Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

25. yajjaḥpuruṣīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ யஜ்ஜஃபுருஷீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

View original

अथातो यज्जःपुरुषीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

புரா ப்ரத்யக்ஷதர்மாணஂ பகவந்தஂ புநர்வஸும்| ஸமேதாநாஂ மஹர்ஷீணாஂ ப்ராதுராஸீதியஂ கதா ||௩|| ஆத்மேந்த்ரியமநோர்தாநாஂ யோऽயஂ புருஷஸஞ்ஜ்ஞகஃ| ராஶிரஸ்யாமயாநாஂ ச ப்ராகுத்பத்திவிநிஶ்சயே||௪||

View original

पुरा प्रत्यक्षधर्माणं भगवन्तं पुनर्वसुम्| समेतानां महर्षीणां प्रादुरासीदियं कथा ||३|| आत्मेन्द्रियमनोर्थानां योऽयं पुरुषसञ्ज्ञकः| राशिरस्यामयानां च प्रागुत्पत्तिविनिश्चये||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

ததந்தரஂ காஶிபதிர்வாமகோ வாக்யமர்தவித் | வ்யாஜஹாரர்ஷிஸமிதிமுபஸத்யாபிவாத்ய ச||௫|| கிந்நு போஃ புருஷோ யஜ்ஜஸ்தஜ்ஜாஸ்தஸ்யாமயாஃ ஸ்மதாஃ| ந வேத்யுக்தே நரேந்த்ரேண ப்ரோவாசர்ஷீந் புநர்வஸுஃ||௬||

View original

तदन्तरं काशिपतिर्वामको वाक्यमर्थवित् | व्याजहारर्षिसमितिमुपसृत्याभिवाद्य च||५|| किन्नु भोः पुरुषो यज्जस्तज्जास्तस्यामयाः स्मृताः| न वेत्युक्ते नरेन्द्रेण प्रोवाचर्षीन् पुनर्वसुः||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

ஸர்வ ஏவாமிதஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநச்சிந்நஸஂஶயாஃ| பவந்தஶ்சேத்துமர்ஹந்தி காஶிராஜஸ்ய ஸஂஶயம்||௭||

View original

सर्व एवामितज्ञानविज्ञानच्छिन्नसंशयाः| भवन्तश्छेत्तुमर्हन्ति काशिराजस्य संशयम्||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9

பாரீக்ஷிஸ்தத்பரீக்ஷ்யாக்ரே மௌத்கல்யோ வாக்யமப்ரவீத்| ஆத்மஜஃ புருஷோ ரோகாஶ்சாத்மஜாஃ காரணஂ ஹி ஸஃ||௮|| ஸ சிநோத்யுபபுங்க்தே ச கர்ம கர்மபலாநி ச| நஹ்யதே சேதநாதாதோஃ ப்ரவத்திஃ ஸுகதுஃகயோஃ||௯||

View original

पारीक्षिस्तत्परीक्ष्याग्रे मौद्गल्यो वाक्यमब्रवीत्| आत्मजः पुरुषो रोगाश्चात्मजाः कारणं हि सः||८|| स चिनोत्युपभुङ्क्ते च कर्म कर्मफलानि च| नह्यृते चेतनाधातोः प्रवृत्तिः सुखदुःखयोः||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (10-13) · Śloka 13

ஶரலோமா து நேத்யாஹ ந ஹ்யாத்மாऽऽத்மாநமாத்மநா| யோஜயேத்வ்யாதிபிர்துஃகைர்துஃகத்வேஷீ கதாசந||௧௦|| ரஜஸ்தமோப்யாஂ து மநஃ பரீதஂ ஸத்த்வஸஞ்ஜ்ஞகம்| ஶரீரஸ்ய ஸமுத்பத்தௌ விகாராணாஂ ச காரணம்||௧௧|| வார்யோவிதஸ்து நேத்யாஹ ந ஹ்யேகஂ காரணஂ மநஃ | நர்தே ஶரீராச்சாரீரரோகா ந மநஸஃ ஸ்திதிஃ||௧௨|| ரஸஜாநி து பூதாநி வ்யாதயஶ்ச பதக்விதாஃ| ஆபோ ஹி ரஸவத்யஸ்தாஃ ஸ்மதா நிர்வத்திஹேதவஃ||௧௩||

View original

शरलोमा तु नेत्याह न ह्यात्माऽऽत्मानमात्मना| योजयेद्व्याधिभिर्दुःखैर्दुःखद्वेषी कदाचन||१०|| रजस्तमोभ्यां तु मनः परीतं सत्त्वसञ्ज्ञकम्| शरीरस्य समुत्पत्तौ विकाराणां च कारणम्||११|| वार्योविदस्तु नेत्याह न ह्येकं कारणं मनः | नर्ते शरीराच्छारीररोगा न मनसः स्थितिः||१२|| रसजानि तु भूतानि व्याधयश्च पृथग्विधाः| आपो हि रसवत्यस्ताः स्मृता निर्वृत्तिहेतवः||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (14-15) · Śloka 15

ஹிரண்யாக்ஷஸ்து நேத்யாஹ ந ஹ்யாத்மா ரஸஜஃ ஸ்மதஃ| நாதீந்த்ரியஂ மநஃ ஸந்தி ரோகாஃ ஶப்தாதிஜாஸ்ததா||௧௪|| ஷட்தாதுஜஸ்து புருஷோ ரோகாஃ ஷட்தாதுஜாஸ்ததா| ராஶிஃ ஷட்தாதுஜோ ஹ்யேஷ ஸாங்க்யைராத்யைஃ ப்ரகீர்திதஃ ||௧௫||

View original

हिरण्याक्षस्तु नेत्याह न ह्यात्मा रसजः स्मृतः| नातीन्द्रियं मनः सन्ति रोगाः शब्दादिजास्तथा||१४|| षड्धातुजस्तु पुरुषो रोगाः षड्धातुजास्तथा| राशिः षड्धातुजो ह्येष साङ्ख्यैराद्यैः प्रकीर्तितः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (16-17) · Śloka 17

ததா ப்ருவாணஂ குஶிகமாஹ தந்நேதி கௌஶிகஃ| கஸ்மாந்மாதாபிதப்யாஂ ஹி விநா ஷட்தாதுஜோ பவேத்||௧௬|| புருஷஃ புருஷாத்கௌர்கோரஶ்வாதஶ்வஃ ப்ரஜாயதே| பித்ர்யா மேஹாதயஶ்சோக்தா ரோகாஸ்தாவத்ர காரணம்||௧௭||

View original

तथा ब्रुवाणं कुशिकमाह तन्नेति कौशिकः| कस्मान्मातापितृभ्यां हि विना षड्धातुजो भवेत्||१६|| पुरुषः पुरुषाद्गौर्गोरश्वादश्वः प्रजायते| पित्र्या मेहादयश्चोक्ता रोगास्तावत्र कारणम्||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (18-19) · Śloka 19

பத்ரகாப்யஸ்து நேத்யாஹ நஹ்யந்தோऽந்தாத் ப்ரஜாயதே| மாதாபித்ரோரபி ச தே ப்ராகுத்பத்திர்ந யுஜ்யதே||௧௮|| கர்மஜஸ்து மதோ ஜந்துஃ கர்மஜாஸ்தஸ்ய சாமயாஃ| நஹ்யதே கர்மணோ ஜந்ம ரோகாணாஂ புருஷஸ்ய வா||௧௯||

