೇಷಾಂ ಗುರುಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಧುರಃ ಕಟುಕಾಮ್ಲಾವತೋಽನ್ಯಥಾ||೬೨||
View original
शुक्रहा बद्धविण्मूत्रो विपाको वातलः कटुः| मधुरः सृष्टविण्मूत्रो विपाकः कफशुक्रलः||६१|| पित्तकृत् सृष्टविण्मूत्रः पाकोऽम्लः शुक्रनाशनः| तेषां गुरुः स्यान्मधुरः कटुकाम्लावतोऽन्यथा||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (63) · Śloka 63
ವಿಪಾಕಲಕ್ಷಣಸ್ಯಾಲ್ಪಮಧ್ಯಭೂಯಿಷ್ಠತಾಂ ಪ್ರತಿ| ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಗುಣವೈಶೇಷ್ಯಾತ್ತತ್ರ ತತ್ರೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್||೬೩||
View original
विपाकलक्षणस्याल्पमध्यभूयिष्ठतां प्रति| द्रव्याणां गुणवैशेष्यात्तत्र तत्रोपलक्षयेत्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (64-65) · Śloka 65
ಮೃದುತೀಕ್ಷ್ಣಗುರುಲಘುಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಶೀತಲಮ್| ವೀರ್ಯಮಷ್ಟವಿಧಂ ಕೇಚಿತ್, ಕೇಚಿದ್ದ್ವಿವಿಧಮಾಸ್ಥಿತಾಃ||೬೪|| ಶೀತೋಷ್ಣಮಿತಿ, ವೀರ್ಯಂ ತು ಕ್ರಿಯತೇ ಯೇನ ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ| ನಾವೀರ್ಯಂ ಕುರುತೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸರ್ವಾ ವೀರ್ಯಕೃತಾ ಕ್ರಿಯಾ||೬೫||
View original
मृदुतीक्ष्णगुरुलघुस्निग्धरूक्षोष्णशीतलम्| वीर्यमष्टविधं केचित्, केचिद्द्विविधमास्थिताः||६४|| शीतोष्णमिति, वीर्यं तु क्रियते येन या क्रिया| नावीर्यं कुरुते किञ्चित् सर्वा वीर्यकृता क्रिया||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (66) · Śloka 66
ರಸೋ ನಿಪಾತೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ, ವಿಪಾಕಃ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠಯಾ| ವೀರ್ಯಂ ಯಾವದಧೀವಾಸಾನ್ನಿಪಾತಾಚ್ಚೋಪಲಭ್ಯತೇ||೬೬||
View original
रसो निपाते द्रव्याणां, विपाकः कर्मनिष्ठया| वीर्यं यावदधीवासान्निपाताच्चोपलभ्यते||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (67) · Śloka 67
ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಯತ್ರ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ವಿಶೇಷಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಚೈವ ಪ್ರಭಾವಸ್ತಸ್ಯ ಸ ಸ್ಮೃತಃ||೬೭||
View original
रसवीर्यविपाकानां सामान्यं यत्र लक्ष्यते| विशेषः कर्मणां चैव प्रभावस्तस्य स स्मृतः||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (68-72) · Śloka 73
ಕಟುಕಃ ಕಟುಕಃ ಪಾಕೇ ವೀರ್ಯೋಷ್ಣಶ್ಚಿತ್ರಕೋ ಮತಃ| ತದ್ವದ್ದನ್ತೀ ಪ್ರಭಾವಾತ್ತು ವಿರೇಚಯತಿ ಮಾನವಮ್ ||೬೮|| ವಿಷಂ ವಿಷಘ್ನಮುಕ್ತಂ ಯತ್ ಪ್ರಭಾವಸ್ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್| ಊರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಿಕಂ ಯಚ್ಚ ತತ್ ಪ್ರಭಾವಪ್ರಭಾವಿತಮ್||೬೯|| ಮಣೀನಾಂ ಧಾರಣೀಯಾನಾಂ ಕರ್ಮ ಯದ್ವಿವಿಧಾತ್ಮಕಮ್| ತತ್ ಪ್ರಭಾವಕೃತಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಭಾವೋಽಚಿನ್ತ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ ||೭೦|| ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಾಕವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಭಾವಶ್ಚಾಪ್ಯುದಾಹೃತಃ| ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಸೇನ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ವೀರ್ಯೇಣ ಚಾಪರಮ್||೭೧|| ದ್ರವ್ಯಂ ಗುಣೇನ ಪಾಕೇನ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಚ ಕಿಞ್ಚನ| ರಸಂ ವಿಪಾಕಸ್ತೌ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವಸ್ತಾನಪೋಹತಿ||೭೨|| ಬಲಸಾಮ್ಯೇ ರಸಾದೀನಾಮಿತಿ ನೈಸರ್ಗಿಕಂ ಬಲಮ್|೭೩|
