Adhikarana visarpanidAnaM, sa~gkhyA, niruktishca (1-3) · Śloka 4
अथ विसर्पनिदानम् | लवणाम्लकटूष्णादिसंसेवादोषकोपतः | विसर्पः सप्तधा ज्ञेयः सर्वतः परिसर्पणात् ||१|| पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पा द्वन्द्वजास्त्रयः | वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः ||२|| चत्वार एते वीसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः | आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः ||३|| यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः |४| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpadoShadUShyasa~ggrahaH (4-7) · Śloka 7
रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः ||४|| विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः | (च. चि. अ. २१) तत्र वातात् स वीसर्पो वातज्वरसमव्यथः ||५|| शोथस्फुरणनिस्तोदभेदायासार्तिहर्षवान् | पित्ताद्द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः ||६|| कफात् कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक् | (वा. नि. अ. १३) | सन्निपातसमुत्थश्च सर्वलिङ्गसमन्वितः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgneyavisarpalakShaNam (8-13) · Śloka 13
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्छातीसारतृड्भ्रमैः | ग्रन्थिभेदाग्निसदनतमकारोचकैर्युतः ||८|| करोति सर्वमङ्गं च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् | यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत् स सः ||९|| शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते | अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद्द्रुतं स च ||१०|| मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः | व्यथतेऽङ्गं हरेत् सञ्ज्ञां निद्रां च श्वासमीरयेत् ||११|| हिक्कां च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना | क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु ||१२|| चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहप्रमोहवान् | दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते ||१३|| (वा. नि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthivisarpalakShaNam (14-16) · Śloka 17
कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वा तं बहुधा कफम् | रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नायुमांसगम् ||१४|| दूषयित्वा तु दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम् | ग्रन्थीनां कुरुते मालां सरक्तां तीव्ररुग्ज्वराम् ||१५|| श्वासकासातिसारास्यशोषहिक्कावमिभ्रमैः | मोहवैवर्ण्यमूर्छाङ्गभङ्गाग्निसदनैर्युताम् ||१६|| इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः |१७| (वा. नि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kardamavisarpalakShaNam (17-21) · Śloka 22
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरोरुजा ||१७|| अङ्गावसादविक्षेपौ प्रलेपारोचकभ्रमाः | मूर्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम् ||१८|| आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति | प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक् ||१९|| पिडकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः | स्निग्धोऽसितो मेचकाभो मलिनः शोथवान् गुरुः ||२०|| गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्यते | पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः ||२१|| शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम् |२२| (वा. नि. अ. १३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatavisarpalakShaNam (22-24) · Śloka 24
बाह्यहेतोः क्षतात् क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन् ||२२|| वीसर्पं मारुतः कुर्यात् कुलत्थसदृशैश्चितम् | स्फोटैः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम् ||२३|| (वा. नि. अ. १३) | ज्वरातिसारौ वमथुस्त्वङ्मांसदरणं क्लमः | अरोचकाविपाकौ च विसर्पाणामुपद्रवाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25) · Śloka 25
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति | पित्तात्मकोऽञ्जनवपुश्च भवेदसाध्यः कृच्छ्राश्च मर्मसु भवन्ति हि सर्व एव ||२५|| (सु. नि. अ. १०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 52
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विसर्पनिदानं समाप्तम् ||५२||
🔊 Audio coming soon