View original

भद्रकाप्यस्तु नेत्याह नह्यन्धोऽन्धात् प्रजायते| मातापित्रोरपि च ते प्रागुत्पत्तिर्न युज्यते||१८|| कर्मजस्तु मतो जन्तुः कर्मजास्तस्य चामयाः| नह्यृते कर्मणो जन्म रोगाणां पुरुषस्य वा||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (20-21) · Śloka 21

பரத்வாஜஸ்து நேத்யாஹ கர்தா பூர்வஂ ஹி கர்மணஃ| தஷ்டஂ ந சாகதஂ கர்ம யஸ்ய ஸ்யாத் புருஷஃ பலம்||௨௦|| பாவஹேதுஃ ஸ்வபாவஸ்து வ்யாதீநாஂ புருஷஸ்ய ச| கரத்ரவசலோஷ்ணத்வஂ தேஜோந்தாநாஂ யதைவ ஹி||௨௧||

View original

भरद्वाजस्तु नेत्याह कर्ता पूर्वं हि कर्मणः| दृष्टं न चाकृतं कर्म यस्य स्यात् पुरुषः फलम्||२०|| भावहेतुः स्वभावस्तु व्याधीनां पुरुषस्य च| खरद्रवचलोष्णत्वं तेजोन्तानां यथैव हि||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (22-25) · Śloka 25

காங்காயநஸ்து நேத்யாஹ ந ஹ்யாரம்பபலஂ பவேத்| பவேத் ஸ்வபாவாத்பாவாநாமஸித்திஃ ஸித்திரேவ வா||௨௨|| ஸ்ரஷ்டா த்வமிதஸங்கல்போ ப்ரஹ்மாபத்யஂ ப்ரஜாபதிஃ| சேதநாசேதநஸ்யாஸ்ய ஜகதஃ ஸுகதுஃகயோஃ||௨௩|| தந்நேதி பிக்ஷுராத்ரேயோ ந ஹ்யபத்யஂ ப்ரஜாபதிஃ| ப்ரஜாஹிதைஷீ ஸததஂ துஃகைர்யுஞ்ஜ்யாதஸாதுவத்||௨௪|| காலஜஸ்த்வேவ புருஷஃ காலஜாஸ்தஸ்ய சாமயாஃ| ஜகத் காலவஶஂ ஸர்வஂ காலஃ ஸர்வத்ர காரணம்||௨௫||

View original

काङ्कायनस्तु नेत्याह न ह्यारम्भफलं भवेत्| भवेत् स्वभावाद्भावानामसिद्धिः सिद्धिरेव वा||२२|| स्रष्टा त्वमितसङ्कल्पो ब्रह्मापत्यं प्रजापतिः| चेतनाचेतनस्यास्य जगतः सुखदुःखयोः||२३|| तन्नेति भिक्षुरात्रेयो न ह्यपत्यं प्रजापतिः| प्रजाहितैषी सततं दुःखैर्युञ्ज्यादसाधुवत्||२४|| कालजस्त्वेव पुरुषः कालजास्तस्य चामयाः| जगत् कालवशं सर्वं कालः सर्वत्र कारणम्||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (26-29) · Śloka 29

ததர்ஷீணாஂ விவததாமுவாசேதஂ புநர்வஸுஃ| மைவஂ வோசத தத்த்வஂ ஹி துஷ்ப்ராபஂ பக்ஷஸஂஶ்ரயாத்||௨௬|| வாதாந் ஸப்ரதிவாதாந் ஹி வதந்தோ நிஶ்சிதாநிவ| பக்ஷாந்தஂ நைவ கச்சந்தி திலபீடகவத்கதௌ||௨௭|| முக்த்வைவஂ வாதஸங்கட்டமத்யாத்மமநுசிந்த்யதாம்| நாவிதூதே தமஃஸ்கந்தே ஜ்ஞேயே ஜ்ஞாநஂ ப்ரவர்ததே||௨௮|| யேஷாமேவ ஹி பாவாநாஂ ஸம்பத் ஸஞ்ஜநயேந்நரம்| தேஷாமேவ விபத்வ்யாதீந்விவிதாந்ஸமுதீரயேத்||௨௯||

View original

तथर्षीणां विवदतामुवाचेदं पुनर्वसुः| मैवं वोचत तत्त्वं हि दुष्प्रापं पक्षसंश्रयात्||२६|| वादान् सप्रतिवादान् हि वदन्तो निश्चितानिव| पक्षान्तं नैव गच्छन्ति तिलपीडकवद्गतौ||२७|| मुक्त्वैवं वादसङ्घट्टमध्यात्ममनुचिन्त्यताम्| नाविधूते तमःस्कन्धे ज्ञेये ज्ञानं प्रवर्तते||२८|| येषामेव हि भावानां सम्पत् सञ्जनयेन्नरम्| तेषामेव विपद्व्याधीन्विविधान्समुदीरयेत्||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (30-32) · Śloka 32

அதாத்ரேயஸ்ய பகவதோ வசநமநுநிஶம்ய புநரேவ வாமகஃ காஶிபதிருவாச பகவந்தமாத்ரேயஂ- பகவந்! ஸம்பந்நிமித்தஜஸ்ய புருஷஸ்ய விபந்நிமித்தஜாநாஂ ச ரோகாணாஂ கிமபிவத்திகாரணமிதி||௩௦|| தமுவாச பகவாநாத்ரேயஃ- ஹிதாஹாரோபயோக ஏக ஏவ புருஷவத்திகரோ பவதி, அஹிதாஹாரோபயோகஃ புநர்வ்யாதிநிமித்தமிதி ||௩௧|| ஏவஂவாதிநஂ பகவந்தமாத்ரேயமக்நிவேஶ உவாச- கதமிஹ பகவந்! ஹிதாஹிதாநாமாஹாரஜாதாநாஂ லக்ஷணமநபவாதமபிஜாநீமஹே; ஹிதஸமாக்யாதாநாமாஹாரஜாதாநாமஹிதஸமாக்யாதாநாஂ ச மாத்ராகாலக்ரியாபூமிதேஹதோஷபுருஷாவஸ்தாந்தரேஷு விபரீதகாரித்வமுபலபாமஹ இதி||௩௨||

View original

अथात्रेयस्य भगवतो वचनमनुनिशम्य पुनरेव वामकः काशिपतिरुवाच भगवन्तमात्रेयं- भगवन्! सम्पन्निमित्तजस्य पुरुषस्य विपन्निमित्तजानां च रोगाणां किमभिवृद्धिकारणमिति||३०|| तमुवाच भगवानात्रेयः- हिताहारोपयोग एक एव पुरुषवृद्धिकरो भवति, अहिताहारोपयोगः पुनर्व्याधिनिमित्तमिति ||३१|| एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- कथमिह भगवन्! हिताहितानामाहारजातानां लक्षणमनपवादमभिजानीमहे; हितसमाख्यातानामाहारजातानामहितसमाख्यातानां च मात्राकालक्रियाभूमिदेहदोषपुरुषावस्थान्तरेषु विपरीतकारित्वमुपलभामह इति||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (33-34) · Śloka 34

தமுவாச பகவாநாத்ரேயஃ- யதாஹாரஜாதமக்நிவேஶ! ஸமாஂஶ்சைவ ஶரீரதாதூந் ப்ரகதௌ ஸ்தாபயதி விஷமாஂஶ்ச ஸமீகரோதீத்யேதத்திதஂ வித்தி, விபரீதஂ த்வஹிதமிதி; இத்யேதத்திதாஹிதலக்ஷணமநபவாதஂ பவதி||௩௩|| ஏவஂவாதிநஂ ச பகவந்தமாத்ரேயமக்நிவேஶ உவாச- பகவந்! ந த்வேததேவமுபதிஷ்டஂ பூயிஷ்டகல்பாஃ ஸர்வபிஷஜோ விஜ்ஞாஸ்யந்தி||௩௪||

View original

तमुवाच भगवानात्रेयः- यदाहारजातमग्निवेश! समांश्चैव शरीरधातून् प्रकृतौ स्थापयति विषमांश्च समीकरोतीत्येतद्धितं विद्धि, विपरीतं त्वहितमिति; इत्येतद्धिताहितलक्षणमनपवादं भवति||३३|| एवंवादिनं च भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- भगवन्! न त्वेतदेवमुपदिष्टं भूयिष्ठकल्पाः सर्वभिषजो विज्ञास्यन्ति||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (35) · Śloka 35

தமுவாச பகவாநாத்ரேயஃ- யேஷாஂ ஹி விதிதமாஹாரதத்த்வமக்நிவேஶ! குணதோ த்ரவ்யதஃ கர்மதஃ ஸர்வாவயவஶஶ்ச மாத்ராதயோ பாவாஃ, த ஏததேவமுபதிஷ்டஂ விஜ்ஞாதுமுத்ஸஹந்தே| யதா து கல்வேததுபதிஷ்டஂ பூயிஷ்டகல்பாஃ ஸர்வபிஷஜோ விஜ்ஞாஸ்யந்தி, ததைததுபதேக்ஷ்யாமோ மாத்ராதீந் பாவாநநுதாஹரந்தஃ; தேஷாஂ ஹி பஹுவிதவிகல்பா பவந்தி| ஆஹாரவிதிவிஶேஷாஂஸ்து கலு லக்ஷணதஶ்சாவயவதஶ்சாநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௩௫||

View original

तमुवाच भगवानात्रेयः- येषां हि विदितमाहारतत्त्वमग्निवेश! गुणतो द्रव्यतः कर्मतः सर्वावयवशश्च मात्रादयो भावाः, त एतदेवमुपदिष्टं विज्ञातुमुत्सहन्ते| यथा तु खल्वेतदुपदिष्टं भूयिष्ठकल्पाः सर्वभिषजो विज्ञास्यन्ति, तथैतदुपदेक्ष्यामो मात्रादीन् भावाननुदाहरन्तः; तेषां हि बहुविधविकल्पा भवन्ति| आहारविधिविशेषांस्तु खलु लक्षणतश्चावयवतश्चानुव्याख्यास्यामः||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (36) · Śloka 36

தத்யதா- ஆஹாரத்வமாஹாரஸ்யைகவிதமர்தாபேதாத்; ஸ புநர்த்வியோநிஃ, ஸ்தாவரஜங்கமாத்மகத்வாத்; த்விவிதப்ரபாவஃ, ஹிதாஹிதோதர்கவிஶேஷாத்; சதுர்விதோபயோகஃ, பாநாஶநபக்ஷ்யலேஹ்யோபயோகாத்; ஷடாஸ்வாதஃ, ரஸபேததஃ ஷட்விதத்வாத்; விஂஶதிகுணஃ, குருலகுஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷமந்ததீக்ஷ்ணஸ்திரஸரமதுகடிந- விஶதபிச்சிலஶ்லக்ஷ்ணகரஸூக்ஷ்மஸ்தூலஸாந்த்ரத்ரவாநுகமாத்; அபரிஸங்க்யேயவிகல்பஃ, த்ரவ்யஸஂயோககரணபாஹுல்யாத்||௩௬||

View original

तद्यथा- आहारत्वमाहारस्यैकविधमर्थाभेदात्; स पुनर्द्वियोनिः, स्थावरजङ्गमात्मकत्वात्; द्विविधप्रभावः, हिताहितोदर्कविशेषात्; चतुर्विधोपयोगः, पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगात्; षडास्वादः, रसभेदतः षड्विधत्वात्; विंशतिगुणः, गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षमन्दतीक्ष्णस्थिरसरमृदुकठिन- विशदपिच्छिलश्लक्ष्णखरसूक्ष्मस्थूलसान्द्रद्रवानुगमात्; अपरिसङ्ख्येयविकल्पः, द्रव्यसंयोगकरणबाहुल्यात्||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (37) · Śloka 37

தஸ்ய கலு யே யே விகாராவயவா பூயிஷ்டமுபயுஜ்யந்தே, பூயிஷ்டகல்பாநாஂ ச மநுஷ்யாணாஂ ப்ரகத்யைவ ஹிததமாஶ்சாஹிததமாஶ்ச, தாஂஸ்தாந் யதாவதுபதேக்ஷ்யாமஃ||௩௭||

View original

तस्य खलु ये ये विकारावयवा भूयिष्ठमुपयुज्यन्ते, भूयिष्ठकल्पानां च मनुष्याणां प्रकृत्यैव हिततमाश्चाहिततमाश्च, तांस्तान् यथावदुपदेक्ष्यामः||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (38) · Śloka 38

தத்யதா- லோஹிதஶாலயஃ ஶூகதாந்யாநாஂ பத்யதமத்வே ஶ்ரேஷ்டதமா பவந்தி, முத்காஃ ஶமீதாந்யாநாம், ஆந்தரிக்ஷமுதகாநாஂ, ஸைந்தவஂ லவணாநாஂ, ஜீவந்தீஶாகஂ ஶாகாநாம், ஐணேயஂ மகமாஂஸாநாஂ, லாவஃ பக்ஷிணாஂ, கோதா பிலேஶயாநாஂ, ரோஹிதோ மத்ஸ்யாநாஂ, கவ்யஂ ஸர்பிஃ ஸர்பிஷாஂ, கோக்ஷீரஂ க்ஷீராணாஂ, திலதைலஂ ஸ்தாவரஜாதாநாஂ ஸ்நேஹாநாஂ, வராஹவஸா ஆநூபமகவஸாநாஂ, சுலுகீவஸா மத்ஸ்யவஸாநாஂ, பாகஹஂஸவஸா ஜலசரவிஹங்கவஸாநாஂ, குக்குடவஸா விஷ்கிரஶகுநிவஸாநாஂ, அஜமேதஃ ஶாகாதமேதஸாஂ, ஶங்கவேரஂ கந்தாநாஂ, மத்வீகா பலாநாஂ, ஶர்கரேக்ஷுவிகாராணாம், இதி ப்ரகத்யைவ ஹிததமாநாமாஹாரவிகாராணாஂ ப்ராதாந்யதோ த்ரவ்யாணி வ்யாக்யாதாநி பவந்தி||௩௮||

View original

तद्यथा- लोहितशालयः शूकधान्यानां पथ्यतमत्वे श्रेष्ठतमा भवन्ति, मुद्गाः शमीधान्यानाम्, आन्तरिक्षमुदकानां, सैन्धवं लवणानां, जीवन्तीशाकं शाकानाम्, ऐणेयं मृगमांसानां, लावः पक्षिणां, गोधा बिलेशयानां, रोहितो मत्स्यानां, गव्यं सर्पिः सर्पिषां, गोक्षीरं क्षीराणां, तिलतैलं स्थावरजातानां स्नेहानां, वराहवसा आनूपमृगवसानां, चुलुकीवसा मत्स्यवसानां, पाकहंसवसा जलचरविहङ्गवसानां, कुक्कुटवसा विष्किरशकुनिवसानां, अजमेदः शाखादमेदसां, शृङ्गवेरं कन्दानां, मृद्वीका फलानां, शर्करेक्षुविकाराणाम्, इति प्रकृत्यैव हिततमानामाहारविकाराणां प्राधान्यतो द्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (39) · Śloka 39