View original
कटुकः कटुकः पाके वीर्योष्णश्चित्रको मतः| तद्वद्दन्ती प्रभावात्तु विरेचयति मानवम् ||६८|| विषं विषघ्नमुक्तं यत् प्रभावस्तत्र कारणम्| ऊर्ध्वानुलोमिकं यच्च तत् प्रभावप्रभावितम्||६९|| मणीनां धारणीयानां कर्म यद्विविधात्मकम्| तत् प्रभावकृतं तेषां प्रभावोऽचिन्त्य उच्यते ||७०|| सम्यग्विपाकवीर्याणि प्रभावश्चाप्युदाहृतः| किञ्चिद्रसेन कुरुते कर्म वीर्येण चापरम्||७१|| द्रव्यं गुणेन पाकेन प्रभावेण च किञ्चन| रसं विपाकस्तौ वीर्यं प्रभावस्तानपोहति||७२|| बलसाम्ये रसादीनामिति नैसर्गिकं बलम्|७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (74-79) · Śloka 79
ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಂ ವಿಜ್ಞಾನಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಮ್||೭೩|| ಸ್ನೇಹನಪ್ರೀಣನಾಹ್ಲಾದಮಾರ್ದವೈರುಪಲಭ್ಯತೇ| ಮುಖಸ್ಥೋ ಮಧುರಶ್ಚಾಸ್ಯಂ ವ್ಯಾಪ್ನುವಲ್ಲಿಮ್ಪತೀವ ಚ||೭೪|| ದನ್ತಹರ್ಷಾನ್ಮುಖಾಸ್ರಾವಾತ್ ಸ್ವೇದನಾನ್ಮುಖಬೋಧನಾತ್| ವಿದಾಹಾಚ್ಚಾಸ್ಯಕಣ್ಠಸ್ಯ ಪ್ರಾಶ್ಯೈವಾಮ್ಲಂ ರಸಂ ವದೇತ್||೭೫|| ಪ್ರಲೀಯನ್ ಕ್ಲೇದವಿಷ್ಯನ್ದಮಾರ್ದವಂ ಕುರುತೇ ಮುಖೇ| ಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ಲವಣೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ವಿದಾಹಾನ್ಮುಖಸ್ಯ ಚ||೭೬|| ಸಂವೇಜಯೇದ್ಯೋ ರಸಾನಾಂ ನಿಪಾತೇ ತುದತೀವ ಚ| ವಿದಹನ್ಮುಖನಾಸಾಕ್ಷಿ ಸಂಸ್ರಾವೀ ಸ ಕಟುಃ ಸ್ಮೃತಃ||೭೭|| ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ನಿಪಾತೇ ಯೋ ರಸನಂ ಸ್ವದತೇ ನ ಚ| ಸ ತಿಕ್ತೋ ಮುಖವೈಶದ್ಯಶೋಷಪ್ರಹ್ಲಾದಕಾರಕಃ ||೭೮|| ವೈಶದ್ಯಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯೈರ್ಯೋ ರಸನಂ ಯೋಜಯೇದ್ರಸಃ| ಬಧ್ನಾತೀವ ಚ ಯಃ ಕಣ್ಠಂ ಕಷಾಯಃ ಸ ವಿಕಾಸ್ಯಪಿ||೭೯||
View original
षण्णां रसानां विज्ञानमुपदेक्ष्याम्यतः परम्||७३|| स्नेहनप्रीणनाह्लादमार्दवैरुपलभ्यते| मुखस्थो मधुरश्चास्यं व्याप्नुवँल्लिम्पतीव च||७४|| दन्तहर्षान्मुखास्रावात् स्वेदनान्मुखबोधनात्| विदाहाच्चास्यकण्ठस्य प्राश्यैवाम्लं रसं वदेत्||७५|| प्रलीयन् क्लेदविष्यन्दमार्दवं कुरुते मुखे| यः शीघ्रं लवणो ज्ञेयः स विदाहान्मुखस्य च||७६|| संवेजयेद्यो रसानां निपाते तुदतीव च| विदहन्मुखनासाक्षि संस्रावी स कटुः स्मृतः||७७|| प्रतिहन्ति निपाते यो रसनं स्वदते न च| स तिक्तो मुखवैशद्यशोषप्रह्लादकारकः ||७८|| वैशद्यस्तम्भजाड्यैर्यो रसनं योजयेद्रसः| बध्नातीव च यः कण्ठं कषायः स विकास्यपि||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (80) · Śloka 80
ಏವಮುಕ್ತವನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಭಗವನ್! ಶ್ರುತಮೇತದವಿತಥಮರ್ಥಸಮ್ಪದ್ಯುಕ್ತಂ ಭಗವತೋ ಯಥಾವದ್ದ್ರವ್ಯಗುಣಕರ್ಮಾಧಿಕಾರೇ ವಚಃ, ಪರಂ ತ್ವಾಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಂ ವೈರೋಧಿಕಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮನತಿಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ಶುಶ್ರೂಷಾಮಹ ಇತಿ||೮೦||
View original
एवमुक्तवन्तं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- भगवन्! श्रुतमेतदवितथमर्थसम्पद्युक्तं भगवतो यथावद्द्रव्यगुणकर्माधिकारे वचः, परं त्वाहारविकाराणां वैरोधिकानां लक्षणमनतिसङ्क्षेपेणोपदिश्यमानं शुश्रूषामह इति||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (81) · Śloka 81
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ದೇಹಧಾತುಪ್ರತ್ಯನೀಕಭೂತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದೇಹಧಾತುಭಿರ್ವಿರೋಧಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ; ಪರಸ್ಪರಗುಣವಿರುದ್ಧಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್, ಕಾನಿಚಿತ್ ಸಂಯೋಗಾತ್, ಸಂಸ್ಕಾರಾದಪರಾಣಿ, ದೇಶಕಾಲಮಾತ್ರಾದಿಭಿಶ್ಚಾಪರಾಣಿ, ತಥಾ ಸ್ವಭಾವಾದಪರಾಣಿ||೮೧||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- देहधातुप्रत्यनीकभूतानि द्रव्याणि देहधातुभिर्विरोधमापद्यन्ते; परस्परगुणविरुद्धानि कानिचित्, कानिचित् संयोगात्, संस्कारादपराणि, देशकालमात्रादिभिश्चापराणि, तथा स्वभावादपराणि||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (82-83) · Śloka 83
ತತ್ರ ಯಾನ್ಯಾಹಾರಮಧಿಕೃತ್ಯ ಭೂಯಿಷ್ಠಮುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತೇಷಾಮೇಕದೇಶಂ ವೈರೋಧಿಕಮಧಿಕೃತ್ಯೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ನ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಪಯಸಾ ಸಹಾಭ್ಯವಹರೇತ್, ಉಭಯಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮಧುರಂ ಮಧುರವಿಪಾಕಂ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಶೀತೋಷ್ಣತ್ವಾದ್ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯತ್ವಾಚ್ಛೋಣಿತಪ್ರದೂಷಣಾಯ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಾನ್ಮಾರ್ಗೋಪರೋಧಾಯ ಚ||೮೨|| ತನ್ನಿಶಮ್ಯಾತ್ರೇಯವಚನಮನು ಭದ್ರಕಾಪ್ಯೋಽಗ್ನಿವೇಶಮುವಾಚ- ಸರ್ವಾನೇವ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಪಯಸಾ ಸಹಾಭ್ಯವಹರೇದನ್ಯತ್ರೈಕಸ್ಮಾಚ್ಚಿಲಿಚಿಮಾತ್, ಸ ಪುನಃ ಶಕಲೀ ಲೋಹಿತನಯನಃ ಸರ್ವತೋ ಲೋಹಿತರಾಜೀ ರೋಹಿತಾಕಾರಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭೂಮೌ ಚರತಿ, ತಂ ಚೇತ್ ಪಯಸಾ ಸಹಾಭ್ಯವಹರೇನ್ನಿಃಸಂಶಯಂ ಶೋಣಿತಜಾನಾಂ ವಿಬನ್ಧಜಾನಾಂ ಚ ವ್ಯಾಧೀನಾಮನ್ಯತಮಮಥವಾ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ||೮೩||
View original
तत्र यान्याहारमधिकृत्य भूयिष्ठमुपयुज्यन्ते तेषामेकदेशं वैरोधिकमधिकृत्योपदेक्ष्यामः- न मत्स्यान् पयसा सहाभ्यवहरेत्, उभयं ह्येतन्मधुरं मधुरविपाकं महाभिष्यन्दि शीतोष्णत्वाद्विरुद्धवीर्यं विरुद्धवीर्यत्वाच्छोणितप्रदूषणाय महाभिष्यन्दित्वान्मार्गोपरोधाय च||८२|| तन्निशम्यात्रेयवचनमनु भद्रकाप्योऽग्निवेशमुवाच- सर्वानेव मत्स्यान् पयसा सहाभ्यवहरेदन्यत्रैकस्माच्चिलिचिमात्, स पुनः शकली लोहितनयनः सर्वतो लोहितराजी रोहिताकारः प्रायो भूमौ चरति, तं चेत् पयसा सहाभ्यवहरेन्निःसंशयं शोणितजानां विबन्धजानां च व्याधीनामन्यतममथवा मरणं प्राप्नुयादिति||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (84) · Śloka 84
ನೇತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಸರ್ವಾನೇವ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ನ ಪಯಸಾ ಸಹಾಭ್ಯವಹರೇದ್ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಚಿಲಿಚಿಮಂ, ಸ ಹಿ ಮಹಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಾತ್ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಣತರಾನೇತಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನುಪಜನಯತ್ಯಾಮವಿಷಮುದೀರಯತಿ ಚ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತಾನಿ ಚ ಮಧುತಿಲಗುಡಪಯೋಮಾಷಮೂಲಕಬಿಸೈರ್ವಿರೂಢಧಾನ್ಯೈರ್ವಾ ನೈಕಧ್ಯಮದ್ಯಾತ್, ತನ್ಮೂಲಂ ಹಿ ಬಾಧಿರ್ಯಾನ್ಧ್ಯವೇಪಥುಜಾಡ್ಯಕಲಮೂಕತಾಮೈಣ್ಮಿಣ್ಯಮಥವಾ ಮರಣಮಾಪ್ನೋತಿ| ನ ಪೌಷ್ಕರಂ ರೋಹಿಣೀಕಂ ಶಾಕಂ ಕಪೋತಾನ್ ವಾ ಸರ್ಷಪತೈಲಭ್ರಷ್ಟಾನ್ಮಧುಪಯೋಭ್ಯಾಂ ಸಹಾಭ್ಯವಹರೇತ್, ತನ್ಮೂಲಂ ಹಿ ಶೋಣಿತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಧಮನೀಪ್ರವಿ(ತಿ)ಚಯಾಪಸ್ಮಾರಶಙ್ಖಕಗಲಗಣ್ಡರೋಹಿಣೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಥವಾ ಮರಣಮಿತಿ| ನ ಮೂಲಕಲಶುನಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾರ್ಜಕಸುಮುಖಸುರಸಾದೀನಿ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಪಯಃ ಸೇವ್ಯಂ, ಕುಷ್ಠಾಬಾಧಭಯಾತ್| ನ ಜಾತುಕಶಾಕಂ ನ ನಿಕುಚಂ ಪಕ್ವಂ ಮಧುಪಯೋಭ್ಯಾಂ ಸಹೋಪಯೋಜ್ಯಮ್, ಏತದ್ಧಿ ಮರಣಾಯಾಥವಾ ಬಲವರ್ಣತೇಜೋವೀರ್ಯೋಪರೋಧಾಯಾಲಘುವ್ಯಾಧಯೇ ಷಾಣ್ಢ್ಯಾಯ ಚೇತಿ| ತದೇವ ನಿಕುಚಂ ಪಕ್ವಂ ನ ಮಾಷಸೂಪಗುಡಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಸಹೋಪಯೋಜ್ಯಂ ವೈರೋಧಿಕತ್ವಾತ್| ತಥಾಽಽಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಮಾತುಲುಙ್ಗನಿಕುಚಕರಮರ್ದಮೋಚದನ್ತಶಠಬದರಕೋಶಾಮ್ರಭವ್ಯಜಾಮ್ಬವಕಪಿತ್ಥತಿನ್ತಿಡೀಕ- ಪಾರಾವತಾಕ್ಷೋಡಪನಸನಾಲಿಕೇರದಾಡಿಮಾಮಲಕಾನ್ಯೇವಮ್ಪ್ರಕಾರಾಣಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸರ್ವಂ ಚಾಮ್ಲಂ ದ್ರವಮದ್ರವಂ ಚ ಪಯಸಾ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಮ್| ತಥಾ ಕಙ್ಗುವನಕಮಕುಷ್ಠಕಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವಾಃ ಪಯಸಾ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಾಃ| ಪದ್ಮೋತ್ತರಿಕಾಶಾಕಂ ಶಾರ್ಕರೋ ಮೈರೇಯೋ ಮಧು ಚ ಸಹೋಪಯುಕ್ತಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಾತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಹಾರಿದ್ರಕಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟೋ ವಿರುದ್ಧಃ ಪಿತ್ತಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಪಾಯಸೋ ಮನ್ಥಾನುಪಾನೋ ವಿರುದ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚಾತಿಕೋಪಯತಿ| ಉಪೋದಿಕಾ ತಿಲಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಾ ಹೇತುರತೀಸಾರಸ್ಯ| ಬಲಾಕಾ ವಾರುಣ್ಯಾ ಸಹ ಕುಲ್ಮಾಷೈರಪಿ ವಿರುದ್ಧಾ, ಸೈವ ಶೂಕರವಸಾಪರಿಭೃಷ್ಟಾ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ| ಮಯೂರಮಾಂಸಮೇರಣ್ಡಸೀಸಕಾವಸಕ್ತಮೇರಣ್ಡಾಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಮೇರಣ್ಡತೈಲಯುಕ್ತಂ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ| ಹಾರಿದ್ರಕಮಾಂಸಂ ಹಾರಿದ್ರಸೀಸಕಾವಸಕ್ತಂ ಹಾರಿದ್ರಾಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಂ ಸದ್ಯೋ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ; ತದೇವ ಭಸ್ಮಪಾಂಶುಪರಿಧ್ವಸ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಸದ್ಯೋ ಮರಣಾಯ| ಮತ್ಸ್ಯನಿಸ್ತಾಲನಸಿದ್ಧಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಸ್ತಥಾ ಕಾಕಮಾಚೀ ಮಧು ಚ ಮರಣಾಯ| ಮಧು ಚೋಷ್ಣಮುಷ್ಣಾರ್ತಸ್ಯ ಚ ಮಧು ಮರಣಾಯ| ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ಸಮಘೃತೇ, ಮಧು ವಾರಿ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸಮಘೃತಂ, ಮಧು ಪುಷ್ಕರಬೀಜಂ, ಮಧು ಪೀತ್ವೋಷ್ಣೋದಕಂ, ಭಲ್ಲಾತಕೋಷ್ಣೋದಕಂ, ತಕ್ರಸಿದ್ಧಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಃ, ಪರ್ಯುಷಿತಾ ಕಾಕಮಾಚೀ, ಅಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯೋ ಭಾಸಶ್ಚೇತಿ ವಿರುದ್ಧಾನಿ| ಇತ್ಯೇತದ್ಯಥಾಪ್ರಶ್ನಮಭಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಭವತೀತಿ||೮೪||
View original
नेति भगवानात्रेयः- सर्वानेव मत्स्यान्न पयसा सहाभ्यवहरेद्विशेषतस्तु चिलिचिमं, स हि महाभिष्यन्दित्वात् स्थूललक्षणतरानेतान् व्याधीनुपजनयत्यामविषमुदीरयति च| ग्राम्यानूपौदकपिशितानि च मधुतिलगुडपयोमाषमूलकबिसैर्विरूढधान्यैर्वा नैकध्यमद्यात्, तन्मूलं हि बाधिर्यान्ध्यवेपथुजाड्यकलमूकतामैण्मिण्यमथवा मरणमाप्नोति| न पौष्करं रोहिणीकं शाकं कपोतान् वा सर्षपतैलभ्रष्टान्मधुपयोभ्यां सहाभ्यवहरेत्, तन्मूलं हि शोणिताभिष्यन्दधमनीप्रवि(ति)चयापस्मारशङ्खकगलगण्डरोहिणीनामन्यतमं प्राप्नोत्यथवा मरणमिति| न मूलकलशुनकृष्णगन्धार्जकसुमुखसुरसादीनि भक्षयित्वा पयः सेव्यं, कुष्ठाबाधभयात्| न जातुकशाकं न निकुचं पक्वं मधुपयोभ्यां सहोपयोज्यम्, एतद्धि मरणायाथवा बलवर्णतेजोवीर्योपरोधायालघुव्याधये षाण्ढ्याय चेति| तदेव निकुचं पक्वं न माषसूपगुडसर्पिर्भिः सहोपयोज्यं वैरोधिकत्वात्| तथाऽऽम्राम्रातकमातुलुङ्गनिकुचकरमर्दमोचदन्तशठबदरकोशाम्रभव्यजाम्बवकपित्थतिन्तिडीक- पारावताक्षोडपनसनालिकेरदाडिमामलकान्येवम्प्रकाराणि चान्यानि द्रव्याणि सर्वं चाम्लं द्रवमद्रवं च पयसा सह विरुद्धम्| तथा कङ्गुवनकमकुष्ठककुलत्थमाषनिष्पावाः पयसा सह विरुद्धाः| पद्मोत्तरिकाशाकं शार्करो मैरेयो मधु च सहोपयुक्तं विरुद्धं वातं चातिकोपयति| हारिद्रकः सर्षपतैलभृष्टो विरुद्धः पित्तं चातिकोपयति| पायसो मन्थानुपानो विरुद्धः श्लेष्माणं चातिकोपयति| उपोदिका तिलकल्कसिद्धा हेतुरतीसारस्य| बलाका वारुण्या सह कुल्माषैरपि विरुद्धा, सैव शूकरवसापरिभृष्टा सद्यो व्यापादयति| मयूरमांसमेरण्डसीसकावसक्तमेरण्डाग्निप्लुष्टमेरण्डतैलयुक्तं सद्यो व्यापादयति| हारिद्रकमांसं हारिद्रसीसकावसक्तं हारिद्राग्निप्लुष्टं सद्यो व्यापादयति; तदेव भस्मपांशुपरिध्वस्तं सक्षौद्रं सद्यो मरणाय| मत्स्यनिस्तालनसिद्धाः पिप्पल्यस्तथा काकमाची मधु च मरणाय| मधु चोष्णमुष्णार्तस्य च मधु मरणाय| मधुसर्पिषी समघृते, मधु वारि चान्तरिक्षं समघृतं, मधु पुष्करबीजं, मधु पीत्वोष्णोदकं, भल्लातकोष्णोदकं, तक्रसिद्धः कम्पिल्लकः, पर्युषिता काकमाची, अङ्गारशूल्यो भासश्चेति विरुद्धानि| इत्येतद्यथाप्रश्नमभिनिर्दिष्टं भवतीति||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (85) · Śloka 85
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೋಷಮಾಸ್ರಾವ್ಯ ನ ನಿರ್ಹರತಿ ಕಾಯತಃ| ಆಹಾರಜಾತಂ ತತ್ ಸರ್ವಮಹಿತಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ||೮೫||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- यत् किञ्चिद्दोषमास्राव्य न निर्हरति कायतः| आहारजातं तत् सर्वमहितायोपपद्यते||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (86-101) · Śloka 101
ಯಚ್ಚಾಪಿ ದೇಶಕಾಲಾಗ್ನಿಮಾತ್ರಾಸಾತ್ಮ್ಯಾನಿಲಾದಿಭಿಃ| ಸಂಸ್ಕಾರತೋ ವೀರ್ಯತಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠಾವಸ್ಥಾಕ್ರಮೈರಪಿ||೮೬|| ಪರಿಹಾರೋಪಚಾರಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಕಾತ್ ಸಂಯೋಗತೋಽಪಿ ಚ| ವಿರುದ್ಧಂ ತಚ್ಚ ನ ಹಿತಂ ಹೃತ್ಸಮ್ಪದ್ವಿಧಿಭಿಶ್ಚ ಯತ್||೮೭|| ವಿರುದ್ಧಂ ದೇಶತಸ್ತಾವದ್ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿ ಧನ್ವನಿ| ಆನೂಪೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾದಿ ಭೇಷಜಂ ಯನ್ನಿಷೇವ್ಯತೇ||೮೮|| ಕಾಲತೋಽಪಿ ವಿರುದ್ಧಂ ಯಚ್ಛೀತರೂಕ್ಷಾದಿಸೇವನಮ್| ಶೀತೇ ಕಾಲೇ, ತಥೋಷ್ಣೇ ಚ ಕಟುಕೋಷ್ಣಾದಿಸೇವನಮ್||೮೯|| ವಿರುದ್ಧಮನಲೇ ತದ್ವದನ್ನಪಾನಂ ಚತುರ್ವಿಧೇ| ಮಧುಸರ್ಪಿಃ ಸಮಧೃತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ತದ್ವಿರುಧ್ಯತೇ||೯೦|| ಕಟುಕೋಷ್ಣಾದಿಸಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಾದುಶೀತಾದಿಸೇವನಮ್| ಯತ್ತತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯವಿರುದ್ಧಂ ತು ವಿರುದ್ಧಂ ತ್ವನಿಲಾದಿಭಿಃ||೯೧|| ಯಾ ಸಮಾನಗುಣಾಭ್ಯಾಸವಿರುದ್ಧಾನ್ನೌಷಧಕ್ರಿಯಾ| ಸಂಸ್ಕಾರತೋ ವಿರುದ್ಧಂ ತದ್ಯದ್ಭೋಜ್ಯಂ ವಿಷವದ್ಭವೇತ್||೯೨|| ಏರಣ್ಡಸೀಸಕಾಸಕ್ತಂ ಶಿಖಿಮಾಂಸಂ ಯಥೈವ ಹಿ| ವಿರುದ್ಧಂ ವೀರ್ಯತೋ ಜ್ಞೇಯಂ ವೀರ್ಯತಃ ಶೀತಲಾತ್ಮಕಮ್||೯೩|| ತತ್ ಸಂಯೋಜ್ಯೋಷ್ಣವೀರ್ಯೇಣ ದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಹ ಸೇವ್ಯತೇ| ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಚಾತ್ಯಲ್ಪಂ ಮನ್ದವೀರ್ಯಮಭೇದನಮ್||೯೪|| ಮೃದಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಗುರು ಚ ಭೇದನೀಯಂ ತಥಾ ಬಹು| ಏತತ್ ಕೋಷ್ಠವಿರುದ್ಧಂ ತು, ವಿರುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದವಸ್ಥಯಾ||೯೫|| ಶ್ರಮವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಸಕ್ತಸ್ಯಾನಿಲಕೋಪನಮ್| ನಿದ್ರಾಲಸಸ್ಯಾಲಸಸ್ಯ ಭೋಜನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕೋಪನಮ್||೯೬|| ಯಚ್ಚಾನುತ್ಸೃಜ್ಯ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯಶ್ಚಾಬುಭುಕ್ಷಿತಃ| ತಚ್ಚ ಕ್ರಮವಿರುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಚ್ಚಾತಿಕ್ಷುದ್ವಶಾನುಗಃ||೯೭|| ಪರಿಹಾರವಿರುದ್ಧಂ ತು ವರಾಹಾದೀನ್ನಿಷೇವ್ಯ ಯತ್| ಸೇವೇತೋಷ್ಣಂ ಘೃತಾದೀಂಶ್ಚ ಪೀತ್ವಾ ಶೀತಂ ನಿಷೇವತೇ||೯೮|| ವಿರುದ್ಧಂ ಪಾಕತಶ್ಚಾಪಿ ದುಷ್ಟದುರ್ದಾರುಸಾಧಿತಮ್| ಅಪಕ್ವತಣ್ಡುಲಾತ್ಯರ್ಥಪಕ್ವದಗ್ಧಂ ಚ ಯದ್ಭವೇತ್| ಸಂಯೋಗತೋ ವಿರುದ್ಧಂ ತದ್ಯಥಾಽಮ್ಲಂ ಪಯಸಾ ಸಹ||೯೯|| ಅಮನೋರುಚಿತಂ ಯಚ್ಚ ಹೃದ್ವಿರುದ್ಧಂ ತದುಚ್ಯತೇ| ಸಮ್ಪದ್ವಿರುದ್ಧಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾದಸಞ್ಜಾತರಸಂ ತು ಯತ್||೧೦೦|| ಅತಿಕ್ರಾನ್ತರಸಂ ವಾಽಪಿ ವಿಪನ್ನರಸಮೇವ ವಾ| ಜ್ಞೇಯಂ ವಿಧಿವಿರುದ್ಧಂ ತು ಭುಜ್ಯತೇ ನಿಭೃತೇ ನ ಯತ್| ತದೇವಂವಿಧಮನ್ನಂ ಸ್ಯಾದ್ವಿರುದ್ಧಮುಪಯೋಜಿತಮ್||೧೦೧||
View original
यच्चापि देशकालाग्निमात्रासात्म्यानिलादिभिः| संस्कारतो वीर्यतश्च कोष्ठावस्थाक्रमैरपि||८६|| परिहारोपचाराभ्यां पाकात् संयोगतोऽपि च| विरुद्धं तच्च न हितं हृत्सम्पद्विधिभिश्च यत्||८७|| विरुद्धं देशतस्तावद्रूक्षतीक्ष्णादि धन्वनि| आनूपे स्निग्धशीतादि भेषजं यन्निषेव्यते||८८|| कालतोऽपि विरुद्धं यच्छीतरूक्षादिसेवनम्| शीते काले, तथोष्णे च कटुकोष्णादिसेवनम्||८९|| विरुद्धमनले तद्वदन्नपानं चतुर्विधे| मधुसर्पिः समधृतं मात्रया तद्विरुध्यते||९०|| कटुकोष्णादिसात्म्यस्य स्वादुशीतादिसेवनम्| यत्तत् सात्म्यविरुद्धं तु विरुद्धं त्वनिलादिभिः||९१|| या समानगुणाभ्यासविरुद्धान्नौषधक्रिया| संस्कारतो विरुद्धं तद्यद्भोज्यं विषवद्भवेत्||९२|| एरण्डसीसकासक्तं शिखिमांसं यथैव हि| विरुद्धं वीर्यतो ज्ञेयं वीर्यतः शीतलात्मकम्||९३|| तत् संयोज्योष्णवीर्येण द्रव्येण सह सेव्यते| क्रूरकोष्ठस्य चात्यल्पं मन्दवीर्यमभेदनम्||९४|| मृदकोष्ठस्य गुरु च भेदनीयं तथा बहु| एतत् कोष्ठविरुद्धं तु, विरुद्धं स्यादवस्थया||९५|| श्रमव्यवायव्यायामसक्तस्यानिलकोपनम्| निद्रालसस्यालसस्य भोजनं श्लेष्मकोपनम्||९६|| यच्चानुत्सृज्य विण्मूत्रं भुङ्क्ते यश्चाबुभुक्षितः| तच्च क्रमविरुद्धं स्याद्यच्चातिक्षुद्वशानुगः||९७|| परिहारविरुद्धं तु वराहादीन्निषेव्य यत्| सेवेतोष्णं घृतादींश्च पीत्वा शीतं निषेवते||९८|| विरुद्धं पाकतश्चापि दुष्टदुर्दारुसाधितम्| अपक्वतण्डुलात्यर्थपक्वदग्धं च यद्भवेत्| संयोगतो विरुद्धं तद्यथाऽम्लं पयसा सह||९९|| अमनोरुचितं यच्च हृद्विरुद्धं तदुच्यते| सम्पद्विरुद्धं तद्विद्यादसञ्जातरसं तु यत्||१००|| अतिक्रान्तरसं वाऽपि विपन्नरसमेव वा| ज्ञेयं विधिविरुद्धं तु भुज्यते निभृते न यत्| तदेवंविधमन्नं स्याद्विरुद्धमुपयोजितम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (102-103) · Śloka 103
ಷಾಣ್ಢ್ಯಾನ್ಧ್ಯವೀಸರ್ಪದಕೋದರಾಣಾಂ ವಿಸ್ಫೋಟಕೋನ್ಮಾದಭಗನ್ದರಾಣಾಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಾಧ್ಮಾನಗಲಗ್ರಹಾಣಾಂ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಸ್ಯಾಮವಿಷಸ್ಯ ಚೈವ||೧೦೨|| ಕಿಲಾಸಕುಷ್ಠಗ್ರಹಣೀಗದಾನಾಂ ಶೋಥಾಮ್ಲಪಿತ್ತಜ್ವರಪೀನಸಾನಾಮ್ | ಸನ್ತಾನದೋಷಸ್ಯ ತಥೈವ ಮೃತ್ಯೋರ್ವಿರುದ್ಧಮನ್ನಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಹೇತುಮ್||೧೦೩||
View original
षाण्ढ्यान्ध्यवीसर्पदकोदराणां विस्फोटकोन्मादभगन्दराणाम्| मूर्च्छामदाध्मानगलग्रहाणां पाण्ड्वामयस्यामविषस्य चैव||१०२|| किलासकुष्ठग्रहणीगदानां शोथाम्लपित्तज्वरपीनसानाम् | सन्तानदोषस्य तथैव मृत्योर्विरुद्धमन्नं प्रवदन्ति हेतुम्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (104-106) · Śloka 106
ಏಷಾಂ ಖಲ್ವಪರೇಷಾಂ ಚ ವೈರೋಧಿಕನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮಿಮೇ ಭಾವಾಃ ಪ್ರತಿಕಾರಾ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ- ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ, ತದ್ವಿರೋಧಿನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಂಶಮನಾರ್ಥಮುಪಯೋಗಃ, ತಥಾವಿಧೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪೂರ್ವಮಭಿಸಂಸ್ಕಾರಃ ಶರೀರಸ್ಯೇತಿ||೧೦೪|| ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ವಿರುದ್ಧಾಶನಜಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ವಿವೇಚನಮ್| ವಮನಂ ಶಮನಂ ಚೈವ ಪೂರ್ವಂ ವಾ ಹಿತಸೇವನಮ್||೧೦೫|| ಸಾತ್ಮ್ಯತೋಽಲ್ಪತಯಾ ವಾಽಪಿ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಸ್ತರುಣಸ್ಯ ಚ| ಸ್ನಿಗ್ಧವ್ಯಾಯಾಮಬಲಿನಾಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿತಥಂ ಭವೇತ್||೧೦೬||
View original
एषां खल्वपरेषां च वैरोधिकनिमित्तानां व्याधीनामिमे भावाः प्रतिकारा भवन्ति| तद्यथा- वमनं विरेचनं च, तद्विरोधिनां च द्रव्याणां संशमनार्थमुपयोगः, तथाविधैश्च द्रव्यैः पूर्वमभिसंस्कारः शरीरस्येति||१०४|| भवतश्चात्र- विरुद्धाशनजान् रोगान् प्रतिहन्ति विवेचनम्| वमनं शमनं चैव पूर्वं वा हितसेवनम्||१०५|| सात्म्यतोऽल्पतया वाऽपि दीप्ताग्नेस्तरुणस्य च| स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (107-113) · Śloka 113
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಮತಿರಾಸೀನ್ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಯಾ ಯಾ ರಸವಿನಿಶ್ಚಯೇ| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಗುಣಕರ್ಮಭ್ಯಾಂ ದ್ರವ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾ ರಸಾಶ್ರಯಾ||೧೦೭|| ಕಾರಣಂ ರಸಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾ ರಸಾನುರಸಲಕ್ಷಣಮ್| ಪರಾದೀನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್||೧೦೮|| ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ವಂ ಚ ರಸಾನಾಂ ಯೇನ ಹೇತುನಾ| ಊರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಭಾಜಶ್ಚ ಯದ್ಗುಣಾತಿಶಯಾದ್ರಸಾಃ||೧೦೯|| ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ವೇ ಚ ಸವಿಭಕ್ತಾ ವಿಭಕ್ತಯಃ| ಉದ್ದೇಶಶ್ಚಾಪವಾದಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಗುಣಕರ್ಮಣಿ||೧೧೦|| ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯತ್ವಂ ರಸಾನಾಂ ಗೌರವಾದಿಷು| ಪಾಕಪ್ರಭಾವಯೋರ್ಲಿಙ್ಗಂ ವೀರ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾವಿನಿಶ್ಚಯಃ||೧೧೧|| ಷಣ್ಣಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ರಸಾನಾಂ ಯತ್ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಮ್| ಯದ್ಯದ್ವಿರುಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾದ್ಯೇನ ಯತ್ಕಾರಿ ಚೈವ ಯತ್||೧೧೨|| ವೈರೋಧಿಕನಿಮಿತ್ತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೌಷಧಂ ಚ ಯತ್| ಆತ್ರೇಯಭದ್ರಕಾಪ್ಯೀಯೇ ತತ್ ಸರ್ವಮವದನ್ಮುನಿಃ||೧೧೩||
View original
तत्र श्लोकाः- मतिरासीन्महर्षीणां या या रसविनिश्चये| द्रव्याणि गुणकर्मभ्यां द्रव्यसङ्ख्या रसाश्रया||१०७|| कारणं रससङ्ख्याया रसानुरसलक्षणम्| परादीनां गुणानां च लक्षणानि पृथक्पृथक्||१०८|| पञ्चात्मकानां षट्त्वं च रसानां येन हेतुना| ऊर्ध्वानुलोमभाजश्च यद्गुणातिशयाद्रसाः||१०९|| षण्णां रसानां षट्त्वे च सविभक्ता विभक्तयः| उद्देशश्चापवादश्च द्रव्याणां गुणकर्मणि||११०|| प्रवरावरमध्यत्वं रसानां गौरवादिषु| पाकप्रभावयोर्लिङ्गं वीर्यसङ्ख्याविनिश्चयः||१११|| षण्णामास्वाद्यमानानां रसानां यत् स्वलक्षणम्| यद्यद्विरुध्यते यस्माद्येन यत्कारि चैव यत्||११२|| वैरोधिकनिमित्तानां व्याधीनामौषधं च यत्| आत्रेयभद्रकाप्यीये तत् सर्वमवदन्मुनिः||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಆತ್ರೇಯಭದ್ರಕಾಪ್ಯೀಯೋ ನಾಮ ಷಡ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने आत्रेयभद्रकाप्यीयो नाम षड्विंशोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon