55. kṣudrarōganidānam

Adhikarana ajagallikAlakShaNam (1) · Śloka 1

ਅਥ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾ ਨੀਰੁਜੋ ਮੁਦ੍ਗਸਨ੍ਨਿਭਾਃ | ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਬਾਲਾਨਾਮਜਗਲ੍ਲਿਕਾਃ ||੧|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana yavaprakhyAlakShaNam (2) · Śloka 2

ਯਵਾਕਾਰਾ ਸੁਕਠਿਨਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾ ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ | ਪਿਡਕਾ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਵਪ੍ਰਖ੍ਯੇਤਿ ਸੋਚ੍ਯਤੇ ||੨|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana antrAlajIlakShaNam (3) · Śloka 3

ਘਨਾਮਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਪਿਡਕਾਮੁਨ੍ਨਤਾਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਮ੍ | ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਲਜੀਮਲ੍ਪਪੂਯਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਵਾਤਜਾਮ੍ ||੩|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana vivRutAlakShaNam (4) · Śloka 4

ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਾਂ ਮਹਾਦਾਹਾਂ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍ | ਵਿਵਤਾਮਿਤਿ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਮ੍ ||੪|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana kacchapikAlakShaNam (5) · Śloka 5

ਗ੍ਰਥਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸਡ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਾਃ ਕਚ੍ਛਪੋਪਮਾਃ | ਕਫਾਨਿਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਡਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ ਬੁਧੈਃ ||੫|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana valmIkalakShaNam (6-7) · Śloka 7

ਗ੍ਰੀਵਾਂਸਕਕ੍ਸਾਕਰਪਾਦਦੇਸ਼ੇ ਸਨ੍ਧੌ ਗਲੇ ਵਾ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਦੋਸੈਃ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਵਲ੍ਮੀਕਵਦਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਾਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਗਤਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਮ੍ ||੬|| ਮੁਖੈਰਨੇਕੈਃ ਸ੍ਰੁਤਿਤੋਦਵਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਤਿ ਚੋਨ੍ਨਤਾਗ੍ਰੈਃ | ਵਲ੍ਮੀਕਮਾਹੁਰ੍ਭਿਸਜੋ ਵਿਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਚਿਰਜਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ||੭||

Adhikarana indraviddhAlakShaNam (8) · Śloka 8

ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਵਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਿਡਕਾਭਿਃ ਸਮਾਚਿਤਾਮ੍ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਦ੍ਧਾਂ ਤੁ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਾਂ ਭਿਸਕ੍ ||੮|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana gardabhikAlakShaNam (9) · Śloka 9

ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਮ੍ | ਰੁਜਾਕਰੀਂ ਗਰ੍ਦਭਿਕਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾਮ੍ ||੯||

Adhikarana pAShANagardabhalakShaNam (10) · Śloka 10

ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭੂਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਜਃ | ਸ੍ਥਿਰੋ ਮਨ੍ਦਰੁਜਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਾਸਾਣਗਰ੍ਦਭਃ ||੧੦||

Adhikarana panasikAlakShaNam (11) · Śloka 11

ਕਰ੍ਣਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਜਾਤਾਂ ਪਿਡਕਾਮੁਗ੍ਰਵੇਦਨਾਮ੍ | ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਪਨਸਿਕਾਂ ਤਾਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ||੧੧||

Adhikarana jAlagardabhalakShaNam (12) · Śloka 12

ਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਤਿ ਯਃ ਸ਼ੋਥਸ੍ਤਨੁਰਪਾਕਵਾਨ੍ | ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਜਾਲਗਰ੍ਦਭਃ ||੧੨|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana irivellikA-kakShAlakShaNam (13-14) · Śloka 14

ਪਿਡਕਾਮੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਥਾਂ ਵਤ੍ਤਾਮੁਗ੍ਰਰੁਜਾਜ੍ਵਰਾਮ੍ | ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਰਿਵੇਲ੍ਲਿਕਾਮ੍ ||੧੩|| ਬਾਹੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਕਕ੍ਸੇਸੁ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਾਂ ਸਵੇਦਨਾਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਕਕ੍ਸਾਮਿਤ੍ਯਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੪|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana gandhamAlAlakShaNam (15) · Śloka 15

ਏਕਾਮੇਤਾਦਸ਼ੀਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਡਕਾਂ ਸ੍ਫੋਟਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍ | ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪੇਨ ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੧੫|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana agnirohiNIlakShaNam (16-17) · Śloka 17

ਕਕ੍ਸਭਾਗੇਸੁ ਯੇ ਸ੍ਫੋਟਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਂਸਦਾਰਣਾਃ | ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰਾ ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ||੧੬|| ਸਪ੍ਤਾਹਾਦ੍ਵਾ ਦਸ਼ਾਹਾਦ੍ਵਾ ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਾ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ | ਤਾਮਗ੍ਨਿਰੋਹਿਣੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਾਮ੍ ||੧੭|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana cippa-kunakhalakShaNam (18-19) · Śloka 19

ਨਖਮਾਂਸਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਃ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ | ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਦਾਹਪਾਕੌ ਚ ਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਚਿਪ੍ਪਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੮|| ਤਦੇਵਾਲ੍ਪਤਰੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪਰੁਸਂ ਕੁਨਖਂ ਵਦੇਤ੍ ||੧੯|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana anushayIlakShaNam (20) · Śloka 20

ਗਮ੍ਭੀਰਾਮਲ੍ਪਸਂਰਮ੍ਭਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਮੁਪਰਿਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ | ਪਾਦਸ੍ਯਾਨੁਸ਼ਯੀਂ ਤਾਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨ੍ਤਃਪ੍ਰਪਾਕਿਨੀਮ੍ ||੨੦|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana vidArikAlakShaNam (21) · Śloka 21

ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਵਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧਿਸੁ | ਵਿਦਾਰਿਕਾ ਭਵੇਦ੍ਰਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਜਾ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾ ||੨੧|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana sharkarArbudalakShaNam (22-24) · Śloka 24

ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੂਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮੇਦਸ੍ਤਥਾਨਿਲਃ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਸੌ ਭਿਨ੍ਨੋ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਨਿਭਮ੍ ||੨੨|| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਮਨਿਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤਃ ਪੁਨਃ | ਮਾਂਸਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਜਨਯੇਤ੍ਤਤਃ ||੨੩|| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਂ ਤਤਃ ਸਿਰਾਃ | ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਸਹਸਾ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ ||੨੪|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana pAdadArIlakShaNam (25) · Śloka 25

ਪਰਿਕ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਕ੍ਸਯੋਃ | ਪਾਦਯੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਰੀਂ ਪਾਦਦਾਰੀਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੫|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana kadaralakShaNam (26) · Śloka 26

ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਨ੍ਮਥਿਤੇ ਪਾਦੇ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਾਦਿਭਿਃ | ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਕੋਲਵਦੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਜਾਯਤੇ ਕਦਰਂ ਹਿ ਤਤ੍ ||੨੬|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana alasalakShaNam (27) · Śloka 27

ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਨ੍ਤਰੌ ਪਾਦੌ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤੌ | ਦੁਸ੍ਟਕਰ੍ਦਮਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਲਸਂ ਤਂ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ||੨੭|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana indraluptalakShaNam (28-29) · Śloka 29

ਰੋਮਕੂਪਾਨੁਗਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤੇਨ ਸਹ ਮੂਰ੍ਛਿਤਮ੍ | ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਯਤਿ ਰੋਮਾਣਿ ਤਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਸ਼ੋਣਿਤਃ ||੨੮|| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਰੋਮਕੂਪਾਂਸ੍ਤੁ ਤਤੋਨ੍ਯੇਸਾਮਸਮ੍ਭਵਃ | ਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਂ ਖਾਲਿਤ੍ਯਂ ਰੁਹ੍ਯੇਤਿ ਚ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ||੨੯|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana dAruNakalakShaNam (30) · Śloka 30

ਦਾਰੁਣਾ ਕਣ੍ਡੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕੇਸ਼ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਪਾਟ੍ਯਤੇ | ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰੁਣਕਂ ਤੁ ਤਮ੍ ||੩੦|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana arUMShikAlakShaNam (31) · Śloka 31

ਅਰੂਂਸਿ ਬਹੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਹੁਕ੍ਲੇਦੀਨਿ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੁ | ਕਫਾਸਕ੍ਕ੍ਰਿਮਿਕੋਪੇਨ ਨਣਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਰੂਂਸਿਕਾਮ੍ ||੩੧|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana palitalakShaNam (32) · Śloka 32

ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਕਤਃ ਸ਼ਰੀਰੋਸ੍ਮਾ ਸ਼ਿਰੋਗਤਃ | ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਪਚਤਿ ਪਲਿਤਂ ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ ||੩੨|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana yuvAnapiDakAlakShaNam (33) · Śloka 34

ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਖ੍ਯਾਃ ਕਫਮਾਰੁਤਰਕ੍ਤਜਾਃ | ਯੁਵਾਨਪਿਡਕਾ ਯੂਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮੁਖਦੂਸਿਕਾਃ ||੩੩|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |੩੪|

Adhikarana padminIkaNTakalakShaNam (34) · Śloka 34

ਕਣ੍ਟਕੈਰਾਚਿਤਂ ਵਤ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੁਰਮ੍ | ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਖ੍ਯੈਸ੍ਤਦਾਖ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਮ੍ ||੩੪|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana jatumaNilakShaNam (35) · Śloka 35

ਸਮਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਮਰੁਜਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਕਫਰਕ੍ਤਜਮ੍ | ਸਹਜਂ ਲਕ੍ਸ੍ਮ ਚੈਕੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯੋ ਜਤੁਮਣਿਸ੍ਤੁ ਸਃ ||੩੫|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana maShakalakShaNam (36) · Śloka 36

ਅਵੇਦਨਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਚੈਵ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਮਾਸਵਤ੍ਕਸ੍ਣਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਮਨਿਲਾਨ੍ਮਸਕਂ ਤੁ ਤਤ੍ ||੩੬|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana tilakAlakalakShaNam (37) · Śloka 37

ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਤਿਲਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨੀਰੁਜਾਨਿ ਸਮਾਨਿ ਚ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਚ੍ਛੋਸਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ||੩੭|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana nyacchalakShaNam (38) · Śloka 38

ਮਹਦ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਚਾਲ੍ਪਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਸਿਤਮ੍ | ਨੀਰੁਜਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਨ੍ਯਚ੍ਛਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੩੮|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana vya~ggalakShaNam (39) · Śloka 39

ਕ੍ਰੋਧਾਯਾਸਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਯੁਤਃ | ਮੁਖਮਾਗਤ੍ਯ ਸਹਸਾ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿਸਜਤ੍ਯਤਃ ||੩੯|| ਨੀਰੁਜਂ ਤਨੁਕਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਮੁਖੇ ਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ | (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana nIlikAlakShaNam (40) · Śloka 40

ਕਸ੍ਣਮੇਵਙ੍ਗੁਣਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮੁਖੇ ਵਾ ਨੀਲਿਕਾਂ ਵਿਦੁਃ ||੪੦||

Adhikarana parivartikAlakShaNam (41-43) · Śloka 43

ਮਰ੍ਦਨਾਤ੍ ਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾਤਿ ਤਥੈਵਾਪ੍ਯਭਿਘਾਤਤਃ | ਮੇਢ੍ਰਚਰ੍ਮ ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਭਜਤੇ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਰਨ੍ ||੪੧|| ਤਦਾ ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ਤਚ੍ਚਰ੍ਮ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ | ਮਣੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪੇਣ ਲਮ੍ਬਤੇ ||੪੨|| ਸਰੁਜਾਂ ਵਾਤਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾਮ੍ | ਸਕਣ੍ਡੂਃ ਕਠਿਨਾ ਵਾਪਿ ਸੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ||੪੩|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana avapATikAlakShaNam (44) · Śloka 44

ਅਲ੍ਪੀਯਃਖਾਂ ਯਦਾ ਹਰ੍ਸਾਦ੍ਬਲਾਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨਰਃ | ਹਸ੍ਤਾਭਿਘਾਤਾਦਪਿ ਵਾ ਚਰ੍ਮਣ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤੇ ਬਲਾਤ੍ ||੪੪|| ਯਸ੍ਯਾਵਪਾਟ੍ਯਤੇ ਚਰ੍ਮ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਵਪਾਟਿਕਾਮ੍ | (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana niruddhaprakashalakShaNam (45-47) · Śloka 47

ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟੇ ਮੇਢ੍ਰੇ ਵੈ ਚਰ੍ਮ ਸਂਸ਼੍ਰਯਤੇ ਮਣਿਮ੍ ||੪੫|| ਮਣਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮੋਪਨਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ | ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਨ੍ਦਧਾਰਮਵੇਦਨਮ੍ ||੪੬|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਮਣਿਰ੍ਵਿਵ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਚ | ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰੁਜਂ ਵਾਤਸਮ੍ਭਵਮ੍ ||੪੭|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana sanniruddhagudalakShaNam (48-49) · Śloka 49

ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਹਤੋ ਗੁਦਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ | ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ||੪੮|| ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੇਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ||੪੯|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana ahipUtanalakShaNam (50-51) · Śloka 51

ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤੇਧੌਤੇਪਾਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਭਵੇਤ੍ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਵਾਸ੍ਨਾਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡੂ ਰਕ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਾ ||੫੦|| ਕਣ੍ਡੂਯਨਾਤ੍ਤਤਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਫੋਟਃ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਏਕੀਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣੈਰ੍ਘੋਰਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਹਿਪੂਤਨਮ੍ ||੫੧|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana vRuShaNakacchUlakShaNam (52-53) · Śloka 53

ਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਸਾਦਨਹੀਨਸ੍ਯ ਮਲੋ ਵਸਣਸਂਸ੍ਥਿਤਃ | ਯਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਂ ਜਨਯਤੇ ਤਦਾ ||੫੨|| ਕਣ੍ਡੂਯਨਾਤ੍ਤਤਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ੍ਫੋਟਃ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਸਣਕਚ੍ਛੂਂ ਤਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਾਮ੍ ||੫੩|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana gudabhraMshalakShaNam (54) · Śloka 54

ਪ੍ਰਵਾਹਣਾਤੀਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਗੁਦਂ ਬਹਿਃ | ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਦੇਹਸ੍ਯ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੫੪|| (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) |

Adhikarana varAhadaMShTralakShaNam (55) · Śloka 55

ਸਦਾਹੋ ਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕੀ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਃ | ਕਣ੍ਡੂਮਾਞ੍ਜ੍ਵਰਕਾਰੀ ਚ ਸ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਕਰਦਂਸ੍ਟ੍ਰਕਃ ||੫੫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 55

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੫੫||