அஹிததமாநப்யுபதேக்ஷ்யாமஃ- யவகாஃ ஶூகதாந்யாநாமபத்யதமத்வேந ப்ரகஷ்டதமா பவந்தி, மாஷாஃ ஶமீதாந்யாநாஂ, வர்ஷாநாதேயமுதகாநாம், ஊஷரஂ லவணாநாஂ, ஸர்ஷபஶாகஂ ஶாகாநாஂ, கோமாஂஸஂ மகமாஂஸாநாஂ, காணகபோதஃ பக்ஷிணாஂ, பேகோ பிலேஶயாநாஂ, சிலிசிமோ மத்ஸ்யாநாம், ஆவிகஂ ஸர்பிஃ ஸர்பிஷாம், அவிக்ஷீரஂ க்ஷீராணாஂ, குஸும்பஸ்நேஹஃ ஸ்தாவரஸ்நேஹாநாஂ, மஹிஷவஸா ஆநூபமகவஸாநாஂ, கும்பீரவஸா மத்ஸ்யவஸாநாஂ, காகமத்குவஸா ஜலசரவிஹங்கவஸாநாஂ, சடகவஸா விஷ்கிரஶுகநிவஸாநாஂ, ஹஸ்திமேதஃ ஶாகாதமேதஸாஂ, நிகுசஂ பலாநாம், ஆலுகஂ கந்தாநாஂ, பாணிதமிக்ஷுவிகாராணாம், இதி ப்ரகத்யைவாஹிததமாநாமாஹாரவிகாராணாஂ ப்ரகஷ்டதமாநி த்ரவ்யாணி வ்யாக்யாதாநி பவந்தி; (இதி) ஹிதாஹிதாவயவோ வ்யாக்யாத ஆஹாரவிகாராணாம்||௩௯||

View original

अहिततमानप्युपदेक्ष्यामः- यवकाः शूकधान्यानामपथ्यतमत्वेन प्रकृष्टतमा भवन्ति, माषाः शमीधान्यानां, वर्षानादेयमुदकानाम्, ऊषरं लवणानां, सर्षपशाकं शाकानां, गोमांसं मृगमांसानां, काणकपोतः पक्षिणां, भेको बिलेशयानां, चिलिचिमो मत्स्यानाम्, आविकं सर्पिः सर्पिषाम्, अविक्षीरं क्षीराणां, कुसुम्भस्नेहः स्थावरस्नेहानां, महिषवसा आनूपमृगवसानां, कुम्भीरवसा मत्स्यवसानां, काकमद्गुवसा जलचरविहङ्गवसानां, चटकवसा विष्किरशुकनिवसानां, हस्तिमेदः शाखादमेदसां, निकुचं फलानाम्, आलुकं कन्दानां, फाणितमिक्षुविकाराणाम्, इति प्रकृत्यैवाहिततमानामाहारविकाराणां प्रकृष्टतमानि द्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति; (इति) हिताहितावयवो व्याख्यात आहारविकाराणाम्||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (40) · Śloka 40

அதோ பூயஃ கர்மௌஷதாநாஂ ச ப்ராதாந்யதஃ ஸாநுபந்தாநி த்ரவ்யாண்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ| தத்யதா- அந்நஂ வத்திகராணாஂ ஶ்ரேஷ்டம், உதகமாஶ்வாஸகராணாஂ (ஸுரா ஶ்ரமஹராணாஂ ), க்ஷீரஂ ஜீவநீயாநாஂ, மாஂஸஂ பஂஹணீயாநாஂ, ரஸஸ்தர்பணீயாநாஂ, லவணமந்நத்ரவ்யருசிகராணாம், அம்லஂ ஹத்யாநாஂ, குக்குடோ பல்யாநாஂ, நக்ரரேதோ வஷ்யாணாஂ, மது ஶ்லேஷ்மபித்தப்ரஶமநாநாஂ, ஸர்பிர்வாதபித்தப்ரஶமநாநாஂ, தைலஂ வாதஶ்லேஷ்மப்ரஶமநாநாஂ, வமநஂ ஶ்லேஷ்மஹராணாஂ, விரேசநஂ பித்தஹராணாஂ, பஸ்திர்வாதஹராணாஂ, ஸ்வேதோ மார்தவகராணாஂ, வ்யாயாமஃ ஸ்தைர்யகராணாஂ, க்ஷாரஃ புஂஸ்த்வோபகாதிநாஂ, (திந்துகமநந்நத்ரவ்யருசிகராணாம் ,) ஆமஂ கபித்தமகண்ட்யாநாம், ஆவிகஂ ஸர்பிரஹத்யாநாம், அஜாக்ஷீரஂ ஶோஷக்நஸ்தந்யஸாத்ம்யரக்தஸாங்க்ராஹிகரக்தபித்தப்ரஶமநாநாம், அவிக்ஷீரஂ ஶ்லேஷ்மபித்தஜநநாநாஂ, மஹிஷீக்ஷீரஂ ஸ்வப்நஜநநாநாஂ, மந்தகஂ தத்யபிஷ்யந்தகராணாஂ, கவேதுகாந்நஂ கர்ஶநீயாநாம், உத்தாலகாந்நஂ விரூக்ஷணீயாநாம், இக்ஷுர்மூத்ரஜநநாநாஂ, யவாஃ புரீஷஜநநாநாஂ, ஜாம்பவஂ வாதஜநநாநாஂ, ஶஷ்குல்யஃ ஶ்லேஷ்மபித்தஜநநாநாஂ, குலத்தா அம்லபித்தஜநநாநாஂ, மாஷாஃ ஶ்லேஷ்மபித்தஜநநாநாஂ, மதநபலஂ வமநாஸ்தாபநாநுவாஸநோபயோகிநாஂ, த்ரிவத் ஸுகவிரேசநாநாஂ, சதுரங்குலோ மதுவிரேசநாநாஂ, ஸ்நுக்பயஸ்தீக்ஷ்ணவிரேசநநாஂ, ப்ரத்யக்புஷ்பா ஶிரோவிரேசநாநாஂ, விடங்கஂ க்ரிமிக்நாநாஂ, ஶிரீஷோ விஷக்நாநாஂ, கதிரஃ குஷ்டக்நாநாஂ, ராஸ்நா வாதஹராணாம், ஆமலகஂ வயஃஸ்தாபநாநாஂ, ஹரீதகீ பத்யாநாம், ஏரண்டமூலஂ வஷ்யவாதஹராணாஂ, பிப்பலீமூலஂ தீபநீயபாசநீயாநாஹப்ரஶமநாநாஂ, சித்ரகமூலஂ தீபநீயபாசநீயகுதஶோதார்ஶஃஶூலஹராணாஂ, புஷ்கரமூலஂ ஹிக்காஶ்வாஸகாஸபார்ஶ்வஶூலஹராணாஂ, முஸ்தஂ ஸாங்க்ராஹிகதீபநீயபாசநீயாநாம், உதீச்யஂ நிர்வாபணதீபநீயபாசநீயச்சர்த்யதீஸாரஹராணாஂ, கட்வங்கஂ ஸாங்க்ராஹிகபாசநீயதீபநீயாநாம், அநந்தா ஸாங்க்ராஹிகரக்தபித்தப்ரஶமநாநாம், அமதா ஸாங்க்ராஹிகவாதஹரதீபநீயஶ்லேஷ்மஶோணிதவிபந்தப்ரஶமநாநாஂ, பில்வஂ ஸாங்க்ராஹிகதீபநீயவாதகபப்ரஶமநாநாம், அதிவிஷா தீபநீயபாசநீயஸாங்க்ராஹிகஸர்வதோஷஹராணாம், உத்பலகுமுதபத்மகிஞ்ஜல்கஃ ஸாங்க்ராஹிகரக்தபித்தப்ரஶமநாநாஂ, துராலபா பித்தஶ்லேஷ்மப்ரஶமநாநாஂ, கந்தப்ரியங்குஃ ஶோணிதபித்தாதியோகப்ரஶமநாநாஂ, குடஜத்வக் ஶ்லேஷ்மபித்தரக்தஸாங்க்ராஹிகோபஶோஷணாநாஂ, காஶ்மர்யபலஂ ரக்தஸாங்க்ராஹிகரக்தபித்தப்ரஶமநாநாஂ, பஶ்நிபர்ணீ ஸாங்க்ராஹிகவாதஹரதீபநீயவஷ்யாணாஂ, விதாரிகந்தா வஷ்யஸர்வதோஷஹராணாஂ, பலா ஸாங்க்ராஹிகபல்யவாதஹராணாஂ, கோக்ஷுரகோ மூத்ரகச்ச்ராநிலஹராணாஂ, ஹிங்குநிர்யாஸஶ்சேதநீயதீபநீயாநுலோமிகவாதகபப்ரஶமநாநாம், அம்லவேதஸோ பேதநீயதீபநீயாநுலோமிகவாதஶ்லேஷ்மஹராணாஂ, யாவஶூகஃ ஸ்ரஂஸநீயபாசநீயார்ஶோக்நாநாஂ, தக்ராப்யாஸோ க்ரஹணீதோஷஶோபார்ஶோகதவ்யாபத்ப்ரஶமநாநாஂ, க்ரவ்யாந்மாஂஸரஸாப்யாஸோ க்ரஹணீதோஷஶோஷார்ஶோக்நாநாஂ, க்ஷீரகதாப்யாஸோ ரஸாயநாநாஂ, ஸமகதஸக்துப்ராஶாப்யாஸோ வஷ்யோதாவர்தஹராணாஂ, தைலகண்டூஷாப்யாஸோ தந்தபலருசிகராணாஂ, சந்தநஂ துர்கந்தஹரதாஹநிர்வாபணலேபநாநாஂ, ராஸ்நாகுருணீ ஶீதாபநயநப்ரலேபநாநாஂ, லாமஜ்ஜகோஶீரஂ தாஹத்வக்தோஷஸ்வேதாபநயநப்ரலேபநாநாஂ, குஷ்டஂ வாதஹராப்யங்கோபநாஹோபயோகிநாஂ, மதுகஂ சக்ஷுஷ்யவஷ்யகேஶ்யகண்ட்யவர்ண்யவிரஜநீயரோபணீயாநாஂ, வாயுஃ ப்ராணஸஞ்ஜ்ஞாப்ரதாநஹேதூநாம், அக்நிராமஸ்தம்பஶீதஶூலோத்வேபநப்ரஶமநாநாஂ, ஜலஂ ஸ்தம்பநீயாநாஂ, மத்பஷ்டலோஷ்ட்ரநிர்வாபிதமுதகஂ தஷ்ணாச்சர்த்யதியோகப்ரஶமநாநாம், அதிமாத்ராஶநமாமப்ரதோஷஹேதூநாஂ, யதாக்ந்யப்யவஹாரோऽக்நிஸந்துக்ஷணாநாஂ, யதாஸாத்ம்யஂ சேஷ்டாப்யவஹாரௌ ஸேவ்யாநாஂ, காலபோஜநமாரோக்யகராணாஂ, தப்திராஹாரகுணாநாஂ, வேகஸந்தாரணமநாரோக்யகராணாஂ, மத்யஂ ஸௌமநஸ்யஜநநாநாஂ, மத்யாக்ஷேபோ தீததிஸ்மதிஹராணாஂ, குருபோஜநஂ துர்விபாககராணாம், ஏகாஶநபோஜநஂ ஸுகபரிணாமகராணாஂ, ஸ்த்ரீஷ்வதிப்ரஸங்கஃ ஶோஷகராணாஂ, ஶுக்ரவேகநிக்ரஹஃ ஷாண்ட்யகராணாஂ, பராகாதநமந்நாஶ்ரத்தாஜநநாநாம், அநஶநமாயுஷோ ஹ்ராஸகராணாஂ, ப்ரமிதாஶநஂ கர்ஶநீயாநாம், அஜீர்ணாத்யஶநஂ க்ரஹணீதூஷணாநாஂ, விஷமாஶநமக்நிவைஷம்யகராணாஂ, விருத்தவீர்யாஶநஂ நிந்திதவ்யாதிகராணாஂ, ப்ரஶமஃ பத்யாநாஂ, ஆயாஸஃ ஸர்வாபத்யாநாஂ, மித்யாயோகோ வ்யாதிகராணாஂ, ரஜஸ்வலாபிகமநமலக்ஷ்மீமுகாநாஂ, ப்ரஹ்மசர்யமாயுஷ்யாணாஂ, பரதாராபிகமநமநாயுஷ்யாணாஂ, ஸங்கல்போ வஷ்யாணாஂ, தௌர்மநஸ்யமவஷ்யாணாம், அயதாபலமாரம்பஃ ப்ராணோபரோதிநாஂ, விஷாதோ ரோகவர்தநாநாஂ, ஸ்நாநஂ ஶ்ரமஹராணாஂ, ஹர்ஷஃ ப்ரீணநாநாஂ, ஶோகஃ ஶோஷணாநாஂ, நிவத்திஃ புஷ்டிகராணாஂ, புஷ்டிஃஸ்வப்நகராணாம், அதிஸ்வப்நஸ்தந்த்ராகராணாஂ, ஸர்வரஸாப்யாஸோ பலகராணாம், ஏகரஸாப்யாஸோ தௌர்பல்யகராணாஂ, கர்பஶல்யமாஹார்யாணாம், அஜீர்ணமுத்தார்யாணாஂ, பாலோ மதுபேஷஜீயாநாஂ, வத்தோ யாப்யாநாஂ, கர்பிணீ தீக்ஷ்ணௌஷதவ்யவாயவ்யாயாமவர்ஜநீயாநாஂ, ஸௌமநஸ்யஂ கர்பதாரணாநாஂ, ஸந்நிபாதோ துஶ்சிகித்ஸ்யாநாம், ஆமோ விஷமசிகித்ஸ்யாநாஂ , ஜ்வரோ ரோகாணாஂ, குஷ்டஂ தீர்கரோகாணாஂ, ராஜயக்ஷ்மா ரோகஸமூஹாநாஂ, ப்ரமேஹோऽநுஷங்கிணாஂ, ஜலௌகஸோऽநுஶஸ்த்ராணாஂ, பஸ்திஸ்தந்த்ராணாஂ, ஹிமவாநௌஷதிபூமீநாஂ, ஸோம ஓஷதீநாஂ, மருபூமிராரோக்யதேஶாநாம், அநூபோऽஹிததேஶாநாம், நிர்தேஶகாரித்வமாதுரகுணாநாஂ, பிஷக் சிகித்ஸாங்காநாஂ, நாஸ்திகோவர்ஜ்யாநாஂ, லௌல்யஂ க்லேஶகராணாம், அநிர்தேஶகாரித்வமரிஷ்டாநாஂ, அநிர்வேதோ வார்தலக்ஷணாநாஂ, வைத்யஸமூஹோ நிஃஸஂஶயகராணஂ, யோகோ வைத்யகுணாநாஂ, விஜ்ஞாநமௌஷதீநாஂ, ஶாஸ்த்ரஸஹிதஸ்தர்கஃ ஸாதநாநாஂ, ஸம்ப்ரதிபத்திஃ காலஜ்ஞாநப்ரயோஜநாநாம், அவ்யவஸாயஃ காலாதிபத்திஹேதூநாஂ, தஷ்டகர்மதா நிஃஸஂஶயகராணாம், அஸமர்ததா பயகராணாஂ, தத்வித்யஸம்பாஷா புத்திவர்தநாநாம், ஆசார்யஃ ஶாஸ்த்ராதிகமஹேதூநாம், ஆயுர்வேதோऽமதாநாஂ, ஸத்வசநமநுஷ்டேயாநாம், அஸத்க்ரஹணஂ ஸர்வாஹிதாநாஂ, ஸர்வஸந்ந்யாஸஃ ஸுகாநாமிதி||௪௦||

View original

अतो भूयः कर्मौषधानां च प्राधान्यतः सानुबन्धानि द्रव्याण्यनुव्याख्यास्यामः| तद्यथा- अन्नं वृत्तिकराणां श्रेष्ठम्, उदकमाश्वासकराणां (सुरा श्रमहराणां ), क्षीरं जीवनीयानां, मांसं बृंहणीयानां, रसस्तर्पणीयानां, लवणमन्नद्रव्यरुचिकराणाम्, अम्लं हृद्यानां, कुक्कुटो बल्यानां, नक्ररेतो वृष्याणां, मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानां, सर्पिर्वातपित्तप्रशमनानां, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानां, वमनं श्लेष्महराणां, विरेचनं पित्तहराणां, बस्तिर्वातहराणां, स्वेदो मार्दवकराणां, व्यायामः स्थैर्यकराणां, क्षारः पुंस्त्वोपघातिनां, (तिन्दुकमनन्नद्रव्यरुचिकराणाम् ,) आमं कपित्थमकण्ठ्यानाम्, आविकं सर्पिरहृद्यानाम्, अजाक्षीरं शोषघ्नस्तन्यसात्म्यरक्तसाङ्ग्राहिकरक्तपित्तप्रशमनानाम्, अविक्षीरं श्लेष्मपित्तजननानां, महिषीक्षीरं स्वप्नजननानां, मन्दकं दध्यभिष्यन्दकराणां, गवेधुकान्नं कर्शनीयानाम्, उद्दालकान्नं विरूक्षणीयानाम्, इक्षुर्मूत्रजननानां, यवाः पुरीषजननानां, जाम्बवं वातजननानां, शष्कुल्यः श्लेष्मपित्तजननानां, कुलत्था अम्लपित्तजननानां, माषाः श्लेष्मपित्तजननानां, मदनफलं वमनास्थापनानुवासनोपयोगिनां, त्रिवृत् सुखविरेचनानां, चतुरङ्गुलो मृदुविरेचनानां, स्नुक्पयस्तीक्ष्णविरेचननां, प्रत्यक्पुष्पा शिरोविरेचनानां, विडङ्गं क्रिमिघ्नानां, शिरीषो विषघ्नानां, खदिरः कुष्ठघ्नानां, रास्ना वातहराणाम्, आमलकं वयःस्थापनानां, हरीतकी पथ्यानाम्, एरण्डमूलं वृष्यवातहराणां, पिप्पलीमूलं दीपनीयपाचनीयानाहप्रशमनानां, चित्रकमूलं दीपनीयपाचनीयगुदशोथार्शःशूलहराणां, पुष्करमूलं हिक्काश्वासकासपार्श्वशूलहराणां, मुस्तं साङ्ग्राहिकदीपनीयपाचनीयानाम्, उदीच्यं निर्वापणदीपनीयपाचनीयच्छर्द्यतीसारहराणां, कट्वङ्गं साङ्ग्राहिकपाचनीयदीपनीयानाम्, अनन्ता साङ्ग्राहिकरक्तपित्तप्रशमनानाम्, अमृता साङ्ग्राहिकवातहरदीपनीयश्लेष्मशोणितविबन्धप्रशमनानां, बिल्वं साङ्ग्राहिकदीपनीयवातकफप्रशमनानाम्, अतिविषा दीपनीयपाचनीयसाङ्ग्राहिकसर्वदोषहराणाम्, उत्पलकुमुदपद्मकिञ्जल्कः साङ्ग्राहिकरक्तपित्तप्रशमनानां, दुरालभा पित्तश्लेष्मप्रशमनानां, गन्धप्रियङ्गुः शोणितपित्तातियोगप्रशमनानां, कुटजत्वक् श्लेष्मपित्तरक्तसाङ्ग्राहिकोपशोषणानां, काश्मर्यफलं रक्तसाङ्ग्राहिकरक्तपित्तप्रशमनानां, पृश्निपर्णी साङ्ग्राहिकवातहरदीपनीयवृष्याणां, विदारिगन्धा वृष्यसर्वदोषहराणां, बला साङ्ग्राहिकबल्यवातहराणां, गोक्षुरको मूत्रकृच्छ्रानिलहराणां, हिङ्गुनिर्यासश्छेदनीयदीपनीयानुलोमिकवातकफप्रशमनानाम्, अम्लवेतसो भेदनीयदीपनीयानुलोमिकवातश्लेष्महराणां, यावशूकः स्रंसनीयपाचनीयार्शोघ्नानां, तक्राभ्यासो ग्रहणीदोषशोफार्शोघृतव्यापत्प्रशमनानां, क्रव्यान्मांसरसाभ्यासो ग्रहणीदोषशोषार्शोघ्नानां, क्षीरघृताभ्यासो रसायनानां, समघृतसक्तुप्राशाभ्यासो वृष्योदावर्तहराणां, तैलगण्डूषाभ्यासो दन्तबलरुचिकराणां, चन्दनं दुर्गन्धहरदाहनिर्वापणलेपनानां, रास्नागुरुणी शीतापनयनप्रलेपनानां, लामज्जकोशीरं दाहत्वग्दोषस्वेदापनयनप्रलेपनानां, कुष्ठं वातहराभ्यङ्गोपनाहोपयोगिनां, मधुकं चक्षुष्यवृष्यकेश्यकण्ठ्यवर्ण्यविरजनीयरोपणीयानां, वायुः प्राणसञ्ज्ञाप्रदानहेतूनाम्, अग्निरामस्तम्भशीतशूलोद्वेपनप्रशमनानां, जलं स्तम्भनीयानां, मृद्भृष्टलोष्ट्रनिर्वापितमुदकं तृष्णाच्छर्द्यतियोगप्रशमनानाम्, अतिमात्राशनमामप्रदोषहेतूनां, यथाग्न्यभ्यवहारोऽग्निसन्धुक्षणानां, यथासात्म्यं चेष्टाभ्यवहारौ सेव्यानां, कालभोजनमारोग्यकराणां, तृप्तिराहारगुणानां, वेगसन्धारणमनारोग्यकराणां, मद्यं सौमनस्यजननानां, मद्याक्षेपो धीधृतिस्मृतिहराणां, गुरुभोजनं दुर्विपाककराणाम्, एकाशनभोजनं सुखपरिणामकराणां, स्त्रीष्वतिप्रसङ्गः शोषकराणां, शुक्रवेगनिग्रहः षाण्ड्यकराणां, पराघातनमन्नाश्रद्धाजननानाम्, अनशनमायुषो ह्रासकराणां, प्रमिताशनं कर्शनीयानाम्, अजीर्णाध्यशनं ग्रहणीदूषणानां, विषमाशनमग्निवैषम्यकराणां, विरुद्धवीर्याशनं निन्दितव्याधिकराणां, प्रशमः पथ्यानां, आयासः सर्वापथ्यानां, मिथ्यायोगो व्याधिकराणां, रजस्वलाभिगमनमलक्ष्मीमुखानां, ब्रह्मचर्यमायुष्याणां, परदाराभिगमनमनायुष्याणां, सङ्कल्पो वृष्याणां, दौर्मनस्यमवृष्याणाम्, अयथाबलमारम्भः प्राणोपरोधिनां, विषादो रोगवर्धनानां, स्नानं श्रमहराणां, हर्षः प्रीणनानां, शोकः शोषणानां, निवृत्तिः पुष्टिकराणां, पुष्टिःस्वप्नकराणाम्, अतिस्वप्नस्तन्द्राकराणां, सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्, एकरसाभ्यासो दौर्बल्यकराणां, गर्भशल्यमाहार्याणाम्, अजीर्णमुद्धार्याणां, बालो मृदुभेषजीयानां, वृद्धो याप्यानां, गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानां, सौमनस्यं गर्भधारणानां, सन्निपातो दुश्चिकित्स्यानाम्, आमो विषमचिकित्स्यानां , ज्वरो रोगाणां, कुष्ठं दीर्घरोगाणां, राजयक्ष्मा रोगसमूहानां, प्रमेहोऽनुषङ्गिणां, जलौकसोऽनुशस्त्राणां, बस्तिस्तन्त्राणां, हिमवानौषधिभूमीनां, सोम ओषधीनां, मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्, अनूपोऽहितदेशानाम्, निर्देशकारित्वमातुरगुणानां, भिषक् चिकित्साङ्गानां, नास्तिकोवर्ज्यानां, लौल्यं क्लेशकराणाम्, अनिर्देशकारित्वमरिष्टानां, अनिर्वेदो वार्तलक्षणानां, वैद्यसमूहो निःसंशयकराणं, योगो वैद्यगुणानां, विज्ञानमौषधीनां, शास्त्रसहितस्तर्कः साधनानां, सम्प्रतिपत्तिः कालज्ञानप्रयोजनानाम्, अव्यवसायः कालातिपत्तिहेतूनां, दृष्टकर्मता निःसंशयकराणाम्, असमर्थता भयकराणां, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्धनानाम्, आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्, आयुर्वेदोऽमृतानां, सद्वचनमनुष्ठेयानाम्, असद्ग्रहणं सर्वाहितानां, सर्वसन्न्यासः सुखानामिति||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (41) · Śloka 41

பவந்தி சாத்ர- அக்ர்யாணாஂ ஶதமுத்திஷ்டஂ யத்த்விபஞ்சாஶதுத்தரம்| அலமேதத்விகாராணாஂ விகாதாயோபதிஶ்யதே||௪௧||

View original

भवन्ति चात्र- अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं यद्द्विपञ्चाशदुत्तरम्| अलमेतद्विकाराणां विघातायोपदिश्यते||४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (42-44) · Śloka 44

ஸமாநகாரிணோ யேऽர்தாஸ்தேஷாஂ ஶ்ரேஷ்டஸ்ய லக்ஷணம்| ஜ்யாயஸ்த்வஂ கார்யகர்தத்வே வரத்வஂ சாப்யுதாஹதம்||௪௨|| வாதபித்தகபாநாஂ ச யத்யத் ப்ரஶமநே ஹிதம்| ப்ராதாந்யதஶ்ச நிர்திஷ்டஂ யத்வ்யாதிஹரமுத்தமம்||௪௩|| ஏதந்நிஶம்ய நிபுணஂ சிகித்ஸாஂ ஸம்ப்ரயோஜயேத்| ஏவஂ குர்வந் ஸதா வைத்யோ தர்மகாமௌ ஸமஶ்நுதே||௪௪||

View original

समानकारिणो येऽर्थास्तेषां श्रेष्ठस्य लक्षणम्| ज्यायस्त्वं कार्यकर्तृत्वे वरत्वं चाप्युदाहृतम्||४२|| वातपित्तकफानां च यद्यत् प्रशमने हितम्| प्राधान्यतश्च निर्दिष्टं यद्व्याधिहरमुत्तमम्||४३|| एतन्निशम्य निपुणं चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्| एवं कुर्वन् सदा वैद्यो धर्मकामौ समश्नुते||४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (45-47) · Śloka 47

பத்யஂ பதோऽநபேதஂ யத்யச்சோக்தஂ மநஸஃ ப்ரியம்| யச்சாப்ரியமபத்யஂ ச நியதஂ தந்ந லக்ஷயேத்||௪௫|| மாத்ராகாலக்ரியாபூமிதேஹதோஷகுணாந்தரம் | ப்ராப்ய தத்தத்தி தஶ்யந்தே தே தே பாவாஸ்ததா ததா||௪௬|| தஸ்மாத் ஸ்வபாவோ நிர்திஷ்டஸ்ததா மாத்ராதிராஶ்ரயஃ| ததபேக்ஷ்யோபயஂ கர்ம ப்ரயோஜ்யஂ ஸித்திமிச்சதா||௪௭||

View original

पथ्यं पथोऽनपेतं यद्यच्चोक्तं मनसः प्रियम्| यच्चाप्रियमपथ्यं च नियतं तन्न लक्षयेत्||४५|| मात्राकालक्रियाभूमिदेहदोषगुणान्तरम् | प्राप्य तत्तद्धि दृश्यन्ते ते ते भावास्तथा तथा||४६|| तस्मात् स्वभावो निर्दिष्टस्तथा मात्रादिराश्रयः| तदपेक्ष्योभयं कर्म प्रयोज्यं सिद्धिमिच्छता||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (49) · Śloka 49

ததாத்ரேயஸ்ய பகவதோ வசநமநுநிஶம்ய புநரபி பகவந்தமாத்ரேயமக்நிவேஶ உவாச- யதோத்தேஶமபிநிர்திஷ்டஃ கேவலோऽயமர்தோ பகவதா ஶ்ருதஶ்சாஸ்மாபிஃ| ஆஸவத்ரவ்யாணாமிதாநீமநபவாதஂ லக்ஷணமநதிஸங்க்ஷேபேணோபதிஶ்யமாநஂ ஶுஶ்ரூஷாமஹ இதி||௪௮|| தமுவாச பகவாநாத்ரேயஃ- தாந்யபலமூலஸாரபுஷ்பகாண்டபத்ரத்வசோ பவந்த்யாஸவயோநயோऽக்நிவேஶ! ஸங்க்ரஹேணாஷ்டௌ ஶர்கராநவமீகாஃ| தாஸ்வேவ த்ரவ்யஸஂயோககரணதோऽபரிஸங்க்யேயாஸு யதாபத்யதமாநாமாஸவாநாஂ சதுரஶீதிஂ நிபோத| தத்யதா- ஸுராஸௌவீரதுஷோதகமைரேயமேதகதாந்யாம்லாஃ ஷட் தாந்யாஸவா பவந்தி, மத்வீகாகர்ஜூரகாஶ்மர்யதந்வநராஜாதநதணஶூந்யபரூஷகாபயாமலகமகலிண்டிகாஜாம்பவகபித்த- குவலபதரகர்கந்துபீலுப்ரியாலபநஸந்யக்ரோதாஶ்வத்தப்லக்ஷகபீதநோதும்பராஜமோதஶங்காடகஶாங்கிநீபலாஸவாஃ ஷட்விஂஶதிர்பவந்தி, விதாரிகந்தாஶ்வகந்தாகஷ்ணகந்தாஶதாவரீஶ்யாமாத்ரிவத்தந்தீத்ரவந்தீபில்வோருபூகசித்ரகமூலைரேகாதஶ மூலாஸவா பவந்தி, ஶாலப்ரியகாஶ்வகர்ணசந்தநஸ்யந்தநகதிரகதரஸப்தபர்ணார்ஜுநாஸநாரிமேததிந்துககிணிஹீஶமீ- ஶுக்திஶிஂஶபாஶிரீஷவஞ்ஜலதந்வநமதூகைஃ ஸாராஸவா விஂஶதிர்பவந்தி, பத்மோத்பலநலிகுமுதஸௌகந்திகபுண்டரீகஶதபத்ரமதூகப்ரியங்குதாதகீபுஷ்பைர்தஶ புஷ்பாஸவா பவந்தி, இக்ஷுகாண்டேக்ஷ்விக்ஷுவாலிகாபுண்ட்ரகசதுர்தாஃ காண்டாஸவா பவந்தி, படோலதாடகபத்ராஸவௌ த்வௌ பவதஃ, தில்வகலோத்ரைலவாலுகக்ரமுகசதுர்தாஸ்த்வகாஸவா பவந்தி, ஶர்கராஸவ ஏக ஏவேதி| ஏவமேஷாமாஸவாநாஂ சதுரஶீதிஃ பரஸ்பரேணாஸஂஸஷ்டாநாமாஸவத்ரவ்யாணாமுபநிர்திஷ்டா பவதி| ஏஷாமாஸவாநாமாஸுதத்வாதாஸவஸஞ்ஜ்ஞா| த்ரவ்யஸஂயோகவிபாகவிஸ்தாரஸ்த்வேஷாஂ பஹுவிதகல்பஃ ஸஂஸ்காரஶ்ச| யதாஸ்வஂ ஸஂயோகஸஂஸ்காரஸஂஸ்கதா ஹ்யாஸவாஃ ஸ்வஂ கர்ம குர்வந்தி| ஸஂயோகஸஂஸ்காரதேஶகாலமாத்ராதயஶ்ச பாவாஸ்தேஷாஂ தேஷாமாஸவாநாஂ தே தே ஸமுபதிஶ்யந்தே தத்தத்கார்யமபிஸமீக்ஷ்யேதி||௪௯||

View original

तदात्रेयस्य भगवतो वचनमनुनिशम्य पुनरपि भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- यथोद्देशमभिनिर्दिष्टः केवलोऽयमर्थो भगवता श्रुतश्चास्माभिः| आसवद्रव्याणामिदानीमनपवादं लक्षणमनतिसङ्क्षेपेणोपदिश्यमानं शुश्रूषामह इति||४८|| तमुवाच भगवानात्रेयः- धान्यफलमूलसारपुष्पकाण्डपत्रत्वचो भवन्त्यासवयोनयोऽग्निवेश! सङ्ग्रहेणाष्टौ शर्करानवमीकाः| तास्वेव द्रव्यसंयोगकरणतोऽपरिसङ्ख्येयासु यथापथ्यतमानामासवानां चतुरशीतिं निबोध| तद्यथा- सुरासौवीरतुषोदकमैरेयमेदकधान्याम्लाः षड् धान्यासवा भवन्ति, मृद्वीकाखर्जूरकाश्मर्यधन्वनराजादनतृणशून्यपरूषकाभयामलकमृगलिण्डिकाजाम्बवकपित्थ- कुवलबदरकर्कन्धुपीलुप्रियालपनसन्यग्रोधाश्वत्थप्लक्षकपीतनोदुम्बराजमोदशृङ्गाटकशाङ्खिनीफलासवाः षड्विंशतिर्भवन्ति, विदारिगन्धाश्वगन्धाकृष्णगन्धाशतावरीश्यामात्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीबिल्वोरुबूकचित्रकमूलैरेकादश मूलासवा भवन्ति, शालप्रियकाश्वकर्णचन्दनस्यन्दनखदिरकदरसप्तपर्णार्जुनासनारिमेदतिन्दुककिणिहीशमी- शुक्तिशिंशपाशिरीषवञ्जलधन्वनमधूकैः सारासवा विंशतिर्भवन्ति, पद्मोत्पलनलिकुमुदसौगन्धिकपुण्डरीकशतपत्रमधूकप्रियङ्गुधातकीपुष्पैर्दश पुष्पासवा भवन्ति, इक्षुकाण्डेक्ष्विक्षुवालिकापुण्ड्रकचतुर्थाः काण्डासवा भवन्ति, पटोलताडकपत्रासवौ द्वौ भवतः, तिल्वकलोध्रैलवालुकक्रमुकचतुर्थास्त्वगासवा भवन्ति, शर्करासव एक एवेति| एवमेषामासवानां चतुरशीतिः परस्परेणासंसृष्टानामासवद्रव्याणामुपनिर्दिष्टा भवति| एषामासवानामासुतत्वादासवसञ्ज्ञा| द्रव्यसंयोगविभागविस्तारस्त्वेषां बहुविधकल्पः संस्कारश्च| यथास्वं संयोगसंस्कारसंस्कृता ह्यासवाः स्वं कर्म कुर्वन्ति| संयोगसंस्कारदेशकालमात्रादयश्च भावास्तेषां तेषामासवानां ते ते समुपदिश्यन्ते तत्तत्कार्यमभिसमीक्ष्येति||४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (50) · Śloka 50

பவதி சாத்ர- மநஃஶரீராக்நிபலப்ரதாநாமஸ்வப்நஶோகாருசிநாஶநாநாம்| ஸஂஹர்ஷணாநாஂ ப்ரவராஸவாநாமஶீதிருக்தா சதுருத்தரைஷா||௫௦||

View original

भवति चात्र- मनःशरीराग्निबलप्रदानामस्वप्नशोकारुचिनाशनानाम्| संहर्षणानां प्रवरासवानामशीतिरुक्ता चतुरुत्तरैषा||५०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (51) · Śloka 51

தத்ர ஶ்லோகஃ- ஶரீரரோகப்ரகதௌ மதாநி தத்த்வேந சாஹாரவிநிஶ்சயஂ ச| உவாச யஜ்ஜஃபுருஷாதிகேऽஸ்மிந் முநிஸ்ததாऽக்ர்யாணி வராஸவாஂஶ்ச||௫௧||

View original

तत्र श्लोकः- शरीररोगप्रकृतौ मतानि तत्त्वेन चाहारविनिश्चयं च| उवाच यज्जःपुरुषादिकेऽस्मिन् मुनिस्तथाऽग्र्याणि वरासवांश्च||५१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே யஜ்ஜஃபுருஷீயோ நாம பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௫||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने यज्जःपुरुषीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||

🔊 Audio coming soon

25. yajjaḥpuruṣīyō'dhyāyaḥ — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi